Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 104044
تاریخ انتشار : 17 فروردین 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 132

صعود ١١ پله ای ایران در تولید مقالات نانو

سهیلا تاج محرابی
سهیلا تاج محرابی (کارشناس دفتر امور توسعه علوم و فناوری) اشاره: خواص مواد در مقياس نانو با خواص آنها در مقياس هاي بزرگ تر متفاوت است و خواص جديدي كه در اين مقياس ظاهر مي شود، فرصت هاي جذابي را در اختيار محققان عرصه هاي مختلف علم و فناوري قرار مي دهد. كنترل اين خواص جديد در مقياس نانو و توانمندي توليد مواد، ابزارها و سيستم هاي جديد مبتني بر اين خواص را فناوري نانو مي گويند. اين فناوري منجر به توليد محصولا تي با دوام تر، سبك تر، ارزان تر و با كارآيي بيشتر خواهد شد و از آنجا كه چنين موادي مورد توجه تمام صنايع و فناوري ها هستند، فناوري نانو منجر به تحول اساسي در اغلب صنايع خواهد شد و بازاري كه تا سال 2014 براي آن پيش بيني شده بالغ بر 2600 ميليارد دلا ر خواهد بود. با توجه به اهميت اقتصادي فناوري نانو، به طور تقريب بيشتر كشورهاي جهان، توجه ويژه اي به آن داشته اند و بسياري از آنها برنامه اي ملي براي بهره گيري اقتصادي از اين فناوري دارند. كشور ما نيز همگام با كشورهاي پيشرو، به اهميت اين فناوري پي برده و در مسير توسعه آن حركت كرده است. نخستين اقدام در اين راستا، تشكيل يك كميته مطالعاتي در دفتر همكاري هاي فناوري رياست جمهوري در سال 1380 و سپس تبديل آن به ستاد ويژه توسعه فناوري نانو در سال 1382 بوده است. اين ستاد كه متشكل از نمايندگاني از وزارتخانه هاي نفت، صنايع، جهاد كشاورزي، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و علوم، تحقيقات و فناوري است، زير نظر معاون اول رييس جمهوري (و اكنون معاون علم و فناوري رييس جمهوري) فعاليت مي كند و وظيفه تعيين سياست هاي كلي براي توسعه فناوري نانو در كشور و پي گيري براي اجرايي شدن اين سياست ها را به عهده دارد. سند راهبردي آينده مطالعات و برنامه ريزي هاي ستاد، منجر به تصويب سند راهبردي ده ساله توسعه فناوري نانو موسوم به راهبرد آينده در هيأت دولت در تاريخ 2/5/1384، شد و شوراي عالي انقلا ب فرهنگي نيز در تاريخ 12/2/1385 ضمن تأكيد بر اجراي دقيق اين سند، سياست ها و راهبردهاي توسعه و ارتقاي اين فناوري را تصويب كرد. مأموريت اين سند، دستيابي ايران به جايگاه مناسب در بين 15 كشور برتر فناوري نانو و تلا ش براي ارتقاي اين جايگاه به منظور توسعه اقتصادي كشور است. ستاد ويژه توسعه فناوري نانو، پس از تصويب سند راهبرد آينده، با جديت تمام در مسير اجراي برنامه هاي آن حركت كرده و توليد ثروت از فناوري نانو را سرلوحه برنامه هاي خود قرار داده است. فعاليت ها و دست آوردها ارتقاي جايگاه جهاني ايران در علم نانوايران در آمار توليد مقالا ت معتبر علمي (ISI) در زمينه ايران در آمار توليد مقالا ت معتبر علمي (ISI) در زمينه فناوري نانو از رتبه 54 در سال 2001 به رتبه 26 در سال 2006 ارتقا يافته و جايگاه نخست را در بين كشورهاي اسلا مي در اختيار دارد. همچنين از نظر شاخص كيفي مقالا ت (ميزان ارجاع به مقالا ت) نيز رتبه نخست را بين كشورهاي اسلا مي و رتبه 25 جهاني را در اختيار دارد. طي سال هاي گذشته تعدادكل مقالا ت محققان ايراني در عرصه فناوري نانو روند صعودي داشته است. اين روند صعودي كه بعد از سال 2004 به شدت افزايش يافته موجب شده است كه ايران از رتبه 43 در سال 2004 به رتبه 32 در سال2006 صعود كند. بيشترين ارجاع در حوزه مقالات فناوري نانو در ميان كشورهاي اسلا مي مربوط به ايران است ( با 24/2 ارجاع به ازاي هر مقاله) كه بالا تر از ميانگين جهاني (با 2 ارجاع به ازاي هر مقاله) قرار دارد. حمايت از بخش خصوصي به منظور ورود جدي بخش خصوصي به فناوري نانو برنامه هايي در دست اجراست كه در چارچوب «شبكه شركت هاي فناوري نانو» سازماندهي شده است. شبكه شركت هاي فناوري نانو مجموعه اي از شركت هاي ايراني هستند كه در حوزه فناوري نانو مشغول فعاليت هستند. هدف شبكه، ايجاد هم افزايي حداكثري بين بنگاه هاي نانويي كشور است تا ايجاد برند (شاخه) مشترك، فعاليت هاي تحقيق و توسعه مشترك، بازرگاني مشترك، سرمايه گذاري مشترك و ايجاد هويت جمعي بزرگ شبكه اي بين بنگاه هاي نانوي كشور محقق شود. در اين راستا ارايه اطلا عات لا زم كسب وكاري، ايجاد امكانات و تسهيل دسترسي ها در اولويت برنامه هاي شبكه شركت ها قرار دارد. براي ارايه اطلا عات لا زم كسب وكاري به بنگاه ها و سرمايه گذاران موارد زير پي گيري مي شود: گردآوري، دسته بندي و اطلا ع رساني شركت هاي فناوري نانو ايران. ارايه اطلا عات كسب وكاري فناوري و بازار حوزه نانو براي ارتقاي صنايع موجود و رفع نياز و مشكلا ت آنها. تهيه بانك اطلا عاتي منابع انساني متخصص فناوري، بازار، مديريت، حقوقي و بانك اطلا عات سرمايه گذاران يا شركت هاي علا قه مند. ارايه فرصت هاي كسب وكاري و سرمايه گذاري. ارايه اطلا عات مورد نياز ايجاد كسب و كار مانند اطلا عات تأمين منابع مالي، مشاوره و موارد مرتبط. تسهيلا ت حمايتي شبكه شركت هاي فناوري نانو شبكه شركت ها با استفاده از حمايت هاي دولتي و منابع در دسترس ديگر سبد حمايتي مناسبي در اختيار شركت هاي نانو قرار مي دهد. حمايت ها در مراحل مختلف از ايده اوليه تا توليد و بازار را در برمي گيرد. براي مثال، مي توان از: حمايت از جذب نيروي انساني متخصص نانو، حمايت از توسعه و ارتقاي فناوري نانو، حمايت از تعريف پايان نامه هاي دانشگاهي با مديريت بنگاه، حمايت از تجاري سازي فناوري، حمايت از ثبت اختراع (پتنت) و تحليل پتنت، حمايت از اطلا ع رساني كسب وكاري، حمايت از خدمات كارگزاري توسعه فناوري، حمايت از مهندسي خط توليد، حمايت از كسب مجوزها و گواهينامه هاي مختلف، معافيت مالياتي، تخصيص بازار دولتي براي كالا هاي نانويي و حمايت از صادرات و همكاري هاي بين المللي نام برد. شركت هاي عضو شبكه در حال حاضر 18 شركت توليد كننده محصولا ت نانويي در ايران مشغول به فعاليت هستند. توليدات اين شركت ها شامل نانوموادها مانند نانونقره، نانوكربن، نانواكسيدروي، نانواكسيد تيتانيوم، نانومس، نانوالماس و مواد ديگر است. همچنين ارايه نانوسولوشن ها، نانوكامپوزيت ها و محصولا ت ارتقا يافته با فناوري نانو مانند مكمل بنزين براي كاهش مصرف سوخت يا مكمل روغن براي بهينه سازي سيستم روغن كاري موتور از محصولا ت شركت هاي ايراني است. تعداد محدودي از شركت ها در حوزه تجهيزات مرتبط با فناوري نانو مشغول فعاليت هستند براي مثال، تمام مراحل از طراحي تا ساخت ميكروسكوپ الكتروني با نام تجاري نما در يك شركت ايراني انجام گرفته است. همچنين شش شركت نيز درحال امكان سنجي و بررسي اوليه سرمايه گذاري در حوزه نانو هستند. برنامه هاي زيرساختي سند راهبرد آينده توسعه فناوري بدون ايجاد زيرساخت هاي لا زم ممكن نيست و اين مسأله در مورد فناوري نانو كه نيازمند زيرساخت هاي پيشرفته و بسيار تخصصي بوده، داراي اهميت مضاعف است از اين رو، ستاد ويژه توسعه فناوري از زمان ايجاد خود بخش مهمي از فعاليت هايش را به توسعه زيرساخت هاي لا زم اختصاص داده است و اكنون بعد از گذشت بيش از 4 سال از فعاليت ستاد، برخي از ثمرات اين فعاليت ها به مرحله ظهور رسيده است كه در اينجا به برخي از موارد مهم آن اشاره مي شود. نكته مهم در اين زمينه اين است كه ستاد به جاي ايجاد ساختارهاي فيزيكي جديد، تلا ش كرده است كه با استفاده از راه حل هاي نرم افزاري، از ظرفيت هاي موجود كشور به خوبي استفاده كند. نمونه بارز آن ايجاد « شبكه آزمايشگاهي فناوري نانو» است كه با همكاري بيش از 40 مجموعه آزمايشگاهي از سراسر كشور ايجاد شده و هزينه آن نسبت به ايجاد آزمايشگاه (هاي) جديد بسيار ناچيز بوده است. البته در صورت نبود ساختارهاي مهم مثل مركز نانومترولوژي تلا ش بر اين است كه در آينده نزديك اين زيرساخت ها در كشور براي توسعه فناوري نانو فراهم شود. در ادامه، گزارش مختصري از فعاليت هاي انجام شده و دست آوردهاي آنها در محورهاي زير ذكر مي شود: توسعه فناوري بدون ايجاد زيرساخت هاي لا زم ممكن نيست و اين مسأله در مورد فناوري نانو كه نيازمند زيرساخت هاي پيشرفته و بسيار تخصصي بوده، داراي اهميت مضاعف است از اين رو، ستاد ويژه توسعه فناوري از زمان ايجاد خود بخش مهمي از فعاليت هايش را به توسعه زيرساخت هاي لا زم اختصاص داده است و اكنون بعد از گذشت بيش از 4 سال از فعاليت ستاد، برخي از ثمرات اين فعاليت ها به مرحله ظهور رسيده است كه در اينجا به برخي از موارد مهم آن اشاره مي شود. نكته مهم در اين زمينه اين است كه ستاد به جاي ايجاد ساختارهاي فيزيكي جديد، تلا ش كرده است كه با استفاده از راه حل هاي نرم افزاري، از ظرفيت هاي موجود كشور به خوبي استفاده كند. نمونه بارز آن ايجاد « شبكه آزمايشگاهي فناوري نانو» است كه با همكاري بيش از 40 مجموعه آزمايشگاهي از سراسر كشور ايجاد شده و هزينه آن نسبت به ايجاد آزمايشگاه (هاي) جديد بسيار ناچيز بوده است. البته در صورت نبود ساختارهاي مهم مثل مركز نانومترولوژي تلا ش بر اين است كه در آينده نزديك اين زيرساخت ها در كشور براي توسعه فناوري نانو فراهم شود. در ادامه، گزارش مختصري از فعاليت هاي انجام شده و دست آوردهاي آنها در محورهاي زير ذكر مي شود: بودجه هاي ستاد بر اساس سند راهبرد آينده بودجه لا زم براي فناوري نانو در سال هاي 1384 و 1385 به ترتيب 400 و 700 ميليارد ريال بوده است كه در اين دو سال در مجموع 300 ميليارد ريال در قانون بودجه به تصويب رسيد. از اين رو، نيازمند نگاه جدي تر مسؤولا ن به گسترش اين فناوري است.مصوبات شوراي عالي انقلا ب فرهنگي: سياست ها و راهبردهاي ارتقا و توسعه فناوري نانو در جمهوري اسلا مي ايران نظر به تأكيد چشم انداز بيست ساله كشور بر فناوري هاي نوين و اعلا م فناوري نانو به عنوان يكي از اولويت هاي فناوري كشور در برنامه چهارم توسعه و همچنين تأكيد و توجه خاص مقام معظم رهبري به كسب جايگاه مناسب جهاني در زمينه اين فناوري (ديدار مورخ 25 بهمن 1384 دبيرخانه ستاد ويژه توسعه فناوري نانو با معظم له) شوراي عالي انقلا ب فرهنگي ضمن تأكيد بر اجراي دقيق «سند راهبرد آينده» به عنوان برنامه 10 ساله توسعه فناوري نانو، سياست ها و راهبردهاي زير را براي توسعه و ارتقاي اين فناوري در كشور تصويب كرد: 1 منابع لا زم براي سرمايه گذاري و كسب يك تا دو درصد سهم بازارجهاني فناوري هاي نانو تأمين شود. تمهيدات لا زم براي دستيابي به اين منظور به تصويب شوراي عالي فناوري هاي پيشرفته مي رسد. 2 تمام دستگاه هاي مرتبط كه در سند راهبرد آينده نقش آنها تعيين شده است موظف اند اولويت هاي فناوري نانو مصوب ستاد را كه به تأييد شوراي عالي فناوري هاي پيشرفته رسيده است در تمام بخش ها و سازمان هاي وابسته به خود در برنامه ريزي خود منظور كرده و منابع مالي لا زم را كه در سند مزبور مشخص شده، تأمين كنند.3- دانشگاه ها و مؤسسه هاي آموزش عالي و پژوهشي كشور موظف اند، اولويت هاي فناوري نانو مصوب شوراي عالي فناوري هاي پيشرفته را در برنامه هاي آموزشي و پژوهشي خود مورد توجه قرار دهند. 4 روش هاي تشويقي براي فعال سازي افراد و مراكز علمي، پژوهشي و صنعتي و شركت هاي دولتي و خصوصي و جهت دهي به آنها در اولويت فعاليت هاي ستاد ويژه توسعه فناوري نانو قرار گيرد.5- به دبيرخانه ستاد ويژه توسعه فناوري نانو اجازه داده مي شود از طريق تشكيل صندوق حمايت از سرمايه گذاري فناوري نانو، امكان سرمايه گذاري هاي مشترك با دستگاه هاي اجرايي ذي ربط در حوزه هاي اولويت دار را فراهم كند. دستگاه هاي اجرايي ذي ربط مي توانند منابع مالي خود را از طريق اين صندوق در زمينه فناوري نانو سرمايه گذاري كنند. اساسنامه اين صندوق به تصويب شوراي عالي انقلا ب فرهنگي مي رسد.6- حمايت از بنگاه هاي خصوصي فعال در زمينه فناوري نانو براي توسعه اين فناوري و براي توسعه فناوري كسب بازارهاي بين المللي از طريق سرمايه گذاري خطرپذير انجام گيرد.7- دستگاه هاي اجرايي ذي ربط موظف اند با آينده نگري و كسب آمادگي، استانداردها و تأييديه هاي لا زم را براي ورود محصولا ت فناوري نانو ساخت داخل به بازار با سرعت مطلوب تدوين و به منظور تصويب به ستاد ويژه توسعه فناوري نانو ارايه كنند.8- براي تعامل پويا با كشورهاي جهان و نهادهاي بين المللي، آيين نامه همكاري هاي بين المللي به پيشنهاد ستاد ويژه توسعه فناوري نانو به تصويب شوراي عالي فناوري هاي پيشرفته مي رسد.9 مصوبات ستاد ويژه توسعه فناوري نانو براي تمام دستگاه هاي اجرايي كه در سند راهبرد آينده، نقش آنها تعيين شده است، لا زم الا جرا خواهد بود.10 رييس ستاد ويژه توسعه فناوري نانو (معاون اول رييس جمهوري) موظف است، هر 6 ماه يك بار گزارش پيشرفت برنامه هاي سند راهبرد ده ساله توسعه فناوري نانو (راهبرد آينده) و همچنين در صورت نياز، پيشنهادهاي اين ستاد را براي رفع موانع توسعه فناوري نانو براي تصويب، به شوراي عالي انقلا ب فرهنگي ارسال كند.11 دبيرخانه ستاد ويژه توسعه فناوري نانو (دفتر همكاري هاي فناوري رياست جمهوري) وظيفه نظارت بر حسن اجراي مصوبات شوراي عالي انقلا ب فرهنگي را در اين زمينه بر عهده دارد.اين مصوبه «سياست ها و راهبردهاي ارتقا و توسعه فناوري نانو در جمهوري اسلا مي ايران» در 12 بند در جلسه مورخ 12/2/1385 شوراي عالي انقلا ب فرهنگي به تصويب رسيد. * منبع : www.spac.ir ، ش 246