Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 101037
تاریخ انتشار : 16 بهمن 1386 0:0
تعداد مشاهدات : 10

رشد چندين برابري دائرةالمعارف ها بعد از انقلاب

بعد از انقلاب اسلامي با فراهم شدن نسبي بستر فعاليت هاي پژوهشي، ده ها دائرةالمعارف در رشته ها و دانش هاي مختلف ترجمه، تأليف و تدوين شد. به گزارش خبرنگار كتاب فارس، بعد از انقلاب اسلامي با فراهم آمدن بستر فعاليت هاي پژوهشي دائرة المعارف نويسي، فرهنگ نويسي و دانشنامه نويسي رشد و شتابي چشمگير يافت. ضرورت توجه و توسعه اين رشته از دانش به ويژه در اواخر قرن بيستم كه از آن به عنوان عصر «انفجار اطلاعات» ياد مي كنند، باعث شد كه زبدگان و استادان هر يك از رشته هاي علوم انساني به فكر تدوين يا ترجمه كتاب هاي مرجع باشند. در اين مسأله شكي نيست كه دائرةالمعارف ها و كتاب هاي مرجع از يك سو موجبات رشد و اعتلاي فرهنگي جامعه را فراهم مي كنند و از سوي ديگر راهنماي اهل تحقيق در كمترين زمان ممكن هستند. دائرة المعارف ها گزيده اي فشرده از دانستني ها و آگاهي هاي دقيق، طبقه بندي شده و روزآمد را با نظمي خاص در اختيار مخاطب قرار مي دهند. در ايران اولين دائرةالمعارفي كه به سبك نوين و با به كارگيري آخرين ضوابط علمي و فني تدوين شد،«دايرةالمعارف دكتر مصاحب» است. هسته اصلي اين «دائرة المعارف مصاحب» در ابتدا قرار بود ترجمه بخش هايي از دايرةالمعارف كلمبيا باشد، اما مصاحب جدا از اينكه مطالب زيادي درباره فرهنگ و تمدن ايران و اسلام به آن اضافه كرد، پا را فراتر گذاشت و به نوآوري پرداخت. مقالات اين دائرة المعارف به رغم كوتاهي، مستند و دقيق هستند. پيش از انقلاب غير از دائرة المعارف مصاحب بايد از «فرهنگنامه كودك و نوجوان» ياد كرد. شوراي كتاب كودك سال 1342 تاليف و انتشار فرهنگنامه‎اي براي كودكان و نوجوانان ايراني را به عنوان يكي از ضرورت هاي اساسي جامعه ايران مطرح كرد ولي تأليف آن از سال 1358 شروع شد. «دائرة المعارف آمريكانا» Encyclopedia Americana كه نخستين چاپ آن در 13 جلد در 1833 به پايان رسيد، از اولين دانشنامه هايي است كه اطلاعات ايران شناسي و اسلام شناسي را به مخاطبان غربي داد. پس از آن هرچند دائرة المعارف ها و دانشنامه هاي متعددي در مغرب زمين تأليف و منتشر شد و بي مرتبط با اسلام و ايران نبودند اما معروف ترين دائرةالمعارف در اين زمينه همان «دايرة المعارف اسلام» Encyclopedia of Islam بود كه بين سال هاي 1913 تا 1938 در پنج جلد و به سه زبان فرانسوي، آلماني و انگليسي در شهر ليدن هلند منتشر شد. سال 1348 ترجمه فارسي همين «دائرةالمعارف اسلام» از سوي بنياد پهلوي به احسان يارشاطر پيشنهاد شد. يارشاطر با حمايت بنياد پهلوي و امكانات بنگاه ترجمه و نشر كتاب بيش از هزار مقاله از اين دائرة المعارف را ترجمه كرد و نخستين دفتر آن را سال 1354 زير عنوان دانشنامه ايران و اسلام منتشر كرد. ادامه اين كار بعد از انقلاب در دائرة المعارف اسلام دنبال شد كه حاصل آن انتشار «دانشنامه جهان اسلام» است. پس از انقلاب و از همان سال هاي نخست پيروزي انقلاب انديشمندان ايراني به فكر تأليف دائرة المعارف هايي از اين دست با تأكيد بر شناخت فرهنگ و تمدن اسلامي از نگاه خود مسمانان و ايرانيان افتادند. در اين سه دهه كار تأليف و تدوين «دايرة المعارف تشيع»، «دايرة المعارف بزرگ اسلامي»، «دانشنامه ادب فارسي»، «دايرة المعارف فقه»، «دايرة المعارف جامع ايران»، «فرهنگنامه كودكان و نوجوانان»، «دانشنامه زبان فارسي»، «دايرةالمعارف كتابخانه هاي جهان»، «دايرةالمعارف عاشورا»، «دايرةالمعارف كتابداري و اطلاع رساني»، «دايرةالمعارف جهان اسلام»، «فرهنگ آثار مكتوب ملل جهان» و... در دستور كار قرار گرفت كه برخي از آن ها به پايان رسيد و برخي از آن ها مانند «دايرة المعارف بزرگ اسلامي» و «دانشنامه ادب فارسي» هنوز درحال طي طريق هستند. اگرچه آمار دقيق كمي درباره آمار رشد دانشنامه نويسي در ايران نيست ولي افزايش چشمگير عناوين كتاب هاي مرجع در رشته هاي مختلف نشان از افزايش خاصي دارد. هرچند تأليف اين دائرةالمعارف ها در نگاه نخست حسني براي حوزه نشر و علم به حساب مي آيد ولي بايد گفت رشد سريع دانشنامه نويسي يا ترجمه آن ها به ويژه در يك دهه اخير خود به معضلي در حوزه نشر تبديل شده است. در واقع بسياري از ناشران در اين دهه خواسته اند با ترجمه دائرةالمعارف هاي غربي در حوزه هاي مختلف، كمبود چندين دهه اي ايران را از نهضت تأليف دائرةالمعارف نويسي غرب جبران كنند. اين در حالي است كه تدوين يا ترجمه يا تأليف يك اثر مرجع نيازمند فراهم شدن امكانات و تجربه هاي خاصي است كه بسياري از ناشران اين امكانات و تجربيات را ندارند.