Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 106972
تاریخ انتشار : 30 اردیبهشت 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 7

كتاب رويش كلانتري قسمت (٢)

فصل ششم كشاورزي ودامپروري براساس تعريف ارائه شده، كشاورزي به فعاليت اقتصادي عمده اي گفته مي شود كه مبتني برزراعت، پرورش دام و مرغ و باغداري است. براين پايه مي توان كشاورزي را در برگيرنده مجموعه اي از فعاليتهاي اقتصادي خواند كه هدف از آن تهيه نيازهاي خوراكي جامعه و توليد اوليه كشاورزي براي ديگر بخشهاي توليدي از جمله صنعت است. درنگاهي گسترده تر، بخش كشاورزي ، افزون برموارد يادشده، جنگل داري، زنبورداري، پرورش ماهي وميگو رانيزدر برمي گيرد. مروري بر تاريخ كشاورزي ايران از ميانه هاي دوره قاجار تا پايان دوره پهلوي، حاكي از سير نزولي كشاورزي و وخيم شدن تدريجي وضعيت آن در ايران است، بخصوص در سالهاي پيش از پيروزي انقلاب اسلامي كه اين سير نزولي، كمبود محصولات غذايي رابا توجه به سياست نظام در پايين نگه داشتن بهاي گندم و جو و برخي ديگر از محصولات اصلي زراعي ، و وارد نمودن آنها با درآمدهاي ارزي نفتي، تشديد كرد و واردات گسترده محصولات كشاورزي را موجب شد. از باب نمونه ميزان واردات مواد غذايي و حيوان زنده كه در سال 1352، 325ميليون دلاربوده است. در سال 1356، به 1534ميليون دلار درسال 1357به 4770 ميليون دلار رسيده است و ميزان واردات روغن گياهي و حيواني كه در سال 1352، 61 ميليون دلار بوده است در سال 1356به 186ميليون دلار ودر سال 1357به 668 ميليون دلار بالغ گرديده است.(1) اين در حالي است كه درسالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي در نتيجه اتخاذ سياستهاي گوناگون، شاهد افزايش توليد دربسياري ازمحصولات كشاورزي ، بوده ايم به خصوص در سالهاي اخير كه كشور در بسياري از اقلام كشاورزي به خودكفايي رسيده است، تا جايي كه اكنون درمجموع، بالغ بر90 درصد نياز كشوربه محصولات كشاورزي در داخل تأمين مي شود.(2) بحث خود را با بررسي بيشتر پيرامون برخي از محصولات استراتژيك كشاورزي پي مي گيريم. گندم پس از پيروزي انقلاب اسلامي ، با سفارش اكيد امام خميني (ره) مبني برضرورت خودكفايي كشور در زمينه محصولات استراتژيك ، حركتهاي موفقيت آميزي صورت گرفت تا حدي كه ميزان توليد اين محصول، از 3ميليون و 900 هزار تن در سال 1357، به بيشتر از 12 ميليون تن در سالهاي اخير رسيده است. درسالهاي مياني نيز شاهد افزايش توليد گندم در كشور بوده ايم . از باب نمونه، ميزان توليد اين محصول از 7ميليون تن در سال 1367به 3/10 ميليون تن در سال 1371 افزايش يافته و رشد متوسط سالانه اي معادل 2/10 درصد داشته است كه بيش از رشد سالانه پيش بيني برنامه يعني 8/9 درصد بوده است. كشت گندم دركشور در سال جاري از مرز 6ميليون و 200هزار هكتار فراتر رفته و ميزان برداشت آن درسال زراعي 81-1380 به 12 ميليون و400 هزار تن رسيد كه نسبت به سال زراعي پيش از آن 31درصد رشد داشته است وبه گفته مجري طرح گندم، كشور در سال جاري، از واردات گندم بي نياز است و از سال زراعي آينده مي تواند به يك كشور صادر كننده گندم تبديل شود .(3) برنج برنج، دومين محصول استراتژيك وپرمصرف كشور پس ازگندم است ودر حال حاضر در 19 استان كشور كشت مي شود. اگر چه به سبب افزايش هجوم ويلاسازان درمناطق شمالي، اراضي كشت برنج هر روز، بيشتر تهديد مي شود اما با انجام اقداماتي نظير تجهيز ونوسازي اراضي شاليزاري، حمايت از ارقام پر محصول، افزايش راندمان و توسعه كشت دوم، سطح زير كشت برنج از 122 هزار هكتار و عملكرد در هكتار حدود 550 كيلو گرم فعلي نيز افزايش خواهد يافت. نكته مهم درمورد كشت برنج در كشور اينكه عليرغم افزايش قابل توجه مصرف برنج دركشور طي 25 سال گذشته وبا رشد 52 درصدي توليد، ميزان اين محصول در كشور به 2 ميليون تن رسيده كه با توجه به نياز 5/2 ميليون تني كشور در سال، نياز به واردات آن، به 500 هزار كيلو كاهش يافته است.(4) جووذرت رابطه توليد جو وتوليد پروتئين حيواني، بسيار نزديك است. به همين منظور كشت آن براي افزايش توليد گوشت قرمز وشير به خصوص پرورش دامهاي سنگين در دامداريهاي پيشرفته بسيار حياتي مي باشد. ايران تا چند سال پيش عمده نياز خود به اين محصول را از خارج تامين مي كرد اما در سالهاي اخير، سطح زير كشت جوبه صورت ديم وآبي به 176 هزار هكتار وبا عملكرد حدود 520 كيلوگرم درهر هكتار افزايش يافته ، تا حدي كه براساس آمار در سال زراعي گذشته ، نزديك به 3 ميليون تن جو در كشور توليد شده است وبدين ترتيب نياز به واردات اين محصول كه تا سال پيش از آن ، يك ميليون تن بوده به صفر رسيده است. سطح زيركشت ذرت نيزكه به مصرف دام وطيور مي رسد در سال جاري حدود 50 هزار هكتار وعملكرد آن در سال گذشته حدود 140 كيلو گرم افزايش يافته ودر سال زراعي گذشته يك ميليون و 400 هزار تن از اين محصول دركشور توليد شده است كه نسبت به سال پيش از آن ، حدود 32 درصد رشد داشته است.(5) چغندرقند چغندرقند به سبب اهميت مصرف روزمره قند وشكر در كشور، از جمله محصولات استراتژيك شناخته شده وهمانند نيشكر در سالهاي اخير مورد توجه دولت قرار گرفته است. واكنون دركشور، كاشت، داشت، برداشت، فروش وهمچنين تحقيقات آن از نظم خاصي برخوردار است ودرحال حاضل چغندر قند در 16استان كشور كشت مي شود وميزان توليد آن ، از 3 ميليون و600هزار تن در سال 1357، به 5ميليون و500هزار تن در سال گذشته رسيد كه رشد 53 درصدي را شاهد بوده است. توليد سيب زميني وپياز نيزبه ترتيب از 700و 400 تن در سال 1357به 3 ميليون و 813 هزار تن و 1ميليون و 480هزار تن در سال 1381 رسيد .(6) جدول زير(7) وضعيت توليد محصولات گندم، برنج وجو را طي سالهاي 1350 تا 1372 نشان مي دهد. 1372 1371 1370 1369 1367 1360 1355 1350 سال محصول 87/10 73/10 17/10 79/8 01/8 26/7 61/6 0/6 70/3 گندم 79/2 05/3 06/3 10/3 54/3 39/2 70/1 50/1 90/0 جو 28/2 28/2 36/2 35/2 98/1 41/1 62/1 60/1 05/1 برنج ( شلتوك) (واحد: ميليون تن) نكته قابل ذكردر اين خصوص اينكه فاصله گرفتن از كشاورزي سنتي و روند مكانيزه شدن كشاورزي پس از انقلاب ، رشد ملموسي داشته است به طوري كه در سال1370 ، حدود 692 هزار دستگاه ماشين در كشاورزي ايران استفاده شده كه شامل 228 هزار دستگاه تراكتور، 4/88 هزار دستگاه تيلر، 4/5 هزار دستگاه كمباين، 8/11 هزار دستگاه دروگر، 2/243 هزار دستگاه موتورآب، 2/113 هزار دستگاه موتور سمپاش، و 8/1 هزار دستگاه ماشين سنگين بوده است.(8) مركبات بدون اغراق، در سالهاي اخير، بخش باغباني كشور، يكي از موفق ترين بخشهاي زير مجموعه كشاورزي ايران بوده است. به نحوي كه نه تنها با رسيدن به خودكفايي كامل، نياز آن به واردات مركبات بر طرف شده است،كشور دراين زمينه به اقتداربين المللي نيز دست يافته است. چنان كه به گفته مدير مؤسسه تحقيقات مركبات وزارت جهاد كشاورزي در سال 1382ايران به لحاظ ميزان توليد مركبات با 5/3 درصد توليد جهاني، مقام هفتم و از نظر سطح زيركشت، مقام هشتم، وبه لحاظ ميزان عملكرد ساليانه ، حدود 16هزار و 800 كيلو گرم در هكتار، مقام دهم دنيا را در اختياردارد.(9) به گفته وزير جهاد كشاورزي در شهريور ماه سال جاري، ايران هم اكنون در زمينه توليد محصولاتي چون پسته، انار، زردآلو وزعفران ، مقام نخست جهان را در اختيار دارد. با همه آنچه گفته شد، دراين زمينه مي توان از محصولات روغني ياد كرد كه به سبب سطح پايين توليد آن در كشور، ضريب وابستگي روغن به خارج از كشور حدود 90درصداست.(10) گرچه در اين زمينه نيز كارهاي خوبي انجام گرفته مانند كشت كلزا براي تأمين روغن نباتي مورد نياز كشوركه در سال 1381 با افزايش 22هزار هكتار سطح زيركشت و 300كيلوگرم عملكرد در هكتار، توليد آن با بيش از 130 درصد رشد به 70هزار تن رسيد .(11) ناگفته نماند عليرغم وجود اين كاستي در وضعيت مجود كشور ، روندتوليد روغن در كشور پس از انقلاب ، همواره در حال رشد بوده است ، زيرا ميزان توليد آن در سال 1353، 7/236هزار تن، در سال 1356، 308 هزارتن ، در سال 1364، 491 هزار تن، در سال 1369، 559هزار تن، درسال 1370، 620هزار تن، در سال 1371، 639 هزار تن ودر سال 1373 ، 9/674هزار تن بوده است.(12) دامپروري طي سالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي ، عليرغم دوبرابر شدن جمعيت كشور و افزايش مصرف سرانه، واردات گوشت قرمز، شير ، كليه محصولات لبني، مرغ وتخم مرغ قطع شده و كشور به خودكفايي دراين محصولات رسيده است ، وتوليدات پرتئين از افزايش چشمگيري برخوردار شده است.(13) براساس آمار ، در مناطق روستايي ايران، تعداد گوسفند وبره از 3/24ميليون رأس در سال 1350 به 6/40 ميليون رأس در سال 1367 و تعداد بز وبزغاله در همين دوره از 14 ميليون رأس و گاو وگوساله از 5/5 ميليون رأس به 4/6 ميليون رأس درهمين دوره رسيده است. همچنين توليد گوشت قرمز در ايران، از 420 هزار تن در سال 1360 و 515 هزار تن در سال 1367 به 645 هزار تن در سال 1372 رسيد ودر فاصله همين سالها، توليد شير از 3ميليون و 36 هزار تن و سپس به 4 ميليون و 28 هزار تن رسيد. نكته قابل ذكر اينكه در بخش دامپروري نيز فاصله گرفتن از شيوه هاي سنتي و روند مكانيزه شدن، رشد ملموي داشته است ، از باب نمونه تعداد گاو گوساله د رگا ودار يهاي صنعتي از 5/381 هزار رأس در سال 1369 به 2/524 هزار رأس در سال 1373 رسيده است.(14) ارقام زير، حاكي از روند افزايش توليد گوشت مرغ وتخم مرغ از سال 1365تا 1380 است.(15) سال گوشت مرغ تخم مرغ 1365 390 300 1370 420 340 1375 676 486 1377 696 498 1378 725 570 1379 803 581 1380 885 581 ( واحد: هزار تن) ماهيگيري ميزان ماهيگيري و توليد آبزيان كه درسال 1355، 66/46 هزار تن بوده است در سال 1360 به 36/51 هزار تن ودر سال 1365به 08/144 هزار تن ودر سال 1369 به 01/315 هزار تن ودر سال 1370 به 72/327 هزار تن ودر سال 1371 به 01/354 هزار تن ودر سال 1372 به 88/368 هزار تن ودر سالهاي اخير به 400 هزار تن رسيده است.(16) پاورقي: 1- ابراهيم رزاقي، آشنايي با اقتصاد ايران، ص 122و 245. 2- مسيح مهاجري ، جمهوري اسلامي ، 8/6/1382. 3- در عرصه سازندگي ، ص 34؛ مسيح مهاجري ، جمهوري اسلامي ، 8/6/1382 و 27/7/ 1382 . 4- مسيح مهاجري ، جمهوري اسلامي ، 8/6 / 1382. 5- مسيح مهاجري، جمهوري اسلامي، 8/6/1382. 6- همان، 8/6/1382. 7- برگرفته از كتا ب آشنايي با اقتصاد ايران، ص 125 . 8- ابراهيم رزاقي ، آشنايي با اقتصاد ايران، ص 127. 9- سيد محمد صفي زاده ، ابرار اقتصادي ، 15/7/1382. 10- مسيح مهاجري، جمهوري اسلامي، 29/ 6/1382. 11- همان، 8/6/1382. 12- ابراهيم رزاقي، آشنايي با اقتصاد ايران، ص 163. 13- همان. 14- همان ، ص 130-131. 15- سازمان مديريت وبرنامه ريزي كشور، سالنامه آماري كشور، 1381، ص 163. 16- ابراهيم رزاقي ، آشنايي با اقتصاد ايران ص 135؛ مسيح مهاجري ، جمهوري اسلامي، 8/6/ 1382. فصل هفتم بهداشت ودرمان آنان كه چند سال پيش از پيروزي انقلاب اسلامي و نارساييها وكاستيها ي مربوط به بهداشت ودرمان كشور درآن سالها از جمله حضور گسترده پزشكان پاكستاني وهندي در مراكز بهداشتي كشور، بالابودن نرخ مرگ ومير، انجام نگرفتن بسياري از جراحيها در داخل، وابستگي شديدبه دستگاه ها وتجهيزات خارجي و... را به ياد دارند، پيشرفت چشمگير كشور در اين زمينه ها پس از پيروزي انقلاب را به خوبي احساس مي كنند. نگاهي به آمار وارقام زيركه همه مربوط به چند سال پيش است و بي گمان – در چند سال اخير قدمهاي بزرگ تري برداشته شده –گوياي اين واقعيت است. تعداد تختهاي درماني از 3/72 هزار تخت در سال 1365 به 496 هزرا تخت در س1373 رسيد وميزان مرگ ومير كودكان زير يك سال، از 8/44 در هزار در سال 1367 به 33 در هزار در سال 1371 رسيده است، همچنين ميزان مرگ ومير مادران به علت عوارض حاملگي ، از 90 در صد هزار در سال 1367 به 40 در صد هزار در سال 1371 رسيد. همچنين مي توان در اين باب، از توفقيات بزرگي مانند ريشه كن شدن بيماري فاج اطفال وكزاز در ايران نام برد. براساس آمار، درسال 1357، 357 بيمارستان دركشور وجود داشته كه در 1368 (سال اول برنامه اول توسعه) به 625 ودر 1373 به 724 بيمارستان رسيده است. عليرغم شعارهايي كه پيش از پيروزي انقلاب در ايران براي درمان وبهداشت داده مي شد، هيچ مركز دياليزي در كشور براي درمان اين بيماري وجود نداشت و حال آنكه پس از پيروزي انقلاب، تا سال 1368 حدود هفتاد مركز ديا ليز وتا سال 1373، 101 مركز در كشور ساخته شده وره بهره برداري رسيده است.(1) همچنين نمونه هاي زير دراين زمينه قابل توجه است: - افزايش پوشش مراقبتها وخدمات بهداشتي كودكان زير6سال از 47 درصد در سال 1367 به 82 درصد درسال 1371. - افزايش پوشش عمليات تنظيم خانواده وبهداشت مادر وكودك از 24 درصد زنان 15تا 45 ساله متأهل در سال 1367به 34 درصد در سال 1371. همچنين در فاصله سالهاي 1368تا 1371، امكانات وظرفيتهاي فيزيكي زير احداث، تجهيز وراه اندازي شده است: - خانه هاي بهداشتي روستايي فعال، 4340واحد - مراكز بهداشتي ودرماني روستايي فعال، 281واحد - مراكز بهداشتي ودرماني شهري وشهرستان واستان، 346واحد - مركز تسهيلات زايمان روستايي 300واحد - تعداد تختهاي درماني عمومي 200/13 تخت همراه با گسترش خدمات بهداشتي ودرماني، كاركنان شاغل در وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشكي نيز افزايش يافته وتعدادشان از 169 هزار نفر در سال 1365به 9/219 هزار نفر در سال 1372 رسيده است. از كاركنان مزبور، در سال 1372، حدود 7/7 درصد پزشك، 4/54 درصد پيراپزشك و 8/37 درصد ديگر كاركنان بوده اند. درمقايسه با سالهاي گذشته با افزايش امكانات خدمات پزشكي به ويژه معمول شدن انجام خدمات پزشكي بسيار پيشرفته از جمله جراحيهاي قلب، كليه، استخوان .... كه پيش از اين در كشور ممكن نبود، گامهاي مهمي در دست يابي به استقلال دانش كاربردي پزشكي در كشور برداشته شده است.(2) جدولهاي زيرهريك به نحوي، بيانگر پيشرفت چشمگير كشور در زمينه بهداشت ودرمان است. ميزان اميد به زندگي طي سالهاي 1368تا 1379(3) سال 1368 1369 1370 1371 1372 1373 1374 1375 1376 1377 1378 1379 ا ميد به زندگي در بدو تولد 2/62 2/64 7/64 2/65 8/65 3/66 0/67 2/69 5/69 5/69 5/69 6/70 ميزان مرگ ومير (درهزار ) طي سالهاي 1368 تا 1378(4) سال 1368 1369 1370 1371 1372 1373 1374 1375 1376 1377 1378 ميزان مرگ ومير 7/8 3/8 9/7 6/7 2/7 9/6 7/6 5/6 3/5 2/5 1/5 تعداد كاركنان شاغل در وزارت بهدشت، درمان وآموزش پزشكي طي سالهاي 1365تا 1381 سال جمع پيراپزشكان پزشكان ساير كاركنان 1365 169078 87705 10944 70429 1370 201100 105658 17453 77989 1375 269894 149380 19585 100929 1377 266120 147271 23553 95296 1378 296728 151193 24770 120765 1380 295325 152396 21175 121754 1381 307169 158136 21496 127537 تعداد خانه هاي بهداشت فعال روستاها از سال 1375تا 1381(5) سال خانه هاي بهدا شت فعا ل جمعيت تحت پوشش كا ركنان مرد وزن كا ركنان مرد كا ركنان زن 1375 14146 19363345 22143 8829 13314 1377 15102 2038925 24555 9636 14919 1378 15394 2086535 25385 9877 15508 1379 15919 2181555 - - - 1380 16281 - - - - 1381 16022 19905106 26125 10149 1596 مراكز بهداشتي ودرماني كشور طي سالهاي 1365تا 1380(6) سال جمع شهري روستايي وا بسته به وزارت بهداشت ودرمان خصوصي ساير موارد 1365 3996 2047 1949 3570 193 233 1370 4705 2722 1983 4138 174 393 1375 5797 3756 2041 4921 219 657 1377 6218 3928 2290 5254 248 716 1378 6389 4079 2310 5252 336 801 1379 6981 4584 2397 5627 401 953 1380 7089 4742 2337 5675 452 962 1381 7345 4957 2388 5823 546 976 بهزيستي رشد فعاليتهاي بهزيستي انجام گرفته در كشور پس از پيروزي انقلاب اسلامي نيز قابل توجه است. ميزان جمعيت تحت پوشش اين سازمان كه در سال 1367 بالغ بر 774 هزار نفر بود با رشد متوسط سالانه 8درصد به 1055 هزار نفر در سال 1371 رسيد كه نسبت به پيش بيني برنامه دراين سال 131 درصد، تحقق هدف نشان مي دهد . دربرنامه خدمت حمايتي، متوسط رشد عملكرد سالانه معادل 6/7 درصد است و تعداد افراد تحت پوشش در اين برنامه در سال 1371 معادل 4011 هزار نفر بوده است . ايجاد وتوسعة مراكز حرفه آموزي براي تحت پوشش وفراهم نمودن موجبات خودكفايي از زمره فعاليتهايي بوده است كه در راستاي اهداف برنامه انجام شده است . احداث وتكميل وتجهيز 62 مركز شبانه روزي، شير خوارگاه ومجتمع حمايتي، از ديگر اقداماتي است كه در جهت افزايش ارائه خدمات دراين بخش انجام يافته است. در برنامه خدمات توان بخشي ،با تكميل وراه اندازي 41 مركز توان بخشي و بهبود استاندارد 47 مركز، ارائه خدمات متناسب با هدفهاي برنامه بوده است. جمعيت تحت پوشش دراين برنامه با رشد متوسط سالانه 3/12 درصد، از 155 هزار نفر درسال 1367 به 247 هزار در سال 1371 رسيد كه به اين ترتيب درصد تحقق به 101 درصد مي رسد. هزينه سرانه دراين برنامه از 81هزار ريال در سال 1367 به 170 هزار ريال در سال 1371 رسيد كه نمايانگر 20 درصد رشد متوسط سالانه است.(7) جدول زير، نمايانگر تعداد واحدهاي ارائه دهنده خدمات سازمان بهزيستي كشور، طي سالهاي 1365تا 1381 است.(8) سال واحدهاي روستايي واحدهاي شهري 1365 961 376 1370 1121 414 1375 1233 472 1377 1248 498 1378 1237 506 1379 1240 509 1380 1230 499 1381 1218 501 تأمين اجتماعي دراين زمينه نيزآمار وارقام مربوط به يك مقطع كوتاه 4ساله نشان از رشدي قابل توجه دارد. دربرنامه بيمه هاي اجتماعي كارمندان وكارگران، تعداد افراد بيمه شده و مستمري بگيران اصلي در سال 1370 بالغ بر 5963 هزار نفر گرديده است كه نسبت به سال 1367( 4156هزار نفر) به طور متوسط، سالانه 4/9 درصد رشد يافته است. در پايان سال 1371 بيمه شدگان اصلي قانون استخدام كشوري 122درصد ، مستمري بگيران اصلي قانون استخدام كشوري 120 درصد، بيمه شدگان اصلي سازمان تأمين اجتماعي 112 درصد ومستمري بگيران اصلي سازمان تأمين اجتماعي 104 درصد بوده است. در سال 1371 مجموعاً 040/22 هزار نفر تحت پوشش بيمه اي قرار گرفته اند، كه با توجه به رقم جمعيت كل كشور در سال 1371، حدود 6/37 درصد جمعيت، تحت پوشش بيمه اي قرار دارند. در سال 1371، مجموعه بيمه شدگان اصلي وتبعي خدمات درماني بالغ بر 6267هزار نفر بوده است كه نسبت به هدف برنامه ( 5090هزار نفر) نمايانگر 123 درصد تحقق هدف مي باشد. دراين برنامه، شاخص مربوط به بيمه شدگان اصلي وتبعي خدمات درماني كارگران نيز از وضعيت خوبي برخوردار بوده است ، به طوري كه جمعيت تحت پوشش مربوط به اين شاخص در سال 1371 با 068/15 هزار نفر نسبت به هدف برنامه در سال مذكور 112 درصد تحقق هدف را نشان مي دهد .ارقام فوق حاكي از آن است كه مجموعاً در سال 1371 حدود 335/21 هزار نفر تحت پوشش بيمه درماني قرار گرفته اند كه اگر 3400هزار نفر افراد بيمه شده نيروهاي نظامي و انتظامي ومشمولين قراردادهاي خاص را به آن اضافه كنيم رقمي بيش از 24 ميليون نفر حاصل مي شود.(9) پاورقي: 1- شوراي هماهنگي تبليغات اسلامي ، ره توشه انقلاب ، مروري اجمالي به دستاوردهاي انقلاب اسلامي ، ص 103-104. 2- ر. ك: درعرصه سازندگي، ص 53-54؛ ابراهيم رزاقي ، آشنايي با اقتصاد ايران، ص 219. 3- سازمان حفاظت محيط زيست ، همايش راهبردهاي توسعه پايدار در بخشهاي اجرايي كشور، ص 158. 4- همان ، ص 161. 5- همان. 6- سازمان مديريت وبرنامه ريزي كشور، سالنامه آماري كشور 1381 ، ص 602. 7- درعرصة سازندگي ، ص 56-57. 8- سازمان مديريت وبرنامه ريزي كشور، سالنامه آماري كشور، 1381، ص 494. 9- درعرصة سازندگي، ص 54-55. فصل هشتم ساختمان ومسكن چه پيش وچه پس از انقلاب، يكي از مشكلات جامعه شهر ي ايران به خصوص شهرهاي بزرگ، مشكل مسكن بوده است ، هرچند ممكن است مشكلات اجاره نشيني در شهرهاي بزرگ مثل تهران بيشتر شده باشدولي حقايق آماري، نتايج شگفت آوري عرضه مي كند. جمع واحدهاي مسكوني كه طي 21 سال پيش از انقلاب ( از 1335تا پايان سا ل1356) در كشوربه اتمام رسيد، 044/272/3 واحد بود وحال آنكه فقط طي 8 سال پس از انقلاب ( از سال 1357تا 1365) تعداد 608/614/3 واحد مسكوني ساخته شده است، يعني ظرف 8 سال پس از انقلاب ، ده درصد بيش از 21 سال زمان شاه، خانه ساخته شده است.(1) جدول زير تعداد واحدهاي مسكوني معمولي نقاط شهري وروستايي كشور را بر حسب اتمام بنا از سال 1335 تا 1365 نشان مي دهد.(2) شرح جمع سالهاي 65-57 سالهاي 56-35 قبل از سا ل35 اظهار نشده كل كشور 8217375 3614806 3272044 1216157 114368 نقاط شهري 4669722 2128789 1948570 521309 71054 نقاط روستايي 3547653 1486017 1323474 694848 43314 قابل توجه اينكه پس از انقلاب ، به لحاظ نوع مسكن ساخته شده ومصالح به كار رفته نيز تغيير كيفي فراواني پيدا شده است . درسال 1355فقط 5/24 درصد واحدهاي مسكوني با مصالح با دوام ساخته مي شد و 7/56 درصد نيز با مصالح كم دوام، ولي در سال 1365 واحدهاي مسكوني ساخته شده با مصالح با دوام به 3/46 درصد افزايش يافت و خانه هاي ساخته شده با مصالح كم دوام به 2/30 درصد واحدهاي مسكوني كاهش يافت. اين تغيير كيفي، چنان كه جدول زيرنشان مي دهد در روستاها چشمگير تر بوده است. يعني سهم واحدهاي ساخته شده با مصالح بادوام طي اين مدت درشهرها از 2/50 درصد ب 69 ودر روستاها از 9/2 درصد به 5/16 درصد رسيده است.(3) شرح مصالح با دوام مصالح نيمه بادوام مصالح كم دوام وساير 1355 كل كشور نقاط شهر ي نقاط روستايي 5/24 2/50 9/2 8/18 6/21 5/16 7/56 2/28 6/80 1365 كل كشور نقاط شهري نقاط روستايي 3/46 69 5/16 8/22 2/19 5/27 2/30 1/11 3/55 از نظر تراكم (متوسط نفر دراتاق) نيز چنان كه جدول زير نشان مي دهد، وضع بهبود چشمگيري يافته ، يعني در سال 1355 درهر اتاق به طور متوسط 03/2 نفر زندگي مي كردند درحالي كه اين رقم در سال 1365به 7/1 نفر در هر اتاق رسيده است. جالب توجه اينكه از سال 1345 تا 1355 نيزتراكم از 15/2 به 03/2 كاهش يافته ولي اين كاهش، تحت تأثير بهبود وضع شهري بوده ( از 09/2 به 84/1) ولي در روستاها، تراكم از 19/2 به 24/2 افزايش يافته بود. در حالي كه كاهش تراكم در ده سالة 55 تا 65 ( كه 8سال آن مربوط به پس از انقلاب است) مربوط به شهرها و روستاها است، كاهش تراكم در شهرها از 84/1 به 52/1 ودر روستا ها از 24/2 به 02/2 كاهش يافته است.(4) سال و مناطق شاخصهاي تراكم متوسط اتاق در واحد مسكوني متوسط خانوار در واحد مسكوني متوسط نفر در واحد مسكوني متوسط نفر در اتاق 1345 كل كشور شهري روستايي 1355 كل كشور شهري روستايي 1365 كل كشور شهري روستايي 97/2 55/3 68/2 09/3 55/3 71/2 46/3 76/3 07/3 29/1 51/1 18/1 26/1 37/1 17/1 16/1 18/1 13/1 39/6 41/7 88/5 28/6 54/6 07/6 91/5 70/5 19/6 15/2 09/2 19/2 03/2 84/1 24/2 71/1 52/1 02/2 بنابراين طي 8 سال پس از انقلاب، نسبت به 21 سال پيش از انقلاب، خانه هاي بيشتري با كيفيت بهتري ساخته شده وسطح زير بنا نيز چنان افزايش يافته است كه عليرغم شدت افزايش جمعيت، افراد راحت تر زندگي كرده اند، وخوب است بدانيم اين ساخت وساز، بيشتر براي استفاده شخصي بوده به طوري كه نسبت خانوارهايي كه در شهرها از مسكن اجاره اي استفاده مي كنند از 21 درصد درسال 1356 به 6/12 درصد كل خانوارها در سال 1368 كاهش يافته يعني فقط كمتر از 13درصد خانوارهاي شهر نشين گرفتار مشكلات اجاره نشيني بوده اند.( اجاره نشيني درروستاها چنان كه جدول زيرنشان مي دهد، طي سالهاي 56تا 68، تغيير محسوسي نكرده وحدود 3درصد خانوارهاي روستايي را شامل مي شود.(5) نحوه تصرف مسكن مورد استفاده خانوار روستايي شهري ملكي (عرصه واعيان) ملكي (اعيان) اجاره اي دربرابر خدمت مباني وساير 1356 1368 1356 1368 60/88 13/3 62/1 51/1 14/5 12/89 08/1 53/1 43/1 85/6 89/64 58/2 06/21 66/2 81/8 38/73 66/1 65/12 77/2 54/9 پاورقي: 1- جامعة روحانيت مبارز تهران ، اقتصاد كشور پس از چهار سال ، ص 17-18. 2- ر. ك: سازمان مديريت وبرنامه ريزي كشور، سالنامه آماري سال 1369، ص 235 3- ر.ك: سازمان مديريت وبرنامه ريزي كشور، سالنامه آماري كشور 1368،ص 216. 4- ر.ك: همان، سالنامه آماري 1360 ، ص 235. 5- ر.ك: جامعة روحانيت مبارز تهران، اقتصاد كشور پس از چهار سال ، ص 19 و نتايج آمار گيري از بودجه خانوار هاي روستايي وشهري سال 1356 ونتايج تفصيلي آمارگيري از هزينه ودرآمد خانوارهاي روستايي وشهري 1368 فصل نهم فرهنگ هويت، كيان وقوام هر قوم، وابسته به فرهنگ وتمدن اواست وابراز وجود نمودن مقتدرانه هر ملت در عرصة جهاني وبين المللي، درگِرو استقلال ، بالندگي وغناي فرهنگي او قرار دارد. فرهنگ ملت ايران عليرغم غنا وريشه داربودن آن ، درنيم قرن پيش از پيروزي انقلاب اسلامي ودر نتيجة وابستگي دولتها به بيگانگان و غرب زدگي شديد وخودباختگي دولتمردان، آسيبهاي جدي ديد. وضعيتي كه اگر خيزش انقلابي ونهضت اسلامي به آن پايان نمي داد، فرهنگ ايراني را با خطر اضمحلال وبي هويتي كامل مواجه مي ساخت. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، فرهنگ ايراني ، حياتي تازه يافت واز نابسامانيهاي آن تا حدود زيادي كاسته گرديد. البته پرداختن به اين امر و مقايسه اين دو مقطع از تاريخ ايران، خود نيازمند تدوين چندين جلد كتاب است وما در نوشتار موجود به يادآوري اين مهم بسنده مي كنيم كه مردم ايران به خصوص جوانان درآن مقطع تاريك، شاهد محجوريت قرآن وكنار ماندن آن از صحنه هاي زندگي وحضور كم رنگ آن در مراسم ترحيم و گوشه هاي كتابخانه ها بودند. پيش از انقلاب اسلامي ، فعاليتهاي قرآني ، بسيار محدود وموردي بودولي امروزه، كمتر روزي است كه شاهد برگزاري همايشها و مسابقات قرآني در زمينه ها ي قرائت ، حفظ وتفسيرو... نباشيم ،تا جايي كه حتي زندانيان كشور نيز دراين گونه امور فعاليت نشان مي دهند، چنان كه به گفتة معاون فرهنگي وتربيتي سازمان زندانها درپاييز 1382 هم اكنون حدود 3هزار نفر از زندانيان كشور حافظ يك تا سي جزءقرآن هستند وتا كنون 168هزار نفر از آنان در كلاسهاي قرآني شركت كرده اند.(1) به گفتة وزير فرهنگ وارشاد اسلامي در آبان ماه 1382: « رشد 300درصدي انتشار كتابهاي قرآني در 5ساله گذشته ، موجب شده است شهر تهران، محل نشر بيشترين كتابهاي قرآني جهان شود. وي با اشاره به آمار كتابهاي قرآني در سطح جهان افزود: از سال 70 ميلادي، آمار كتابهاي قرآني به طور متوسط، درهردهه 2برابر شده است وكشور ما دردهة 90 با توليد 3هزار عنوان كتاب قرآني در كشور، علاوه براينكه بالاترين آمار را در طول تاريخ به خود اختصاص داده است، چشم انداز توليد دست كم 6هزار عنوان كتاب قرآني دردهة اول قرن بيست ويكم راترسيم كرده است.»(2) همچنين به گفتة وي ازميان هر 10 مؤلف آثار قرآني در جهان اسلام، 4 شخصيت ايراني وجود دارد وايران در حوزة نشرعلوم قرآني ، تنها كشوري است كه در سه شهر بزرگ آن ، بيشترين كتب قرآني رادرميان 10 كشور بزرگ اسلام در جهان منتشر كرده است.(3) قدم بزرگ ديگر اينكه در سال جاري، دايرة المعارف جامع قرآن كريم به 18 زبان در شبكة جهاني اينترنت راه اندازي شد .دراين دايرة المعارف ، متن كامل قرآن كريم با امكان جست وجو براي يافتن آيات و واژه هاي در خواستي به زبان انگليسي، فرانسوي، آلماني، روسي ، اسپانيايي، تركي استانبولي و ... گنجانده شده است . همچنين قرائت كامل قرآن كريم با صوت قاريان ممتاز ايراني و مصري، آموزش قرآن، مشخصات 516 حافظ دختر وپسر خردسال، نوجوان وجوان كشور به همراه نسخه هاي خطي قرآن مربوط به قرن دوم ( ه.ق.) ومتن كامل ده ها عنوان كتاب و مقاله در زمينة علوم قرآني از ديگر امكانات اين دايرة المعارف است.(4) از تحولات فرهنگي ديگر مي توان از نمونه هاي زير ياد كرد: احداث دانشكده هاي علوم قرآني و دارالقرآنها، تأسيس راديو قرآن وراديو معارف، توسعه ورشد برنامه هاي معنوي مانند برگزاري هر ساله مراسم اعتكاف با حضور انبوه جوانان، برگزاري نماز جمعه در شهرهاي بزرگ وكوچك كشور، تحول همه جانبه دركتب درسي، انتشار ده ها عنوان مجله در عرصه هاي مختلف علمي و فرهنگي ، انتشار روزنامه هاي متعدد با گرايشهاي گوناگون ، چاپ وانتشار كتب بسيار ارزشمند ديني وعلمي ، توسعه ورشد كمي وكيفي كتابخانه ها ومراكز فرهنگي ،راه اندازي شبكه هاي متعدد ومتنوع راديويي وتلويزيوني، مبارزه با موسيقي غيراصيل ومبتذل، ترويج موسيقي سنتي و ارزش گرا، نجات سينما از ابتذال گسترده و هنجار شكني وبه طور كلي، بازسازي ونوسازي صنعت سينماي كشور متناسب فرهنگ ايراني واسلامي، رشد چشمگير توليد فليم تاجايي كه ايران دراين مورد، جزو ده كشور اول جهان قرار گرفته وفيلمهاي ايراني- با مضامين اسلامي وملي- در حدود يكصد وپنجاه كشور جهان ، علاقه مندان فراواني پيدا كرده است. از اين رو وقتي نظر پانداليس ولفاريس ( كارگران برجستة سينماي يونان) را دربارة سينماي امروز ايران جويا مي شوند، وي مي گويد: سينماي امروز ايران، جلوتر از آن است كه من دربارة آن نظر بدهم. اين سينما، راه خودش را يافته ودر حال حركت است، هيچ جشنوارة مهم بين المللي برپا نمي شود كه فيلمي از ايران در آن نباشد.(5) همة اين امور- برخلاف گمان وظاهر بيني برخي – موجب رشد وتقويت باورها و گرايشهاي ديني ومعنوي اقشار گوناگون جامعه به ويژه جوانان شده است. چنان كه براساس نظر سنجي به عمل آمده در تابستان 1382 از سوي مركز ملي مطالعات وسنجش افكار عمومي دربارة باورهاي ديني جوانان دانشجو، 91درصد افراد مورد نظر سنجي گفته اند كه در مشكلات خود، همواره به ياد خدا هستند، 89درصد از آنان، تاكيد كرده اند در حوادث ومصيبتها ، ابتدا به درگاه الهي روي مي آورند، 99درصد از پاسخ گويان، نماز را موجب آرامش دانسته وتنها يك درصد از آنان، نظري مخالف داشته اند و 42درصد گفته اند سعي مي كنند نماز خود را اول وقت به جا آورند، 43 درصد ديگر چنين تصميمي داشته اند، 67درصد گفته اند ترجيح مي دهندنماز خود را به صورت جماعت ودر مسجد بخوانند، 89درصد ، دينداري را يكي از ملاكهاي انتخاب دوست يا همسر ذكر كرده اند و 94 درصد گفته اند كسب مال حلال يكي از مهم ترين دغدغه هاي آنان است.(6) براساس نظر سنجي ديگري كه از سوي وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي در سال 82 از 4537 نفر مردم 28 استان كشور به عمل آمده است . 8/94 درصد ايشان ابراز عقيده كرده اند « اعمال خوب وبد انسان در آخرت محاسبه مي شود.» واز ميان 4509 نفر، 85درصد خود را تا حد زيادي مقيد به روزه گرفتن درماه رمضان دانسته اند. ازميان 4580 نفر، 7/93 درصد گفته اند « معمولاً زياد از خدا مي خواهند در زندگي به ايشان كمك كند.» ازميان 4547 نفر، 1/62 درصد ابراز داشته اند « درمسائل و احكام ديني از مراجع، تقليد مي كنند.» و 9/13 درصد گفته اند عمل به احتياط مي كنند. (7) اين در حالي است كه ارتباطات صوتي وتصويري از طريق ماهواره، فيلم، اينترنت وتهاجم شديد وهمه جانبة فرهنگي ، مردم ايران را به مراتب بيشتر از دوران پيش از انقلاب در معرض خطر قرار داده وجوانان را بيش از ديگر اقشار جامعه تحت پوشش گرفته است. چنان كه براساس تحقيق به عمل آمده از سوي جشنوارة اينترنتي ايران ، 6/34 درصد كاربران اينترنتي در ايران بين 15 تا 20 سال و 6/25 درصد بين 21تا 25 سال و 3/11درصد زير 15سال سن دارند وبه ديگر سخن، آمار مزبور گوياي اين است كه بيش از 70درصد كاربران ايراني اينتر نت ، نوجوانان يا جوانان هستند.(8) جدولهاي زير كه همه مربوط به دودهه اخير است ، گوياي پيشرفت محسوس كشور دربرخي از زمينه هاي فرهنگي است. (9) فيلمهاي سينمايي توليد شده در كشور طي سالهاي 1370تا 1381 سال تعداد 1370 40 1375 57 1377 54 1378 57 1379 64 1380 67 1381 84 تعداد مطبوعات منتشر شده طي سالهاي 1365تا 1381 سال تهران ساير شهرها 1365 1370 1375 1377 1378 1379 1380 1381 99 - 662 905 1018 1207 1275 1350 35 - 164 239 268 325 387 451 تعداد كتابخا نه هاي عمومي كشور طي سالهاي 1365تا 1381 سال تعداد كتابخانه 1365 481 1370 - 1375 1047 1377 1263 1378 1304 1379 1381 1380 1502 1381 1574 تعداد كتب واسناد كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران طي سالهاي 1375تا 1381 شرح واحد 1375 1377 1378 1379 1380 1381 كتب خطي فارسي وعربي عنوان 19000 19000 13881 13881 14000 15900 ا سناد خطي ومرقعات برگ 50000 150000 150000 150000 150000 400000 كتب چاپي سنگي ونفايس جلد 10787 8600 10248 10510 10510 1069 كتب چاپي فارسي وعربي جلد 338219 420437 560136 613847 696976 741783 كتب لاتين جلد 97000 170000 173986 155679 186086 206870 پاورقي: 1- مسيح مهاجري، جمهوري اسلامي ، 30/7/1382. 2- سازمان صدا وسيما ، جام جم ، 22/8/1382. 3- مسيح مهاجري ، جمهوري اسلامي، 5/11/1382. 4- دبيرخانه دين پژوهان كشور، خبرنامة دين پژوهان ، سال سوم ، مهر 1382، ص 49. 5- سازمان صدا وسيما ، جام جم ، 2/9/ 1382. 6- همان، 22/8/1382. 7- وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي، يافته هاي پيمايش در 28 استان كشور ، ارزشها ونگرشهاي ايرانيان ، ص 140-142. 8- مهدي بگلري ، هفته نامة عصر ارتباط، 14/7/1382. 9- ر. ك: سازمان مديريت وبرنامه ريزي كشور، سالنامه آماري كشور 1381، ص 636 و638و 641. فصل دهم سياست پيامده وعملكرد سياسي نظام جمهوري اسلامي مي توان در ميان پيامدهاي انقلاب اسلامي، پيامدهاي سياسي اين انقلاب و اقدامات سياسي نظام جمهوري اسلامي را مهم ترين وگسترده ترين دانست، زيرا با پيروزي اين انقلاب ، تحولاتي شگرف وبنيادين درساختار سياسي ايران ومناسبات خارجي آن به وقوع پيوست واهداف بزرگي جامة عمل پوشيد مانند: 1. استقلال كامل سياسي ايران 2. برچيده شدن حاكميتهاي وابسته وپايان بخشيدن به حكومتهاي استبدادي چند هزار ساله 3. افزايش نفوذ واقتدار جهاني ومنطقه اي ايران 4. اثبات اصل « نه شرقي، نه غربي» به عنوان يك اصل عملي وممكن 5. احياء روحية خودباوري در ملت ايران 6. تحقق نظام مردم سالاري ديني ومشاركت سياسي مردم ايران، در قالب برگزاري حدود 25انتخابات آزاد ومردمي ( تقريباً هرسال يك بار ) 7. ارتقاي آگاهي وبينش سياسي مردم 8. ظهور اسلام سياسي به عنوان يك مدل قابل اتكا در جهان اسلام 9. ارتقاي سطح اميد وآگاهي سياسي درملل جهان وجهان اسلام پرداختن به همة اين ابعاد ومقاسية وضعيت كشور دراين امور پيش از انقلاب و پس از آن ، نيازمندتدوين ده ها جلد كتاب ورساله است. دراين مختصر فقط به توضيح كوتاهي پيرامون پيامد اول ودوم بسنده مي كنيم. امروزه، برخورداري جمهوري اسلامي ايران از استقلال كامل سياسي، مورد اعتراف همة تحليل گران وكارشناسان امور سياسي است. زيرا بي گمان يگانه مصدر تصميم گيري در ادارة امور كشور، حاكميت سياسي كشور وارادة دولت منتخب مردم است ودراين عرصه، هرگونه نفوذ ازسوي قدرتهاي خارجي به طور كامل، منتفي است و شايد بتوان ايران را در اين زمينه، كشوري، منحصر به فرد دانست . زيرا چنان كه آشكار است، حتي كشورهاي بزرگ ومقتدري چون آمريكا وانگليس نيز تحت نفوذ شديد صهيونيزم جهاني قرار دارند. چنان كه « آبا ابان» وزير خارجة پيشين اسرائيل ، در كتاب خود« داستان ملت من» (1) حدود نفوذ صهيونيزم در ايالات متحدة آمريكا را با اين عبارت توصيف مي كند: يهود هيچ گاه در تاريخ خود، نفوذ فراواني كه هم اكنون در آمريكا دارد، نداشته است. نيست اين نفوذ به مراتب بيشتر از ساكنان يهودي آمريكا است كه از 3 درصد مجموعة ساكنان آمريكا فراتر نمي رود.(2) افرون براين بايدگفت اگرچه انتخاباتي كه درممالك غربي انجام مي گيرد،به حسب ظاهردموكراتيك ومستقل از نفوذقدرتها است ولي درواقع اين پول وسرمايه است كه حرف اول رامي زند نه انتخاب حقيقي مردم.نگاهي به تركيبي مجلس سناي آمريكادربرخي ازسالهاياخير،شاهد صدقي است براين مدعا. درسال 1996،يك پنجم اعضاي كنگره ازميليونرها و28سناتورآمريكايي از سرمايه داران بزرگ بودند.بررسي تركيب مجلس سناي آمريكا در سال 1994 نشان مي دهد از 35 كرسي انتخابي اين مجلس،31كرسي دراختيار كساني بودكه بيشترين هزينه رادر تبليغات انتخابي خود نموده اند. مروري بربرخي آمارهزينه هاي انتخاباتي،حاكي از اهميت فوق العادة اين امرمي باشد.ازباب نمونه،درسال1964،مبلغ دويست ميليون دلار،هزينة انتخابات اين كشورشده است.در1988،هزينة انتخابات به چندين برابر،يعني7/2ميلياردرسيد.هزينة سرسام آورانتخابات درغرب نشان مي دهد، دركشوري چون آمريكا، نبايدرقابت انتخاباتي رارقابت جمهوري خواهان ودموكراتها،بلكه بايدرقابت پول،سرمايه ونفوذ دانست.بررسي كلية انتخابات مجلس نمايندگي آمريكا ازسال 1980تاكنون حاكي از اين است كه 3/91درصدازبرندگان انتخابات،كساني هستندكه بيشترين هزينه رادرتبليغات خودنموده اند.(3) مي توان بسياري از پيامدهاي سياسي انقلاب به خصوص عزت ملي واحياءروحية غروروخودباوري را درادارة مقتدرانه (ودرعين حال مظلومانه)8سال دفاع مقدس به خوبي نمايان ديد،جنگ طولاني ودرازمدتي كه عليرغم حمايت گستردة جهاني از متجاوز،باپيروزي ايران پايان يافت بي آنكه يك وجب از خاك كشور نصيب دشمن شودواين درحالي است كه تقريباً درتمامي جنگهاي انجام گرفته ودربيشتر عهدنامه هاي امضاءشده ميان ايران وبيگانگان درچند قرن اخير، قسمتهايي از خاك ايران جداشده وضميمة كشورهاي همسايه گرديده است ويا امتيازات بزرگي به قدرتهاي مسلط جهاني داده شده است. چنان كه درنتيجة تحميل قراردادهاي گلستان(1192ه.ش)وتركمانچاي (1206ه.ش)از سوي روسيه وقراردادپاريس(1236)ازسوي انگليس برايرن،سرزمينهاي گسترده اي ازايران شامل ايالت نخجوان،ايراون،قره باغ، بخشي از تالش، تمامي افغانستان،نواحي تركستان،آن سوي آمودريا،بخش گسترده اي از بلوچستان و... از ايران جداشد. وهمان گونه كه مي دانيم پس ازكشته شدن اميركبيربه دستورناصرالدين شاه در سال 1231،دورة واگذاري امتيازات به دوكشور روسيه وانگليس آغازشد. امتيازهايي كه به روسها داده شد، به طورعمده شامل:كشيدن خطوط تلگرافي درشمال وشمال شرق كشور،كشيدن جاده از انزلي وجلفا به تهران وهمدان،بهره برداري از آبزيان درياي خزر گشايش بانك استقراض روس درايران بود. امتيازات داده شده به انگليسها نيزشامل: كشيدن خطوط تلگرافي از غرب به جنوب(خانقين،تهران،بوشهروبندرعباس)وجنوب شرقي(گواتر)،كشيدن راه در منطقة جنوبي(تهران،اصفهان واهوز)گشايش بانك شاهي ايران با حق انتشار اسكناس،امتياز خريد وفروش انحصاري توتون وتنباكوي ايران وامتيازاكتشاف واستخراج وبهره برداري ازنفت خام ايران به جز مناطق شمالي بود. درعصر واگذاري امتيازها كه عمدتاً سلطنت 50سالة ناصرالدين شاه رادر برمي گيرد،بيش از 80قراردادبا دولتهاي استعمارگر بسته شد. همراه با امتيازهاي داده شده،نفوذسياسي-اقتصادي روسيه وانگليس نيز گسترش بيشتري يافت.نيروهاي استعمارگربرسرايران با يكديگر رقابت ودرمواردي همكاري داشتند ودر دوره هاي همكاري،بيشترين آسيبها را برايران وارد كردند. پيامد يكي از اين همكاريها،تقسيم ايران به سه منطقه (منطقه نفوذ روسيه يا منطقة شمالي،منطقة نفوذانگليسيا منطقة جنوبي ومنطقة بي طرف حايل بين شمال وجنوب)درسال 1286(1907م)است.(4) وضعيت سياسي كشور دردوران پهلوي سرسپردگي رضاخان دربرابر انگليس وسرسپردگي محمدرضا دربرابرانگليس وسپس آمريكا جاي هيچ ترديد نيست.درحقيقت كشوردردورة پهلوي،حيات خلوت منطقة نفوذ قدرتهاي جهاني بود.آنها درعزل ونصب مقامات ارشد، نمايندگان مجلس،تصويب يا ردلوايح وقوانين،امضاي قراردادها وپروتكلها،سياست گذاريها و... نقشي آشكاروپنهان داشتند. افزون براين،فسادوابتذال سياسي وتفوق رابطه برضابطه وفاميل گرايي وپول محوري درتشكيلات سياسي كشور بيداد مي كرد. پرداختن تفصيلي به اين امور بدون نگاشتن ده ها جلد كتاب ميسر نيست،ازاين روفقط از باب نمونه به يادآوري اموري چند بسنده مي كنيم. 1. حسين فردوست،ارتشبد سابق واز دوستان نزديك محمدر ضا پهلوي،دربخشي از خاطرات خود مي گويد: « رضاخان يك عامل انگليس بودودراين ترديدي نيست،كودتاي1299،طبق اسنادي كه ديده ام ويا شنيده ام،درملاقات ژنرال آيرون سايدانگليسي با رضا،با حضورسيد ضياءالدين طباطبايي برنامه ريزي شد وپس از كودتا هم قريب به 5سال طول كشيد تا رضاخان به سلطنت رسيد... سالها پس از اينكه محمدرضا به سلطنت رسيد،هرازچندي فردي به نام خان اكبر رابه كاخ دعوت مي كرد. اين فردتازمان مرگش موردعلاقه واحترام محمدرضا بود.خان اكبر،باخودش فرد ديگري را مي آوردومحمدرضا هم مرا خبرمي كرد، چهارنفري با هم شام مي خورديم وبعد بازي ورق مي كرديم .دراين مجالس،بيشتر،خان اكبرصبحت مي كرد،اوبه كرّات به محمدرضا مي گفت:« پدرتان نسبت به من كم لطفي كرد كه مرا خانه نشين نمود،مگرمن همان نبودم كه بلافاصله بعدازكودتا وسپس بعد از سلطنت وسالها پس از سلطنت،هفته اي چند بار اورا ملاقات مي كردم وبين سفارت انگليس ورضا واسطه بودم وهميشه در سفارت نظر رضا را تأمين مي كردم ؟!»(5) 2. سيد جلال الدين تهراني،از سناتورهاي دورة پهلوي،پيش ازنصب حسنعلي منصور به نخست وزيري شاه دربياني اعتراض آميز گفته است:« دخالت خارجيها در مستأجرين حسنعلي منصور،دبيركل حزب ايران نوين است وبا او سروسرّي دارد علناً گفته است من منصور را به نخست وزيري خواهم رساند، همان طور كه دكتر علي اميني را نخست وزير كردم.(6) 3. حسين فردوست، در جاي ديگري مي گويد:« دوهفته آخر سلطنت رضاخان،درگيرمسائلي بودم كه به تعيين سرنوشت بعدي حكومت پهلوي، پيوند قطعي داشت. نزديكي من به وليعهد ودوستي منحصر به فرد اوبامن،عاملي بودكه سبب شد در اين مقطع حساس،نقش رابط ميان اوومقامات اطلاعاتي انگليستان را عهده دار شوم... بعد از ظهر يكي از روزهاي نهم يا دهم شهريور، وليعهد،با اصرار به من گفت: همين امروز به سفارت انگليس مراجعه كن،درآنجا فردي است به نام ترات كه رئيس اطلاعات انگليس درايران ونفر دوم سفارت است. اودر جريان است ودربارة وضع من با او صحبت كن. من وقتي كه با ترات ملاقات كردم، بلافاصله پرسيد: موضوع چيست؟گفتم وليعهد مرا فرستاده تا با شما تماس بگيرم وبپرسم وضع او چه خواهد شد وتكليفش چيست؟ترات مقداري صحبت كردوگفت: محمدرضا طرفدار شديد آلمانها است و ما از درون كاخ اطلاعات دقيق ومدارك مستند داريم كه اوواقعاً راديوهايي كه با زبانهاي انگليسي وفرانسه وفارسي در ارتباط با جنگ برنامه پخش مي كنند را گوش مي دهد ونقشه اي دارد كه خود تو، پيشرفت آلمان در جبهه ها را در آن نقشه برايش با سنجاق مشخص مي كني! ... من به سعدآباد بازگشتم وجريان را به محمد رضا گفتم،اوبه شدت جا خورد وتعجب كرد از اينكه ترات از كجا مي داند من راديو گوش مي دهم ويا نقشه دارم وغيره وبعد به من گفت: فردا اول وقت با ترات تماس بگير وبا او قرار ملاقات بگذار وبگو همان شب با محمد رضا صحبت كردم وگفت كه نقشه را از بين مي برم وراديو هم ديگر گوش نمي كنم، مگر راديوهايي كه خودشان اجازه دهند.»(7) 4. همو مي گويد كه دورة اول سلطنت محمدرضا،با اشغال ايران توسط ارتشهاي سه گانه انگليس،شوروي وآمريكا آغاز مي شود. وضع اين سه نيرو از نظر برخوردو رفت وآمد با مردم متفاوت بود... آمريكاييها،به سرعت باشگاه اميرآبادرا به مركز فحشا تبديل كردند،كاميونهاي آمريكايي به مركز شهر مي آمدندو دخترها را جمع مي كردندوبه باشگاه مي بردند،دخترهايي كه به اين اوضاع تمايل داشتند صف مي كشيدند ومنتظرمي ماندند، مثل اينكه در صف اتوبوس هستند. كاميونهاي روباز ارتش آمريكا مي آمد و200-300دختر را سوار مي كردومي برد. يكي از كساني كه با آمريكاييها مي رفت خالة محمدرضا بود. من وقتي به او نصيحت مي كردم ومي گفتم كار شما صحيح نيست و عمل شما در شأن فاحشه هاي كنارخيابان است،رك وصريح مي گفت:خير ، افرادي كه درباشگاه هستند هم تيپ ما هستند وهيچ اشكالي ندارد!(8) 5. دردوران سلطنت محمدرضا،نقش اشرف پهلوي،درسياست داخلي وخارجي كشور بسيار مهم واساسي بود. قدرت اشرف درحدي بود كه محمد رضا نمي توانست در مقابلش عرض اندام كند. اوبرخلاف محمدرضا،جسورونترس بود، ازاين روهر گاه وي با مشكل اساسي مواجه مي شد، يكي از مؤثرترين افراد در حل آن،اشرف بود. ويژگي ديگر اشرف بي بندوباري وفساد شديد جنسي او بود. حسين فردوست،پس از شرحي مفصل از ازدواجهاي مكرراشرف،مي افزايد: «آنچه گفتم دربارة شوهران اشرف بود،اما اگربخواهيم روابط نامشروع وجزئيات فساد جنسي اورا بگويم،خودكتاب مفصلي خواهدشد. اگر قرارباشد ليست مرداني كه دردوران 37ساله سلطنت محمد رضا با اشرف رابطه داشتندتهيه شود،عليرغم دشواري وغير ممكن بودن- زيرا حتي خود او نيز ممكن است همه را به ياد نياورد- مسلماً ليست طويلي خواهد شد. درزمينة مالي نيز كارهاي عجيب اشرف، دست كمي از مسائل جنسي او نداشت. اوبه هيچ چيز بيش از مرد وپول علاقه نداشت.تا جايي كه علناً سربرادرش محمدرضا كلاه مي گذاشت. اشرف رسماً پول مي گرفت وشغل مي داد،ازوكالت تا وزارت وسفارت... اويك قمارباز حرفه اي در حد اعلا بود و قماربازهاي حرفه اي را جمع و وارد محفل خصوصي محمد رضا مي كرد. فردوست در پايان مي گويد: اين بود چهرة اشرف،دومين فردخانواده پهلوي پس از محمدرضا،زني كه مي توانم به حق اورا « فاسدترين زن جهان» بنامم.درتاريخ زنان فاسدجهان،تالي اشرف نيست يا نادر است.معتاد،قاچاقچي مواد مخدر،عضومافياي آمريكا،بيمار جنسي وزني كه به قول خودش اگرهرشب يك مرد تازه نبيند خوابش نمي برد.»(9) آنچه گفتيم ،صفحات ناچيزي از كارنامه قطور وسياه پهلوي دربعدسياست داخلي وخارجي بود. بنابراين،اگرنايل شدن كشور به استقلال كامل سياسي وبرچيده شدن حاكميتهاي فاسد را اساسي ترين پيامد انقلاب اسلامي بدانيم،سخني به گزاف نگفته ايم .پيامدي كه اگر ساليان درازبلكه قرنهاي متمادي را جهت حراست از آن صرف كنيم وانواع فشارها وتهديدها،تنگناها ومحاصره ها را متحمل شويم ، به راه صواب رفته ايم، چراكه آزادگي،استقلال، عزت ملي وغيرت ديني،با هيچ متاعي قابل مبادله نيست. پارورقي: 1-@/abb eban my country - new york – random house - 1972 2- فؤادين عبدالرحمن،رفاعي، نقوذ صهيونيزم به رسانه هاي خبري، ص 82-83. 3- ر.ك: حجت الله ايوبي، پيدايي وپاياني احزاب سياسي در غرب،ص 217-218. 4- ر.ك ابراهيم صفايي،يكصدسند تاريخي دوران قاجاريه، جلددوم؛دنيس دايت، انگليسيان در ايران،ترجمة غلامحسين صدري افشار؛ محمود محمود،تاريخ روابط سياسي انگليس وايران. 5- حسين فردوست،ظهوروسقوط سلطنت پهلوي،ج1،ص82-83. 6-همان ،ج2،ص 362. 7- همان،ج1،ص100-101،بااندكي تلخيص. 8- همان،ص 123-124. 9- همان،ص 227-238،باتلخيص. فصل يازدهم سايربخشها الف)بازرگاني درموردوضعيت بارزگاني كشور،آمارجامع وگسترده اي دردست نيست ولي نگاهي به برخي آمارو ارقام ارائه شده درمواردي چند نشان از رشدنسبتاً مطلوب دراين زمينه دارد،از باب نمونه: تعداد كارگاه هاي بازرگاني كشوراز 1/427هزاركارگاه درسال 1355،باتقريباًدوبرابر شدن به 2/822هزاركارگاه در سال 1365وبا ادامة رشدخود،به 6/911هزار كارگاه درسال 1370رسيده است.(1) براساس تحقيقي ديگر،مجموعه كل صادرات غيرنفتي كشور از حدود يك ميليارددلاردرسال 1367به 8/2ميليارد دلار درسال 1371افزايش يافته است كه اين رشد،گام مهمي دركاهش وابستگي به صادرات تك محصولي نفت قلمداد مي گردد.(2) همچنين به گزارش روابط عمومي گمرك ايران،صادرات غير نفتي كشوردر نيمة نخست سال 1382به بالاترين رقم خود يعني 3ميلياردو817ميليون و700هزار دلاررسيدكه اين ميزان در مقايسه با مدت مشابه درسال گذشته،1/23درصد افزايش نشان مي دهد.(3) ب)شركتهاي تعاوني مصرف تعداد تعاونيهاي مصرف شهري غيركارگري،در سال1355،14/1هزار شركت با 631هزار وعضوو9/3ميلياردريال سرمايه بوده است كه اين تعداد درسال 1370به 79/10هزار شركت و49/5ميليون عضو و18/194ميليارد ريال سرمايه رسيده است. وشمار اعضاي تعاونيهاي مصرف كارگري از 404 هزار نفر در سال 1355به 2/1ميليون نفر در سال 1370رسيد. از سوي ديگر تعداد اعضاي شركتهاي تعاوني روستايي افزايش درخور توجهي درسالهاي پس از انقلاب داشته است، يعني تنها در فاصلة سالهاي 1355-1373،حدود74درصدافزايش نشان مي دهدوبدين ترتيب اعضاي تعاونيهاي شهري غيركارگري وكارگري واعضاي تعاوني روستايي در سال 1370 روي هم،حدود11ميليون نفربوده كه با فرض 5نفرعضوبراي هر خانوار تقريباً به اندازة كل جمعيت كشوراست.(4) ج)اموردفاعي چنان كه مي دانيم نيروي نظامي وانتظامي ايران دردوران پهلوي،درامر آموزش،سازماندهي،سلاح وتجهيزات و... وابستگي تام به بيگانگان ومستشاران نظامي و اطلاعاتي آنان داشت. اسناد به جا مانده از آن دوران،به خوبي گوياي اين واقعيت است.(5) حال آنكه ايران پس از انقلاب عليرغم درهم ريختگي اوضاع ومشكلات عديده، دركنار سازمان دهي مجدد به ارتش وتصوية آن از عناصر نامطلوب،به تأسيس سپاه پاسداران انقلاب اسلامي همت گماشت وتدريجاً ومستقل از بيگانگان به تقويت بنية دفاعي خود پرداخت وبا بهره گيري از كارشناسان ومتخصصان داخلي به توليد وساخت تجهيزات نظامي همت گماشت وپيشرفت دراين امر به گونه اي است كه اكنون پس از گذشت 25سال ،كارشناسان مربوطه اعلام مي كنند كه نيروهاي نظامي كشور در آماده ترين حالت به سر مي برند ودرهيچ زماني،تجهيزات نظامي كشور تا اين اندازه آمادة به كارگيري نبوده ودر ساخت وتوليد تجهيزات نظامي به مرزخودكفايي رسيده ايم .(6) گوياي شاهد برافزايش توان دفاعي كشور پس از انقلاب،ناكام ماندن حكومت متجاوز عراق در جريان جنگ تحميلي وهشت سال دفاع مقدس وحفظ تماميت ارضي كشور است واين در حالي است كه تقريباً درتمام جنگهاي كوچك وبزرگي در چندقرن اخير بين ايران وبيگانگان رخ داده،بخشهايي از خاك كشورجدا شده است،ازباب مثال،پس از جنگ بيست ساله ميان ايران وعثماني،براساس عهدنامة آماسيه،قسمتي از كردستان وبين النهرين (عراق فعلي) وشمال گرجستان به دولت عثماني واگذار شد،نيز براساس عهدنامة قصرشيرين ،بغدادوبصره به اين حكومت واگذار گرديد. (7) ونمونه هاي ديگري كه درمباحث پيشين بيان شد. ناگفته نماند نيروهاي نظامي كشور،افزون برپاسداري ازتماميت ارضي وامنيت كشور،در امر سازندگي وعمران نيز مشاركتهاي بزرگي داشته اند،چنان كه سپاه پاسداران انقلاب اسلامي كه از سال 1369 وارد اين صحنه شد، تاكنون 1300 پروژة بزرگ سازندگي را در سطح ملي ودر زمينه هاي احداث سد،بندرگاه،اتوبان و... برعهده گرفته است.(8) د)تربيت بدني وورزش بي گمان از عوامل موثردرپيشرفت وتوسعة جامعه اسلامي،افزايش بهره وري نيروي انساني درسايه تربيت بدني وورزش وبالا بردن تواناييهاي جسمي،روحي، فكري وتندرستي احاد آن است.ازهمين روصحت جسماني وسلامت بدني،مورد اهتمام پيشوايان دين بوده است.علي(ع) مي فرمايد: «الصحةافضل النعم (9) سلامتي برترين نعمتها است.» ودربسياري از دعاها به اين عبارت يا مضمون برمي خوريم: اللهم أعطني السعةفي الرزق... والصحة في الجسم والقوة في البدن .(10) پروردگارا به من،گشايش درروزي،صحت درجسم ونيرومندي دربدن عطا كن. براساس همين نگرش،پس از پيروزي انقلاب اسلامي،گامهاي مثبتي در زمينة تربيت بدني وورزشهاي همگاني براي مردان وزنان برداشته شد،از جمله: - توسعه ورزشهاي همگاني،پايه وقهرماني - گسترش ورزش بانوان - جلب مشاركت فعال بخش خصوصي در زمينة ساخت تأسيسات وامكانات ورزشي - ايجاد باشگاه از طريق اعطاي تسهيلات بانكي - برگزاري مسابقات مختلف ودوره هاي آموزشي - استفاده ازتجارب مربيان داخلي وخارجي - كمك مستقيم به توسعه وتجهيز باشگاه هاي خصوصي - ايجاد پايگاه هاي ورزش قهرماني وكمك به قهرمانان تيم ملي و پيشكسوتان ورزش - توسعه ورزش مدارس با اتخاذ اين سياستها،بخش تربيت بدني وورزش پس از دوره اي ركود،به رشد وشكوفايي دست يافته وكشورايران قادر شددربسياري از ميادين ومسابقات ورزشي آسيايي،جهاني،المپيك وپارالمپيك معلولان،مقامهاي مهمي راكسب نمايد،پاره اي ازتغييرات شاخصهاي اساسي ورزش پس از انقلاب چنين است: 1. تعداد ورزشكاران مرد تحت پوشش فدراسينونها وهيئتهاي ورزشي در سال 1368،4/616 هزار نفربود كه با 4/14 درصد رشد متوسط سالانه، اين رقم در سال 1376به 1806هزار نفرافزايش يافت. 2. اهميت ورزش وتربيت بدني بانوان كه نيمي از جمعيت جامعه را تشكيل مي دهند،همواره مورد توجه برنامه ريزان امر تربيت بدني بوده است به طوري كه پس از پيروزي انقلاب،گامهاي اساسي در جهت پيشرفت اين بخش از ورزش از طريق تأسيس سازمان ورزشي مستقل برداشته شد وورزش همگاني بانوان با هدف سلامت روحي وجسمي وطبق موازين اسلامي راه اندازي شد وبانوان ايراني توانستند در زمينه هاي گوناگون مثل رشته هاي : آمادگي جسماني،تيراندازي،جودو،دوميداني ،بستكبال وورزش معلولان ونابينا يان به فعاليت بپردازند،همچنين تعداد بانوان ورزشكار از 278هزار نفر درسال 1368 با رشد متوسط سالانه 8/15درصد به 893هزار نفر در سال 1376رسيد. 3. شمار مربيان ورزشي از 600/18نفر در سال 1368 با نرخ رشد متوسط سالانه 9/10 درصد به 500/42نفر درسال 1376رسيد. 4. تعداد اماكن ورزشي از 4900 باب در سال 1368 به 7150 باب در سال 1376رسيد. 5. ظرفيت اماكن ورزشي از 739 هزار نفر – روز در سال 1368به 1357هزار نفر- روز درسال 1376رسيد. نرخ رشد متوسط سالانه اين شاخص 5/7 درصد بوده است. 6. تعداد معلمان ورزش از 300/11 نفر در سال 1368به 18016نفر در سال 1376 رسيد وتعداد اعضاي كانونهاي ورزشي مدارس از 700/246 نفر درسال 1368به 707/299 نفر درسال 1376رسيد. 7. كسب مدالهاي ورزشي به وسيلة ورزشكاران ايران طي سالهاي 1368تا 1375. نمايانگر برنامه ريزيهاي اساسي در زمينة ورزش قهرماني است. 8. جدول زير نمايانگر وضعيت كسب مدال درميادين ورزشي ورشد مطلوب آن طي سالهاي مزبوراست.(11) وضعيت كسب مدال طي سالهاي 1368تا 1357 رديف سال تعداد نوع مدال 1 1368 50 جهاني وآسيايي 2 1369 21 جهاني وآسيايي 3 1370 34 جهاني وآسيايي 4 1371 48 جهاني وآسيايي 5 1372 136 جهاني وآسيايي 6 1373 110 جهاني وآسيايي 7 1374 245 جهاني وآسيايي 8 1375(8ماهة اول) 327 جهاني وآسيايي وبين المللي پاورقي: 1-ابراهيم رزاقي، آشنايي با اقتصاد ايران، ص 226. 2- در عرصة سازندگي، ص 60. 3-مسيح مهاجري، جمهوري اسلامي ، 13/7/1382. 4-ابراهيم رزاقي ، آشنايي با اقتصاد ايران، ص 230. 5- ازباب نمونه، ر.ك: حسين فردوست ،ظهور وسقوط سلطنت پهلوي ،ج 1، صفحات 290،320،364،430،462. 6- ر.ك : مسيح مهاجري ،جمهوري اسلامي، 9/7/1382. 7- ر.ك: عليرضا برزگر،روزشمارجنگ تحميلي ،ص 27-29. 8- مسيح مهاجري ،جمهوري اسلامي ، 9/7/1382. 9- عبدالواحد آمدي، غررالحكم ،ص 483. 10- ازباب نمونه، ر.ك: عباس قمي، مفاتيح الجنان ،دعاي ابوحمزة ثمالي. 11-دكتر حميدميرزاده وسيد شمس الدين حسيني، آمار سخن مي گويد،ص 123-126. فصل دوازدهم كاستيها دركنار تحولات همه جانبه وپيامدهاي بزرگ وتاريخي انقلاب اسلامي،به ضعفها وكاستيها مهمي نيز برمي خوريم كه البته بسياري از آنها،ريشه درنابسامانيها و بي كفايتيهاي دوران پيش از انقلاب دارد، گرچه بايد قصورها يا تقصيرهاي برخي از متصديان امور وفرصت سوزي آنها ومنازعات وبازيهاي بي حاصل سياسي و جناحي گروه هاي پس از انقلاب را نيز درمرتفع نشدن اين كاستيها واستمرار پيداكردن آنها مؤثر دانست.درزير اشاره اي گذار به پاره اي از اين كاستيها داريم. 1. عدم توجه كافي به امر تحقيق وپژوهش به يمن رستاخيز بزرگي كه معمار بزرگ انقلاب اسلامي،امام خميني (ره)دراين مرزوبوم آفريد،دانش وپژوهش، درمسير رشد وتعالي قرار گرفت واين مهم،به تدريج جايگاه وشأن خودرابازمي يابد وبه زيبايي ورخشاني اوج مي گيرد. ولي بايد اذعان نمودبه سبب كاستيها ي فراوان گذشته وبرخي اهمالهاوكوتاهي پس از انقلاب،هنوز درآغازراهيم وهمتها وتلاشهاي بسيار لازم است. براساس مستندات،تعداد دانشمندان وپژوهشگران كشور درسال 1372،800/18نفر،درسال 1377،400/20نفر ودرسال 1379،463/23نفربوده است وبدين ترتيب، شاخص تعداد محقق دريك ميليون نفر درسالهاي مزبور،به ترتيب،327،338و360نفربوده است.(1) اين درحالي است كه برطبق آماري كه اخيراًسازمانهاي بين المللي درخصوص شاخص تعداد پژوهشگران به ميزان جمعيت ارائه كرده اند،براي هر يك ميليون نفر،1270پژوهشگرنياز است كه اين آمار دراروپا2206پژوهشگردرآمريكا،1509نفرودركشورهاي عربي،264نفراست.(2) برطبق برآوردي ديگر،درحال حاضر،سرانة بخش پژوهشي درايران ،35صدم درصد درآمدملي است وحال آنكه ميزان اين بودجه،از 1دهم درصددرجهان سوم،تا 7درصددرآمريكا وژاپن متغير است وميانگين 3درصددركشورهايي چون كره،پاكستان وكويت وجوددارد.(3) ازشاخصهاي ديگر اين بخش،تعداد كل شاغلان تحقيقاتي دريك ميليون نفر جمعيت مي باشد. آمار اين شاخص،درسالهاي 1375، 1377و1379درايران با احتساب آماردانشجويان تحصيلات تكميلي كه درحال گذراندن پايان نامه هستند،به ترتيب 1086،1173و1218نفر مي باشد. درحالي كه اين تعداد درسال 1999دركشورهاي ژاپن،آلمان،كرة جنوبي وچين،به ترتيب 7277،5671،2991و2331نفر بوده است.(4) تعداد شاغلان تحقيقاتي دريك هزار نفر نيروي كار،نيز اطلاعات خوبي را درخصوص سهم تحقيقات دربازار نيروي انساني ارائه مي دهد. اين تعداد درسال 1375دركشور5/4بوده است،درصورتي كه دركشورهاي فرانسه،آلمان،ژاپن وكرة جنوبي، اين تعداددرسال 1996به ترتيب 5/12،5/11،3/13و4/6گزارش شده است.(5) به نظر مي رسد نخستين ومهم ترين گام به منظور رفع اين كاستي بزرگ، شناخت عوامل بازدارنده درامر تحقيق وآگاهي نسبت به موانع توسعة علم و فن آوري دركشوراست. بررسيهاي گروهي كارشناسان نشان مي دهد مي توان از امور زيربه عنوان مهم ترين موانع دراين عرصه نام برد: 1- سياستها وراهبردهاي ملي علم وفن آوري تعيين وتبيين نشده است لذا تمركز وتوزيع امكانات وتخصيص منابع واعتبارات تحقيق وتوسعه ونحوة استفاده از آنها لزوماً مبتني برآينده نگري ودرجهت نيل به هدفهاي ملي نيست. 2- اقتصاد كشور،به علل تاريخي،دانش برنيست لذا علم وفن آوري،تجاري نمي شودوبنابراين توليدآن،سازوكاري مقرون به صرفه ندارد وداراي محرك پايدارنيست. 3- سامانه علم وفن آوري كشورانسجام وهماهنگي دروني ندارد.مأموريت دستگاه هاي عم وفن آوري شامل دانشگاه ها،پژوهشگاه هاي علمي،مراكزتحقيق وتوسعة صنعتي و...به درستي تعيين وتفكيك نشده است وهمكاري هم افزابين آنها برقرار نيست. 4- سازوكار وابزارهاي حقوقي وملي كارآمدي براي تأمين وحفظ حقوق معنوي ومادي دانشمندان،محققان،مخترعان،مبتكران و مكتشفان دركشور وجود ندارد. 5- سهم تحقيقات از توليد ناخالص ملي بسيار اندك است. 6- نقش بخش خصوصي،در فعاليتهاي تحقيقاتي وتأمين هزينه هاي آن ناچيز است. 7- نيروي فني وپشتيباني امر تحقيقات،تخصص وجايگاه شغلي لازم راندارند. 8- سازوكار لازم براي اطلاع رساني درزمينة علم وفن آوري در كشور وجودندارد.(6) همچنين كارشناسان از امور زيربه عنوان مشكلات ومحدوديتهاي فرهنگي واجتماعي دراين عرصه نام مي برند: 1. فقدان بستر مناسب فرهنگي براي علم وفن آوري 2. مدرك گرايي به جاي علم جويي 3. توجه به جنبه هاي فردي به جاي كارگروهي وتشريك مساعي 4. عدم رعايت حقوق دانش پژوهان وجايگاه آنان 5. بي توجهي يا كم توجهي به تكريم محققان ودانشمندان درعمل 6. وجود شرايط اجتماعي منجربه فزوني پديدة فرارمغزها 7. روي آوردن شماري از دانش پژوهان ومحققان به مراكز قدرت وثروت 8. پيشي گرفتن روابط برضوابط درتوزيع امكانات 9. فزوني ميل به مصرف كالاها وتجهيزات آماده درمقابل ميل به توليد ومصرف علم وفن آوري 10. عدم پرورش روحيه جستجوگري وپرسشگري درمدارس كشور 11. عدم آموزش روش تحقيق در دانشگاه ها 12. عدم باور واعتقاد بسياري از برنامه ريزان ومجريان به انجام فعاليته بر مبناي نتايج مطالعات ويافته هاي تحقيقاتي 13.فقدان همكاري وهماهنگي لازم ميان بخش علم وفن آوري با سايربخشهاي كشور(صنعت،كشاورزي،خدمات و...) 14. كم توجهي به رعايت شايسته سالاري در انتخاب وانتصاب مديران بخش علم وفن آوري(7) نكتة ديگري كه مي توان درپيوند با وضعيت دانش وتحقيق دركشور مورد اشاره قرار داد،ضعف كتاب خواني وپايين بودن سطح كارآيي كتابخانه هاي كشوراست. براساس پژوهشي كه پژوهشگاه فرهنگ وهنر وارتباطات وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي درسال 1382انجام داده است،كارايي كتابخانه هاي عمومي كشور14/2درصد است كه اين نسبت دركشورهاي پيشرفته 24درصد مي باشد. براساس اين پژوهش،كمتر كتابخانه اي دركشور وجود دارد كه كتابهايي درخود جاي داده باشد كه حداكثر 2ماه از زمان انتشار آنها مي گذرد،بلكه بيشتر كتابها،قديمي است ومطالعه دركشور مابراساس مطالعات گذشته ،2دقيقه اعلام شده است. براساس اعلام اتحادية بين المللي انجمنهاي كتابداري نيز لازم است براي هر عضوكتابخانه ،3جلد كتاب دركتابخانه ها موجود باشدكه اين تعداد براي هرعضودر ايران،1جلد كتاب است. ازسوي ديگر وجود يك سوم نيروي شاغل دركتابخانه ها با تخصص كتابداري ضرورت دارد،درحالي كه كشور ما در بهترين شرايط 10تا 20 درصد كاركنان كتابخا نه ها،صاحب تخصص ومدرك دانشگاهي هستند(8) از ضايعات بزرگي كه امروزه پس ازگذشت ربع قرن از پيروزي انقلاب اسلامي در نتيجة عدم سرمايه گذاري لازم درامر تحقيقات احساس مي شود، عدم تدوين علوم انساني جامع ومبتني براصول ومباني اسلامي وبرگرفته از آموزه هاي اصيل ديني و وابستگي دانشگاه هاي كشور به علوم انساني وارداتي غرب است. دانشمندان سخت كوش ما كه توانسته اند ازروايات وآيات الاحكام كه بخش محدودي از قرآن كريم است،دانش غني،گسترده،پويا،مستحكم وافتخار آفرين «فقه» را پي ريزي كنند ودراين زمينه به تدوين كتب ماندگار وگران سنگي مانند «جواهرالكلام» توفيق يابند،بي گمان خواهند توانست با بهره گيري از آيات معرفي كنندة انسان وصفات وگرايشهاي اوكه به مراتب بيش از آيات الاحكام است وبا غوردر درياي ژرف ناپيداي روايات، علوم انساني مستقل ومبتني برنگرش اسلامي را تدوين وبه بشريت سرگشته وتشنة امروز ارائه دهند. بايد واقع بينانه وفروتنانه پذيرفت تا اين مهم تحقق نيابد، اهداف بزرگ و مقدسي چون« اسلامي شدن دانشگاه ها» و«وحدت حوزه ودانشگاه» به معناي واقعي كلمه تحقق نخواهد يافت واز مرحلة شعار،فراتر نخواهد رفت. بديهي است نمي شود از يك طرف مصرف كنندة علوم غير اسلامي ودر پاره اي موارد ضد اسلامي باشيم(ازباب مثال،ربا را از اصول انكار ناپذير اقتصاد بدانيم)واز سوي ديگربر اجراي اسلام وعملي ساختن باورهاي ديني تاكيد ورزيم (ربا خواري را اكبر كبائر وبه منزلة اعلان جنگ با خداتلقي كنيم). بديهي است رسيدن كشور بهرتبة مطلوب وجايگاه شايسته درامر تحقيق و پژوهش،نيازمند سياست گذاريهاي حكومتي است وبدون برنامه ريزيهاي كارشناسانه ودراز مدت ميسر نيست. نويسندة اين سطوربا توجه به اهميت فوف العادة اين موضوع،درسال1380،پيشنهادي براي رهبر انقلاب اسلامي ارسال نمود كه انعكاس آن دراينجا خالي از فايده نيست: چنان كه مستحضريد،مهم ترين عامل پيشرفت وتعالي يك كشور،رشدآن كشوردرامرتحقيقات است. ازسوي ديگر،شمار فراواني از نخبگان،محققان وصاحبان استعداددر عرصه هاي گوناگون،در سراسر كشور پراكنده هستند،بسياري از ايشان،به علت گرفتاريهاي شديدمادي ومعيشتي،فرصت ابراز استعداد پيدا نمي كننديا به علت عدم سامان دهي مناسب،استعداد وتوان آنها درمسير صحيح به كار گرفته نمي شود. پيشنهاد مي شود دربرخي نقاط مناسب كشور،شهرك هاي مخصوص محققان با همة امكانات تحقيقي ورفاهي وارتباطي وانتشاري در رشته هاي گوناگون علمي،ساخته شود،سپس براساس امتيازات داقعي وفاكتورهاي خاص،چندهزار نفرمحقق از سراسر كشور جذب شده وچندين گروه كاري،با آرامش خاطر وبدون «دغدغه» به امر تحقيق ونوآوري مشغول شوند. كاستي ديگري كه دراين باب احساس مي شود آنكه برخي از رسانه ها و مطبوعات ما كه از بيت المال وسرمايه هاي ملي هم ارتزاق مي كنند به جاي پرداختن به معرفي محققان حقيقي وتكريم شخصيتهاي علمي وفرهنگي كشور، كه گاه صاحب ده ها عنوان كتاب واثرهستند وابتكارات واختراعاتي به ثبت رسانده اند ومي توانند الگوهاي مناسبي براي جوانان باشند،به معرفي وتبليغ وبرجسته كردن كساني مي پردازندكه اساساً معلوم نيست چقدر تحصيلات ودرچه زمينه اي تخصص دارند وهيچ گونه طرح واثر برجستة علمي ومفيد از آنان به ثبت نرسيده است. نمونة ورشني كه مي توان دراين مورد ارئه داد،تجليل وتكريم گستردة چندي پيش برخي از مطبوعات كشورمان از خانمي حقوقدان است كه بدون داشتن هيچ گونه مشخصة علمي وفرهنگي،جايزة اهدايي غرب موسوم به جايزة صلح نوبل را دريافت نمود. با وجودي كه كشورمان برخوردار از صدها حقوق دان درداخل وخارج است كه آثار برخي ازآنان قابل طرح درجهان است.جايزه اي كه اگر اهداي آن، ماية سرزنش وسرافكندگي نباشد نشانة افتخار هم نيست چراكه اين امر بي ترديد،رنگ وبوي سياسي داردودرست به همين دليل،درسالهاي پيش به كساني چون جيمي كارتر،انورسادات،اسحاق رابين وهنري كسينجر،تعلق گرفت كه لطمات بزرگي وجبران ناپذيري برصلح جهاني وارد نمودند. واين درحالي است كه كشورهاي پيشرفته به خصوص ممالك غربي،به منظور دست يابي به اهدافي مشخص،شخصيتهاي برجستة علمي وفرهنگي خويش را در حدكمال تكريم كرده وآنان را به جهانيان معرفي مي كنند و اسباب رفاه آنان را فراهم مي آورند. 2.عدم استفادة بهينه ازامكانات طبيعي وملي چنان كه مي دانيم، كشور ما به لحاظ داشتن معادن وامكانات بالفعل وباقوة طبيعي و ملي، از ممالك غني جهان است،معادن وامكاناتي كه مي توان بابهره برداري معقول وبهينه از آنها،كشور رادرعرصه هاي گوناگون به خودكفايي كامل وتوان بالاي صادراتي رساندولي باتأسف عدم بهره برداري بهينه ازاين امكانات، كشوررا با زيانهاي فراواني مواجه ساخته است. ازباب نمونه: براساس برآورد هاي انجام شده،درساختمانهاي مسكوني كشور،سالانه،يك ميليارد و250ميليون دلار انرژي هدر مي رود. به ديگر سخن،هرخانوار ،سالانه حدود90دلارمصرف بيهوده انرژي دارد.وبا توجه به اينكه مجموع انرژي مصرفي براي گرمايش درايران،سالانه بالغ بردوميليارد و137ميليون دلار برآورد شده است،كارشناسان معتقدندطراحي نامناسب واحدهاي مسكوني،عايق بندي ناكافي وعدم پوشش پنجره ها،از مواردي است كه به طور متوسط حدود50درصدازكل هزينه هاي انرژي مصرفي يك خانوار متوسط رابه خود اختصاص مي دهد.(9) نمونه ديگر استفادة بي حد وحصراز جنگلها وازبين بردن پوشش گياهي كشور است كه اين امر،موجب جاري شدن سيلهاي خسارت بار وكاهش توليدات كشاورزي است. درهمين زمينه ،معاون سازمان جنگلها،مراتع وآبخيزداري كشور در مهرماه سال 1382،بااشاره به وقوع3700سيل دركشور طي 40سال گذشته گفت: خسارت وقوع سيل دركشور به طور متوسط،روزانه 5ميليارد ريال است. با وقوع سيل،خاك كم عمق مناطق كوهستاني كه درطول چند قرن ايجاد شده است،شسته مي شود ودربرخي مناطق،كاهش3سانتي متر از ضخامت خاك،توليدات كشاورزي راتا 50درصدكاهش مي دهد.(10) همچنين مي توان دراين زمينه،از درآمدبسيار ناچيزايراندرصنعت توريسم – عليرغم داشتن جاذبه هاي فراوان تاريخي وطبيعي – نام برد. واين درحالي است كه طبق آمار منتشره از سوي سازمان جهاني جهانگردي،درسال 2000م نزديك به 670ميليون نفرگردشگردرجهان ،حدود500ميليارددلاردرآمدبراي كشورهاي مختلف به ارمغان آورده اند كه اي رقم،درمقايسه با ساير درآمدهاي اقتصادي چون خودروسازي،نفت وپتروشيمي،رشدبيشتري رانشان مي دهد ودرحال حاضر11 درصدكل اشتغال،12درصد سرمايه گذاري و11درصدكل توليد ناخالص دردنيا به صنعت گردشگري اختصاص دارد.(11) البته يكي از موانع رشد وتوسعه صنعت جهانگردي درايران، تبليغات سوءرسانه هاي استعماري است،چنان كه مسئول شركت جهانگردي «نول فانيته» در فرانسه درملاقاتي با رايزن فرهنگي ايران گفته است:در مطبوعات فرانسوي ،تصوير نادرستي از ايران ارائه مي شود،آنها چهره حقيقي ايران را به مردم نشان نمي دهند واين امر،برمسئله جهان گردي،تأثير بسياري مي گذارد.ايران كشورخوبي است ومكانهاي ديدني دارد ولي متأسفانه اين نوع تبليغات مشكل آفرين نيز وجود دارد.(12) چنان كه پيداست بهبوديافتن اين امر،نياز به سياست گذاريها وبرنامه ريزيهاي صحيح ودراز مدت دارد،علاوه براين،بايد به سرمايه گذاري مناسب دراين زمينه نيز توجه مبذول شود. چنان كه كشورهاي حوزه خليج فارس،عليرغم داشتن درآمد سرشارنفتي،سالانه 25ميليارد دلار، درامر سرمايه گذاري براي ورود گردشگران خارجي هزينه مي كنند.(13) 2. اسراف گرايي ومصرف زدگي ازاحكام مهم ديني واسلامي كه درجامعه مامورد غفلت وكم توجهي واقع شده پرهيز از اسراف ومصرف زدگي است واين از كاستيهاي بزرگي است كه مرتفع ساختن آن نيازمندعزم ملي وفرهنگ سازي گسترده است. درزير به نمونه هايي چند ازاين مشكل اشاره مي كنيم . 1- به گفته مدير كل دفترصنايع غذايي وزارت كشاورز: سهم صادرات كالاهاي غير نفتي در سال 1381،حدود 5/4ميليارد دلاربود، در حالي كه رقم ضايعات بخش صنايع غذايي با 200ميليون دلار ارزآوري ،به 5 ميليارد دلار مي رسد.وي بابيان اينكه ضايعات بخش صنايع غذايي،معلول فقدان برنامه مناسب، نبود امكانات آموزش ومهارت كافي است، تصريح كرد كه در حال حاضر،از 67ميليون تن توليد محصولات كشاورزي،حدود 20ميليون تن،معادل 35 درصد ضايع مي شود،اين در حالي است كه با جلوگيري از ضايعات،مي توان به همان اندازه از واردات كاست ويا بر سهم صادرات وارزش اقتصادي آن افزود. 1. به گفته مدير كل دفترصنايع غذايي وزارت كشاورزي: سهم صادرات كالاهاي غير نفتي درسال 1381،حدود 5/4ميليارد دلار بود،در حالي كه رقم ضايعات بخش صنايع غذايي با 200ميليون دلار ارز آوري،به 5 ميليارد دلار مي رسد.وي با بيان اينكه ضايعات بخش صنايع غذايي،معلول فقدان برنامه مناسب،نبودامكانات آموزش ومهارت كافي است، تصريح كرد كه درحال حاضر،از 67ميليون تن توليد محصولات كشاورزي،حدود 20ميليون تن،معادل 35درصد ضايع مي شود،اين درحالي است كه با جلوگيري از ضايعات ، مي توان به همان اندازه از واردات كاست ويا برسهم صادرات وارزش اقتصادي آن افزود. وي ميزان ضايعات كشور را بسيار بالا عنوان كردوگفت: ضايعات محصولات ايران نسبت به استانداردهاي بين المللي ،حدود 30درصد فاصله دارد.(به گفته اوضايعات دركشورهاي پيشرفته باتوجه به استانداردهاي بين المللي ،حدود5درصد است)وي افزود:20ميليون تن ضايعات محصولات كشاورزي كشور، تأمين كننده غذاي 15تا 20ميليون نفر خواهد بود.(14) 3- به گفته مدير عامل شركت ملي پالايش وپخش فرآورده هاي نفتي،ميزان مصرف بنزين در سال 1380به 45 ميليون و800هزار ليتر در روز رسيد وبا ادامه روند كنوني،مصرف اين ماده ارزشمند،در7سال آينده به 80ميليون ليتر در روز مي رسد.(15) اين درحالي است كه مي توان با تعديل مصرف وبهينه سازي آن وخودداري از اسراف، گامهاي مثبتي در كاستن از ميزان واردت آن برداشت، چنان كه دبير اولين همايش مصرف سوخت خودرو مي گويد:درصوتي كه 20درصد از مصرف بنزين در كشوركاسته شود، ميزان واردات بنزين به كشور،كه رقم 58/9ميليون ليتر راتشكيل مي دهد به صفر خواهد رسيد.وي مي افزايد:كارخانجات خودروسازي مي توانند طي دوسال با استفاده از امكانات موجود، 10تا 20درصد وطي چهار سال،30درصد از حجم مصرف بكاهند.بلكه استفاده از تكنولوژيهاي جديد به طور صحيح،مي تواند پتانسيل كاهش مصرف را به 40تا 50درصد برساند.(16) 3-به گفته معاون وزارت جهاد كشاورزي در آبان ماه سال 1382سالانه بيش از 800ميليون دلار،صرف هزينه واردات روغن مي شود و30درصد ازكل هزينه كالاهاي اساسي كشوربه روغن وكنجاله اختصاص دارد.وي افزودكه جمعيت ايران،1درصد جمعيت دنيا است ولي 5/2درصد ازتجارت روغن جهان مربوط به ما است.(17) 4- به گفته مدير كل نظارت برمواد غذايي، آشاميدني وآرايشي وابسته به وزارت بهداشت ودرمان: حدود 950 كارخانه براي توليد شش هزار محصول آرايشي وبهداشتي از وزارت بهداشت مجوز گرفته اند و40 هزار اداره نظارت در دانشگاه ها ودانشكده ها علوم پزشكي براين محصول نظارت دارند.(18) بي جهت نيست كه در گزارشها آمده است: شدت وميزان آرايشهاي زنان در كشورهاي غربي كه محصولات خود رابه كشورهاي ديگر صادر مي كنند به اين غلظتي كه درايران وجود دارد،نيست.محصولات آرايشي درغرب،تنها درموارد و زمانهاي خاصي مصرفت مي شود برخلاف ايران كه درگستره جامعه ودرهر زمان ومكاني مورد استفاده قرار مي گيرد. وبه گفته يكي از زنان خارجي پس از بازگشت از سفربه ايران درشگفتم چرازنان وحتي دختران جوان ونوجوان ايراني،آرايشهايي انجام مي دهند كه در هيچ جاي غرب ديده نمي شود!(19) 5- ازامور بسيارمنفي وضدديني كه جزوفرهنگ غرب شده ومتأسفانه به تدريج دركشور ما نيز رسوخ مي كند،فرهنگ غلط«تبليغات انتخاباتي» مبتني برپول،سرمايه،نفوذودرنتيجه جوسازي است.براي پي بردن به ابعاد خطرناك وضدارزشي اين فرهنگ،نگاهي به آنچه پيشتر درخصوص وضعيت انتخاباتي آمريكا گفتيم سودمند است. به منظور جلوگيري از بروز ونهادينه شدن اين فرهنگ سخيف وخطرناك در كشورمان پيشنهاد مي شود جهت برگزاري انتخابات سالم ومبتني براخلاق وبه دور ازجلوه هاي غربي وبرخورداري نامزدها- با توان مالي مختلف-از امكانات يكسان،زندگي نامه همه كانديداها،همراه با رئوس برنامه ها وطرحها وشعارهاي تبليغاتي آنان، درجزوه هايي كوچك وبه تعداد خانوارها ويا حني افراد واجد شرايط رأي دادن،دراختيار آنان قرار داده شود وازهمه امور ديگر مانند تشكيل ستادهاي انتخاباتي، چاپ وتوزيع عكس وپوستر،نصب پلاكارد و... پرهيز شود. ممكن است گفته شود چنين شيوه اي ،سبب كم رونق شدن حضورمردم وبي نشاطي فضاي انتخابات خواهدشد ولي مي توان اين مشكل رانيز به كمك تبليغات صدا وسيما ومطبوعات(به طور كلي نه براي فرد يا جناح خاص)برطرف كرد. 3. مسئلة اشتغال دراصطلاح جمعيت شناسي،«شاغل» كسي است كه كاريا شغلي را دارا است وبه اين كار به عنوان يك تخصص وحرفه آگاهي دارد ووضعيت داشتن شغل معين را « اشتغال» گويند. اشتغال درجامعه به يكي از دوصورت كامل وناقص مشاهده مي شود،« اشتغال كامل» شرايطي است كه درآن، مشاغل جديد، بيش از اشخاص بيكار باشد ويادر هر زمان معين،نسبت زيادي از جمعيت،مشغول كارباشند يا تعداد متقاضيان كار،كمتر از موقعيتهاي شغلي خالي باشد. و«بيكار» كسي است كه درسن معين ودر زمان مشخص ،هيچ شغل درآمد داري نداردودرعين حال آماده ومايل به داشتن كاراست. ناگفته نماند پديده بيكاري،به دوصورت آشكار وپنهان ديده مي شود.«بيكاري آشكار»وضعيتي است كه درآن افرادي كه قادر ومايل به كار هستند نتوانند شغل درآمد داري به دست آورند.« بيكاري پنهان» وضعيتي است كه درآن، اگر تعدادي از افراد،بدون تغيير شيوه توليد، ازكار بركنار شوند، درميزان توليد نقصاني حاصل نشود.(20) براساس اين تعاريف ومعيارهاي جمعيت شناسي، بايد وضعيت كار واشتغال در كشور را نا مطلوب دانست زيرا افزون برجمعيت فراواني كه از اشتغال كامل محرومند، درصدقابل توجهي از كساني كه به ظاهر،برخوردار از شغل وكار هستند نيز در حقيقت دچار بيكاريهاي ناقص وپنهان مي باشند. براساس برآوردهاي به عمل آمده، شمار جمعيت بالقوه فعال (15-64ساله )در افزايش يافته است واين به معناي آن است كه حدود9/2ميليون نفر،به شعارنيروي كار بالقوه كشور افزوده شده است. به ديگر سخن،ورودساليانه حدود700هزار نفر از اين عده به بازار كار،بيانگر فشارشديدي است كه اقتصاد ايران ناگزير به تحمل آن است.(21) وبرپايه تحقيق منتشر شده ازسوي بانك جهاني درسال 1382،نرخ بيكاري درايران،16درصد است كه با توجه رشد جمعيت جوان كشورو ورودزنان به بازاركار،انتظار مي رود نرخ رشد عرضه نيروي كارساليانه 6/3درصد باشد وبراين اساس تا پايان سال1390 درهر سال 800هزار نفر جوياي كار خواهند بودودر صورت نيروي كار،نرخ بيكاري تا سال 1390،به 25درصد بالغ خواهد شد.(22) اين كاستي كه بي گمان ريشه درنابسامانيهاي فراوان گذشته،عوارض جنگ تحميلي،منازعات سياسي و... دارد عليرغم تلاشهاي فراواني است كه دولتهاي پس از انقلاب به خصوص در پانزده سال اخير انجام داده اند. علاوه برخدمات قابل تقديري كه توسط برخي از نهادهاي دولتي- مردمي مانند كميته امداد امام خميني(ره) انجام گرفته است. از باب نمونه ساليانه 10تا 12هزار خانواده تحت پوشش كميته مزبور،به اشتغال وخودكفايي مي رسند.(23) نكته قابل ذكر ديگر درپيوند با مسئلة اشتغال،تعطيلات بسيار زياد دولتي است كه بايداز آن به «بيكاري پنهان اجتماعي» تعبير كرد، زيرا با وجودي كه دربرخي كشورها، مجموع تعطيلات رسمي آنها درطول سال از تعداد انگشتان دو دست تجاوز نمي كند، درايران،غير از 52جمعه،ايام فراوان ديگري نيز تعطيل است،ايامي هم به عنوان بين التعطيلين ،دچارعارضه تعطيلي مي شود البته غير از تهران كه 52پنج شنبه نيز به تعطيلات آن افزوده مي شود. اميد آنكه انديشمندان وكارگزاران كشور براي اين معضل بزرگ چاره انديشي كنند. 4. معضل تورّم از كاستيها ومعضلات بزرگي كه كشور ما طي چند اخير، همواره با آن دست به گربيان بوده است وآثار ناميمون آن، شيريني خدمات ودستآوردهاي بزرگ انقلاب را در ذائقة مردم به خصوص اقشار كم در آمد كاهش مي دهد، مشكل تورم و نقدينگي است. ازنگاه كارشناسان اقتصادي،ريشه اصلي تورم درايران قبل از پيروزي انقلاب،ازيك طرف دروابستگي اقتصاد كشور،انهدام كشاورزي،رشد نامتناسب صنايع مونتاژ وخدمات و درنهايت افزايش مصرف، نهفته بود واز عوامل ديگرآن، كسري بودجه دولت،افزايش هزينه هاي جاري دولت نسبت به هزينه هاي عمراني به ويژه طي دورة جنگ،كاهش توان توليد طي اين دوره وافزايش هزينه هاي توليد به دليل افزايش نرخ ارزاست. همچنين از ديدگاه كارشناسان،درتحليل علت تورم به ويژه درنيمه اول دهة 70 وسالهاي پاياني دهه 60افزون به عوامل يادشده ،نبايد از تأثير برنامه هاي دولت وقت كه به سياستهاي تعديل اقتصادي شهرت يافت نيز غافل شد،چراكه با پذيرش اين نظريه كه لازمة رشد اقتصادي،پذيرش عملكردهدايتي سازوكار قيمتها است،راهبردآزاد سازي قيمتها شكل گرفت وبراساس اين نگرش از يكسو بسياري ار كالاها وخدمات كه به صورت كنترلي عرضه مي شدند، به دست بازارسپرده شدند واز سوي ديگر، دولت براساس برخي مصالح،به تدريج يارانه ها را دربخشهاي مختلف حذف نمود. همچنين با آزاد سازي نرخ ارز و جهش شتابا ن آن ، بهاي كالاهاي وارداتي به شدت بالا رفت كه سياست اخير، خود عاملي براي بالا رفتن نياز بخشها به نقدينگي شد وبدين ترتيب عليرغم رشد نسبتاً مناسب توليد، اقتصاد ايران، با افزايش قيمتها وتورم روبرو شد. سال 1374به عنوان نقطة عطفي در اقتصاد پس از جنگ به شمار مي رود كه دوباره راه براي چرخش سياستهاي اقتصادي بازكرد وتوفيق نسبي دولت درمهار تورم درسال 1375به كمتر از نصف تورم سال 1374نيز به همين دليل وبه اتخاذ سياستهاي موسوم به تثبيت اقتصادي برمي گردد.شايان ذكر است كه براساس شاخص قيمت مصرف كننده،نرخ تورم در سال 1374 برابر 3/49 درصد بود كه اين رقم در سال 1375به 2/23 درصد ودرسال 1376به 3/17درصد كاهش يافت.(24) اين معضل درسالهاي بعد نيز بانوسانهاوافت وخيزهاي خود ادامه يافته است كه بايد حل آن، كانون سياستها واقدامات جدّي مسئولان وكارشناسان امر قرار گيرد. 6. عدم حضور شايسته در بازارهاي تجاري جهان عليرغم قدمهاي بزرگي كه پس از انقلاب اسلامي،جهت سامان دهي وبهبود وضعيت اقتصادي كشور برداشته شده هنوز تارسيدن به جايگاه شايسته خوددر عرصه اقصاد وحضور دربازارهاي تجاري جهان، فاصله زيادي داريم. به خصوص دربرخي زمينه ها مانند صادرات صنعتي كه براساس برخي آمار، سهم ايران از آن،بسيار كم يعني فقط 57هزارم درصداست. (25) البته اين كاستي،نسبت به مجموعه كشورهاي اسلامي وجود داردوتأسف ما از اين امرآن گاه شدت مي يابد كه بدانيم 54 كشور عضو سازمان كنفرانس اسلامي،با داشتن 23درصد جمعيت جهان، مالكيت 30درصد منابع جهاني از جمله 74درصد از 4/997ميليارد بشكه ذخاير نفت خام،50درصد از ذخاير كشف شده گازطبيعي ،50درصد كنف، 20درصد توليد بوكسيت،30درصد ذخاير فسفات، 35درصد قلع، 10درصد اورانيوم، 20درصد پنبه و17درصد برنج جهان رادراختيار دارند.(26) 7.ناهماهنگي ميان ساختار آموزشي كشور وبازاركار ازموانع مهم افزايش توليد ورشد اقتصادي كشور ناهماهنگي ودر برخي موارد ناهمگوني ساختار آموزشي كشور با بازار كار واشتغال است. اين كاستي درمقطع كاريابي فارغ التحصيلان ما نمود وبروز بيشتري پيدا مي كند زيرا بسيار ديده مي شود فارغ التحصيلان دانشگاه هاي صنعتي كه به دنبال اشتغال درمحيطهاي خدماتي ودولتي هستند. به گفته مسئول تدوين استراتژي توسعه صنعتي ايران در سال 1382نزديك به 30درصد كاركنان واحدهاي كوچك وبزرگ دولتي را كاركنان غير توليدي تشكيل مي دهند وبيش از 50درصد نيروي انساني واحدهاي بخش خصوصي صنعت را نيروهاي ساده تشكيل مي دهند. همچنين به گفته وي 90درصد ساختار نيروي انساني صنعت كشور رانيروهاي ديپلم،زيرديپلم وبي سواد تشكيل مي دهد.(27) 8.توسعة نامتوازن درمقاطع مهمي از تاريخ كشور از امور ساختاري وتأثيرگذار دررشد جامعه وتوسعه پايدارآن، اصل«تنظيم» و «تعديل» است. ضرورت اين امر به آن علت است كه نهادها وسازمانهاي موجود در يك جامعه، به اقتضاي وظايفي كه برعهده دارند،مصدر سياستها ودرنتيجه تأثيراتي متعددند. ازسوي ديگر،ميان اين سياستها وتأثيرات – به دليل آنكه از نهادها وسازمانهاي ملي وهمگاني صادر مي شوند- نوعي ارتباطوتعامل وجود دارد. بديهي است عملكردهاي متعدد ودرعين حال مرتبط،بدون داشتن«هماهنگي وتوازن» وبه دور از «تعادل وتنظيم» ،سرانجامي جزافراط وتفريط ودر نتيجه بروزهرج ومرج وپيدايش چالشها وبحرانهاي مختلف نخواهد داشت. همان گونه كه كارشناسان تأكيد مي كنند وتجارب جهاني نيزنشان مي دهد،انواع توسعه،نسبت به هم تأثير وتأثر دارند وتوجه بيش ازحد به يكي از ابعاد توسعه،خطرآفرين است وزمينه رابراي كاهش توان ملي فراهم مي آورد. چنان كه اتحاد جماهير شورويبا تكية تك بعدي برتوسعة نظامي وفن آوري هسته اي وموشكي وبي توجهي به ساير ابعادتوسعه، نتوانست پابرجا بماند وتن به فروپاشي داد. برنامه ريزي براي بازداشتن شوروي از توسعة متوازن ومتناسب ، با كشاندن اين كشور به مسابقة تسليحاتي آغاز شد . اين امر ، توان شوروي را در عرصه هاي فن آوري هسته ايي ، موشكي و فضايي بسيار بالا دارد . اما در سايه ابعاد مربوط به توسعه ، دچار عقب ماندگي شد.(28) ايليوخين ويكتور ايوانويچ،نمايندة دوماي روسيه ،دراشاره به اين واقعيت گفته است: ما پول زيادي هزينه كرديم تا بتوانيم به فضا دسترسي پيدا كنيم .درسال 1957ما نخستين ماهواره را به فضا پرتاب كرديم.حتي پيش از آمريكاييها اين كار را انجام داديم.اين جا بودكه آمريكاييها متعادل شدند وكمي از حالت جنگ جويي دست برداشتند .ولي ما براي اين كار،پول بسياري هزينه كرديم. مي توان گفت صنايع ما تقريباً صنايع ميليتاريستي (نظامي) بود،بدين معناكه ما مرتباً سلاح توليد كنيم وبه پيشرفته ترين تكنولوژي نظامي دست يابيم. ما توانستيم به اين فن آوري دست پيدا كنيم اما در مقابل، بسياري از احتياجات اجتماعي خودرا قرباني كرديم.اگرپولي راكه براي توليد سلاح ومسائل نظامي صرف كرديم،صرف مسائل اجتماعي مردم كرده بوديم،به مراتب مي توانستيم بيشتر به آنان خدمت كنيم.دراين جا دروهلة اول،صدمه به خودشهروندان شوروي زديم.ما درآن ايام،ماهواره هاي منحصر به فردي پرتاب مي كرديم ويادمان رفته بود كه شهروند شوروي،تلويزيون ويخچال خوب هم نياز دارد. حتي مي توانستيم اتومبيل بيشتر وبا كيفيت بهتر هم توليد كنيم.وقتي پرده آهنين برداشته شد،تازه معلوم گرديد كه درآمريكا چه مواد غذايي مصرف مي شود ودرآن جا چه اتومبيل هايي توليد مي كنند.اين مسائل،يكباره به ذهن شهروند شوروي رسوخ كرد ومعياري شد براي زندگي متجرد.(29) بايد اذعان كرد كشور ما نيز درمقاطع مهمي از تاريخ خود- از جمله درچند دهة اخير- به نحوي،توسعة نامتوازن را تجربه كرده است .دريك مقطع،بيشتر توسعه اقتصادي ،كانون توجه دولتها بوده است ودر مقطعي ديگر،توسعة سياسي وچنان كه ديديم اين امر،مشكلات وبحرانهاي عديده اي را رقم زد. ولي خوشبختانه با تحربيات سودمندي كه در همين زمينه به دست آمد،اكنون تقريباًهمه جريانهاي سياسي ومبادي تصميم گير درادارة كشور،به پرهيزاز توسعة نامتوازن وضرورت توسعة متعادل ومتوازن اتفاق نظر پيدا كرده اند. از منظري ديگر،درساية رهبري كارشناسانه ومقتدرانة بنيان گذار جمهوري اسلامي امام خميني (ره) ،ايران پس ازانقلاب اسلامي،دربعد سياسي،به پيشرفتهاي خيره كننده اي نايل آمدودراين زمينه،به استقلال كامل دست يافت.حال اگر كشور درابعاد اقتصادي،فرهنگي و... نيزبه استقلال نرسد وكما كان وابسته به بيگانگان باشد. طبيعي است دست آوردهاي انقلاب دربعد سياسي نيز مورد تهديد وتعرض دشمنان قرارگيرد.مثل رشد وبالندگي كشور دريك بعد وتوقف ووابستگي آن درابعاد ديگر،مثل گراني از سربازان با دسته هاي مختلف است كه يك واحد آن،تا قلب دشمن پيش مي رود ولي واحدهاي ديگر،توقف مي كنند ويا به پيشروي كمي دست مي يابند. بديهي است در چنين فرضي،واحد عمل كننده وپيشروبا خطر قيچي شدن توسط دشمن مواجه است. حاصل سخن اينكه توسعه نامتوازن،افزون براينكه كشور رابا بحرانهاي عديدة داخلي روبه رو مي سازد،دشمنان خارجي رانيز براي سلطة مجدد بركشور،به وسوسه مي اندازد. پاورقي: 1- دبيرخانه دين پژوهان كشور،خبرنامة دين پژوهان،شماره11،ص108. 2- مسيح مهاجري ،جمهوري اسلامي ،10/10/1381. 3- عبدالمجيد رياضي،صنايع الكترونيك،شماره ،ص70. 4- شوراي عالي انقلاب وفرهنگي،ارزيابي علم وفن آوري درجمهوري اسلامي ايران،ص19. 5- همان. 6- همان،ص3. 7- همان،ص87-88. 8- سازمان صدوسيما،جام جم،28/8/1382. 9- شهرداري تهران،همشهري،27/8/1382. 10- مسيح مهاجري،جمهوري اسلامي،8/7/1382.ناگفته نماند دراين زمينه،اقدامات بزرگي نيزانجام گرفته ،از باب نمونه،در10سال گذشته 15ميليون هكتار از مساحت عرصه هاي آبخيز،زير پوشش عمليات آبخيزداري قرار گرفته وتاكنون هزار وهفتصد ميليارد ريال براي اجراي 5هزار طرح درسه هزار آبادي كشوربه اين عمليات اختصاص يافته است.(همان مدرك). 11- سيد محمد صفي زاده،ابراراقتصادي،15/7/1382. 12- وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي،گردشگري درايران ازنگاه جهانگردان خارجي،ص 2-3. 13- عليرضا بختياري،دنياي اقتصادي،9/7/1382. 14- ساقي باقرنيا،روزنامه اقتصادي آسيا،24/12/1381. 15- مسيح مهاجري ،جمهوري اسلامي،6/12/1381. 16- حسين شريعتمداري،كيهان،21/11/1381. 17- مسيح مهاجري ،جمهوري اسلامي،3/8/1382. 18- همان،24/7/1382. 19- همان،24/7/1382. 20- ر.ك: نعمت الله تقوي،جمعيت وتنظيم خانواده،ص42؛مسعود روغني زنجاني،«ضرورت توجه به مسئله جمعيت»، اطلاعات سياسي واقتصادي ، سال دوم ،شماره 22. 21- سعيد تقي پور،جهان اقتصاد، 23/7/1382. 22- عليرضا بختياري ،دنياي اقتصادي،23/7/1382. 23- مسيح مهاجري، جمهوري اسلامي، 13/7/1382. 24- ر.ك: دكتر حميد ميرزاده وسيد شمس الدين حسيني،آمار سخن مي گويد،ص 31-32. 25- عبد المجيد رياضي،صنايع الكترونيك ،شماره 9،ص69. 26- سيد محمد صفي زاده،ابرار اقتصادي،15/7/1382. 27- مسيح مهاجري،جمهوري اسلامي ،8/7/1382. 28- ر.ك: حسن واعظي ،ايران وآمريكا،ص 190- 192. 29- حسن واعظي ،اصلاحات وفروپاشي،ص 130-131. سخن آخر از مجموعه اين مباحث نتيجه مي گيريم به يمن انقلاب اسلامي ملت ايران ودر سايه رهبريهاي عبدصالح خدا وبنده برگزيده او،حضرت امام خميني(ره)ودرپرتوفداكاريهاي شهيدان والامقام وتلاشهاي خستگي ناپذير مسئولان نظام وسربازان گمنام امام زمان (ارواحنا فداه)،اينك پس از گذشت ربع قرن،عليرغم وجود پاره اي از كاستيها،شاهد دگرگونيهاي شگرف درابعاد گوناگون وشكل گيري پايه ها وزير ساختهاي توسعه كشور هستيم واينك اقتدارواستحكام نظام جمهوري اسلامي به حدي است كه چشم انداز توسعه بيست سال آينده خودرا ترسيم مي كند. درست به همين دلايل وبه دليل ترس از الگو شدن جمهوري اسلامي ايران براي ممالك تحت سلطه است كه استعمار گران زخم خورده، دست از دشمنيها ولجاجتهاي خود برنمي دارند ومزاحمتها وفشارهاي بي حد وحصر آنان نسبت به اين نظام همچنان ادامه پيدا مي كند. به عنوان نمونه اي كوچك،با وجودي كه ازنگاه آنان، فعاليتهاي «ممنوع» هسته اي براي اسرائيل «مجاز» است،فعاليتهاي «مجاز» وصلح آميز براي ايران را «ممنوع» اعلام مي كنند وخصومتها وكينه ورزي آنان،گاه به حدي مي رسدكه قادر به پنهان كردن آن نيستند،چنان كه كاسپار واينبرگر، وزير دفاع آمريكا در دوران رياست جمهوري ريگان به طور صريح مي گويد: بايد ريشه ايرانيان را خشكاند.(1) يا ريچارد نيكسون،رئيس جمهور پيشين آمريكا ابراز مي دارد: اسلام خميني وبنيادگرايي اسلامي براي ما خطرناك تر از شوروي است.(2) وبنيامين نتانياهو،نخست وزير پيشين اسرائيل خشمگينانه وبا ابراز شگفتي از اينكه جمهوري اسلامي ايران عليرغم همه توطئه ها،ساقط نمي شود،مي گويد: من از بافت وماهيت جمهوري اسلامي ايران درشگفتم،بودجه 20ميليون دلاري كه درآمريكا براي سرنگوني اين نظام تصويب شده،تنها يكي از صدها طرح وبرنامه اي است كه ما وآمريكا به كار بسته ايم ،شگفتي من از همين است،ما اكنون ايران را دربايكوت خبري به تنگ آورده ايم وبا اطلاق عنوان تروريست به آن،همه افكار جهانيان را با ايران،به مخاصمه آورده ايم،ولي اين نظام،به گونه اي شگفت انگيز ونامعلوم،آسيبها ي خود را ترميم مي كند.(3) دشمنان دين وكشور،پس ازبررسيها وكارشناسيهاي فراوان عوامل اصلي اين استحكام وشكست ناپذيري را دوعامل،يكي ايمان ديني مردم وديگري حاكميت ولايت فقيه دانسته اند. ازاين رو،بيشتر ين حملات خود را درهمين دو زمينه متمركز كرده اند. چنان كه يكي از سرمايه داران دوران پهلوي كه اكنون فراري ومقيم آمريكا است مي گويد: جمهوري اسلامي ايران، عليرغم فشارهاي مضاعف، همچنان به حيابش ادامه داده است. ما بايد فكر كودتاي مستقيم وسرنگوني را كنار بگذاريم ومي بايست به موازات فشارهاي غرب برايران، فعاليتهاي فرهنگي ودانشگاهي راگسترش دهيم تا بدين وسيله ،زمينه استحاله را فراهم آوريم.(4) نيز همين سرمايه دار،درمصاحبه اي با راديو فرانسه مي گويد: براي حل مسئله ايران بايد تكليف مسئله ولايت فقيه مشخص شود ومسئله اصلي،برخوردبا ولايت فقيه است.(5) ويكي از مقامات سازمان سياي آمريكا ،به نام «ادوارد شرلي» تصريح مي كند: اگر نظام ولايت فقيه درايران از هم بپاشد،آن وقت مي توان پذيرفت كه جمهوري اسلامي،تغيير ماهيت داده وبرقراري روابط ممكن خواهد شد.(6) رسانه ها ومحافل استعماري غرب دربمبارانهاي تبليغاتي خود،«ولايت فقيه» را مترادف با «استبداد» و«ولايت مطلقه فقيه»كه بخشي از اصول قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران(7) است را هم رديف با «ديكتاتوري» معرفي مي كنند،با اينكه درقوانين اساسي خود،برولايت مطلقه شخص اول كشورشان،تأكيد مي كنند وحتي درپاره اي موارد،براي رئيس جمهور خود،اختياراتي فراتر از اختيارات ولي فقيه در نظر مي گيرند. ازباب نمونه، بخشي از اختيارات رئيس جمهور پرتغال چنين است: «انحلال مجلس جمهوري با تصويب شوراي دولت،انحلال مجالس محلي به ابتكار خود ويا به پيشنهاد دولت يا مجلس جمهوري يا شوراي دولت،اعلان قوانين مصوب ويا وتوي قوانين مصوب وارسا ل مجدد آنها به پارلمان جمهوري براي تصويب مجدد با اكثريت دوسوم آرا»(8) ودرقانون اساسي آرژانتين آمده است: «قوانين مصوبه مجلسين پس از امضاي رئيس جمهور لازم الاجرا مي گردندو شخص وي مي تواند هرطرحي را براي يك بار وتونمايد. وبر طبق قانون اساسي ايتاليا،رئيس جمهور مي تواند مجلس را درهر زمان،به جز شش ماه آخر پايان دوره قانوني خود منحل نمايد.»(9) ودر انگلستان،درحال حاضر،قدرت نفوذ نخست وزير براعضاي كابينه روبه افزايش است،به طوري كه تصميماتي كه پيشتر ،توسط اعضاي كابينه اتخاذ مي شد،اكنون توسط نخست وزير اتخاذ مي گردد.بارزترين نمونه اين افزايش نفوذ،درسال 1918رخ داد. درآن سال،حق انحلال مجلسين وتعيين تاريخ انتخابات كه با موافقت ضمني كابينه توسط مقام سلطنت اتخاذ مي گردد،به نخست وزير محول گرديد.(10) درقوانين اساسي يونان،روماني وجمهوري چك نيزبراي رئيس جمهور،حق انحلال پارلمان پيش بيني شده است.(11) به طور كلي غربيها ،با وجودي كه در جوامع خود،برترويج شعار معروف: Every thing is changing exept princioile " «همه چيز،قابل تغييراست جز اصول» اهتمام ويژه نشان مي دهند،دركشور ي همچون ايران،به هدف دست يابي به مقاصد خود،نفي اصول گرايي وارزشي كردن تغيير وضرورت تغييرات درتمامي امور را تبليغ مي كنند كه نمونه هاي بارز آن عبارت است از : مترادف ساختن اقتدار به استبداد،اصول گرايي به تحجر ،تقوا به مقدس مآبي، حفظ شعائر اسلامي به ريا، آزادي به بي بندوباري ،دموكراسي به نفي حكومت ديني،اصلاحات به سكولاريزم ،جامعه مدني به جامعه غيرديني و... شگفت انگيز وتأسف بار اينكه برخي از جريانات ومحافل روشنفكري وغرب گراي داخلي،خواسته وناخواسته درخدمت تبليغات براندازانه غرب قرار دارند. الكسانرد آلدره،نويسنده مشهور فرانسوي،درگفت وگو با نشريه ليبراسيون،اوضاع فرهنگي ومطبوعاتي ايران دربرهه كنوني را تحليل مي كند ومي گويد: من درهيچ جاي دنيا ودرهيچ يك ازانقلابهاي تاريخ نديده ونشنيده ام روشنفكران يك جامعه دركشاكشي ويرانگر،بنيانهاي پولادين جامعه خودرا با پتك تحليلها ورفتارهاي سياسي، درهم بكوبند، اما اين اتفاق بي سابقه درايران،درحال انجام است.(12) اين حقايق انكار ناپذير ايجاب مي كند مسئولان ودولتمران نظام، دركنار همت وتلاش همه جانبه درعمران وسازندگي كشور، ازاطلاع رساني مناسب وبه موقع وآگاه ساز ي مردم، به خصوص جوانان،غفلت نكنند واصل «دشمنان وبدخواهان مردم، مترصد انتقامند» را همواره به خاطر داشته باشند كه به فرموده امام علي (ع): من نام لم يُنَم عنه (13) هركس- نسبت به دشمن خود- آسوده بخوابد، دشمن از او به خواب نرفته است. پاورقي : 1- نمايندگي ولي فقيه درنيروي مقاومت بسيج،جريان برانداز واستراتژي براندازي خاموش،ص 20. 2- حسن واعظي، ايران وآمريكا،ص 315. 3- ر.ك: مسيح مهاجري ،جمهوري اسلامي،24/6/1382. 4- ر.ك :حسن واعظي ،ايران وآمريكا ،ص 342. 5- نمايندگي ولي فقيه درنيروي مقاومت بسيج،جريان برانداز واستراتژي برانداز خاموش،ص 154. 6- همان،ص27. 7- قانون اساسي جمهوري اسلامي ،اصل 57. 8- ر.ك: حكومت، سازمانهاي اداري وسياسي،ص 68. 9- ر.ك: همان ،ص 95. 10- ر.ك: همان،ص 139. 11- ر.ك: همان،ص90. 12- حسن واعظي ،اصلاحات وفروپاشي ،ص 19. 13- سيد رضي،نهج البلاغه ،نامه 62، ص 1050. چكيده درپايان اين مجموعه ،به هدف بندي از مباحث پيش به بيان بخشي از اقدامات نظام جمهوري اسلامي ايران مي پردازيم: 1. درسال 1355،تعداد باسوادان كشور،87/12ميليون نفر وبه ديگر سخن،نسبت باسوادان به جمعيت 6ساله به بالا،47/47درصد بوده است وحال آنكه تعداد آنان درسال 1370،به 96/33ميليون نفر وبه نسبت 06/74رسيده است. درسال 1382،آمار ارائه شده دربرخي مناطق كشور،رقم 87درصد رانشان مي دهد. از سوي ديگر پوشش تحصيلي دختران درسالهاي اخير،با رشدي چشمگير ،به رقم 97درصد رسيده است. همچنين براساس آمار،طي بيش از 50سال حكومت سلسة پهلوي،درمجموع 047/47باب مدرسه ساخته شده است،درحالي كه فقط طي 12سال پس از انقلاب با ساخته شدن بيش از30هزار مدرسه، تعداد مدارس تاسال 1369به 192/78باب رسيده است. 2. تعداد دانشجويان كشور درسالهاي پيش ازانقلاب،رقم بسيار ناچيزي بوده است. تعداد دانشجويان آموزش عالي كشور ،درسال تحصيلي 1357-1356،فقط000/160نفر بوده است واين رقم،درسال تحصيلي 1374-1373به 450/478هزار نفر ودرسال تحصيلي 1382-1381به رقمي بسيار بالا يعني 757/673/1 افزايش يافته است. 3. كشور،درزمينه هاي پژوهشي ،به پيشرفتها يي دست يافته است كه پيش از انقلاب،هيچ نمونه اي از آنها يافت نمي شود،مانند دست يابي به فن آوري هسته اي ودانش توليد،تكثير وانجماد سلولهاي بنيادي جنيني كه كشور دراين دو مورد، جزو ده كشوراول جهان است . 4. پس از پيروزي انقلاب اسلامي،شاهد رشد كمي وكيفي حوزه هاي عمليه وتوسعه چشمگير آن هستيم به گونه اي كه امروز شهرقم،با دارا بودن بيش از 200مركز ومؤسسة آموزشي وپژوهشي وده ها دفتر انتشاراتي،به عنوان مركز ثقل علمي-مذهبي تشيع بلكه اسلام،توجه جهانيان را به خود معطوف داشته است. 5. تعداد مشتركين برق از 3ميليون و399مشترك در سال 1357،به 17ميليون و120هزار مشترك در سال 1381 افزايش يافته است. روستاهاي داراي برق كشورنيز از 36/2هزار روستا در سال 1355به 12/31هزار روستا درسال 1373 افزايش يافته است.وبا رشد قابل توجهي كه درسالهاي اخير داشته ايم.تا پايان سال 1381روستاهاي داراي برق كشور به 46هزار و959 روستا رسيده وهم اكنون 95درصد جمعيت روستايي كشور از نعمت برق برخوردارند. 6. تعداد مشتركين مصرف گاز از 47/46هزار مشترك درسالهاي پيش از انقلاب با رشدي چشمگير به 59/2ميليون مشترك در سال 1374رسيد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي،مردم 446شهر و741روستا ازنعمت گاز طبيعي برخودار شده اند. ظرفيت پالايش گاز طبيعي در روز از 23ميليون متر مكعب در سالهاي پيش از انقلاب،به رقم كلان 268ميليون متر مكعب در زمان حاضر رسيده است. 7. درحالي كه پيش از پيروزي انقلاب اسلامي،فقط شهرهاي كشور تا حدودي از خدمات مخابراتي برخوردار بودند. درسالهاي پس ازانقلاب ،افزون بربهبود يافتن وضعيت مخابراتي شهرها وراه اندازي شبكه فيررنوري و... درصد بالايي از روستاهاي كشور نيز از اين خدمات برخوردار شدند. به طوري كه تا شهريور 1382،تعداد 37هزار و 100روستاي كشور به سيستم مخابراتي،متصل شده اند. 8. مجموع راه هاي كشور در سالهاي پيش ازانقلاب حدود 60هزار كيلومتر بوده است ولي درسالهاي پس ازانقلاب،تنها تا سال 1373به حدود 9/151هزار كيلومتر رسيده است. مسافت راه آهنهاي ايران،از 4567كيلومتر درسال 1357به 9هزار و563كيلومتر در سال 1382رسيده است . 9. تعداد سدهاي دردست بهره برداري درطول دوران پيش ازانقلاب،فقط 13سد بود كه با نقش مستقيم متخصصان خارجي احداث شده بود اما درپايان سال 1381،تعداد اين سدها به 126سد رسيده وتعداد سدهاي دردست اجرا نيز از 6سد درسال 1357به 71سد درسال 1381 افزايش يافته است. پيشرفت كشور دراين زمينه به حدي بوده است كه اكنون عنوان سومين كشور سدساز را درميان كشورهاي جهان به خود اختصاص داده است. 10. جمعيت شهر ي تحت پوشش آب سالم وبهداشتي از 12ميليون و980هزار نفر در سال 1357 به 47هزار نفر درپايان سال 1381 رسيده است وبدين ترتيب از مجموع جمعيت شهرنشين كشور در سال 1357،6/74درصد تحت پوشش آب آشاميدني سالم قرار داشتند كه اين رقم در پايان سال 1381،به 7/97درصد افزايش يافته است. 11. درزمينه فاضلاب نيز بايد گفت درسال فقط يك ميليون و479هزارنفر از جمعيت شهر ي تحت پوشش سيستم فاضلاب بوده اند واين رقم درسال 1381به 7ميليون و96هزار نفر افزايش يافته است .وبه سخني ديگر،شهرهاي داراي اين سيستم از 15شهردر سال 57به 175شهر در سال 81رسيده است. 12. پيش ازپيروزي انقلاب براي هيچ يك از روستاهاي كشور،فعاليتهاي بهسازي از قبيل آسفالت روستايي صورت نگرفته بود در حالي كه اكنون براي 1070روستا،عمليات بهساز ي انجام شده و50هزار و300كيلومتر راه روستايي،تحت پوشش آسفالت قرار گرفته و45هزار كيلومتر ديگر نيز آماده بهره برداري است. 13. رشد ايران درصنعت خودروسازي درحال حاضر قابل قياس با وضعيت آن در سالهاي پيش از انقلاب نيست . هم اكنون كشور ما به لحاظ ظرفيت توليد خودروهاي سنگين ونيمه سنگين در خاورميانه مقام نخست را دارد وجزو ده كشور اول جهان است. 14. ايران در سالهاي پيش ازانقلاب،بسياري از نيازهاي پتروشيمي خود را ازخارج وارد مي كرد ولي درسالهاي پس ازانقلاب،با احداث 20كارخانه پتروشيمي،گامهاي بزرگي جهت نيل به خودكفايي برداشته است. 15. ايران پس از انقلاب اسلامي در زمينة صنعت فولاد گامهاي اساسي برداشته به گونه اي كه اكنون در خاورميانه،درامر توليد فولاد از مقام اول برخوردار است . 16. به جاي وابستگي كشور به شركتها وكارشناسان خارجي در زمينه صنعت حفاري در سالهاي پيش از انقلاب،اكنون شاهد استقلال وخودكفايي كشور در اين زمينه هستيم . 17. پيش از انقلاب،بيشتر نياز كشور در زمينه محصولات كشاورزي از خارج تأمين مي شد وحال آنكه اكنون بالغ بر 90درصد نياز كشور به اين محصولات در داخل تأمين مي شود. ودربرخي اقلام مانند گندم به خودكفايي رسيده ايم،توليد اين محصول ،از 3ميليون و900هزار تن در سال 1357به بيشتر از 12ميليون تن در سالهاي اخير رسيده است. 18.ايران پيش ازانقلاب،بسياري از مركبات مورد نياز خود را از راه واردات تأمين مي كرد ولي اكنون (1382) نه تنها دراين زمينه به خودكفايي رسيده است بلكه به لحاظ ميزان توليد مركبات با 5/3درصد توليد جهاني،مقام هفتم واز نظر سطح زير كشت،مقام هشتم وبه لحاظ ميزان عملكرد،مقام دهم دنيا را در اختيار دارد. از سوي ديگر،ايران هم اكنون در زمينه توليد محصولاتي مانند پسته ،انار،انجير،رزدآلووزعفران ،مقام نخست جهان را دراختياردارد. 19. طي سالهاي پس ازپيروزي انقلاب اسلامي،عليرغم دوبرابر شدن جمعيت كشور وافزايش سرانه،واردات گوشت قرمز،شير،كليه محصولات لبني،مرغ وتخم مرغ،قطع شده وكشوردراين زمينه ها به خودكفايي كامل رسيده است. 20. درسالهاي پيش از انقلاب،كشور ما در زمينه بهداشت ودرمان،از كاستيهاي گوناگوني مانند احتياج به پزشكان خارجي،بالا بودن نرخ مرگ ومير،عدم امكان انجام برخي عمليات به پزشكي درداخل و... رنج مي برد،ولي هم اكنون بسياري از اين مشكلات مرتفع شده وكشور به پيشرفت وفن آوريهاي جديد وافتخار آفريني دراين زمينه نائل شده است. 21. جمع واحدهاي مسكوني كه طي 12سال پيش ازانقلاب(از 1355تا پايان سا ل1356) دركشور به اتمام رسيده،044/272/3واحد بوده وحال آنكه پس از انقلاب،تنها از سال 1357تا 1365تعداد 608/614/3واحد مسكوني ساخته شده است،يعني ظرف 8سال پس از انقلاب ،ده درصد بيش از 21سال زمان شاه،خانه ساخته شده است. 22.پس ازپيروزي انقلاب اسلامي،فرهنگ ايرا ني واسلامي،حياتي تازه يافت واز خطر اضمحلال وفروپاشي كامل، رهايي پيداكرد،بسياري از فعاليتهاي انجام گرفته دراين عرصه مانند گسترش فرهنگ قرآن وعلوم قرآني ،آن قدر دامنه دار است كه قابل قياس با زمان پيش از انقلاب نيست، ازباب نمونه انتشار كتب علوم قرآني در 5سال گذشته 300درصد رشد داشته است كه اين امر ،درتاريخ كشوربي سابقه است. 23. ازبركات انقلاب اسلامي،نجات سينماي كشور ازابتذال وهنجارشكني و دين ستيزي است و اكنون ايران،به لحاظ كميت توليد فيلمهاي سينمايي وحضور در عرصه هاي جهاني،جزوده كشورنخست دنيا است. 24. بزرگ ترين دستاورد انقلاب اسلامي،تحول شگرف وبنيادين درسياست داخلي وخارجي كشور ورسيدن به استقلال كامل سياسي وبرچيده شدن حكومتهاي استبدادي چند هزارساله ،دست يابي به عزت واقتدار جهاني،تحقق مردم سالاري ديني ومشاركت سياسي مردم براي نخستين بار درتاريخ چند هزار ساله ايران در قالب حدود 25 بار انتخابات آزاد ومردمي مي باشد. 25.وابستگي نظامي ايران به بيگانگان ومستشاران آنان درسالهاي پيش از انقلاب اسلامي درزمينه آموزش،سازمان دهي،سلاح وتجهيزات و... به استقلال كامل وخودكفايي دراين زمينه درسالهاي پس از انقلاب تبديل شده است. 26. با همه اين توفيقات وگامهاي بزرگ،كاستيهايي نيز به چشم مي خورد كه بايد براي رفع آنها همت گماشت .مانند: عدم توجه كافي به امر تحقيق وپژوهش ،عدم استفاده بهينه از امكانات طبيعي و ملي كشور ،اسراف گرايي ومصرف زدگي،معضل اشتغال ،مسئله تورم،عدم حضور شايسته دربازارهاي تجاري جهان، نا هما هنگي ميان ساختار آموزشي وبازار كار وتوسعة نامتوازن در مقاطع مهمي از تاريخ كشور. پايان كتاب دكتر علي اكبر كلانتري