Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 102727
تاریخ انتشار : 16 اسفند 1386 0:0
تعداد مشاهدات : 99

تولد موش هاي روياني

گفت و گو با دکتر حسين بهاروند
گفت و گو با دکتر حسين بهاروند اشاره : از سلول هاي بنيادي جنيني موشي نه تنها مي توان انواع سلول ها نظير سلول هاي عصبي ، سلول هاي مولد انسولين ، سلول هاي کبدي و غيره را در محيط آزمايشگاهي ساخت ، بلکه با استفاده از اين سلول ها مي توان يک موش کامل توليد کرد. اين موش ها داراي صفات ويژه اي چون توليد موش هايي به عنوان مدل يک بيماري انساني هستند و در عين حال بررسي عملکرد يک ژن در موجود زنده را فراهم مي آورند. بعلاوه نبايد از خاطر ببريم که آينده پزشکي به سلول درماني اختصاص دارد و دستکاري ژنتيکي در جنين موش و توليد مدلهاي حيواني ترنس ژنيک يا تراريخته مي تواند ما را در گام هاي بعدي تحقيقات و توليد موش هايي با صفات ژنتيکي مورد نظر راهنمايي کند. نکته قابل توجه ديگر آن است که اين مدل هاي حيواني آزمايشگاهي که براي تحقيقات بسيار ضروري هستند و متاسفانه با قيمت هاي گزافي بايد آنها را از کشورهاي خارجي تهيه کنيم در پژوهشکده رويان با دستکاري ژنتيکي توليد شده است . ما نيز در ارتباط با اين دستاورد ارزشمند با دکتر حسين بهاروند، سرپرست تيم سلول هاي بنيادي و عضو هيات علمي رويان به گفتگو نشسته ايم. س : شما و همکارانتان در رويان تجربه و دستاوردهاي فراواني در استفاده از سلول هاي بنيادي داريد که يکي از آنها تکثير و تبديل اين سلول هاست . لطفا ابتدا از مکانيسم تبديل و تکثير سلول هاي بنيادي جنيني در موجودات زنده برايمان بگوييد. ج : سلول هاي بنيادي 2 ويژگي اساسي دارند که آنها را از ديگر انواع سلولي متمايز مي کنند: 1- توانايي تقسيم و توليد سلول هايي با خواص يکسان (خودنوزايي) بدون اين که ويژگي سلول اوليه دچار تغيير شود. 2- قابليت تمايز به انواع ديگري از سلول ها که در محيط آزمايشگاهي نيز مي توان اين کار را انجام داد. به طور کلي سلول هاي بنيادي داراي 2منشاء جنيني (embryonic) و بزرگسالان (Adult) هستند. سلول هاي بنيادي جنيني از توده سلولي داخلي جنين در مرحله بلاستوسيست به وجود مي آيند. بلاستوسيست مرحله اي از تکوين پيش از لانه گزيني جنين در پستانداران است که معمولا 4تا 5روز بعد از لقاح ايجاد مي شود. در اين مرحله جنين 100 - 200 سلول دارد و به صورت کره اي توخالي است . اين کره متشکل از يک لايه سلولي بروني (تروفواکتودرم) است که به طور معمول پس از لانه گزيني در رحم ، بخشي از جفت را مي سازد؛ همچنين اين کره حاوي مجتمعي از سلول ها (حدود 20 30سلول) به نام توده سلولي داخلي است. دسته ديگر، سلول هاي بنيادي بزرگسالان هستند که در بسياري از بافت هاي تخصص يافته بدن ازجمله مغز استخوان و پوست يافت مي شوند. قبلا دانشمندان فکر مي کردند سلول هاي بنيادي بزرگسالان تنها سلول هاي همان بافت را ايجاد مي کنند، اما امروزه معتقدند اين سلول ها مي توانند انواع ديگري از سلول ها را بسازند. تا کنون تنها از 3گونه پستانداران يعني انسان ، موش و ميمون سلول هاي بنيادي جنيني با توان خود نوسازي و کشت طولاني مدت به دست آمده است ؛ البته در جانداران ديگر نظير جوجه ، گورخر، ماهي ، رت (موش صحرايي)، خوک ، گاو و گوسفند نيز تلاش هايي براي ايجاد رده هاي سلولي بنيادي جنيني صورت گرفته است. س : اين سلول هاي بنيادي جنيني قابليت تبديل به چه سلول هايي را دارند؟ ج : سلول هاي بنيادي جنيني موش در شرايط آزمايشگاهي قادرند به انواع فراواني از سلول هاي بدني تبديل شوند. سلول هايي نظير سلول هاي عصبي ، ماهيچه اي ، مزانشيمي ، کبدي ، انسولين ساز و... از اين دسته اند. اين سلول ها داراي پتانسيل فراوان در ترميم و جايگزيني سلول ها و بافت هاي آسيب ديده هستند. س : چرا سراغ استفاده از سلول هاي جنيني حيوانات رفته ايد. آيا اين مسيري است که به درمان نارسايي هاي انساني منجر مي شود؟ ج : سلول هاي بنيادي داراي کاربردهاي مختلفي هستند که يکي از مهم ترين آنها توان بالقوه اين سلول ها در درمان بعضي بيماري هاست . مطالعه مدل هاي حيواني نشان داده است که پيوند سلول هاي بنيادي جنيني يا سلول هاي بزرگسالان در درمان موفقيت آميز بسياري از بيماري ها ازجمله آسيب هاي نخاعي ، کبدي ، قلبي و استخواني ، ديستروفي ماهيچه اي ، ديابت و پارکينسون اهميت دارد. اين موفقيت اميدواري هاي زيادي را براي درمان بيماري ها در انسان پديد آورده است . اگر چه در سال هاي اخير پيشرفت هاي قابل ملاحظه اي در طب پيوند انساني بوجود آمده ، اما هنوز مشکلات و موانع زيادي در راه استفاده از سلول هاي بنيادي براي اين منظور وجود دارد. س : و شما در اولين گام به سراغ موش رفتيد، چرا موش؟ ج : طرح هاي تحقيقاتي زيستي پس از گذراندن مراحل اوليه خود براي اثبات آن که داراي کاربرد هستند به نشان دادن عملکردشان در محيط طبيعي بدن نياز دارند. بنابراين کار روي حيوانات آزمايشگاهي به عنوان مدل ، يکي از مهم ترين مراحل کار است. موش از جهات متعددي مناسب کارهاي آزمايشگاهي است ، از جمله با توجه به اين که ساليان متمادي به عنوان حيوان آزمايشگاهي مورد استفاده قرار گرفته اطلاعات زيادي در زمينه رفتارشناسي ، فيزيولوژيکي و ژنتيکي از آن موجود است . نژادهاي خالص و واريانت هاي ژنتيکي آنها در دسترس بوده و نقشه ژنتيکي و توالي دي ان اي آن نيز معلوم است . از طرفي ، يکي از مهم ترين مسيرهاي توليد حيوان تراريخته استفاده از سلول هاي بنيادي است که از اين نظر موش با توجه به اين که رده هاي مختلف از سلول هاي بنيادي آن وجود دارد، گزينه بسيار مناسبي است. س : فرآيند توليد اين موش چگونه بود و موجود توليد شده تا چه حد خواص ژنتيکي اوليه را با خود داشت؟ ج : براي توليد اين موش ، ابتدا سلول هاي بنيادي جنيني موشي به بلاستوسيست هاي جدا شده از رحم يک موش حامله در محيط آزمايشگاهي انتقال داده مي شوند. سپس اين بلاستوسيست ها به رحم موش مادر که با تزريقات هورموني درحالت حاملگي کاذب قرار دارد و به عنوان مادررضاعي است ، انتقال داده مي شوند. اگر بلاستوسيست هايي که سلول هاي بنيادي به آنها تزريق مي شود جنين باشند در نهايت منجر به توليد يک موش مي شوند. منشاء سلول هاي مختلف اين موش دو چيز خواهد بود؛ يا از سلول هاي بنيادي تزريق شده به بلاستوسيست به وجود آمده اند يا از توده سلولي داخلي بلاستوسيست . در هر حال موش حاصل در بردارنده 2نژاد مختلف سلولي است که به اين موش کايمر گفته مي شود. در حوزه مطالعات جنين شناسي و دستکاري هاي ژنتيکي براي نشان دادن اين حالت (کايمر)، نژاد موش استفاده شده براي توليد سلول هاي بنيادي را از نژادي با رنگ پوست مثلا سياه و بلاستوسيست هاي استفاده شده را از نژاد موش با رنگ پوست سفيد انتخاب مي کنند تا به اين ترتيب موش متولد شده رنگ پوست گورخري (سياه وسفيد) داشته باشد که از لحاظ ظاهري کاملا مشخص است. حال اگر سلول هاي بنيادي در به وجود آوردن اندام هاي جنسي موش کايمر نقش داشته باشند به اين ترتيب اطلاعات ژنتيکي مربوط به سلول بنيادي به نسل بعد قابل انتقال است و اين مساله بسيار اهميت دارد. پس از اين مرحله ، موش کايمر نر با يک موش ماده هم نژاد با نژاد سلول هاي بنيادي جنيني ، لقاح داده مي شود. موش ماده به رنگ سياه مي باشد. موش حاصل از اين لقاح در صورتي که اسپرم هاي موش نر کايمر حاوي اطلاعات ژنتيکي سلول هاي بنيادي باشند، موشي با رنگ پوست سياه و سفيد و در غير اين صورت با رنگ پوست قهوه اي خواهد بود. موش سياه متولد شده 50درصد اطلاعات ژنتيکي سلول هاي بنيادي را داراست و در ادامه با انجام لقاح هاي بعدي ، اين خلوص ژنتيکي به 100درصد مي رسد و موش حاصل کاملا داراي خصوصيات ژنتيکي سلول هاي بنيادي جنيني اوليه استفاده شده خواهد بود. س : و گام بعدي در تحقيقات سلولي و بررسي عملکرد ژن ها چه خواهد بود؟ ج : اين کار مقدمه اي براي ورود به عرصه توليد حيوانات تراريخته با استفاده از سلول هاي بنيادي است . طي دو دهه گذشته ، حيوانات تراريخته جايگاه بااهميتي در روند تحقيقات علوم زيستي داشته اند. گام بعدي ، دستکاري ژنتيکي سلول هاي بنيادي جنيني به منظور استفاده در مطالعات و تحقيقات علوم پايه اعم از بررسي عملکرد ژن ها و شيوه تنظيمشان در محيط طبيعي بدن ، تحقيقات مربوط به علوم پزشکي و دارويي براي بررسي مکانيسم بروز بيماري ها و علم داروها با ايجاد مدل هاي حيواني آزمايشگاهي براي آنها و نيز بهره مندي از حيوانات تراريخته با مقاصد بيوتکنولوژيک خواهد بود؛ براي مثال اگر شما قصد داريد نقش يک ژن را در يک فرآيند در موجود زنده بررسي کنيد، مي توانيد ژن مورد نظر را در سلول هاي بنيادي جنيني موشي خاموش يا بيان آن را زياد کنيد و سپس از آنها موشي را با صفات موردنظر بسازيد. به اين ترتيب با مطالعه سيستم هاي مختلف زيستي و مدل سازي بيماري هاي انساني از طريق اين حيوانات ، اهميت آنها در علوم پزشکي نيز روشن مي شود. * گفت و گو از پونه شیرازی * منبع : www.jamejamdaily.net 16 اسفند 1386