Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 111882
تاریخ انتشار : 28 مرداد 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 4

در گفتگوي مشروح فارس با دبيركل مجمع تقريب مذاهب اسلامي مطرح شد

نزاع مذاهب اسلامي نزاع خطا و ثواب است نه كفر و ايمان خبرگزاري فارس: دبيركل مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي گفت: هدف فعاليت هاي تقريبي اين است كه به جايي برسيم كه اختلافات مذاهب اسلامي نزاع در خطا و ثواب باشد نه نزاع كفر و ايمان. خبرنگاران گروه سياست خارجي خبرگزاري فارس مدتي قبل ميهمان آيت الله محمدعلي تسخيري دبيركل مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي بوده و با وي در مورد فعاليت هاي مجمع و سابقه فعاليت هاي تقريب مداهب در جهان اسلام به گفتگو نشستند كه متن كامل اين گفتگو در پي مي آيد. * فارس: جناب آقاي تسخيري تفاوت وحدت و تقريب در چيست و مجمع جهاني تقريب مذاهب با سازماني كه قرار است در زمينه وحدت مسلمين تلاش كند چه تفاوتي دارد؟ - تسخيري: بسم الله الرحمن الرحيم، نقطه فصل اين دو اين است كه وحدت اسلامي كه قرآن مجيد مورد تاكيد قرار داده است، وحدت در موضع گيري همه افراد مسلمان در هر جاي جهان است. پس زمينه وحدت موضع گيري هاي عملي است اما زمينه تقريب در حوزه انديشه است. انديشه ها را نمي توان يكي كرد چون انديشه ها بر اساس مباني استنباط مختلف است و زواياي ديد هم بر اين اساس مختلف است و بر اين اساس اختلاف انديشه طبيعي است. قرآن و اسلام در زمينه انديشه دعوت به وحدت نمي كند بلكه دعوت به تقريب مي كند و مقصود از تقريب اين است كه ديدگاه ها مي تواند كم كم به هم نزديك شود و طي چهار مرحله نخست زمينه هاي مشترك را بشناسند، دوم مساحت هاي مشترك را بين دو ايده كشف كنند، سپس سعي در گسترش دادن اين مساحت كنند و زمينه هاي اختلاف را هم بشناسند و در مرحله بعد همكاري در اجراي زمينه هاي مشترك و معذور داشتن يكديگر در صورت وجود اختلاف است، اين نقطه تفاوت وحدت و تقريب است. * فارس: از نتايج عملي فعاليت هاي مجموعه تقريب مذاهب و ساير مجموعه هاي مشابه كه در ديگر كشورهاي اسلامي صورت مي گيرد و شما هم در آنها عضويت داريد، البته با ذكر مصاديق توضيحاتي ارائه دهيد. - تسخيري: فعاليت هاي تقريبي مورد استقبال علماي گوناگون در جهان اسلام است، مگر بعضي علماي متحجر كه آمادگي تقريب را ندارند و به جر آنها ساير علماي جهان اسلام از اين فعاليت ها استقبال كردند و اين تلاش ها به تاييد مجامع جهاني هم رسيده است، حتي اين فعاليت ها به مرحله سياسي هم رسيده است و اخيراً در اجلاس سران طرحي 10 ساله از سوي كشورهاي اسلامي به تصويب رسيد و يكي از ابعاد آن فعاليت براي شناسايي ديگر مذاهب اسلامي و فعاليت در زمينه تقريب بين مذاهب اسلامي است. به اين ترتيب حتي بعد سياسي فعاليت هاي تقريبي در اين سطح نمود پيدا كرده است و اجلاس سران يك استراتژي تقريب در سطح جهان اسلام را در سطح سران كشورهاي اسلامي به تصويب رساند، نتايج عملي آن هم روشن است، احساس مسؤليت مسلمين نسبت به يكديگر، گسترش فقه مقايسه اي بين مذاهب، حضور علماي مذاهب در اجلاس هاي گوناگون، تصميم گيري درباره مذاهب اسلامي و باز شدن باب اجتهاد و عدم محصوريت ذهن در يك مذهب، همه اينها از نتايج عملي فعاليت هاي تقريبي است. پس از جنگ 33 روزه اسرائيل و حزب الله ما شاهد افزايش خشونت هاي فرقه اي در گوشه و كنار جهان اسلام از لبنان گرفته تا پاكستان هستيم، اينها در حقيقت به شكلي استثنايي رخ مي دهد و گسترش ايده تقريب به شكلي جدي جلوي توطئه هاي دشمن را مي گيرد. * فارس: به نظر شما موانع نشر ديدگاه هاي تقريب مدار در جهان اسلام چيست؟ - تسخيري: مانع بزرگ تحقق اهداف تقريب مذاهب اسلامي توطئه هاي خارجي است، دشمن خيلي از مسئله وحدت و تقريب هراس دارد لذا هر طرح تقريبي و وحدتي آنها را به وحشت مي اندازد. "بزرگترين مانع تقريب همين توطئه هاي دشمن است" و در درجه بعد منافع سياسي برخي از حكومت هاي مسلط بر جهان اسلام است كه آنها نمي خواهند دل ها به هم نزديك شود و علماي جهان اسلام يكديگر را به رسيمت بشناسند. مانع ديگري كه در اين راه وجود دارد "افراطي گري برخي از ذهن ها و برخي از علما است و اين تعصب بزرگترين مانع است" كه در نتيجه آن تكفير رخ مي دهد. يكي از نتايج تعصب، رفتارهاي تحريك آميز و اهانت به مقدسات ديگران است. قرآن كريم مي فرمايد اي مسلمان ها به بت هاي مشركين دشنام ندهيد كه آنها به دليل جهل به خداوند دشنام دهند «و لا تسب الذين من دون الله فيسب الله عدوا»، اين موانع به نظر من نمي تواند مقابل موج وحدت و تقريب ايستادگي كند. * فارس: البته اين هدف بسيار مهم و ارزشمند است اما آيا تلاشي هم براي فراگير شدن اين ايده ها صورت مي گيرد؟ - تسخيري: البته ما احساس مي كنيم يكي از وظايف عمده ما انتقال اين ايده ها از جامعه نخبگان به ميان توده هاي مردم و جهان اسلام است. علما بايد سعي كنند به صورت مستقيم و يا غير مستقيم از راه آموزش ها در سطوح گوناگون اين ايده ها را به توده ها منتقل كنند و اگر توده هاي مردم آگاه شوند زمينه خنثي سازي توطئه هاي دشمن فراهم مي شود. * فارس: حركت هاي دولت اسلامي را در راستاي بحث تقريب چگونه ارزيابي مي كنيد؟ مشخصاً درباره عملكرد جمهوري اسلامي هم توضيح دهيد؟ - تسخيري: به جز برخي از افراد تحريك شده كه خطرهاي وهمي مانند خطر «هلال شيعي»، خطر نفوذ ايران و از اين قبيل خطرهاي وهمي را مطرح مي كنند عموماً حكومت هاي اسلامي بعد از تصويب شدن تلاش در جهت تقريب مذاهب اسلامي در اجلاس سران سازمان كنفرانس اسلامي، تلاش هايي را در اين جهت انجام مي دهند. جمهوري اسلامي به تبع ديدگاه رهبر بزرگ انقلاب - امام خميني (ره) - و مقام معظم رهبري و به تبعيت از قانون اساسي مساله وحدت و تقريب را خط استراتژيك حركت خود مي داند و هرگامي كه منتهي به وحدت موضع گيري و تقريب مذاهب شود برداشته مي شود و برگزاري هفته هاي وحدت، كنفرانس وحدت اسلامي و ديگر موضع گيري هاي جمهوري اسلامي در راستاي وحدت اسلامي صورت مي گيرد. * فارس: مجمع جهاني تقريب مذاهب در راستاي فعاليت هاي خود چه ارتباطي با ديگر فعاليت هاي تقريبي در جهان اسلام دارد؟ آيا شما صرفاً روي اشتراكات تكيه مي كنيد يا اينكه الهام بخشي انقلاب اسلامي را در همه ابعاد آن دنبال مي كنيد؟ - تسخيري: ما معتقديم حركت ما الهام گرفته از انقلاب اسلامي است و يكي از پيام هاي اصلي انقلاب تشويق بيداري اسلامي است و اصلاً اعتقاد داريم "بزرگترين هنر امام خميني (ره) رهبري بيداري اسلامي بود" و به دست گرفتن زمام امور اين بيداري، رشد دادن و تقويت عوامل بيداري اسلامي بود. اگر امام خميني روي بيداري اسلامي تمركز داشت براي توسعه آن نيز تلاش كرد، اگر امام خميني روي اخلاق اسلامي تاكيد داشتند در همين راستا بود و حتي ديدگاه هاي ضد صهيونيستي و ضد آمريكايي امام به نفع مسلمين و در جهت بيداري اسلامي بود. امام منظومه كاملي داشت و هدف بزرگ ايشان در اين منظومه توسعه بيداري اسلامي، تقويت و عمق بخشيدن به اين بيداري بود و ما معتقديم "هرچه بيداري اسلامي توسعه يابد وحدت اسلامي بيشتر حاصل مي شود" و مذاهب به هم نزديك تر مي شوند. * فارس: يكي از مشتركات ميان ما و ديگر مذاهب اسلامي پيامبر اسلام (ص) است كه مي توان به عنوان يك محور وحدت از آن ياد كرد، آنچه كه در مورد بيداري اسلامي فرموديد يك وجه عمده اش دشمن شناسي و دشمن ستيزي است در اين وجه تعريف دشمن هم ميان مسلمين وحدت نظري وجود دارد مانند آن وحدتي كه در مورد وجود رهبري پيامبر اسلام همه مذاهب بر روي آن اتفاق نظر دارند؟ - تسخيري: به طور طبيعي ما هرچه توانسته ايم حقيقت دشمن را درك كنيم و دشمن يعني همه آنها كه فرهنگ امت را به چالش بكشند و تاريخ، تمدن و وجود امت اسلامي را به چالش مي كشند و قصد نابودي مسلمين و غارت منابع آنان را دارند به طور كلي همه آنان كه فرهنگ، تاريخ، احكام، اعتقاد، رفتار و همه وجوه زندگي مسليمن را هدف قرارداده اند دشمن محسوب مي شوند. اتفاقاً يكي از مواردي كه حضرت امام و رهبر معظم انقلاب بر آن پافشاري مي كنند همين نكته است كه امت دشمن خود را بشناسد و چالش ها را درك كند چون اگر ما دشمن را شناختيم به طور طبيعي به وحدت خودمان بيشتر عقيده مند مي شويم و مي دانيم كه ديگر مقاوم خواهيم بود و مي توانيم از يك طرف مقابل چالش ها ايستادگي كنيم و از طرفي اهداف عالي تمدن اسلامي را بيشتر محقق كنيم. * فارس: آيا روي اين مساله در ميان كشورهاي اسلامي وحدت نظر وجود دارد؟ - تسخيري: عموماً اين وحدت نظر در ميان كشورهاي اسلامي در زمينه دشمن شناسي وجود دارد. ممكن است برخي دولت ها در اين زمينه غفلت داشته باشند و شايد برخي از افراد درك كاملي از تهاجم فرهنگي و به تعبير مقام معظم رهبري شبيخون فرهنگي نداشته باشند ولي عموماً امت اسلامي ايران امروز اين بينش را پيدا كرده است. در زمينه مساله فلسطين امروز امت اسلامي به وحدت نظر رسيده است همچنين در زمينه تهاجم نيروهاي غربي به افغانستان و عراق همه امت اسلام آن را محكوم مي كنند. امروز ديگر كسي تعامل دوگانه جهان غرب با اسلام را نفي و رد نمي كند، البته نقش جمهوري اسلامي در آگاه سازي خيلي موثر است. همين "توافقنامه امنيتي كه آمريكا تلاش دارد با دولت عراق امضاء كند خطرناك است و با ماهيت استعماري امضاء خواهد شد". آنها قصد دارند براي ده ها سال و بلكه بيشتر عراق را زير يوغ خود قرار دهند و نقش جمهوري اسلامي در برملا ساختن ابعاد خطرناك و مخوف اين توافقنامه خيلي مهم بود. به اين ترتيب "يكي از رسالت هاي ما آگاه ساختن حجم تهاجم دشمن است". قرآن از حجم تهاجم دشمن بر جهان اسلام به عنوان يك عامل وحدت در ميان جامعه اسلامي ياد مي كند. قرآن مي فرمايد: «والذين كفروا بعضهم اولياء بعض، الا كفروا تكن فتنه في الارض و فساد كبير» يعني كافران ولايت مشتركي ميان خود برقرار كرده اند با اينكه با يكديگر دشمن هستند و دلهايشان به همديگر كينه مي ورزند دلهايشان عليه شما متحد شده است و اگر شما ولايت مشتركي برقرار نكرديد فتنه و فساد در جهان گسترش مي يابد. * فارس: تقريب مذاهب اسلامي آيا مي تواند به اين مساله برسد كه عمل به هر يك از مذاهب اسلامي از ديد اسلام مجاز است و اين مساله منجر به تهيه سندي فراگير در ميان علماي همه بلاد اسلامي شود؟ در اين صورت ديگر شاهد اين حكم هاي تكفير نخواهيم بود. - تسخيري: ما بايد ميان دو چيز تفاوت قائل شويم، اينكه يك عالم اجازه دهد همه افراد در عمل به هر مذهبي آزاد باشند اين يك مرحله است و مرحله ديگر اين است كه من ادعا مي كنم عمل به مذهب جعفري صحيح است و به غير از آن عمل به مذهب ديگري صحيح نيست. ممكن است طرفدار مذهب ديگري مثلاً يك حنفي با اين قول مخالف باشد و يا طرفدار مذهب سومي ادعا داشته باشد كه مذهب مالكي صحيح است ولي من ديگران را كافر نمي دانم. پس يك مرحله اين است كه ما هر كدام از مذاهب را احق مي دانيم و اين مانعي ندارد به شرطي كه طرفداران ديگر مذاهب را مسلمان بدانند گو اينكه اشتباه مي كنند، يعني به تعبير ديگر نزاع ميان مذاهب اسلامي نبايد نزاع ميان كفر و ايمان باشد. اين يك نوع نزاع است و يك نوع ديگر اين كه من اعتقاد داشته باشم مذهب من صحيح است و ديگر مذاهب به خطا رفته اند و البته مسلمان هستند يعني نزاع ميان خطا و ثواب باشد و نه بين كفر و ايمان. ما به دنبال همين نكته هستيم كه نزاع ميان مذاهب نزاع كفر و ايمان نباشد، در اينجا همه مي توانند تصور كنند مذهبشان بر حق است از اين گذشته من گمان مي كنم هيچ مذهبي نمي تواند جواز عمل به ديگر مذاهب را بدهد مثلاً شيعه بگويد هيچ مانعي وجود ندارد براي عمل به ديگر مذاهب. * فارس: ولي ما فتواي انقلابي شيخ شلتوت - امام اسبق جامع الازهر- را در مورد جواز عمل به فقه شيعه جعفري اثني عشري (دوازده امامي) داشتيم، گاهي طرفداران مذاهب ديگر به من مي گويند كه شيخ شلتوت گفته كه عمل به مذهب تشيع جايز است اما شيعيان در استقبال و پاسخ به اين فتواي شيخ شلتوت هرگز نگفته اند كه عمل به مذهب تسنن جايز است. بعد از صدور اين فتوا مرحوم آيت الله بروجردي نامه اي به شيخ شلتوت نوشت و از وي تشكر كرد ولي در مقابل چنين فتوايي صادر نكرد. - تسخيري: بله، آيت الله بروجردي چنين فتوايي صادر نكرد، البته شيخ شلتوت هم با اين فتوا منظورش اين نبود كه اهل سنت به مذهب تشيع برگردند. مقصود شيخ شلتوت اين بود كه همه مذاهب، اسلامي است و از چارچوب اسلامي خارج نشده اند. گو اينكه من معتقدم مذهب جعفري بر حق است و مذاهب ديگر خطا رفته اند، مانعي هم نيست كه آنها تصور كنند بر حق اند و ما خطا رفته ايم. خطا رفتن ما را از امت اسلامي خارج نخواهد كرد ما به دنبال اين هستيم كه طرفداران مذاهب يكديگر را چارچوب امت اسلامي بدانند. * فارس: آيا فعاليت هاي مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي در داخل جمهوري اسلامي هم دنبال مي شود؟ - تسخيري: بله، ما به دنبال اين هستم كه در داخل كشور نزديكي بين علماي اسلام را بيشتر كنيم و مساله گفتگوي بين مذاهب را ترويج دهيم. * فارس: منظور من اين است كه مجمع، كنفرانس هاي بين المللي برگزار مي كند آيا مشابه اين كنفرانس ها را در داخل كشور برگزار مي كنيد؟ - تسخيري: بله، چنين كنفرانس هاي سالانه اي در استان هاي كشور برگزار مي شود. در برخي از استان ها هر شش ماه يكبار كنفرانس هاي تقريب برگزار مي شود و علماي سني و شيعه در اين كنفرانس ها شركت مي كنند و از نزديك با يكديگر به گفتگو مي پردازند. * فارس: با همه اينها، ما هر روز شاهد اين هستيم كه برخي با اين اعتقاد كه به بهشت مي روند بمبي به خود مي بندند و داخل مسجد مسليمن خود را منفجر مي كنند. - تسخيري: بايد به اين مساله توجه كرد كه هركسي كه به اركان اسلام مانند توحيد، قرآن، نبوت، معاد، و ... اعتقاد داشته باشد وارد جرگه مسلماني شده است و اگر اين آگاهي جمعي به كل ملت اسلام داده شود و به اين توافق برسند كه بعد از اين اختلافي باشد در چارچوب همين امت قرار مي گيرد و اختلافات مهم نيست. بايد اين فرهنگ جا بيفتد كه اختلافات فيمابين مسلمين اختلاف در اصول نيست و اين مساله در كنفرانس هاي مختلف با علماي اسلامي مطرح مي شود. مسعود لواساني *منبع : www.farsnews.com، دوشنبه 28 مرداد 1387