Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 110208
تاریخ انتشار : 27 تیر 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 250

افزایش مراکز آموزش فنی و حرفه ای خصوصي

رخساره كاظم
رخساره كاظم اشاره: آموزش فني و حرفه اي غيررسمي 1 انجام آن نوع فعاليت هايي است كه خارج از نظام آموزش رسمي ارايه مي شود و فرد را براي احراز شغل، حرفه و كسب و كار آماده كرده يا كارآيي وي را در انجام آن افزايش مي دهد يا با ايجاد مهارت در فرد به كاهش مخارج و افزايش كيفيت زندگي او مي انجامد. اين آموزش ها منجر به دريافت گواهينامه مهارت مي شود.در ايران، دستگاه هاي اجرايي متعددي به ارايه آموزش فني و حرفه اي غيررسمي مبادرت مي كنند. سازمان آموزش فني و حرفه اي2 وابسته به وزارت كار و امور اجتماعي بزرگ ترين و مهم ترين سازمان  دولتي مجري اين آموزش ها در كشور است.  سازمانآموزش فني و حرفه اي كه از ادغام چند نهاد3 تشكيل شده است، به استناد ماده 3 قانون كارآموزي براي افزايش مهارت كارگران شاغل، ارايه مهارت جديد به كارگران براي تغيير رشته كار و ارايه مهارت به جوانان فاقد تخصص كه وارد بازاركار مي شوند به ارايه آموزش هاي مهارتي مبادرت مي ورزد. اين سازمان، علا وه بر آموزش كارگران بخش صنعت براي فراگيري يا افزايش مهارت مورد نياز بازار كار، به استناد ماده 9 قانون بيمه بيكاري، بيمه شدگان بيكار مشمول قانون بيمه بيكاري را  كه به طور كتبي از طريق ادارههاي كل كار و امور اجتماعي يا شعب سازمان تأمين اجتماعي معرفي مي شوند، باتوجه به ضوابط موجود آموزش مي دهد4. بعلا وه در «سند توسعه بخش آموزش فني و حرفه اي در برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلا مي ايران»، اولويت آموزش به زنان، مناطق محروم، روستاييان و بهره برداران كشاورزي به عنوان يكي از جهت گيري هاي اساسي آموزش فني و حرفه اي مطرح شده است. براساس قوانين يادشده، سازمان آموزش فني و حرفهاي، فعاليت هاي آموزشي خود را در قالب دوره هاي يك تا 18 ماهه از طريق آموزش در مراكز ثابت5، تيم هاي سيار6 (آموزش روستاييان و مناطق)، آموزش در پادگان ها7 و آموزش در صنايع8 براي تربيت نيروي كار ماهر و نيمه ماهر بخش هاي مختلف اقتصادي (صنعت، كشاورزي و خدمات) به اجرا در مي آورد. بعلا وه به استناد ماده 111 قانون كار و آيين نامه تشكيل و اداره آموزشگاه هاي آزاد فني و حرفه اي به سازمان يادشده اجازه داده شده است تا با استفاده از مشاركت بخش خصوصي نسبت به تأسيس آموزشگاه هاي فني و حرفه اي آزاد تحت مديريت مؤسسه هاي كارآموزي آزاد اقدام كند. سازمان يادشده به منظور تأمين كادر آموزشي مورد نياز صنايع و مراكز آموزش فني و حرفه اي كشور، اقدام به آموزش استادكاران و مربيان آموزشي در «مراكز تربيت مربي» مي كند. طي دوره آموزشي و موفقيت در آزمون ارزشيابي مهارت، منجر به صدور گواهينامه مهارت براي داوطلبان مي شود كه بر حسب ميزان دانش فني و مهارت كارآموزان به سه سطح درجه بندي مي شوند. گواهي مهارت درجه 2 : اين گواهي مشخص كننده كسب بخشي از شايستگي هاي يك مهارت شغلي است. كارآموزان مبتدي، پس از پايان دوره مقدماتي طبق استانداردهاي مصوب و موفقيت در آزمون مربوط و اخذ اين گواهي، نيروي كار درجه دو شناخته مي شوند. گواهي مهارت درجه يك: مشخص كننده كسب شايستگي كامل يك مهارت شغلي است. اين گواهي به كارآموزاني ارايه مي شود كه با در دست داشتن گواهي مهارت درجه 2، دوره آموزشي را طبق استانداردهاي مصوب طي كرده و آزمون مهارت مربوط را با موفقيت پشت سرگذاشته اند. دارندگان اين گواهي، نيروي كار درجه يك شناخته مي شوند. گواهي مهارت تخصصي: مشخص كننده كسب شايستگي هاي كامل يك مهارت شغلي و چند مهارت جنبي براي غني سازي شغلي است. اين گواهي پس از موفقيت در آموزش هاي درازمدت تخصصي 18 ماهه (2800 ساعت) كه موجب كسب دانش فني و تجربه براي توانايي انجام دادن يك يا چند وظيفه در شغل معين و كارهاي فني مي شود، اعطا مي شود. اين آموزش ها براساس موافقتنامه اي كه بين سازمان و اتحاديه صنايع فدرال آلمان كه در سال 1364 به امضا رسيده است به اجرا در مي آيد. حداقل مدرك تحصيلي ديپلم در رشته هاي فني، رياضي و فيزيك براي شركت در اين دوره ها ضروري است و دارندگان اين گواهي نيروي كار ماهر با درجه ممتاز شناخته مي شوند. موزش ها براساس موافقتنامه اي كه بين سازمان و اتحاديه صنايع فدرال آلمان كه در سال 1364 به امضا رسيده است به اجرا در مي آيد. حداقل مدرك تحصيلي ديپلم در رشته هاي فني، رياضي و فيزيك براي شركت در اين دوره ها ضروري است و دارندگان اين گواهي نيروي كار ماهر با درجه ممتاز شناخته مي شوند. جدول شماره يك تعداد كارآموزان سازمان طي سال هاي 1379 تا 1385 را به تفكيك جنس نشان مي دهد. همانطور كه ملا حظه مي شود حجم كمي فعاليت سازمان از سال 1379با 1025222 نفر كارآموز با سير نزولي به 364356 نفر در سال 1384 رسيده است. به اين ترتيب طي 6 سال تعداد كارآموزان سازمان به حدود يك سوم تقليل يافته است. كاهش تعداد كارآموزان سازمان به دليل سياست واگذاري آموزش هاي بدون درجه و كم هزينه به بخش غيردولتي و سوق دادن آموزشهاي دولتي به آموزش هاي مهارتي با درجه بالاتر و پرهزينهتر است. در دوره هاي آموزشي با درجه مهارت بالا تر، به دليل برنامه درسي طولا ني تر، تعداد كارآموزان كمتري تحت پوشش قرار مي گيرند. تعداد كارآموزان سازمان در سال 1385 با 92 درصد رشد نسبت به سال قبل به 699890 كارآموز افزايش يافتهكه ناشي از افزايش ظرفيت آموزشي سازمان است. در تمام سال هاي مورد بررسي سهم  آموزش مردان بيش از زنان است. سهم مردان طي 6 سال اول مورد بررسي از 60 درصد به 71 درصد افزايش يافته اما در سال پاياني مورد بررسي به 8/61 درصد كاهش پيدا كرده است. تعداد كارآموزان آموزشگاه هاي آزاد فني و حرفه اي به تفكيك جنس در جدول شماره 2 نشان داده شده است. همانطور كه ملا حظه مي شود تعداد كارآموزان بخش غيردولتي در سال 1385 به بيش از دو برابر سال 1379 افزايش يافته است . سهم زنان از كل  آموزش هاي غيردولتي همواره بيش از مردان بوده و اين سهم طي سال هاي مورد بررسي از روند فزاينده اي نيز برخوردار شده  است. همانطور كه جدول شماره 3نشان مي دهد در سال 1379عملكرد سازمان (بخش دولتي) در ارايه آموزش فني وحرفه اي غيررسمي نسبت به بخش غيردولتي (آموزشگاه هاي آزاد) فزوني داشته است به نحوي كه 58 درصد اين آموزش ها در بخش دولتي ارايه مي شده اما در سال 1385 سهم بخش دولتي به 28 درصد اين آموزش ها كاهش يافته است. جدول شماره 4 نشان مي دهد تعداد مراكز ثابت آموزشي سازمان يادشده از 456 مركز در سال 1379 با رشد متوسط سالا نه 9/2 درصد به 541 مركز افزايش يافته است. تغييرات غيرخطي تعداد مراكز آموزشي سازمان در سال هاي مورد بررسي به دليل تجميع مراكز خوداشتغالي وزارت كار و امور اجتماعي با مراكز آموزشي سازمان و واگذاري مراكز يادشده به بخش غيردولتي در برخي از سال ها است. همانطور كه ملا حظه مي شود طي سال هاي مورد بررسي از تعداد مراكز آموزشي خواهران و برادران به نفع تعداد مراكز آموزشي دو منظوره كه براي آموزشي هر دو گروه جنسيتي مورد استفاده قرار مي گيرد، كاسته شده است. تعداد آموزشگاه هاي آزاد فني و حرفه اي كه مجري آموزش هاي فني و حرفه اي بخش غيردولتي هستند از 7416 آموزشگاه در سال 1379 با رشد متوسط سالا نه 3/7 درصد به 11300 آموزشگاه درسال 1385 افزايش يافته است. نكته قابل توجه، تفوق تعداد مراكز آموزشي خواهران نسبت به برادران در بخش غيردولتي نسبت به بخش دولتي است به نحوي كه در سال 1385 حدود 82 درصد از آموزشگاه هاي آزاد فني و حرفه اي به مراكز خواهران تعلق داشته است اما در بخش دولتي اين نسبت حدود 30 درصد بوده است. نكته قابل توجه ديگر شتاب بيشتر افزايش تعداد مراكز آموزشي دربخش غيردولتي نسبت به بخش دولتي در سال هاي مورد بررسي است.  جدول شماره 5 نشان مي دهد بيش از نيمي از آموزش هاي سازمان (بخش دولتي) در مراكز ثابت اجرا مي شود. در سال پاياني مورد بررسي (1385) آموزش در صنايع و آموزش هاي سيار هر يك حدود يكچهارم از آموزش ها را به خود اختصاص داده اند. كمترين آموزش هاي سازمان در پادگان ها و به سربازان ارايه شده است (حدود 1 تا 3 درصد.) البته طي سال هاي مورد بررسي سهم آموزش در مراكز ثابت و واحدهاي سيار، به نفع آموزش در صنايع كاهش يافته است. به نحوي كه سهم مراكز ثابت از 4/58 درصد به 5/50 درصد تقليل يافته و در مقابل آموزش صنايع از 9/16 درصد به 25 درصد افزايش يافته است. ميزان آموزش هاي سيار از بيشترين نوسان برخوردار بوده بهنحوي كه در سال 1384 كمترين ميزان يعني 6/6 درصد از كل آموزش ها كاهش يافته است اما در سال 1385 با اجراي طرح هجرت به 3/23 درصد افزايش پيدا كرد. ذكر اين نكته ضروري است هر چند اكثر قريب بهاتفاق كارآموزان در آموزش در صنايع و پادگان ها را مردان تشكيل مي دهند و نيز تعداد كارآموزان مرد در مراكز ثابت در تمام سال هاي مورد بررسي به بيش از 50 درصد مي رسد اما بيشتر كارآموزان در واحدهاي سيار و طرح هجرت را زنان تشكيل مي دهند.از اين رو، مي توان گفت آموزش در واحدهاي سيار و طرح هجرت در راستاي تحقق اهداف سند بخشي برنامه چهارم توسعه در اولويت به آموزش زنان، روستاييان و مناطق محروم، ارايه مي شود. بررسي حرفه هاي آموزشي ارايه شده در مراكز ثابت به تفكيك درجه مهارت (جدول شماره 6) نشان دهنده تغيير سياست سازمان در كاهش آموزش هاي درجه 2 به نفع آموزش هاي با درجه مهارت بالا تر است به نحوي كه آموزش هاي مهارتي درجه 2 از 90 درصد از آموزش هاي ارايه شده در مراكز ثابت سازمان در سال 1381 به 6/32 درصد در سال 1385 كاهش يافته و در مقابل طي سال هاي مورد اشاره آموزش هاي مهارتي درجه يك از 9/8 درصد به 66 درصد و آموزش هاي تخصصي از 6/0 درصد به 4/1 درصد از كل آموزش ها در مراكز ثابت افزايش يافته اند. اطلا عات جدول شماره 7 عملكرد آموزشي مراكز ثابت سازمان را بر حسب بخش هاي اقتصادي نشان مي دهد. بر حسب اطلا عات اين جدول طي سال هاي 1381 تا 1384 آموزش هاي بخش خدمات به نفع بخش صنعت و كشاورزي كاهش يافته به نحوي كه طي سال هاي پيش گفته سهم بخش صنعت از 6/35 درصد به 5/44 درصد و نيز بخش كشاورزي از 2/4 درصد به 1/5 درصد افزايش يافته در حالي كه سهم بخش خدمات از 2/61 درصد به 4/50 درصد كاهش يافته است. البته در سال 1385 از سهم بخش صنعت به نفع بخش خدمات و كشاورزي كاسته شده است. سازمان آموزش فني و حرفه اي در آيينه برنامه چهارم توسعه جهت گيري اساسي سند توسعه بخشي آموزش فني و حرفه اي در برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، توسعه كيفي اين آموزش ها است. همچنين در ماده 55 قانون يادشده دولت مكلف شده است ضمن ايجاد يك نهاد سياستگذار در آموزش فني و حرفه اي به عنوان مرجع اصلي تصويب چشم اندازها و راهبردها و سياست هاي كلا ن، با بهره گيري از همكاري هاي بينالمللي به نوسازي و بازسازي ساختارها و امكانات اين آموزش ها اقدام كند. به استناد ماده 101قانون يادشده نيز دولت موظف شده است، به منظور ايجاد اشتغال مولد، نسبت به برنامه ريزي آموزشي با جهت گيري اشتغال، جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلا عات بازار كار و توسعه آموزش هاي مهارتي فني و حرفه اي معطوف به نياز بازاركار اقدام كند. سازمان آموزش فني و حرفه اي در راستاي تحقق تكاليف دولت در برنامه چهارم توسعه، با بهره گيري از همكاري هاي بين المللي، نسبت به نوسازي و بازسازي ساختارها و امكانات و ارتقاي كيفيت آموزش هاي خود همت گمارده است. در اين راستا با بهره گيري از تجارب علمي و اجرايي بانك جهاني، پس از شناسايي ويژگي هاي اقتصادي كشور و نيز نقاط قوت و ضعف اين آموزش ها، اجراي پروژه مشترك «توسعه ملي آموزش فني و حرفه اي» را مد نظر قرار داده است. اين پروژه با رويكرد نتيجه محور و معطوف به بازار كار با اهداف چهارگانه شامل 1_ دسترسي و برابري، 2_ افزايش كيفيت و برقراري ارتباط آموزش ها با نيازها، 3_ پايداري و 4_ حمايت هاي سازماني تعريف شده است. پروژه يادشده پس از اخذ مراحل قانوني از جمله اخذ مصوبه شواري عالي مديريت و برنامه ريزي اقتصادي(شوراي اقتصاد وقت)و تأييديه كارگروه قانون حداكثر استفاده از توان فني و مهندسي در قانون بودجه سال 1387 كل كشور در قالب دو طرح تملك دارايي هاي سرمايه اي با عنوان «بهسازي و نوسازي آموزش هاي فني و حرفه اي (وامي و ريالي)» منظور شد. طرح يادشده در قالب سه پروژه ي «ظرفيت سازي مديريتي ونهادي»، «اصلا ح سيستم آموزشي و استاندارد مهارت» و «نوسازي و بازسازي تجهيزات و امكانات آموزشي» با 1856 ميليارد ريال اعتبار تعريف شده است. در اولين سال اجراي طرح يادشده و در قالب تسهيلا ت آماده سازي (PPF) طرح، قرارداد اجراي چهار پروژه مقدماتي، پس از انتشار آگهي مناقصه بين المللي و انتخاب مشاور بين المللي و همكار ايراني و اخذ عدم اعتراض بانك، منعقد و مراحل اجرايي آن طبق برنامه زمانبندي مندرج در قراردادها شروع شد. عنوان ها و مشخصات پروژه هاي آماده سازي به شرح زير است: 1_ پروژه «توسعه استانداردهاي آموزشي و برنامههاي درسي» با هدف بررسي نظام تدوين استاندارد در سازمان و مقايسه آن با نظام بين المللي و كمك به ارايه روش تدوين استاندارد مبتني بر نتيجه. 2_ پروژه «ارزيابي بخشي» با هدف ارزيابي جامع از كل نظام آموزش فني و حرفه اي كشور به منظور ارايه يك چارچوب براي سياستگذاري ملي. 3_ پروژه «كنترل و ارزيابي» با هدف ايجاد پايگاه اطلا عاتي به منظور كنترل ارتباط بين  آموزش ها و نياز بازاركار. 4- پروژه  «ارزيابي نيازهاي آموزشي» با هدف ارتقاي كيفيت آموزش هاي فني و حرفه اي و برقراري ارتباط آموزش ها با بازار كار از طريق اصلا ح و توسعه نظام آموزشي. پي نوشت ها:  .-Technical and Vocational Training (TVT)1  - Technical and Vocational Training Organization -2 .(TVTO) 3- لا يحه قانوني راجع به تشكيل سازمان آموزش فني و نيروي انساني، مصوب شوراي انقلا ب جمهوري اسلا مي سال 1359 و اصلا حيه آن مصوب هيأت وزيران در سال 1360. 4 - به استناد ماده 107 قانون كار، ماده 25 قانون نظام صنفي و قانون كارآموزي. 5  - این مراكز در محل ثابتي مستقر مي شوند و مجهز به كارگاه هايي با تجهيزات و ماشين آلا ت ويژه آموزشي هستندو آموزش هاي پايه اي و تخصصي ارايه مي كنند. 6 - واحدهاي سيار آموزشي، به منظور جبران كمبود مراكز ثابت در نقاط دور دست و فاقد مركز كه سرمايه گذاري براي احداث مركز در آن نقاط مقرون به صرفه نيست، طراحي شده است. هر واحد سيار، شامل مربي در رشته هاي متنوع آموزشي، خودرو، چادر، كاروان و تجهيزات آموزشي مربوط است و از مراكز ثابت به نقاطي كه داوطلب كارآموزي به اندازه كافي داشته باشند، اعزام مي شوند و آموزش هاي مربوط را در منطقه يا روستاي مورد نظر اجرا مي كنند و سپس به محل ديگر مي روند. 7  - به منظور احراز شرايط اشتغال جوانان پس از خدمت سربازي سازمان آموزش فني و حرفه اي با همكاري نيروهاي مسلح و براساس استانداردهاي توافق شده با اداره آموزش پادگان ها، به آموزش سربازان در محل پادگان ها مي پردازد. 8 - به منظور آموزش شاغلا ن بخش صنعت و به منظور ارتقاي سطح مهارت نيروي كار متناسب با فناوري هاي روز، آموزش صنايع در قالب آموزش در مراكز جواركارگاهي (كه از لحاظ تجهيزات آموزشي، مستقل از خط توليد است)، مراكز بين كارگاهي (كه بين دو واحد توليدي ايجاد مي شوند) و آموزش ضمن كار (كه در محل و در حين انجام كار واقعي، بدون جدا كردن شاغل از كار انجام مي شود) اجرا مي شود. منابع آماري: گزارش هاي «عملكرد سازمان آموزش فني و حرفه اي» در سال هاي مختلف؛ مديريت برنامه ريزي سازمان آموزش فني و حرفه اي. * منبع : www.spac.ir، ش 272، شنبه 15 تیر 1387، ص30