Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 102878
تاریخ انتشار : 19 اسفند 1386 0:0
تعداد مشاهدات : 70

آمار سخن مي گويد.

1-آب وكشاورزي آب اهميت آب روزبه روز وبيش ازپيش برمردم جهان روشن مي شود. با توجه به رشد روزافزون تقاضاي آب دربخش هاي مختلف شرب، صنعت وكشاورزي ومحدوديت منابع آبي، شمار بيشتري ازكشورهادرمعرض تنش وكمبود آب قرار مي گيرند. ازكل منابع آبي موجود دنياتنها 5/2درصد آب شيرين وقابل استفاده هستند وعلي رغم اينكه كشورايران بيش ازيك درصد جمعيت دنيا را به خود اختصاص مي دهد،كمتراز 5/0درصد منابع آب شيرين دنيا را دراختياردارد. متوسط با رندگي ساليانه درايران حدود 250ميلي متر وكمتر از 3/1(يك سوم)متوسط بارش دنيا است. منابع آبي تجديد شونده كشورحدود130ميليارد متر مكعب ودرمجموع كشوردرمنطقه خشك ونيمه خشك دنيا واقع است. باتوجه به رشدجمعيت وافزايش سريع تقاضاي آب طي چهل سال اخيرسهم سرانه آب كشوراز 8600مترمكعب به 2100متر مكعب كاهش يافته، ازاين روبرنامه ريزي دقيق ومديريت اصولي منابع آبي كشوربه عنوان يك اولويت درسال هاي مورد بررسي به شمارآمده است. جمع كل برداشت از منابع آب موجودكشوردرابتداي سال 1368حدود5/74ميليارد مترمكعب بوده كه با مجموع سرمايه گذاري واقدامات انجام شده اين رقم به حدود87ميليارد مترمكعب درپايان سال 1375رسيده است. احداث سدهاي مخزني براي افزايش حجم آب هاي مهارشده از جمله سياستهاي اصلي درصنعت آب بود، تعداد سدهاي مخزني بزرگ كه تا سال 1367،18سد بود، به 60سد درسال 1375رسيد ودر سال 1375، تعداد 70سد بزرگ دردست ساخت قرارداشت، درمجموع سطح زير كشت از 2/958هزار هكتاربه 5/1194هزار هكتاربالغ گرديد. مرمت حدود 57هزار هكتار، توسعه بيش از135هزارهكتاروبهبود بيش از163هزار هكتار شبكه آبياري وزهكشي اصلي ازعمل كردهاي مهم امورآب كشوردردوره مورد بررسي است(1) كشاورزي بخش كشاورزي ضمن تأثير اشتغال تعداد قابل توجهي از نيروي كاركشور، باتوليد كالاهاي استراتژيك وغذايي مورد نياز، به امنيت غذايي كشوركمك مي نمايد.براين اساس اين بخش ازاقتصادكشورنقش مهم وتعيين كننده اي درارتقاي ميزان رفاه وشاخص هاي تغذيه دارا مي باشد. پس ازپيروزي انقلاب توجه ويژه اي به بخش كشاورزي معطوف گرديد وبالابردن سطح توليد محصولات كشاورزي وحصول خودكفايي درزمينه توليد مواد غذايي به عنوان يكي از هدف هاي عمده اقتصادي اعلام گرديد. در همين رابطه عرضة مواداوليه، توليد كود وماشين آلات زراعي به سرعت افزايش يافت. آمارها وشاخص هاي اين بخش كه درزير ارائه مي شوند حاكي از رشد قابل ملاحظه بخش مزبورمي باشد. *طي دروه مورد بررسي (761368)توليد گندم از 6010هزار تن به 10044هزارتن(2)افزايش يافت كه رشد متوسط سالانه معادل 6/6درصد را نشان مي دهد. بديهي است رشد توليدگندم، نيازبه واردات گندم راكاهش داده وضمن ايجاد صرفه جويي ارزي وابستگي كشوربه واردات گندم وعوارض سياسي مترتب برآن را كاهش مي دهد. شايان ذكر است كه رشد توليد گندم طي دوره مذكور 67درصد بوده است. * توليد برنج از 1854هزارتن درسال 1368با 8/26درصد افزايش به 2350هزارتن(3)درسال 1376رسيد.كه رشد متوسط سالانه 3درصد داشته است. رشد توليد برنج نيزبا توجه به الگوي مصرفي جامعه ما كه اكثريت قابل توجهي ازمردم مصرف كننده برنج هستند حائزاهميت است ودر واقع با تأمين يكي از نيازهاي اساسي تغذيه اي، وابستگي به واردات برنج راكاسته وصرفه جويي ارزي ايجاد مي نمايد. * توليد كل محصولات زراعي وباغي به ترتيب از 30809و7289هزارتن درسال 1368به 2/47263(4)و4/11250(5)درسال 1376افزايش يافت كه نرخ رشد سالانه 5/5درصد و6/5درصد ورشد كل دوره معادل 4/53و3/54درصد را نشان مي دهد. درزيربخش دام وطيور نيزشاخص هاي مربوطه حاكي از رشد توليدات اين بخش است بطوري كه : *توليد ماهي وآبزيان از 4/309هزارتن درسال 1368به 2/400هزار تن درسال 1376رسيد كه رشد سالانه 3/3درصد و رشد طي دوره معادل 3/29درصدداشته است وهم چنين توليد گوشت قرمز نيز درهمين دوره با رشد متوسط سالانه 2/3درصد ورشد طي دوره معادل 6/28درصد از 560هزارتن به 720تن(6)رسيد. *سطح زيركشت آبي از 4/5626هزار هكتار درسال 1368به 5789هزارهكتار درسال 1376افزايش يافت كه اين اقدام دركنار گسترش سيستم هاي آبياري تحت فشارسبب افزايش بازدهي محصول درواحد سطح خواهد شد. توضيح اين مطلب حائز اهميت است كه رشد بخش كشاورزي علاوه برتأثير مثبتي كه برامنيت غذايي، استقلال اقتصادي وسياسي برجاي مي گذارد، صرفه جويي ارزي وهم چنين اشتغال بخش وسيعي ازنيروي كاركشور را به همراه داشته است كه از اين طريق به رفع فقرومحروميت نيزكمك نموده؛ طي سالهاي 76-1368درمجموع 13351ميليون دلارمحصولات مختلف كشاورزي سنتي صادروبه درآمدهاي ارزي كشورافزوده گرديده است. جدول –مقايسه شاخص هاي بخش آب وكشاورزي سال هاي 1368و1376. عنوان واحد 1368 1376 رشد متوسط سالانه كل برداشت ازمنابع آب موجود كشور ميلياردمترمكعب 5/74 *87 2/2 سدهاي مخزني بزرگ احداث شده سد **18 *60 2/16 توليد گندم هزارتن 6010 10044 6/6 توليد برنج هزارتن 1854 2350 0/3 توليد كل محصولات زراعي هزارتن 30809 2/47263 5/5 توليد كل محصولات باغي هزارتن 7289 4/11250 6/5 كل توليد ماهي وآبزيان هزارتن 4/309 2/400 3/3 توليد گوشت قرمز هزارتن 560 720 2/3 سطح زيركشت آبي هزارهكتار 4/5626 5789 36/0 *آمارمربوط به سال 1375است. **آمارمربوط به سال 1367است. جدول 6- سري زماني شاخص هاي كشاورزي طي دوره 1376-1367. عنوان واحد 1367 1368 1369 1370 1371 1372 1373 1374 1375 1376 توليد گندم هزارتن 7265 6010 8012 8793 10179 10870 11227 10015 10015 10044 توليدبرنج هزارتن 1419 1854 1981 2357 2364 2281 2259 2301 2605 2350 توليد ماهي وآبزيان هزارتن 4/237 4/309 0/315 6/327 4/357 8/370 0/382 3/382 385 2/400 توليد گوشت قرمز هزارتن 0/525 0/560 0/570 0/595 0/625 0/643 0/658 0/670 0/685 0/720 2- صنعت بخش صنعت كه درواقع به صنايع كارخانه اي اطلاق مي شود، دربرگيرنده مجموعة فعاليت هايي است كه درجهت تغيير وتركيب فيزيكي وشيميايي كليه عوامل وبه منظوربرطرف كردن نيازهاي مصرفي، واسطه اي وسرمايه اي افراد وبنگاه هاي توليد صورت مي گيرد. رشد بخش صنعت كشوربه چند دليل مي تواند حائز اهميت باشد. اول اينكه با روند رشد جمعيت نيازمندي هاي اقتصادي افزايش يافته وشيوة توليد محصولات با روش هاي سنتي وبازدهي پايين پاسخگوي نيازهاي موجود نخواهد بود، لذا افزايش بازدهي ازاهميت فراواني برخوردارگرديده است. بدين لحاظ بكارگيري روش هاي صنعتي وجديد درتوليدكالاها وخدمات مي تواند روند رشد توليدات را افزايش داده ودررفع نيازهاي اقتصادي كشورمؤثرواقع شود. دوم اين كه اين بخش با ايجاد اشتغال براي تعداد قابل توجهي از نيروي كار، بخش وسيعي از خانوارها را به لحالظ درآمدي تحت پوشش قرارداده وبا صادرات محصولات خود توانسته است درافزايش درآمدهاي ارزي كشورسهيم باشد وكماكان باتوجه به نوسان درآمد نفتي وبي ثباتي آن وبرنامه ريزي كشوربه سمت اقتصاد غير متكي به نفت، رشد صادرات صنعتي ازاهميت به سزايي برخوردار مي باشد. عمل كرد بخش مذكوركه بامروري برروند رشد مهم ترين متغيرهاي اساسي اين بخش مورد توجه قرار مي گيرد درواقع بخشي ازقابليت هاي صنعت كشور را جهت نيل به هدف صادرات غيرنفتي به تصوير مي كشد. *در زمينه توليد فولاد طي دوره 76-1368شاهد رشدي برابربا 282درصد بوده ايم، بطوري كه رقم توليد فولاد درسال 1368معادل 62/1ميليون تن بود، درحالي كه اين رقم درسال 1376به 2/6ميليون تن افزايش يافت(يعني رشدمتوسط سالانه معادل3/18درصد). بديهي است رشد توليد فولاد به عنوان يك صنعت مادر مي تواند به ساير صنايع كشورنظير صنعت ماشين سازي و... كمك نموده ووابستگي صنايع داخلي را به واردات فولاد كاهش دهد. *توليد آلومينيوم نيز طي دوره مذكوراز رشدي برابر 152درصد برخورداربوده است. به نحوي كه رقم مذكور از 7/35هزارتن به 90هزارتن افزايش يافت(رشدمتوسط سالانه 3/12درصد). *توليد مس آندي وكاتدي به ترتيب از 76و2/43هزارتن به 138و100هزارتن افزايش يافت كه رشدي برابر 6/81و5/131درصد را نشان مي دهد(يعني به ترتيب داراي رشد متوسط سالانه 7/7درصدو1/11درصد). *توليد خودرو طي دوره مورد بررسي از رشدي معادل 769درصدبرخورداربود، بطوري كه توليد خودرواز19514 دستگاه به 170584دستگاه درسال افزايش يافت،كه رشد متوسط سالانه آن 31درصداست. توليد خودروكه به يكي ازنيازهاي اساسي بخش صنعت، خدمات، بازرگاني وكشاورزي يعني نيازبه حمل ونقل پاسخ مي دهد حائز اهميت است. درواقع بخش عمده اي ازكمبودهاي سيستم حمل ونقل شهري وبين شهري به افزايش توليد خودرو مرتبط است واين نظر رشد توليد خودرو از اهميت وافري برخوردارمي باشد. *صنايع پتروشيمي به عنوان يكي از محورهاي توسعه صنعتي براي ايران مطرح است. سطح توليدات اين بخش صنعتي از 2421هزارتن درسال 1368به 11281هزارتن درسال 1376افزايش يافت(7)، متوسط نرخ رشد سالانه توليدات پتروشيمي 21درصد بوده است. *توليد سيمان نيزكه يكي ازاساسي ترين نهاده هاي بخش مسكن وعمران كشوراست، ازرشد9/50درصدي طي دورة مذكوربرخورداربوده است بطوري كه رقم توليد سيمان درسال 1368برابر9/12ميليون تن بود، درحالي كه اين رقم درسال 1376به 47/19ميليون تن افزايش يافت. نرخ رشد متوسط سالانه برابر3/5درصد بوده است. هم چنين طي دورة 74-1368صادرات محصولات صنعتي از 123ميليون دلار(درسال1368)به 1168ميليون دلار(درسال 1374)افزايش يافت(8)كه رشد متوسط سالانه اي برابر5/45درصد را نشان مي دهد. روند رشد صادرات بخش صنعت درشرايطي كه اقتصادكشوربه علت كاهش درآمدهاي ارزي دچارمشكل گرديده، اگرچه رشد مطلوبي نيست ولي بايستي اذعان نمودكه دورة مورد بررسي دورة8سالة پس ازجنگ تحميلي بوده وصنعت كشورنيزهمانند سايربخش هاي اقتصادي كشورطي دورة دفاع مقدس صدمات قابل توجهي رامتحمل شده بود.لذارشد بخش صنعت تنها افزايش توليدات بخش صنعتي را نشان نمي دهد بلكه جبران صدمات جنگ تحميلي وراه اندازي صنايع رانيزبه تصويرمي كشد. جدول7-مقايسه شاخص هاي بخش صنعت سال هاي 1368و1376. عنوان واحد 1368 1376 رشد متوسط سالانه توليد فولاد ميليون تن 62/1 2/6 3/18 توليدآلومينيم هزارتن 7/35 90 3/12 توليد مس آندي هزارتن 76 138 7/7 توليد مس كاتدي هزارتن 2/43 100 1/11 توليد خودرو دستگاه 19614 170584 31 توليد پتروشيمي ميليون تن 421/2 281/11 21 توليدسيمان ميليون تن 9/12 47/19 3/5 صادرات محصولات صنعتي ميليون دلار 123 *1168 5/45 *مربوط به سال 1374است. جدول8-سري زماني شاخص هاي بخش صنعت طي دوره 1376-1367. عنوان واحد 1367 1368 1369 1370 1371 1372 1373 1374 1375 1376 توليدفولاد ميليون تن 34/1 62/1 93/1 91/2 37/3 90/3 70/4 34/4 0/6 2/6 توليد محصولات پتروشيمي هزارتن 884 2421 3005 4341 5701 5264 7399 8732 10293 11281 توليد آلومينيوم هزارتن 2/28 7/35 5/66 4/73 0/77 1/90 4/116 0/111 0/70 0/90 توليد سيمان هزارتن 2/12 9/12 1/15 2/15 1/15 3/16 8/16 5/17 8/17 47/19 3- انرژي بخش انرژي به عنوان مهم ترين تأمين كننده در آمدهاي ارزي جايگاه ويژه اي را در اقتصاد ايران دارا مي باشد. هم چنين اين بخش يك زير بناي مهم براي رشد اقتصادي به شمار آمده و زمينه توسعة اقتصادي را فراهم مي آورد، چراكه روند توليد هر محصولي اعم از محصولات صنعتي يا كشاورزي و خدمات به نوعي وابستگي خاصي به انرژي دارد. بخش مذكور در سه زير بخش نفت، گاز و برق قابل بررسي است. ايران در زمينه منابع نفت و گاز طبيعي كه حامل هاي انرژي هستند داراي موقعيت ممتازي در جهان است و اين سرماية عظيم خدادادي در اقتصاد كشور نقش مهمي را بر عهده دارد. اين بخش قسمت عمده اي از انرژي و ارز مورد نياز كشور را تأمين مي كند و چنان چه اشاره گرديد استفاده مناسب و بهينه از آن در رشد اقتصادي كشور ضروري است. در همين بخش توجه به صنعت برق نيز از اهميت وافري برخوردار است. 3-1- نفت اهميت بخش نفت در اقتصاد ايران از سه جنبه قابل ارزيابي است. اول اين كه تأمين كننده بخش عمده اي از انرژي مورد نياز كشور مي باشد. دوم اين كه تأمين كنندة ارز خارجي براي واردات كالاها وخدمات است و سوم اين كه براي دولت ايجاد درآمد مي نمايد. با توجه به اين كه نفت(وهم چنين گاز) جزو سوخت هاي فسيلي تجديد ناپذير مي باشند نقش دولت بويژه طي چند سال اخير همواره متمايل به سياستگذاري صحيح در زمينه بهره برداري از اين منابع به عنوان يك ثروت ملي بوده است. كه در اين ارتباط، صيانت از ذخاير شناخته شده و توان توليد و صادرات نفت خام و صرفه جويي و استفاده منطقي از فرآورده هاي انرژي زا از جمله هدف هاي بخش نفت در برنامه پنج ساله دوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران بوده است. لازم به يادآوري است كه طي دورة جنگ تحميلي يكي از هدف هاي مهم دشمن تخريب مراكز توليد(پالايشگاهي) نفت بود چرا كه عمده درآمدهاي ارزي كشور متكي به توليدات اين مراكز بوده است. لذا لازم است به خاطر داشته باشيم كه شاخص هايي كه در ذيل ارائه مي شوند فقط رشد توليد را در يك اقتصاد معمولي و تحت شرايط ايده آل ارائه نمي نمايند بلكه تلاش براي افزايش توليد طي دورة پس از جنگ تحميلي را به همراه جبران صدمات وارده بر پيكره صنعت نفت كشور به تصوير مي كشد. * توليد نفت سفيد از 18663 متر مكعب در روز در سال 1368 به 25694 متر مكعب(1) در روز در سال 1376 افزايش يافت، كه رشدي بالغ بر 7/37 درصد را نشان مي دهد. متوسط رشد سالانه 1/4 درصد بوده است. * توليد نفت گاز از 35770 متر مكعب در روز به 61660 متر مكعب(2) در روز طي دوره مورد بررسي افزايش داشت كه نرخ رشدي بالغ بر 3/72 درصد را نشان مي دهد. متوسط نرخ رشد سالانه برابر 7 درصد بوده است. * توليد نفت كوره با رشدي بالغ بر 5/83 درصد از 41785 متر مكعب در روز به 76697 متر مكعب در روز رسيد.(3) متوسط رشد سالانه 9/7 درصد بوده است. * توليد بنزين طي دورة مورد بررسي رشد مطلوبي داشته است، به طوري كه توليد بنزين در سال 1368 برابر 19197 متر مكعب در روز بود در حالي كه رقم مزبور در سال 1376 به 29309 متر مكعب در روز افزايش يافت(4) كه نرخ رشد بالغ بر 6/52 درصد را نشان مي هد. متوسط رشد سالانه توليد اين محصول 4/5 درصد بوده است. شايان ذكر است در سال هاي مورد بررسي علاوه بر ايجاد و تكميل ظرفيت هاي توليد نفت در حد سهميه تعيين شده از سوي اوپك، سياست جايگزيني صادرات فرآورده به جاي نفت خام به عنوان يك راهبرد اصولي دنبال شد كه توفيقات شاياني نيز حاصل شد. پي نوشت ها: 1- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 76. 2- همان مأخذ. 3- همان مأخذ. 3-2- گاز جمهوري اسلامي ايران بعد از كشور روسيه داراي بزرگترين منابع گاز طبيعي در جهان است. اين منابع حدود 21 تريليون متر مكعب ارزيابي شده است كه مي تواند سال هاي متمادي براي تأمين نياز انرژي كشور و به عنوان مادة خام اوليه در صنايع پتروشيمي بكار گرفته شود. استراتژيهاي مهم بخش گاز طي دورة 1368 تا 1376 توسعة فعاليت هاي گاز رساني و افزايش سهم گاز در مصارف انرژي كشور و تأكيد بر توزيع گاز بترتيب براي مصارف نيروگاه ها، صنايع، مصارف تجاري و خانگي با اولويت دادن به قطبهاي پر مصرف كشور را در بر گرفته است. بديهي است رشد شاخص هاي بخش گاز حداقل از دو جنبه حائز اهميت است. اول اين كه حدود 90 درصد خانوارهاي كشور، مصرف كنندة گاز طبيعي مي باشند و اين امر از ديدگاه رفاه اجتماعي و اقتصاد رفاه با اهميت است و دوم اين كه با فعاليت هايي كه در راستاي گاز رساني به مناطق محروم كشور صورت گرفته است، فعاليت هاي بخش گاز از جنبه تأثيراتي كه بر محروميت زدايي داشته نيز با اهميت تلقي مي گردد. * مجموع طول شبكة گاز رساني از 18817 كيلومتر در سال 1368 به 44000 كيلومتر در سال 1376 افزايش يافت. كه نرخ رشد آن معادل 134 درصد بوده است. متوسط رشد گازرساني سالانه 2/11 درصد بوده است. * مصرف گاز طبيعي از 8/14 ميليارد متر مكعب در سال 1368 به 6/46 ميليارد متر مكعب در سال 1376 افزايش يافت(1)، كه نرخ رشد قابل توجهي را(معادل 215درصد) نشان مي دهد. متوسط نرخ رشد سالانه مصرف گاز طبيعي 4/15 درصد بوده است. * در طي دوره مورد بررسي هم چنين تعداد مشتركين گاز طبيعي از رشد چشمگيري برخوردار بوده اند بطوي كه تعداد مشتركين گاز طبيعي از 764 هزار مشترك در سال 1368 به 3 ميليون و 200 هزار مشترك در سال 1376 افزايش يافت كه نرخ رشد اين شاخص نيز قابل رشد سالانه معادل 6/19 درصد بوده است). پي نوشت: 1- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 94. 3-3- برق بخش برق كه در برگيرندة مجموعه فعاليت هاي مرتبط با احداث و بهره برداري در زير بخش هاي توليد، انتقال و توزيع انرژي الكتريكي مي باشد، صنعتي زيربنايي و اساسي است كه بسياري از فعاليت هاي جامعه بدان وابسته است. برق محصولي است كه ذخيره سازي آن به سادگي امكان ندارد و در صورت وجود ظرفيت هاي اضافي سرمايه هنگفتي عاطل و بيهوده خواهد ماند. لذا سرمايه گذاري كافي و به هنگام در اين بخش اجتناب ناپذير است. در طي دوره مورد بررسي علاوه بر بازسازي و نوسازي نيروگاه ها و تأسيسات صدمه ديده برق، توسعه ظرفيت هاي موجود و فعاليت هاي گستردة برق رساني از جمله برق رساني به روستاهاي كشور مورد توجه قرار گرفت. روند رشد شاخص هاي اين بخش كه در ذيل ارائه مي شوند، بخشي از موفقيتهاي حاصله در اين بخش را به تصوير مي كشند: * ظرفيت اسمي نيروگاه هاي كشور در سال 1368 تنها 5/13957 مگاوات بود در حالي كه اين رقم در سال 1376 به 23257 مگاوات افزايش يافت(1) كه رشدي حدود بر 7/66 درصد را نشان مي دهد. متوسط رشد سالانه 6/6 درصد بوده است. * توليد برق نيز طي دوره مورد بررسي رشد قابل توجهي داشته به طوري كه توليد برق طي اين دوره با رشدي بالغ بر 5/89 درصد از 7/48 ميليارد كيلووات ساعت در سال 1368 به 31/92 ميليارد كيلووات ساعت در سال 1376 افزايش يافت(2). متوسط رشد سالانه توليد برق 3/8 درصد بوده است. * تعداد روستاهاي برق دار نيز تحت سياست هاي محروميت زدايي دولت طي دورة مذكور افزايش داشته است به طوري كه تعداد روستاهاي برق دار در سال 1368 برابر 3/23 هزار روستا بود در حالي كه در سال 1376 رقم مزبور به 094/37 افزايش يافت(3) كه رشدي برابر 2/59 درصد داشته است. نرخ رشد متوسط سالانه 0/6 درصد بوده است. • نسبت جمعيت روستايي برق دار كه در سال 1368 برابر 8/53 درصد خانوارهاي روستايي بوده با رشدي بالغ بر 52 درصد به 82 درصد خانوارهاي روستايي در سال 1376 افزايش يافت. در مجموع حاصل سرمايه گذاري و تلاش در اين بخش تأمين انرژي الكتريكي مورد نياز، كاهش ارزبري و حتي صادرات برق و تجهيزات برقي به برخي از كشورهاي همسايه بوده است. • جدول9- مقايسه شاخص هاي بخش انرژي سال هاي 1368و 1375. عنوان واحد 1368 1376 رشد متوسط سالانه توليد نفت سفيد مترمكعب در روز 18663 25694 1/4 توليد نفت گاز مترمكعب در روز 35770 61660 0/7 توليد نفت كوره مترمكعب در روز 41785 76697 9/7 توليد بنزين مترمكعب در روز 19197 29309 4/5 مجموع طول شبكه گازرساني كيلو متر 18817 44000 2/11 مصرف گاز طبيعي ميلياردمتر مكعب 8/14 6/46 4/15 تعداد مشتركين گاز طبيعي هزار مشترك 764 3200 6/19 ظرفيت اسمي نيروگاه هاي كشور مگا وات 5/13957 23257 6/6 توليد برق ميلياردكيلووات ساعت 7/48 31/92 3/8 تعداد روستاهاي برق دار هزار روستا 3/23 094/37 0/6 درصد جمعيت روستايي برق دار درصد 8/53 82 - جدول 10- سري زماني شاخص هاي بخش برق طي دوره 1376- 1367. عنوان واحد 1367 1368 1369 1370 1371 1372 1373 1374 1375 1376 ظرفيت اسمي نيروگاه هاي كشور مگاوات 5/13140 5/13957 5/14082 5/14127 0/15448 9/18216 0/20460 0/21914 0/22429 23257 درصد جمعيت روستايي برق دار درصد 5/50 8/53 5/57 1/61 7/65 1/71 0/76 2/78 0/80 0/82 پي نوشت ها: 1-همان مأخذ، صفحه 98. 2- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 98. 3- همان مأخذ، صفحه 101. 4- محيط زيست ازجمله زيان ها، عوارض و هزينه هاي رشد صنعتي و اقتصادي آلودگي و تخريب محيط زيست است. به نحوي كه در حال حاضر رفاه انسان ها به دلايلي هم چون آلودگي هوا و آب، باران هاي اسيدي، كاهش لايه ازن، تخريب جنگلها و مراتع، گسترش صحراها در معرض خطر جدي قرار گرفته است. به همين جهت اكنون اكثر كشورها توسعه پايدار را كه هدف آن رابطه منطقي ميان انسان با محيط زيست و منابع طبيعي است مطرح كرده اند. با توجه به اهميت مسائل زيست محيطي طي دوره 1368 تا 1375 اقدامات مختلفي توسط دستگاه هاي مسئول انجام شده است ا زجمله فعاليت هاي انجام شده در اين دوران توجه به مناطق حساس، مقابله با بحران هاي زيس محيطي، تشكيل كميته توسعه پايدار و اقدامات اساسي براي جلوگيري از آلودگي است. ايجاد مراكز تحقيقات زيست محيطي در مركز استان ها از سال 1368 آغاز شد و اين مراكز در استان هاي اصفهان، آذربايجان شرقي، آذربجان غربي، فارس، خراسان، لرستان، ايلام، كهگيلويه وبويراحمد و نيز حداقل 10 مركز استان تا سال 1375 تشكيل گرديد. در سال 1374 قانون جلوگيري از آلودگي هوا به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد. هم چين با توجه به اهداف كمّي بخش محيط زيست در برنامه دوم و مفاد تبصره 82 قانون برنامه دوم، ايجاد حداقل 5000 هكتار فضاي سبز در شهرهاي دچار آلودگي زيست محيطي(اراك، مشهد، شيراز، اصفهان، تبريز واهواز) پيش بيني و طرح كمك به احداث كمربند سبز در شش مركز استان آلوده كشور از سال 1373 با همكاري شهرداري ها آغاز شد كه عمل كرد آن در سال 1373، 170 هكتار، در سال 1374، 582 هكتار و در سال 1375 حدود 750 هكتار است.(1) انجام طرحهاي مديريت يك پارچه آب و خاك نظير آب خوانداري و آب خيزداري تبديل سوخت نيروگاه ها به گاز و ساخت نيروگاه هاي برق آبي از ديگر اقدامات مهم در راستاي حفاظت محيط زيست بوده است. پي نوشت: 1- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 94. 5- عمران شهري ومسكن افزايش جمعيت وگسترش شهرها نياز به تأمين مسكن وعمران شهري رابيش ازپيش هويدا ساخته است، بطوري كه دولت سياستگذاري درامر مسكن وعمران شهري را ازجمله بنياني ترين اهداف خويش قرارداده است. طي دورة76-1368زيربناي مسكوني توليد شده با رشدي بالغ بر52درصداز 4/17ميليون متر مربع به 449/26ميليون متر مربع افزايش يافت(9)، متوسط رشد سالانه 4/5درصدبوده است. هم چنين طي همين دوره تعداد واحدهاي مسكوني ايجاد شده از 115هزار واحد درسال 1368به 5/212هزارواحد درسال 1376افزايش يافت كه نرخ رشدي برابر 84درصد رانشان مي دهد.دراينجا رشد متوسط سالانه 8درصد بوده است. *جمعيت تحت پوشش شبكه هاي جمع آوري ودفع فاضلاب از 6/2ميليون نفر درسال 1368به 5ميليون نفردرسال 1376افزايش يافت كه حدوداً ًطي دورة مذكوردوبرابر شده است.بايستي اذعان نمود كه گسترش شبكه هاي جمع آوري ودفع فاضلاب ضمن آثاربهداشتي وصرفه جويي هايي كه درهزينه هاي بهداشتي خانوارايجاد مي نمايد از جمله فعاليت هايي است كه سرمايه گذاري كلاني را مي طلبد بويژه اين كه بافت شهرسازي كشور ازمهندسي مناسبي نيز برخوردار نبوده است. يادآوري مي شودكه رشد متوسط سالانه اين متغير 5/8درصد بوده است. *جمعيت تحت پوشش شبكة توزيع آب آشاميدني نيزكه تأمين كنندة اساسي ترين نياز خانوار مي باشد از 3/26ميليون نفردرسال 1368با رشدي بالغ بر36درصد ونرخ رشد سالانه 4درصد به 36ميليون نفردرسال 1376افزايش يافت توضيح اين كه تنها درسال 1376تعداد 865هزار نفر به جمعيت تحت پوشش آب آشاميدني اضافه گرديد. 6-حمل ونقل گسترش شبكه هاي حمل ونقل يكي از عوامل مهم درپيشبرد برنامه هاي توسعه ويكي از شاخص هاي مهم درتعيين ميزان توسعه يافتگي كشورها محسوب مي شود. درايران نيز رشد شاخص هاي بخش راه وترابري به عنوان زمينه ساز دستيابي به توسعه مطرح بوده و موجب رونق اقتصادي مي شود. آمار و اطلاعات موجود نشانگر رشد شاخص هاي مربوط به بخش راه وترابري درطول دورة76- 1368مي باشد.بطوريكه: *طول كل شبكة راه هاي كشوردر سال 1368برابر 65759كيلومتر بودكه اين رقم با رشدي برابر 8/17درصد ورشد سالانه 1/2درصد به 77500كيلومتر درسال 1376افزايش يافت. * طول خطوط راه آهن كشوردرابتداي برنامه اول توسغه(1368)تنها 4567كيلومتر بود كه اين رقم بارشدي بالغ بر3/33درصدبه 6087كيلومتر درسال 1376رسيد رشد سالانه اين متغير7/3درصد بوده است. * همچنين درسال1368ظرفيت پذيرش مسافردرفردوگاه هاي كشور3/10ميليون نفربودكه اين رقم درسال 1376به 27ميليون نفرافزايش يافت كه درواقع طي دوره مذكورنرخ رشدي بالغ بر162درصد را نشان مي دهد. نرخ رشد سالانه 8/12درصد بوده است. *ظرفيت قابل بهره برداري ازبنادر بازرگاني كشور طي دوره مورد بررسي دوبرابر شده است.بطوري كه رقم مذكور از 18ميليون تن به 36ميليون تن افزايش داشته است.نرخ رشد سالانه اين متغير9درصد بوده است. 7- پست ومخابرات باتحولات اساسي كه درمناسبات جهاني رخ داده است،كارتوليد وانتشاراطلاعات وبهره مندي از وسايل نوين ارتباطي وبكارگيري هرچه بيشترعلم دراين بخش يكي ازشاخص هاي پراهميت درميزان سنجش توانمندي كشورها محسوب مي شود. به گونه اي كه عصرحاضرعصرارتباطات يا اطلاعات نامگذاري شده است. هم اكنون با توجه به پيشرفت جوامع، پست نقش بسزايي دربرقراركردن ارتباط بين انسان ها وتوسعة اقتصادي، اجتماعي وفرهنگي ايفاء مي نمايد. وظيفه اصلي پست جمع آوري، ارسال وتوزيع مرسولات،كالاها وحواله هاي پستي دركوتاه ترين زمان ممكن تحت شرايط ايمن مي باشد. مخابرات نيزسريع ترين وسيله ارتباطي وانتقال اطلاعات است ودرتوسعه وپيشرفت اقتصادي، اجتماعي وفرهنگي نقش مهمي ايفا مي كند وسبب صرفه جويي دروقت، انرژي ، مصرف سوخت وكاهش بارترافيك وبهبود گردش كارهاي مختلف مي شود. شايان ذكراست كه نقش دولت درتوسعه فعاليت هاي پست، مخابرات وتلفن حائزاهميت است چراكه مطابق اصل 44قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، پست، تلگراف وتلفن بخش دولتي محسوب گرديده ومالكيت آن دراختياردولت مي باشد. تحولات بخش پست ومخابرات وتلفن طي سال هاي 1368تا 1376نشانگرتحقق گام هاي ارزنده اي دراين امر بوده به نحوي كه جمهوري اسلامي ايران را در زمرة موفق ترين كشورها درزمينه رشدبخش مذكوردرجهان مطرح كرده است.بطوريكه: *تعداد كل تلفنهاي دايري كه درسال 1368 برابر 2029هزارتلفن بود با رشدي بالغ بر227درصد به 6640هزارتلفن درسال 1376افزايش يافت. رشد سالانه اين متغير 16درصد بوده است. *تعداد روستاهاي داراي ارتباط تلفني از 3220روستا درسال1368به 16189روستا درسال 1376افزايش يافت كه رشد قابل توجه 403درصدي را نشان مي دهد(رشدسالانه 4/22درصد)وحاكي از جديت سياست هاي محروميت زدايي ازروستاهاي كشوربود، وبه رفع دوگانگي منطقه اي درسطح كشوركمك مؤثري نموده است. *تعداد كل مرسولات پستي درسال 1368تنها 239ميليون مرسوله(10)بوددرحالي كه اين رقم درسال 1376به 270 ميليون مرسوله (11)رسيد. رشد سالانه اين متغير 5/1درصد بوده است. جدول 11-مقايسه شاخص هاي بخش زيربنايي سال هاي 1368و1376. جدول11-مقايسه شاخص هاي مسكن وحمل ونقل وارتباطات درسال هاي 1368و1376. عنوان واحد 1368 1376 رشد متوسط سالانه زيربناي مسكوني توليد شده ميليون مترمربع 4/17 449/26 4/5 تعداد واحدهاي مسكوني ايجادشده هزارواحد 115 485/212 0/8 جمعيت تحت پوشش شبكه هاي جمع آوري ودفع فاضلاب ميليون نفر 6/2 5 5/8 جمعيت تحت پوشش شبكه توزيع آب آشاميدني ميليون نفر 3/26 36 4 طول كل شبكه راه هاي كشور كيلومتر 65759 77500 1/2 ظرفيت پذيرش مسافردرفرودگاه هاي كشور ميليون تن 3/10 27 8/12 ظرفيت قابل بهره برداري ازبنادربازرگاني ميليون تن 18 36 9 طول خطوط راه آهن كيلومتر 4567 6087 7/3 تعداد كل تلف هاي داير هزارتلفن 2029 6640 16 تعداد روستاهاي داراي ارتباط تلفني روستا 3220 16189 4/22 تعداد كل مرسولات پستي ميليون مرسوله 239 270 5/1 7- تعاون و بازرگاني بخش تعاون از نظر ملاحظات مربوط به عدالت اجتماعي، توليد، توزيع و بازرگاني داخلي به لحاظ ايجاد ارتباط بين مصرف كنندگان توليد كنندگان و رساندن كالاها و خدمات به دست مصرف كننده نهايي اهميت دارد. طبق قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران اقتصاد كشور از سه بخش دولتي، تعاوني و خصوصي تشكيل مي شود. تعاون در واقع به عنوان بخش مياني اقتصاد كشور به شمار مي آيد كه در صورت سازماندهي مناسب مي تواند به اهرمي براي توسعه توليد و در عين حال عدالت اجتماعي تبديل شود. در سال 1368 بخش تعاون به عنوان يكي ا زبخش هاي مردمي اقتصاد كشور مورد توجه جدي قرار گرفت. بر همين اساس وزارت تعاون در سال 1370 تشكيل شد. در راستاي تقويت تعاونيها، تسهيلات ارزان قيمت بانكي از طريق تبصره هاي بودجه هاي سنواتي كل كشور به علاقه مندان براي فعاليت در شكل تعاوني پرداخته شد و تلاش گرديد از اين طريق ضمن فراهم آوردن ابزار توليد براي گروهي كه توان كار را دارا بوده ليكن فاقد ابزار كار مي باشند، اشتغال ايجاد شده و به توسعه توليد و توزيع عادلانه درآمد كمك شود. تحولات برخي شاخص هاي اين بخش طي دوره مورد بررسي به قرار زير است: * تعداد تعاوني هاي كل كشور در سال 1368 به ميزان 19733 تعاوني بود كه اين تعداد با رشد سالانه 3/10 درصد به 43341 تعاوني در سال 1376 افزايش يافت(1). * تعداد اعضاي تعاوني ها از 64/7 ميليون عضو در سال 1368 با رشد سالانه 5/2 درصد به 34/9 ميليون عضو در سال 1375 افزايش يافت(2). * ميزان سرمايه گذاري بريا تشكيل تعاونيها با نرخ رشد سالانه 3/17 درصد از 304 ميليارد ريال در سال 1370 به 576 ميليارد ريال در سال 1374 افزايش يافت(3). * تعداد شاغلين بخش تعاون با نرخ رشد سالانه 4/6 درصد از 793486 نفر در سال 1368 به 1308038 نفر در سال 1376 افزايش يافت(4) و بازرگاني به عنوان يكي از بخش هاي مهم خدمات مجموعه فعاليت هايي را در بر مي گيرد كه كالاها، خدمات و مواد اوليه و كالاهاي واسطه اي مورد نياز خانوارها و واحدهاي توليدي را از مبادي عرضه به مراكز تقاضا، مصرف و نگهداري و ذخيره سازي منتقل مي كند. لذا افزايش كارائي اين بخش، ضمن حذف هزينه ها، در عين حال امكان توزيع به موقع و مطمئن كالا و كاهش تورم را فراهم مي آورد. طي دوره 1368 تا 1375 در بخش بازرگاني داخلي هدف دولت حمايت از مصرف كنندگان به خصوص اقشار كم در آمد جامعه، حمايت از توليد كنندگان و تشويق سرمايه گذاري و كمك به مهار نسبي تورم بوده كه از طريق سياست هاي قيمت گذاري و پرداخت يارانه تعقيب شد. به جهت حفظ درآمدهاي ارزي كشور و تغيير الگوي مصرف مردم طي دوره 1368 تا 1375، واردات كالاهاي مصرفي تجملي و غير ضروري به صورت چشمگيري كاهش يافت. حمايت از توليدكنندگان نيز در ابعاد گوناگون گسترش يافته است. اين حمايت ها شامل تأمين نهاده هاي ارزان و ماشين آلات و ابزار كار، افزايش قيمت تضميني كالاهاي كشاورزي و دامي بوده است. به طوري كه قيمت هاي نسبي به نفع توليد داخلي و تأمين منابع ريالي براي پرداخت يارانه كالاهاي اساسي، دولت اقدام به اخذ مابه التفاوت از كالاهاي وارداتي كرد. به منظور ذخيره سازي و نگهداري گندم ساخت سيلوها و تأسيسات ذخيره سازي گندم به ميزان قابل توجهي توسعه يافت. چنان كه در سال 1368 ساخت سيلوهاي بتني در شيراز، ترانزيت بندر امام، كرمان، همدان و گنبد به ظرفيت 425 هزار تن آغاز شد و در سال هاي 1369 تا 1372 ساخت سيلوهاي بتني زاهدان، كرمانشاه، اهواز، خرم آباد، بيجار، كاشان، بجنورد، نيشابور، آباده و گناباد به ظرفيت 535 هزار تن شروع شد كه با ساخت سيلوهاي مزبور امكان ذخيره سازي مقادير بيشتري از محصول گندم به عنوان ماده غذايي استراتژيك فراهم آمد. با ساخت اين سيلوها و تأسيسات كل ظرفيت ايجاد شده در سال 1376 به 1789 هزار تن افزايش يافت(5). توسعه ظرفيت بنادر و كشتيراني، گسترش نظام اطلاع رساني بازرگاني و پژوهشهاي كاربردي، تقويت نظام بازرسي و نظارت بر قيمت گذاري كالاها و خدمات، گسترش خدمات بازرگاني و ايجاد صندوق ضمانت صادرات از جمله اقدامات مهم بخش بازرگاني بوده است. پي نوشت ها: 1- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 235. 2- همان مأخذ. 3- ايران آباد، 8 سال تلاش مقدس، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 39. 4- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 235. 5- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، صفحه 215. 9-آموزش وتحقيقات آموزش عمومي و عالي و تحقيقات از جهات متفاوتي در توسعة اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مورد توجه است. از آنجاكه كسب استقلال اقتصادي نيازمند مشاركت هر چه آگاهانه تر مردم در امور جامعه و انسانهاي كارآمد، ماهر و آموزش ديده مي باشد، توجه به آموزش به عنوان ركن اساسي تسلط برفن آوري پيشرفته و جذب دستاوردهاي علمي – فني و استفاده از كليه پيشرفتهاي بدست آمده از اهميتي ويژه برخوردار است. از طرف ديگر انجام تحقيقات پايه اي و كاربردي موجب تسريع فرايند رشد و توسعه مي شود. آموزش عمومي آموزش عمومي كليه آموزشهاي عمومي و پايه علمي و نظري را شامل مي شود كه منجر به ايجاد مهارت در زمينه هاي خواندن، نوشتن، حساب كردن، آشنايي مقدماتي با مباني علوم و كسب اطلاعات لازم در زمينة مسايل ديني و ادبيات فارسي تا سطح پيش دانشگاه مي شود. همچنين در برگيرندة سوادآموزي و فراگيري مهارت بزرگسالان است. اين آموزشها براي كودكان و نوجوانان در قالب نظام آموزش و پرورش و در مدارس و مؤسسات آموزشي ارئه و به اخذ مدرك تحصيلي مي انجامد و در مورد بزرگسالان در مؤسسات خاص يا در محل كار برگزار و منجر به صدور گواهينامه سواد آموزي يامهارت مي شود. به هر حال روند رشد شاخصهاي آموزش عمومي كشور طي دوره 76-1368 حاكي از توجه خاص دولت به امر آموزش بوده است چنانكه: • تعداد كل دنش آموزان در سال 1368 برابر 13779 هزار نفر بود كه با رشدي برابر 2/36درصد به 18772 هزار نفر در سال 1376 افزايش يافت(1). نرخ متوسط رشد سالانه اين متغير برابر 9/3 درصد بوده است. • تعداد كل دانش آموزان ابتدايي از 8817 هزار نفر در سال 1368 به 8945 هزار نفر در سال 1376 افزايش داشته است(2) كه رشدي برابر 5/1 درصد داشته است. • تعداد كل دانش آموزان راهنمايي و متوسطه در سال 1368 به ترتيب 2996 و 1673 هزار نفر بود كه اين ارقام در سال 1376 به 5376 و 4147 هزار نفر افزايش يافت كه نرخ رشد شاخص مزبور به ترتيب 79 و 148 درصد بوده است(3). • طي همين دوره پوشش تحصيلي واقعي مقاطع ابتدايي، راهنمايي و متوسطه به ترتيب با رشد 2/3، 5/31و 104 درصد از 93،57 و 24 درصد در سال 1368 به 96، 75 و 49 درصد در سال 1376 افزايش يافت.(4) پوشش تحصيلي ظاهري(5) براي سه مقطع تحصيلي ابتدايي، راهنمايي ومتوسطه از 108، 93 و 74 درصد در سال 1368 به 106، 96 و 98 درصد در سال 1376 تغيير يافته است. • طي دوره مذكور عليرغم افزايش چشمگيري كه در تعداد دانش آموزان مقاطع مختلف تحصيلي ايجاد گرديد، با سرمايه گذاريهايي كه در احداث مدارس انجام شد نه تنها تراكم دانش آموزان در كلاس افزايش نيافته است، بلكه تراكم دانش آموز در كلاس كه در سال 1368 برابر 3/30 نفر كلاس بود، در سال 1376 به 4/29 نفر- كلاس كاهش يافت(6). • تعداد كلاسهاي داير نيز از 455146 كلاس در سال 1368 به 621962 كلاس در سال 1376 افزايش يافت كه رشدي بالغ بر 5/36 درصد را نشان مي دهد. رشد سالانه اين متغير 9/3 درصد بوده است. • سهم دانش آموزان دختر در سال 1368 برابر 5/43 درصد بود كه در سال 1375 به 6/46 درصد افزايش يافت. آموزش عالي نيروي انساني متخصص و كارآمد داراي نقش محوري در توسعه است. بدين جهت آموزش و تربيت نيروي انساني متخصص و داراي تحصيلات عالي در سرلوحه برنامه هاي توسعه كشور پس از انقلاب اسلامي قرار گرفته است. بخش آموزش عالي به عنوان يكي از بخشهاي مهم اجتماعي، مسئوليت تربيت نيروي انساني متخصص را در رده هاي تحصيلي كارداني و بالاتر به عهده دارد. فعاليتهاي اين بخش در 5 برنامه آموزشي عبارتند از: برنامه هاي آموزشي گروه پزشكي، برنامه آموزش گروه علوم پايه، برنامه آموزش گروه هنر، علوم انساني و اجتماعي، برنامه آموزش گروه فني و مهندسي و برنامه آموزش گروه كشاورزي و دامپزشكي. برنامه هاي غير آموزشي شامل عمليات كمك آموزشي و خدمات اداري است كه هدف آنها فراهم آوردن تسهيلات و امكانات لازم رفاهي و پشتيباني براي اجراي برنامه هاي آموزشي است. با توجه به مجموعه برنامه ريزيها و اقدامات انجام شده روند تحولات برخي از شاخصهاي مهم بخش آموزش عالي به شرح زير مي باشد: • تعداد دانشجويان بخش آموزش عالي از 447265نفر در سال 1368 به 1307729 نفر در سال 1376رسيد(7) (نرخ رشد سالانه اين متغير 5/16 درصد بوده است). • تعدا اعضاء هيئت علمي تمام وقت و نيمه وقت بخش آموزش عالي بانرخ رشد سالانه 3/5 درصد از 14000نفر در سال 1368 به 20069 نفر در سال 1375رسيد. • تعداد فارغ التحصيلان مراكز آموزش عالي (دولتي و غير دولتي) در سال 1368، 50748نفر بود كه در سال 1376به 153882 نفر رسيد (يعني با رشد سالانه 6/16درصد)(8). تحقيقات پيش از پيروزي انقلاب اسلامي بخش تحقيقات به صورتي جداگانه در برنامه هاي پنج ساله كشور مطرح نشد. اين بخش براي نخستين بار در برنامه اول توسعه اقتصادي، اجتماعي وفرهنگي جمهوري اسلامي ايران به صورتي مستقل مورد توجه قرار گرفت و بدين ترتيب راه براي توجه بيشتر به پژوهش، علم و فن آوري بازشد. طي دوره مورد بررسي انجام پژوهشهاي پايه اي و كاربردي همواره مورد تا كيد و توجه بود. از جمله اقدامات انجام شده براي گسترش تحقيقات و پژوهشها به قرار زير بوده است: • تعداد محققان كشور به ازاي هر يك ميليون نفر با نرخ رشد سالانه 4/22 درصد از 82 نفر در سال 1368 به 338 نفر در سال 1375 افزايش يافت(9). • نسبت هزينه هاي صرف شده به تحقيقات در يك كشور به توليد ناخالص ملي آن از شاخصهاي مهم و مؤثر در رشد و توسعه به شمار مي آيد نسبت بودجه تحقيقات به gnp در سال 1367، 2/0 درصد بود كه در سال 1376 به رقم 38/0 درصد رسيد(10). همچنين نسبت بودجه تحقيقاتي به بودجه عمومي كشور نيز طي دوره مورد بررسي رشد يافت ليكن هنوز تا رسيدن به سطح مطلوب فاصله دارد. پاورقي: 1- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 246. 2- همان مأخذ. 3- همان مأخذ، ص 274. 4- پوشش تحصيلي واقعي ابتدايي عبارت است از نسبت تعداد دانش آموزان 6-10 ساله. 5- پوشش تحصيلي ظاهري ابتدايي عبارت است از نسبت تعداد كل دانش آموزان ابتدايي به تعداد جمعيت لازم التعليم 6-10 ساله مقطع ابتدايي. 6- همان مأخذ، ص 274. 7- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 305. 8- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 308. 9- گزارش اقتصادي سال 1376، جلد دوم، سازمان برنامه و بودجه، ص 314. 10- همان مأخذ، ص 323. 11-فرهنگ وهنر هدف اصلي بخش فرهنگ وهنر ايجاد زيرساختي مطلوب براي توسعة مستقل ومبتني برآرمان هاي شرع مقدس وحفظ ويژگي ها وسنن فرهنگي وديني مطلوب ومفيد است. بخش فرهنگ در برگيرندة طيف گسترده ومتنوعي از فعاليت ها براي تمام اقشاراجتماعي وگروه هاي سني است. فرهنگ وهنربه علت نقشي كه درتوسعه اقتصادي، اجتماعي وفرهنگي كشورها ايفا مي كند، همواره دولت مردان را برآن داشته تا با ديدي واقع بينانه نسبت به آن به تفكر وبرنامه ريزي بپردازند، بطوري كه از سال 1970سازمان يونسكوبه سياست هاي فرهنگي ازجمله توسعه فرهنگي، پژوهش درزمينه فرهنگ، آموزش كارگزاران فرهنگي ودرمجموع برنامه ريزي فرهنگي توجه خاص مبذول داشته وفرهنگ را هم چون آموزش، ازابعاد توسعه عمومي وجزء تفكيك ناپذيرتوسعة اقتصادي، اجتماعي وفرهنگي دانسته است. درايران نيزبا توجه به سابقة تاريخي اين كشور، برنامه ريزان همواره سعي داشته اند تا به نحوي مطلوب ودرخور، فرهنگ وعناصر آن را مورد مداقه قراردهند بطوري كه برنامه هاي پنج ساله اول ودوم توسعه اقتصادي، اجتماعي وفرهنگي جمهوري اسلامي ايران برنقش تعيين كنندة فرهنگ درتوسعة اجتماعي واقتصادي كشور وضرورت مشاركت بخش خصوصي ومردم درفعاليت هاي فرهنگي تأكيد كرده است. طي دوره مورد بررسي (76-1368)توجه به امور فرهنگي از اهميت ويژه اي برخورداربوده چرا كه دراين دوران توطئه هاي گوناگون دشمن براي تضعيف فرهنگ غني اسلام درايران وتلاش براي گمراهي مردم وبه خصوص نسل جوان كشور روزبه روز گسترش يافت. لذا با درك ضرورت توجه به مسائل فرهنگي سعي دربهبود اين بخش شد كه حاصل برنامه ها وتلاش هاي مذكوردر رشد شاخص هاي اين بخش كه درذيل ارائه مي شوند، نمايان است. *ميزان پخش برنامه ازشبكه هاي سيما درسال 1368تنها 12037ساعت بود كه اين رقم با رشدي بالغ بر321درصد به 50713ساعت درسال 1376افزايش يافت(22). يادآورمي گرددكه نرخ رشد متوسط سالانه اين شاخص برابر 7/19درصد بوده كه رشد قابل ملاحظه اي است ورشد اين شاخص علاوه برجنبه هاي توسعه فرهنگ ديني واطلاع رساني، توانسته است توجه اقشارمختلف كشوروسليقه هاي مختلف را بيش از پيش به خود جلب نموده وبا جذب مخاطبين جوان تاحدي ازانحراف آن هابه فرهنگ بيگانه بكاهد. *ميزان ساعات پخش برنامه ازشبكه هاي صدا از79938ساعت درسال 1368به 180925ساعت درسال 1376افزايش يافت(23)، كه نرخ رشدي معادل 126درصد را نشان مي دهد. نرخ رشد متوسط سالانه اين متغير7/10درصد بوده است. *تعداد سالن هاي سينما از 264سالن به 294سالن افزايش داشته كه نرخ رشدي برابر 3/11درصد را نشان مي دهد رشد متوسط اين متغير 4/1درصد بوده است. *تعداد فيلم سينمايي توليد شده كه مورد علاقة اكثريت جامعه به ويژه نسل جوان مي باشد ومي تواند منشاء تأثيرات فراواني نيزباشد، درسال 1368، 46فيلم بود درحالي كه درسال 1376اين رقم به 70فيلم افزايش يافت كه نرخ رشدي بالغ بر52درصد را نشان مي دهد. رشد سالانه اين متغير4/5درصد بوده است. *تعداد كتابخانه هاي عمومي از 486باب درسال 1368با رشدي بالغ بر135درصد به 1146باب درسال 1376افزايش يافت(24)كه رشد چشمگيري داشته است(بطوري كه به بيش از2برابر افزايش داشته است). بديهي است افزايش تعداد كتابخانه هاي عمومي نيزبه لحاظ توسعه فرهنگ كتابخواني وارتقاي سطح دانش وآگاهي عمومي مردم حائز اهميت مي باشد. متوسط نرخ رشد سالانه اين متغير 3/11درصد بوده است. *تيراژمطبوعات از 5/176ميليون نسخه درسال 1368به 857ميليون نسخه درسال 1376افزايش داشته (25)كه نرخ رشدي معادل 385درصد را نشان مي دهد. رشد سالانه اين شاخص 8/21درصد بوده است. *تيراژكتاب وجزوه نيزطي دورة مزبوراز 1/57ميليون نسخه به 62ميليون نسخه افزايش داشته است كه رشدي معادل 6/8درصد را نشان مي دهد. 12-تربيت بدني وورزش تربيت بدني وورزش به دليل اثرات مثبت آن برتوانايي هاي جسمي، روحي، فكري وتندرستي همواره مورد توجه جوامع مختلف بوده است. وازآنجائ كه عامل انساني نقش اساسي درپيشرفت وتوسعه هركشوري بازي مي كند،گسترش ورواج ورزشهاي همگاني براي مردان وزنان مي تواند موجب افزايش بهره وري نيروي انساني شود. دردوره 1368تا 1376با توجه به نقش بنيادي ورزش مجموعه سياست هاي زيربراي ارتقاءگسترش فعاليت هاي اين بخش صورت گرفت. -توسعه ورزش هاي همگاني، پايه وقهرماني -جلب مشاركت فعال بخش خصوصي درزمينه ساخت تاسيسات وامكانات ورزشي -ايجاد باشگاه از طريق اعطاي تسهيلات بانكي -برگزاري مسابقات مختلف ودوره هاي آموزشي -استفاده از تجارب مربيان داخلي وخارجي -كمك مستقيم به توسعه وتجهيزباشگاه هاي خصوصي -ايجاد پايگاه هاي ورزشي قهرماني وكمك به قهرمانان تيم ملي وپيشكسوتان ورزش - توسعه ورزش مدارس بااتخاذ اين سياست ها بخش تربيت بدني وورزش پس ازيك دوره ركود به رشد وشكوفايي دست يافته وجمهوري اسلامي ايران قادر شد دربسياري از ميادين ومسابقات ورزشي آسيايي، جهاني، المپيك وپارالمپيك معلولان مقام هاي حائزاهميتي راكسب كند. تغييرات شاخص هاي اساسي بخش دراين دوره به قرار زير بوده است: *تعداد ورزشكاران مرد تحت پوشش فدراسيون ها وهيئت هاي ورزشي درسال 1368،4/616هزارنفربودكه با 4/14درصد رشد متوسط سالانه، اين رقم درسال 1376به 1806هزارنفر(26)افزايش يافت. *اهميت ورزش وتربيت بدني بانوان كه نيمي ازجمعيت جامعه راتشكيل مي دهند، همواره مورد توجه برنامه ريزان امرتربيت بدني قرارداشته است به طوري كه پس ازانقلاب شكوه مند اسلامي گام هاي اساسي درجهت پيشرفت ورزش همگاني بانوان با هدف سلامت روحي وجسمي وطبق موازين اسلامي راه اندازي شد وبانوان ايراني توانستند د رزمينه هاي گوناگون مثل رشته هاي: آمادگي جسماني، تيراندازي، جودو، دوچرخه سواري، دوميداني، بسكتبال وورزش معلولان ونابينايان به فعاليت بپردازند. هم چنين تعداد بانوان ورزشكاراز 278هزارنفردرسال 1368با رشد متوسط سالانه 7/15درصد به 893هزارنفر(27)درسال 1376رسيد. *تعداد مربيان ورزشي از 18600نفر درسال 1368بانرخ رشد متوسط سالانه 9/10درصد به 42500نفر(28)در سال 1376رسيد. *تعداد اماكن ورزشي از 4900باب درسال 1368به 150باب(29)درسال 1376رسيد. *ظرفيت اماكن ورزشي از 739هزارنفر –روز درسال 1368به 1357هزارنفر-روز در سال 1376رسيد(30). نرخ رشد متوسط سالانه اين شاخص 5/7درصد بوده است. تعداد معلمان ورزش از 11300نفردرسال 1368به 18016نفر درسال 1376رسيد وتعداد اعضاي كانون هاي ورزشي مدارس از 246700نفر درسال 1368به 299707نفر درسال 1376رسيد. *كسب مدال هاي ورزشي به وسيله ورزشكاران جمهوري اسلامي ايران طي دوره 1368تا 1375نشانگر برنامه ريزي هاي اساسي درزمينه ورزش قهرماني است.جدول زيرنشانگر وضعيت كسب مدال درميادين ورزشي طي سال هاي موردبررسي است. جدول 12-وضعيت كسب مدال طي سال هاي 1368تا 1375. رديف سال تعداد مدال ها 1 1368 50 جهاني وآسيايي 2 1369 21 جهاني وآسيايي 3 1370 34 جهاني وآسيايي 4 1371 48 جهاني وآسيايي 5 1372 136 جهاني وآسيايي 6 1373 110 جهاني وآسيايي 7 1374 245 جهاني وآسيايي 8 1375(8ماهه اول) 327 جهاني وآسيايي وبين المللي مأخذ:ايران آباد، هشت سال تلاش مقدس، سازمان برنامه وبودجه ، 1375. جدول13-مقايسه شاخص هاي بخش هاي اجتماعي سال هاي 1368و1376. رشدمتوسط سالانه 1376 1368 واحد عنوان 9/3 18772 13779 هزارنفر تعداد كل دانش آموزان 0/18 8945 8817 هزارنفر تعداد كل دانش آموزان ابتدايي 6/7 5376 2996 هزارنفر تعداد كل دانش آموزان راهنمايي 12 4147 1673 هزارريال تعدادكل دانش آموزان متوسطه - 96 93 درصد پوشش تحصيلي واقعي مقطع ابتدايي - 75 57 درصد پوشش تحصيلي واقعي مقطع راهنمايي - 49 24 درصد پوشش تحصيلي واقعي متوسطه - 106 108 درصد پوشش تحصيلي ظاهري مقطع ابتدايي - 96 93 درصد پوشش تحصيلي ظاهري مقطع راهنمايي - 98 74 درصد پوشش تحصيلي ظاهري مقطع دبيرستان - 4/29 3/30 نفركلاس تراكم دانش آموزدركلاس 4 621962 455146 كلاس تعداد كلاسهاي داير - *46 5/43 درصد سهم دانش آموزان دختر 5/16 1307729 447265 نفر تعداددانشجويان بخش آموزش عالي 3/5 20069 14000 نفر تعداداعضاءهيئت علمي تمام وقت بخش آموزش عالي 9/14 153882 50748 نفر تعدادفارغ التحصيلان مراكزآموزش عالي 4/22 338 82 نفر تعداد محققان به ازاي هريك ميليون نفرجمعيت - 38/0 **2/0 درصد Gnpنسبت بودجه تحقيقات به - 41/1 **97/0 درصد نسبت بودجه تحقيقات به بودجه عمومي - 26 44 درهزارتولد ميزان مرگ وميراطفال زيريكسال - 94 73 درصد ميزان دسترسي به مراقبت هاي اوليه بهداشتي 5/9 2/90 7/43 نفر تعداد پزشك درصد هزارنفرجمعيت - 5/93 74 درصد ميزان دسترسي جمعيت روستايي به آب آشاميدني سالم 7/4 *8/3 75/2 ميليون نفر تعداد افراد تحت پوشش خدمات حمايتي 8/4 *400 289 هزارنفر تعداد افرادتحت پوشش برنامه توانبخشي 1/34 *78 10 هزارنفر تعداد افرادتحت پوشش بيمه بيكاري 5/3 *1/5 4 ميليون نفر تعدادافرادتحت پوشش بيمه هاي درماني 2/8 *5/20 8/11 ميليون نفر نسبت هزينه هاي بهداشتي -درماني - 7/1 4/1 درصد Gdpنسبت هزينه هاي بهداشتي –درماني دولتي به - 5/1 2/1 درصد نسبت هزينه هاي تأمين اجتماعي به توليد ناخالص داخلي 7/19 50713 12037 ساعت ميزان پخش ازشبكه هاي سيما 7/10 180925 79938 ساعت ميزان پخش ازشبكه هاي راديويي 4/1 294 264 سالن تعدادسالن هاي سينما 4/5 70 46 فيلم تعدادفيلم هاي سينمايي توليدشده 3/11 1146 486 باب تعداد كتابخانه هاي عمومي 8/21 857 5/176 ميليون نسخه تيراژ مطبوعات 0/1 62 1/57 ميليون نسخه تيراژكتاب وجزوه 4/14 1806 4/616 هزارنفر تعدادورزشكاران مردتحت پوشش فدراسيون ها وهيئت هاي ورزشي 7/15 893 278 هزارنفر تعداد بانوان ورزشكار 9/10 42500 18600 نفر تعداد مربيان ورزشي 8/4 7150 4900 باب تعداد اماكن ورزشي 9/7 1357 739 هزارنفر- روز ظرفيت اماكن ورزشي 6 18016 11300 نفر تعداد معلمان ورزشي 5/2 299707 246700 نفر تعداداعضاي كانون هاي ورزشي 8/30 *327 50 عدد تعداد مدال هاي كسب شده جهاني وآسيايي *مربوط به سال 1375است. **مربوط به 1367است. جدول 14-سري زماني شاخص هاي بخش هاي طي دوره1376-1367. 1376 1375 1374 1373 1372 1371 1370 1369 1368 1367 واحد عنوان 0/26 0/26 0/28 0/34 0/34 0/37 0/37 0/41 0/44 8/44 درهزارتولد ميزان مرگ وميراطفال زيريك سال 94 90 90 85 83 80 77 75 73 70 درصد ميزان دسترسي به مراقبت هاي اوليه بهداشتي 2/90 0/82 0/77 1/69 9/60 5/53 7/43 2/46 7/43 4/42 درصدهزار نفر نسبت پزشك درصدهزارنفرجمعيت 5/93 4/86 4/86 0/85 0/84 0/84 0/74 0/78 0/74 0/70 درصد ميزان دسترسي جمعيت مناطق روستايي به آب آشاميدني سالم 7/1 5/1 2/1 9/1 7/1 4/1 4/1 3/1 4/1 4/1 درصد نسبت هزينه هاي بهداشت ودرمان Gdp به 6/1 5/1 4/1 2/1 5/1 2/1 2/1 3/1 2/1 2/1 درصد نسبت هزينه هاي تأمين اجتماعي gdp به منبع: كتاب آمار سخن مي گويد.