Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 112911
تاریخ انتشار : 15 شهریور 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 109

احیاء امر به معروف و نهی از منکر

فریضۀ امر به معروف و نهی از منکر قبل از انقلاب اسلامی، کاملاً مطرود و فراموش شده بود و به تعبیری اصلاً معنا و مفهومی عملی نداشت. زیرا رژیم دین ستیز پهلوی، میدانی برای ظهور و بروز آن نمی داد و جو اجتماعی و محیط زندگی را به گونه ای فراهم کرده بود که به علت گستردگی فساد و فحشا و مفاسد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، زمینه ای برای طرح این فریضه و عمل به آن وجود نداشت. مردم نیز به علت مخالفت رژیم با این فریضه و نیز بی ثمر و بی تأثیربودن عمل به آن، تمایلی به انجام این فریضه نداشتند. منکرات در زمینه های مختلف از صدر تاذیل، رژیم و دولتمردان فاسد آن را فراگرفته بود. فضای عمومی ادارات، ظاهر اجتماع و کوچه ها و خیابان مملو از منکرات و فساد بود و لذا عرصة عمل به این فریضه بسیار تنگ و محدود شده بود. در حالی که فریضه امر به معروف و نهی از منکر یکی از فروع دین و واجبات اسلامی بوده و حائز اهمیت زیادی است. خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: «والمؤمنون و المؤمنات بعضهم اولیآء بعض یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر (١) مردان و زنان مؤمن همه یاور و دوستدار یکدیگرند، خلق را به کار نیکو امر و از کار زشت نهی می کنند.» و در آیه دیگر می فرماید: «ولتکن منکم امه یدعون الی الخیر و یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون و باید از شما، برخی خلق را به خیر و صلاح دعوت کنند و مردم را به نیکوکاری امر و از بدکاری نهی کنند و اینان در کمال رستگاری خواهند بود.» (٢) در همین رابطه رسول خدا(ص) نیز می فرمایند: «اذا لم یأمروا بمعروف و لم ینهوا عن المنکر و لم یتبعوا الاخیار من اهل بیتی، سلط الله علیهم شرارهم فیدعوا عند ذلک خیارهم فلایستجاب لهم(٣)، هنگامی که امت اسلامی، امر به معروف و نهی از منکر ننماید و نیکان از خاندان مرا پیروی نکنند، خداوند بدان و ا اشرار را بر آنان مسلط و فرمانروا می کند در این حالت خوبان دعا می کنند، اما دعایشان مستجاب نخواهد شد.» بدین ترتیب مشخص می شود که از نظر اسلامی، فریضه امر به معروف و نهی از منکر وظیفه ای است همگانی و بر دوش همه مردم می باشد. در این مورد حضرت امام خمینی(رة) می فرمایند: «امر به معروف و نهی از منکر به همه ملت واجب است. اگر یک حلال یک کسی کرد باید او را نهی بکند(٤) ... امر به معروف و نهی از منکر از اموری است که بر همه کس واجب است. یک چیزی نیست که بر یکی واجب باشد و بر دیگری (نه)، همه ما ... همان طور که مکلفیم که خودمان را حفظ کنیم و خارج کنیم از ظلمت به نور، مکلف هستیم که دیگران را هم همین طور دعوت کنیم. »(٥) در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز این امر به عنوان وظیفه ای همگانی تلقی شده است. اصل 8 قانون اساسی مقرر می دارد: «در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه ای است همگانی و متقابل برعهدة مردم نسبت به بکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت، شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می کند...» البته مهم ترین بخش دستاورد انقلاب اسلامی در این زمینه، ایجاد تحول فکری در بخش عمده ای از مردم نسبت به فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. انقلاب در بسیاری از مردم نسبت به ترک معروف ها و انجام منکرات، فرهنگ حساسیت ایجاد کرد. پس از انقلاب مردم دیگر نسبت نسبت به مفاسد و منکرات بی تفاوت نبودند و خود را ملزم و موظف به دخالت می دانستند. احساس مسؤولیت جامعه و توده مردم نسبت به مفاسد بسیار مهم و ارزشمند است. البته امروز به خاطر محدودنگری نسبت به ابعاد و مصادیق مفاسد، شاید اهمیت این موضوع خیلی روشن و واضح نشده باشد، ولی اگر روزی این حساسیت مردمی نسبت به مفاسد بزرگ و مهم اجتماعی منعطف گردد، در آن صورت همیت این فریضه به خوبی آشکار خواهد شد. ابعاد این فرضیه مهم در دو بخش کلی «امر به معروف» و «نهی از منکر» می باشد. لیکن متأسفانه تاکنون بیشتر به بد «نهی از منکر» آن پرداخته شده و از بعد «امر به معروف آن غفلت زیادی شده است. از سوی دیگر در همین بعد «نهی از منکر» هم غالباً منکرات، محدود به منکرات اخلاقی و بی حجابی و برخی مفاسد خاص اجتماعی بوده است و از بسیاری منکرات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی غفلت شده است. در مورد شکل و شیوة امر به معروف و نهی از منکر نیز هنوز مشکلات زیادی وجود دارد. رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای در این مورد می فرمایند: «بعضی جوانان به ما نامه می نویسند که اجازه بدهید ما با این تظاهرات منکراتی، مقابله و مبارزه کنیم. خیلی خوب، مقابله بکنید، اما چه طور، بریزید، طرف مقابل را تکه پاره کنید؟! نه، این نیست. حرف بزنید، بگویید، یک کلمه بیشتر هم نمی خواهد، لازم نیست یک سخنرانی بکنید، کسی که می بینید خلافی را مرتکب می شود ـ دروغ، غیبت، تهمت، کین ورزی نسبت به برادر مؤمن، بی اعتنایی به محرمات دین، بی اعتنایی به مقدسات، اهانت به پذیرفته های ایمانی مردم، پوشش نامناسب، حرکت زشت ـ یک کلمه آسان بیشتر نمی خواهد، بگویید این کار شما خلاف است، نکنید. لازم هم نیست که با خشم همراه باشد. شما بگویید، دیگران هم بگویند، گناه در جامعه خواهد خشکید. »(٦) به این ترتیب به نظر می رسد ما با وضع مطلوب هنوز فاصلة زیادی داریم. اول این که به بُعد «امر به معروف» هنوز توجه لازم نشده و بیشتر به بُعد «نهی از منکر» پرداخته شده است. دوم این که موضوعات و دامنه معروف ها و منکرات باید گسترده تر و در همة زمینه ها مخصوصاً موضوعات مهم و اساسی تر باشد. سوم این که شکل انجام این فریضه باید به همان ترتیبی باشد که مقام معظم رهبری مشخص فرموده اند. چهارم این که باید این امر به صورت عمومی و فراگیر باشد تا تأثیر لازم را داشته باشد. پنجم این که طرفین مر به معروف و نهی از منکر باید از صرفِ «مردم نسبت به مردم» خارج شده و همان طور که اصل 8 قانون اساسی مشخص کرده است، در سه حوزة مردم نسبت به مردم، مردم نسبت به دولت و دولت نسبت به مردم انجام گیرد. این فریضه باید در هر سه حوزه و همزمان باهم انجام گیرد. مردم همچنان که نسبت به ارتکاب منکرات و ترک معروف ها توسط مردم دیگر حساسیت نشان می دهند، باید نسبت به ارتکاب منکرات و ترک معروف های احتمالی دولت نیز حساسیت نشان بدهند و اگر موردی را مشاهده کردند، آن را گوشزد نمایند. همچنین دولت نیز نباید نسبت به ترک معروف ها و انجام منکرات توسط مردم بی تفاوت باشد و ضروری است که از خود واکنش نشان بدهد. پی نوشت : ١- سورۀ توبه: آیه ٧١. ٢- سوره آل عمران: آیه ١٠٤. ٣- میزان الحکمه ١٢٤٢٩ ( به نقل از دبیرخانه شورایعالی جوانان، بررسی امر به معروف و نهی از منکر، ص ٣٣). ٤- در جستجوی راه از کلام امام، دفتر هیجدهم، ص ١٢٥. ٥- صحیفه امام، جلد ١١، ص ٣٨٦و ٣٨٧. ٦- حدیث ولایت ( مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری)، جلد ٨، ص ١٩٩. * منبع : کتاب ٩٢ دستاورد انقلاب اسلامی ایران، ص ١٧٨