Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 107399
تاریخ انتشار : 6 خرداد 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 6

اهالي مسجد سليمان به مناسبت يكصدمين سال توليد نفت در ايران تا يك سال گاز رايگان مصرف مي كنند

از زمان بالا آوردن نخستين سطل نفت مسجد سليمان با چرخ چاه دستي در عصر مشروطه تاكنون يك قرن كامل مي گذرد. نفت اينك صنعتي نوپا نيست وتاريخي به طول يكصدسال را پيموده است. طلاي سياه شايد جهت تاريخي اقتصاد و حتي حوزه سياست و ديگر حوزه ها را بشدت تحت تأثير خود گرفت. شايد پس از كشف، مهمترين واقعه تاريخي در عصر نفت، ملي شدن اين صنعت باشد كه پس از آن تغييرات و تحولات وسيع و عميقي در حوزه اقتصاد و سياست بوجود آمد. اما، نفت به خودي خود، تأثيري شگرف در شكل وشيوه اداره اقتصاد جامعه برجاي نهاد به گونه اي كه سرشت و سرنوشت حك-ومت هاي پ-س از نفت در محيط و اتمسفري متفاوت رقم خورد. تا جايي كه برخي نظريات بر اين سو متمركز شد كه حكومت هاي پس از عصر نفت از آنجا كه درآمد خود را از مردم كسب نمي كردند و برعكس به مردم از محل فروش نفت يارانه مي دادند ديگر پاسخگوي مردم نبودند و ديگر سخن، كشف نفت و درآمدزايي حاصل از آن، حكومت ها را روزي رسان مردم كرد و نه پاسخگوي آنان. اما در ميان نظريات بغايت متفاوت و بعضاً تندروانه، گروهي بر اين طبل مي كوبند كه هر آنچه و ضعف اقتصادي و تكنولوژيك ما را سبب شد همين نفت بود كه از دل زمين بيرون آورديم و بدون فكر به آينده خود و فرزندانمان بي محابا خرج كرديم و سرگرم همين دور باطل مانديم.و در تاييد اين نظر به عنوان شاهد مثال مي آورند كه سرزمين هايي كه از اول نفت نداشتند و روزي خور نفت نشدند راه ترقي و پيشرفت و صنعت و تكنولوژي را بسرعت برق و باد پيمودند و ما همچنان در خم يك كوچه ايم. اين نظر اگر چه در بادي امر جذاب مي آيد و بظاهر از منطقي هم برخوردار، اما نيك كه بنگريم سختي گزاف و سفسطه آميزي است. چه كسي گفته است كه اگر ما نفت نداشتيم لزوماً از نظر تكنولوژي و صنعت هم تراز فرنگ مي شديم؟ مگر افغانستان كه ندارد، شد؟ و چه كسي گفته است كه هر كه نفت دارد نگون بخت است. مگر نفت درياي شمال حوزه اي غني نيست كه انگلستان و نروژ از آن درآمد كلاني كسب مي كنند و صنعتي هم شده اند؟ باري، حكايت نفت داستاني بس دراز است و آنچه در آن نبايد ترديد داشت اينكه هر نعمتي داشتنش بهتر از نداشتنش است و اگر ما خوب رفتار نكرده ايم و از همه فرصت ها به نيكي بهره نبرده ايم روا نيست كه نعمت را نقمت بشماريم و پشت بر قاعده عالم كنيم. از حضور انگليس و آمريكا تا خودكفايي غلامحسين نوذري، وزير نفت معتقد است نبايد فراموش كنيم كه در سال هاي نخست كشف نفت و مدتي پس از آن اين صنعت در اختيار ايرانيان نبود بلكه در دوره اي از تاريخ، كارمندان و نيروهاي شركت هاي انگليسي در صنعت نفت ايران حضور داشتند كه با ملي شدن آن، بخشي از انحصار خود را در اين بخش از اقتصاد ايران از دست دادند و نيروهاي داخلي توانستند گام هايي براي خودكفايي بردارند و در زماني ديگر، شركت هاي آمريكايي انحصار خود را بر منابع نفتي ايران آغاز كردند كه اين روند نيز با پيروزي انقلاب اسلامي پايان يافت و توان داخل به معناي واقعي، توانست براي توسعه اين صنعت عظيم به كار گرفته شود. اعتصاب كاركنان اين صنعت در پاييز 1357 موجب شد كه حكومت 57 ساله پهلوي ها در ايران ساقط شده و انقلاب اسلامي به پيروزي برسد. آمارها حكايت از آن دارد كه از زمان اكتشاف نفت تاكنون در حدود 65 ميليارد بشكه نفت در ايران استخراج شده است و هم اكنون سالي 3/1 ميليارد بشكه نفت با ميانگين 4 ميليون بشكه توليد روزانه استخراج مي شود. اگر ارزش امروز نفت خام صادراتي ايران را ملاك قرار دهيم در يكصد سال گذشته بيش از 7300 ميليارد دلار نفت در ايران توليد شده كه معادل 24 سال توليد ناخالص داخلي كشور است. دكتر حجت الله غنيمي فرد، مدير امور بين الملل شركت ملي نفت و رئيس ستاد بزرگداشت يكصد سالگي نفت در گفتگو با ما به تشريح تاريخ پرفراز و نشيب نفت پرداخت. وي مي گويد: سابقه اكتشاف نفت در ايران به بيش از 100 سال برمي گردد و عملاً در سال 1281 قراردادي با ويليام فاكس دارسي براي كشف منابع زيرزميني منعقد مي شود. اين قرارداد امتيازي با وجه بسيار كمي به عنوان بهره مالكانه منعقد شد و اين شخص در غرب كشور به اكتشاف نفت پرداخت. دارسي در قصرشيرين به نفت رسيد اما ذخاير آن كم بود و تمايلي از سوي اين شخص براي توسعه اين ميدان وجود نداشت اما اولين چاه نفت ايران در بامداد پنجم خرداد 1287 در مسجدسليمان به نفت رسيده و 10 روز پس از آن دومين چاه نفت نيز در اين منطقه حفر و با موفقيت به نفت رسيد. وي ادامه مي دهد كه سياست كشور از ابتداي اكتشاف نفت از اين ماده بسيار تاثير پذيرفته است و وجود طلاي سياه مشكلاتي را به صورت مستقيم و غيرمستقيم براي كشور ما داشته است. براساس گفته هاي چرچيل اگر جنگ جهاني دوم به نفع متفقين به پايان رسيد به خاطر بود. تا وقتي كه به دوران ملي شدن صنعت نفت مي رسيم در اين زمان مردم مي خواستند استقلال را بدون حضور انگليس مشق كنند اما انگليسي ها تاب ديدن اين شرايط را نداشتند و بر همين اساس اولين تحريم نفتي ايران نيز در همين زمان به وقوع پيوست. ايران براي اينكه به خريداران نفت خود تنوع ببخشد با شوروي وارد مذاكره شد و قراردادي با اين كشور به امضا رساند اما انگليسي ها واكنش سختي به آن نشان داده و اين قرارداد را به منزله اعلان جنگ با خودشان تفسير كردند. غنيمي فرد ادامه مي دهد كه در تمام دوران ملي شدن صنعت نفت انگليس و آمريكا با همكاري هم كودتايي را عليه دولت دكتر مصدق ترتيب دادند و سكوت شوروي ها نيز موجب شد كه متأسفانه نهضت ملي شدن نفت با شكست مواجه شود. از فرداي پس از كودتا نقش ها عوض شد و انگليس جاي خود را به آمريكا داد. انگليسي ها كه 50 سال با تمام مناطق ايران آشنا شده بودند و به تمام زواياي اين كشور آگاهي پيدا كرده بودند در نقش مشاور آمريكا ظاهر شده و سفره نفت ايران را براي بهره برداران جديد گستراندند. 10 سال پس از تشكيل كنسرسيوم با كاهش قيمت نفت خام سپري شد. و در سال 1349 سازمان كشورهاي صادركننده نفت شكل گرفت كه اين سازمان نيز در 10 سال ابتدايي خود هيچ اقدام خاصي صورت نداد. در ابتداي دهه 1970 و با شروع جنگ اعراب و اسرائيل قيمت نفت كه در حدود يك دلار و 85 سنت بود به 5 دلار افزايش پيدا كرد. با گسترش جنگ و عملي شدن تهديد اعراب مبني بر قطع صادرات بهاي نفت قيمت 12 دلار را تجربه كرد. طي چندين سال تا پيروزي انقلاب اسلامي قيمت هاي نفت در حوالي 12 دلار معامله مي شد. تحريم اعراب اما يك مزيت براي غربي ها داشت و آنها را تشويق به اكتشاف و استخراج نفت در مناطقي كه قبلاً اقتصادي نبود، كرد. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تصميم به كاهش توليد نفت گرفته شد چرا كه اعتقاد بر اين بود كه توليد بيشتر از 3 ميليون بشكه نفعي براي ما ندارد و نياز كشور با يك ميليون و 150هزار بشكه در روز تامين خواهد شد. انقلاب ايران قيمت جديدي را در بازار معاملات جهاني نفت خلق كرده بود. نفت نخستين بار بهاي 40 دلار در هر بشكه را تجربه كرد. اما در مقابل اعراب از اين فرصت استفاده و اقدام به افزايش ظرفيت توليد خود كردند كه اين اقدام آنها موجب سقوط شديد قيمت ها شد. در همان ابتداي سال هاي پيروزي انقلاب، صدام حسين با راه انداختن جنگ عليه نظام نوپاي جمهوري اسلامي باعث آسيب رساني به تاسيسات نفتي كشور شد. متخصصان و كارگراني كه درس استقلال طلبي و مقاومت را در اين صنعت آموخته بودند در طول دوران 8 سال دفاع مقدس اجازه ندادند كه حتي يك روز توليد، انتقال و صادرات نفت ايران قطع شود. غنيمي فرد خاطر نشان مي كند در سال 1986 به دليل افزايش عرضه و ركود اقتصاد جهاني قيمت ها باز هم سقوط كرد و به سطح 20دلار رسيد. در اواسط دهه 90 نظام غرب به رهبري آمريكا در راستاي تضعيف نظام اسلامي تحريم هاي يكجانبه اي عليه كشورمان اعمال كرد و در دوره رياست جمهوري كلينتون اين تحريم ها تشديد شد اما عليرغم تمام اين محدوديت ها كشور در صنعت نفت به موفقيت هاي بسيار بالايي دست يافته است. اخيراً نيز در بحث دستيابي ايران به انرژي صلح آميز هسته اي اقدام به تشديد تحريم ها كردند كه خود مشكلاتي را براي صنعت نفت بوجود آورد اما ما ياد گرفته ايم كه بدون حضور شركتهاي خارجي به فعاليت بپردازيم. به گفته غنيمي فرد اين سخت كوشي و تلاش ما موجب شده است كه در حال حاضر به اقرار خود غربي ها به سومين شركت بزرگ نفتي جهان تبديل شويم. نفت 130 دلاري صنعت نفت در آستانه يكصد سالگي قيمت بالاي130 دلار را تجربه كرده است. برخي كارشناسان معتقدند كه در شرايط كنوني، وجوه كلان و نقد در بازار دليل اصلي افزايش قيمت نفت است. براساس محاسبات انجام شده توسط دبيرخانه اوپك، قيمت هاي 103 تا 105 دلار نفت معادل قيمت 32 دلار در اوايل 1980 ميلادي است و بر اين اساس با محاسبه عوامل تقدم و كاهش ارزش دلار، قيمت نفت را نبايد واقعي تلقي كرد زيرا صادركنندگان نفت در مقابل، تفاوت تورم و كاهش ارزش برابري دلار را فقط به صورت اسمي و نه واقعي دريافت مي كنند. در يكصد سالگي نفت مي توان با عبور از اين سؤال كه نفت موجب سعادت و يا پسرفت ما شده به گونه اي برنامه ريزي و مديريت كرد كه اين ثروت خدادادي در خدمت توسعه و رفاه بيشتر كشور قرار گيرد.