Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 116050
تاریخ انتشار : 21 آبان 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 292

انقلاب اسلامی ایران و بازتاب آن در نیجریه

احمد فریدونی
احمد فریدونی *مقدمه انقلاب اسلامی ایران بدون تردید یکی از بزرگترین انقلاب ها و حوادث جهان در قرن بیستم بشمار می آید و به تعبیر امام خمینی (ره) ” معجزه قرن ” است که انعکاس زیادی در ورای مرزهای ایران داشت و در بیداری ، امید و اعتماد به نفس مسلمانان بدون توجه به ملیت یا تمایلات سیاسی ملتها ، نقش بسزایی ایفا کرد . پیروزی انقلاب اسلامی در حکم پیروزی اسلام بود و توانایی اسلام برای رهبری مردم سرکوب شده به منظور مقابله با رژیمهای فاسد و تحت سلطه خارجی را آشکار نمود و به عنوان نقطه عطف احیای تفکر اسلامی و تحقق عینی آن بشمار می رود که به مسلمانان امید و تحرک بخشید و ضمن ایجاد تحول عمیق فکری و فرهنگی ، اسلام را دوباره زنده کرد . احمد بن بلا – نخستین رئیس جمهوری الجزایر و مبارز بزرگ در راه آزادی کشورش از استعمار فرانسه – انقلاب اسلامی ایران را چنین توصیف کرده بود : انقلاب ایران معجزه قرن است . انقلاب ایران را به هیچ یک از انقلاب های جهان نمی توان شبیه دانست ، انقلاب های بسیاری طی سال های اخیر در جهان روی داده است لیکن در اکثر آنها به تغییر رژیم بسنده شده است ، بدون آنکه اعماق فکری انسان را دگرگون سازد . انقلاب اسلامی ایران ، روحیه انسان را از بن دگرگون کرد . انقلاب اسلامی ایران ، حیثیت اسلام را به او بازگرداند … امروز آوای نهضت امام خمینی در دورافتاده ترین نقاط جهان به گوش می رسد . در دور افتاده ترین قبایل صحاری آفریقا سخن از روحی تازه است که انقلاب ایران در قرن بیستم به اسلام داده است .۱ با توجه به اکثریت مسلمان جمعیت نیجریه و جوانی جمعیت آن ، این کشور از کشورهایی است که ظرفیت احیای اسلام و اثرپذیری از انقلاب اسلامی را داشته است.در مقاله حاضر تلاش میگردد پس از معرفی اجمالی نیجریه، به تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر این کشور مورد بررسی قرار گیرد. *نگاهی اجمالی به کشور نیجریه جمهوری فدرال نیجریه با مساحتی به وسعت ۹۲۳۷۶۸ کیلومترمربع در ساحل غربی قاره آفریقا واقع شده است . این کشور از شمال با کشور نیجر ، از غرب با بنین ، از غرب با کامرون و از شرق با چاد هم مرز می باشد ، و از نظر وسعت چهارمین کشور قاره آفریقا است . این کشور فلات پهناوری است در آفریقای غربی که توسط دو رودخانه نیجر و بنوئه به سه بخش شمالی ، شرقی و غربی تقسیم می شود . نیجریه با در اختیار داشتن سه عامل قدرت نظامی ، ثروت و جمعیت در قاره آفریقا ، بویژه در منطقه غرب آفریقا ، از ویژگی خاصی برخوردار می باشد و به ” غول آفریقا ” مشهور می باشد . موضع گیری این کشور در خصوص مسایل قاره آفریقا در نزد کشورهای این قاره از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد و در موضع گیری بسیاری از آنها مؤثر است . نیجریه بعنوان پرجمعیت ترین کشور قاره آفریقا و سومین کشور پر جمعیت اسلامی طبق آخرین آمار ( ۲۰۰۸ میلادی ) ۲۴۰/۲۸۳/۱۳۸ نفر جمعیت دارد . از کل جمعیت نیجریه ۲/۴۲ درصد زیر ۱۴ سال ، ۷/۵۴ درصد بین ۱۵-۶۴ سال و ۱/۳ درصد بالای ۶۴ سال است ، که این نشان از جوانی جمعیت آن دارد . در نیجریه بیش از ۲۵۰ تیره نژادی سیاه پوست وجود دارد که مهم ترین آنها عبارتند از : هوسا ( هائوسا ) و فولانی ۲۹ درصد ، که بیشترین شمار مسلمانان مربوط به این تیره هاست ، یورو با ۲۱ درصد ، ایگبو ( ایبو ) ۱۸ درصد ، ایجاو ۱۰ درصد و … در این کشور ادیان اسلام و مسیحیت مهمترین آنها می باشند . ۵۰ درصد از مردم این کشور مسلمان و غالبا اهل سنت و پیرو فقه مالکی هستند. ۴۰ درصد مسیحی و ۱۰ درصد مذاهب بومی می باشند . ۲ البته در قانون اساسی نیجریه ، هیچ دینی بر دین دیگر تفوق ندارد . زبان رسمی مردم این کشور انگلیسی است و از زبانهای متداول که در اکثر نقاط کشور مردم به آنها تکلم می کنند می توان هوسا ( هائوسا ) ، یوروبا، ایگبولایبو و فولانی نام برد . اسلام در قرن هشتم میلادی از سوی بازرگان و معلمان عرب مسلمان که به ” وانگارا وا ”( Wangara Wa ) شهرت یافته بودند و از طریق لیبی و سودان در شمال آفریقا وارد این کشور شدند ، سپس اصلاح طلبی به نام ” عثمان دان فودیو دام برای مدت یک قرن “نظام اسلامی سوکوتو” را در این کشور برقرار کرد . با ورود استعمار و دین مسیحیت ، رفته رفته در سال ۱۹۳۰ . م حکومت مسلمانان رو به افول نهاد . نیجریه ۲۶ ایالت دارد و پایتخت آن شهر ” ابوجا ” است . از قرن ۱۶میلادی استعمارگران اروپایی ( پرتغال ، انگلستان ) وارد این کشور شدند . در سال ۱۹۰۰ انگلستان کنترل کامل نیجریه را بدست گرفت تا اینکه در اول اکتبر ۱۹۶۰ ، این کشور به استقلال رسید .۳ *فرقه های اسلامی در نیجریه ۱) فرقه مهدویه : این جنبش در قرن نوزدهم تأثیری عمیق بر شمال نیجریه گذاشت و ” عثمان دان فودیو ” شخصیت با نفوذ نیجریه و محبوب مسلمانان هوسا زبان این کشور معتقد به امام مهدی بود و آن را پی افکند . ۴ ۲) طریقت اهل بیت ( جماعت امام الکاظم ) :جماعت امام الکاظم در نیجریه که خود را طریقت اهل البیت می نامند ، کمتر از بیست سال قدمت دارد . لاگوس محل تأسیس این جماعت بود که از لحاظ سنتی و اجتماعی سؤال برانگیز است، زیرا شمال بطور سنتی محل پدید آمدن گروهها و جمعیتهای مذهبی بوده است . ۳) طریقه تیجانیه: احمد ابن مختار ابن سلیم تیجانی معروف به شیخ احمد تیجانی ، این فرقه را در سال ۱۱۵هـ . ق و در صحرای جنوبی الجزایر بوجود آورد . وی تعالیمش را بر اساس بخشی از فقه مالکی پایه گذاری نمود که مردم و علما را به سیر و سلوک عرفانی در کنار رعایت احکام فقه و شریعت دعوت می کند . طریقه تیجانیه معروفترین مسلک صوفیه در نیجریه است که مریدان و پیروان متشکلی در سراسر نیجریه دارد . ۴) طریقه قادریه: این فرقه از مشهورترین طرق صوفیه است که گسترش جهانی دارد و منسوب به ” شیخ ثموت اعظم و قطب الاقطاب شیخ عبدالقادر گیلانی ” است . از لحاظ جغرافیایی این طریقت در شمال نیجریه پیروانی دارد که گستره آن به پنج میلیون نفر می رسد . شیخ و قطب کنونی این طریقت ” شیخ محمد ناصر کبارا ” مترجم و مفسر قرآن به زبان هوسا است. پیروان وی نیز با برگزاری مجالس قرآن و دعای جمعی در مساجد شناخته می شوند . شیخ محمد کبارا به دلیل ترس از حکومت وقت ، از موضعگیریهای سیاسی پرهیز می کند و با عربستان و عراق نیز رابطه داشته و بیشتر به فکر حفظ موقعیت خویش است. در عین حال این فرقه نسبت به جمهوری اسلامی ایران نظر خصمانه ای ندارد . ۵) فرقه احمدیه (قادیانیه) : استعمار انگلیس در دوران تسلط اش بر جهان اسلام با مخالفت و خیزش اسلامی و اعتراض عمومی روبرو بوده است . شکست های پی در پی لشکر انگلیس ، مقاومت مهدی سومالی و کند شدن استقرار انگلیس در شاخ آفریقا به اعتراض مردمی به رهبری علمای استعمار نمونه های بارزی از مقاومت مردمی در برابر تسلط انگلیسی ها است . استعمار انگلیس راز موفقیت این مقاومتها و خیزش را در وحدت مسلمانان و قدرت علما می دانست به بازی خطرناکی دست زد و فرقه های ساختگی مذهبی ایجاد کرد . از جمله این فرقه ها ، فرقه منتسب به میرزا غلام احمد قادیانی موسوم به قادیانیه یا احمدیه می باشد که عصاره تعالیمش مخالفت با جهاد اسلامی است . اکنون اعضای این گروه صاحب نفوذ و جایگاه در جامعه نیجریه هستند و از سیاست دین زدایی دولت نیجریه حمایت می کنند . موضع این گروه نسبت به انقلاب اسلامی خصمانه است و با توجه به امکانات مالی که از طرف انگلستان در اختیارشان گذاشته می شود مدارس و مساجد فراوانی را در دست دارند . ۵ بطور کلی ، دین اسلام در چند مرحله در نیجریه انتشار یافته است و در تمام مراحل طریقت های صوفیه نقش ارزنده ای در ترویج تعالیم اسلام در این کشور و غرب آفریقا داشتند . طریقت های صوفیه ، بویژه تیجانیه و قادریه که حضور غالب در این سامان دارند ، توجه و احترام خاصی برای اهل بیت و سیرت و سنتهای آنان قائل هستند و از آغاز تاریخ اسلام فرزندان امامان معصوم جایگاه ممتازی در این مناطق داشتند و آنان را ” شرفا ” می گفتند. این نوع فضای مذهبی زمینه های مساعد برای رشد افکار و تعالیم اهل بیت و مذهب حقه شیعه را فراهم می کند . همچنین ، کثرت گرایی مذهبی نیجریه ، بعدی منطقه ای دارد ؛ گرچه کثرت گرایی کامل و منظمی نیست . اکثریت قریب به اتفاق جمعیت در ایالت های شمالی ( که بیشتر یک منطقه واحد بود ) مسلمانند و حال آنکه مسیحیت در بخش های جنوبی و شرقی نیجریه ریشه های عمیقی دارد . با این حال ، اقلیت های مسیحی نسبتا اندک اما مهمی در شمال نیجریه بویژه در اطراف استان جنوبی زاریا ( ایالت کادونا) و ایالت های پلیتو و گنگولا زندگی می کنند . همچنین جوامع مسلمان مهمی در منطقه غربی پیشین هستند که طبق برخی برآوردها تقریبا نیمی از کل جمعیت آن بخش از نیجریه را تشکیل می دهند . بنابراین ، بدلیل اکثریت داشتن مسلمانان در نیجریه و جایگاه و موقعیت امروزی آن به مثابه یک ملت ، بازتاب انقلاب اسلامی ایران بر آن کشور شایان توجه است . *انقلاب اسلامی و تجدید حیات اسلامی در نیجریه پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل حکومتی در ایران با نام اسلام و دعوت جهانی رهبر آن، امام خمینی(ره)، به اتحاد مسلمانان و همه مظلومان جهان در برابر ظلم و ستم و استبداد و بی عدالتی غرب بی تردید در بیداری ، امید و اعتماد به نفس مسلمانان بدون توجه به ملیت یا تمایلات سیاسی ملتها نقش بسزایی ایفا کرده است . یکی از مصادیق بارز پذیرش پیام انقلاب اسلامی و گسترش آن علی رغم بعد مسافت ، مسلمانان نیجریه می باشند ، که با وجود جو روانی خاص و فشار حکومتهای نظامی متعدد ، بارها وفاداری خود را به انقلاب اسلامی و بنیانگذار آن امام خمینی (ره) ابراز داشته اند . این گرایش و وفاداری به ارزشهای اسلام ناب ، به حدی بوده است که کنفرانس ها و سمینارهای متعددی در سالهای اخیر برای بررسی ” نقش جدید اسلام در آفریقا ” ، و ” دلایل تغییر نقش علما ” و ” علل ظهور پدیده بنیادگرایی اسلامی – به تعبیر غربی ها ” برگزار گردیده است . رهبری آیت الله خمینی و فکر انقلاب اسلامی در جامعه اسلامی نیجریه و به ویژه در میان مسلمانان محروم شمال احساسات و واکنش هایی را برانگیخت . نسخه بنیادگرایی اسلامی طراحی و عملی شده در ایران را رهبران محلی احیاگرایی اسلام در جهت پوشش بخشیدن به مبارزه علیه فساد فزاینده و مادی گرایی بیش از حد تشکیلات سیاسی نیجریه ماهرانه به کار گرفتند . در دولتی شکننده و متزلزل با دستگاه امنیتی بیش از حد به کار گرفته شده ، حمله مداوم به ماهیت غیرمذهبی رژیم و فشارهای فزاینده برای گسترش شریعت در سراسر کشور ، مشکلاتی جدی برای سیاستگذاران در نیجریه به وجود می آورد . ۶ در همین راستا ، تأسیس ” مجمع علمای نیجریه ” در سال ۱۹۸۰ – و بعد از جریان شریعت – نتایج پرباری را بر جای گذاشته است . دکتر عمربیلو ، دبیر کل این مجمع ، اهداف تأسیس آن و موفقیتهای بدست آمده را چنین برمی شمارد : ۱- ایجاد وحدت کلمه در میان مسلمانان نیجریه ؛ ۲- ایجاد آگاهی و ارتقاء رشد فرهنگی مسلمانان و یادآوری حقوق اسلامی و شرعی آنها ؛ ۳- اعاده حقوقی که در طول سالها سلطه استعمار از مسلمانان گرفته شده است ؛ ۴- تأسیس و توسعه مدارس در سطح ایالتها و نیز فدرال ؛ ۵- تعلیم اجباری معارف اسلامی در کلیه مراکز آموزشی ( ابتدایی تا دانشگاه ) ؛ ۶- مساعدت و همکاری با کلیه گروهها و سازمانهای اسلامی به منظور تحقق اهدا و متعالی اسلام . بنا بر اظهارات دکتر عمر بیلو این مجمع تاکنون بسیار موفق بوده است و در رشد آگاهی های سیاسی و اجتماعی علما و عامه مردم ، نقش بسزایی داشته است . مبارزه با عقیده انحرافی ” سکولاریسم ” و ” جدایی دین از سیاست ” نیز در رأس فعالیتهای مجمع فوق قرار داشته است که خود نیز به انگیزه ای برای متهم کردن آن به ” اجتماعی سیاسی ” تبدیل شده است. ۷ از جنبه های دیگر تجدید حیات اسلامی ، تغییر در پوشش زنان و بازگشت آنها به حجاب و وقار اسلامی بود که برای سالها در دبیرستانها و دانشگاهها از آن منع شده بودند . این رجعت محصول فعالیتهای همه جانبه ای است که مسلمانان شمال در طول سالها مقاومت ، انجام دادند تا موفق شدند رؤسای ایالتهای مسلمان نشین را قانع کنند که دختران مسلمان باید اجازه چنین پوششی را داشته باشند . لباسی که قبلا در مدارس اجباری شده و از دوران استعمار هم به ارث رسیده بود ، همیشه بعنوان مانعی اساسی در فرستادن این قشر به مدارس به شمار می آمد . همچنین ، تأثیر پیام روح بخش انقلاب اسلامی در میان بت پرستان و معتقدین به مذاهب بومی که از مصادیق واقعی استضعاف فرهنگی و فکری هستند ، پدیده ای دیگر بود که حیرت همگان را برانگیخت . نمازهای جمعه مسلمانان و سایر مراسم و اعیاد اسلامی ، در این سالها شاهد ایمان آوردن گروه گروه این مردم است که از دنیای تاریکی و جهل به هدایت و نور اسلام رهنمون می شوند . دانشگاهها و محافل علمی و پژوهشی نیجریه نیز شاهد رجعت دوباره تحصیل کردگان مسلمان به ارزش های اسلام اصیل بوده است . بر اساس مقاله ای از روزنامه کرسنت اینترنشنال در سال ۱۹۹۱ که حاوی گزارشی از تجدید حیات احکام و روحیه اسلامی در بین اقشار دانشگاهی نیجریه است ، می توان مدعی شد که تحولات و نمودهای احیا اسلام و تحکیم آن در جامعه دانشگاهی نیجریه که بعدها به توده های وسیع مردم در روستاها و شهرها در این کشور انجامید ، متأثر از انقلاب اسلامی ایران است . از جمله این محافل ، در انجمن دانشجویان مسلمان (MSS ) است؛ این انجمن در سال ۱۹۵۴ تأسیس گردیده است و در کل کشور دارای تشکیلاتی می باشد . انجمن دانشجویان مسلمان و گروه شیعه اکنون از جمله گروههای فعال اسلامی در نیجریه محسوب می شوند و میلیونها عضو در میان دانشجویان مسلمان کشور دارند . انجمن دانشجویان مسلمان مایل است که حکومت اسلامی در نیجریه ، حکومت اسلامی ایران را الگوی خود قرار دهد . حکومتی که رهبرانش بسیار نزدیک به رهبران ایران باشند و دستورالعملهایی مطابق رهبران ایرانی در خصوص حکومت لائیک و غیر دینی نیجریه صادر نمایند و در درگیری هایی که اخیرا میان مسیحیان و مسلمانان در چند دانشگاه این کشور بوقوع پیوست ، پیش قدم باشند . آموزش قرآن ، معارف و سیاست اسلامی ، انجام فعالیت های اجتماعی و برگزاری جشن ها و مراسم مذهبی و انتشار مجلات ، اهم فعالیت های این انجمن را تشکیل می دهند . همچنین ، بیش از ۱۰۸۴۹ مسجد در دبیرستان ها ، دانشکده ها و دانشگاههای نیجریه وجود دارد که تحت کنترل انجمن مذکور بوده و شیعیان نیجریه توجه ویژه ای به آن دارند و اغلب برنامه ها و مراسم خود را در آنها اجرا می کنند .۸ با پیروزی انقلاب اسلامی ایران ، گروههای بسیاری به این نتیجه رسیدند که تنها یک انقلاب همه جانبه اسلامی ، گره گشای مشکلات کشور می باشد . در همین راستا ، در هتل کنفرانس کنگو ، یکی از مراکزی که توسط دانشگاه ” احمدو بلو” ( Ahmadu Bello ) در زاریا اداره می شد ، مدتها دانشجویان مسلمان در زاریا خواستار قطع فروش نوشیدنی های الکلی در این مرکز شده بودند که در نهایت به بار مذکور حمله برده و آنجا را ویران کردند و بر اثر این درگیری ۲۴ دانشجو دستگیر شدند و دیگر دانشجویان دخیل در تظاهرات در نواحی مختلف شهر پراکنده شدند و به نوشتن شعارهای انقلابی پرداختند .۹ جوانان مسلمان نیجریه به قرآن و اسلام عشق می ورزند ولی آن قدر بهای یک جلد قرآن را در این کشور بالا برده اند که آنها قادر نیستند نسبت به تهیه آن اقدام کنند و ناگزیرند قرآن را رونویسی نمایند . گروهی به نام ” مایتاسیتا ” که خود را یک جریان اسلامی معرفی می کنند همچون منافقین ایران هر از چندگاهی در کوچه و خیابان به مردم حمله کرده و به قتل و غارت می پردازند تا افراد را نسبت به مسلمانان بدبین کنند . تأثیر امام در نیجریه بسیار زیاد است . جوانان در نیجریه هم برای عبادت و هم در امور سیاسی که غیرمسلمانان آن را از اسلام جدا کرده اند ، ولی امام (ره) اندیشه وحدت دین و سیاست را مطرح کرد ، اهمیت ویژه ای قائل هستند . حرکت های روشنگرانه ای که بعد از انقلاب اسلامی ایران در نیجریه صورت گرفت هرچند حائز اهمیت هستند ولی به لحاظ عدم اتحاد و نزدیکی آراء علما و رهبران مذهبی جامعه تاکنون محدود بوده اند . به هر حال آنچه بیش از همه مهم است این است که مسلمانان نیجریه تقریبا این حرکت را درک کرده و در این راستا در حد توان خود – هر چند به صورت رقابت با مسیحیان – به اقداماتی مبادرت ورزیدند که می توان به مسئله اسلامی کردن معارف ، که در چند سال اخیر در بخش مطالعات دانشگاه عثمان دان فودیو آغاز شد یا برگزاری ” کنفرانس بین المللی در آفریقا ” در نوامبر ۱۹۸۹ ، که به تأسیس سازمان اسلامی در آفریقا انجامید ، اشاره نمود .۱۰ قبل از انقلاب اسلامی ایران مردم و بویژه مسلمانان نمی توانستند تظاهرات کنند ولی پس از انقلاب ، ملت به برپایی تظاهرات علیه حکومت های ظالم و تصمیماتی که خلاف اسلام صادر می شود ، اشتیاق فراوان نشان داده اند . یکی از ویژگی های عمده انقلاب اسلامی این است که ، اعتماد مسلمانان به دینشان را بازگرداند ؛ همچنین مسلمانان را از هر گروه و فرقه با یکدیگر متحد ساخت و آنها را با یکدیگر آشنا کرد . مثلا قبل از انقلاب برخی از مسلمانان نمی دانستند که فلسطین نیز وجود دارد ، ولی بعد از انقلاب به این مهم پی بردند و مطلع شدند که مسلمانان در قاره آسیا هم مظلوم هستند . در حقیقت ، انقلاب اسلامی ایران سبب بیداری ملت های مسلمان در اقصی نقاط دنیا گردید . همچنین تظاهرات مسلمانان نیجریه به منظور برقراری قانون شریعت اسلامی را می توان متأثر از انقلاب اسلامی ایران دانست . کشوری که سالیان سال دستخوش کودتاهای نظامی متعدد و روی کار آمدن ژنرال های دیکتاتوری بوده است که مجال ابراز عقیده به مردم خود را نمی دادند و با توجه به اکثریت مسلمان ، حکومت خود را حکومتی لائیک می دانستند ، سرانجام وادار شدند در مقابل خواست اکثریت مسلمانان کشور – برپایی قوانین اسلامی در ایالات مسلمان نشین – سر تعظیم فرود آورند . در مقابل تأثیرات انقلاب اسلامی در احیای اسلام ، کشورهای غربی نیز وارد عمل شد و آفریقایی کردن مسیحیت و بومی سازی آن را مورد نظر قرار دادند . مسیحیت همواره با ارائه خدمات گوناگون درصدد جلب مسلمانان کشورهای قاره آفریقا از جمله نیجریه بوده است . هدف از تبلیغات مسیحی ، توسعه نفوذ کلیسا در این کشور با نشر مسیحیت و دور کردن مردم از اسلام می باشد ، همین امر سبب گردیده است که در هیچ دوره و زمانی میان مسلمانان و مسیحیان در نیجریه سازگاری پایداری وجود نداشته باشد . به هر حال ، درگیری های متعددی میان مسیحیان و مسلمانان در خصوص مسائل و موضوعات متعدد از جمله اجرای قانون شریعت اسلامی طی سالیان اخیر رخ داده است و به یک تشنج منجر شده است . بطوریکه در اوایل ۱۹۸۷ و در می و اکتبر ۱۹۹۱ شورشیان ضد مسیحی در بخش های شمالی نیجریه شورش کردند که در نهایت بیش از سه هزار نفر در درگیری های بین مسلمانان و مسیحیان در این سالها کشته شدند . سلسله درگیری های منظمی نیز در می ۱۹۹۲ میان مسیحیان و مسلمانان هوسا و فولانی بیش از یک هزار تلفات بر جای گذاشت .۱۱ در یک بررسی گذرا ، عملا مشخص می شود که احیاگری اسلامی در ایران با همه فرقه گرایی و شور و شوق مذهبی آن تأثیر مستقیمی بر قیام های میتاتسین و نهادها و مظاهر آن داشت . به نظر می رسد چندین عامل بر این رابطه دلالت دارد؛ نخست ، شور ش های میتاتسین و حرکت احیاگرانه اسلامی که به صورت مطالبه فزاینده شریعت در نیجریه ظاهر شد ، درست همان گونه رخ که روند برقراری جمهوری اسلامی در ایران به اوج خود رسید . دوم ، عامل شهادت در میان پیروان میتاتسین و هواداران آیت الله خمینی مشترک بود . در هر دو جنبش ، توده های جوان به فرمان رهبران مورد احترام خود به نبردی خطرناک و پرمخاطره برای دفاع از اسلام دست زدند و بسیاری در این مبارزه کشته شدند . برای مثال ، می توان شورش های میتاتسین در ناحیه یان آواکی واقع در کانو در دسامبر ۱۹۸۰ را بررسی کرد . در رودر روی مستقیم میان هواخواهان میتاتسین و زره پوش های ارتش که برای سرکوب آنان به حرکت در آمده بود ، طرفداران میتاتسین « فقط از این رو از خانه هایشان بیرون آمدند و ایستادگی کردند تا بر سر ایمان خود در برابر آتش مسلسلها جان ببازند » . برخی از کسانی که شاهد این فداکاری و ایثار بودند ، گفتند که یاوران میتاتسین کاملا از جان خود دست شسته بودند . ۱۷ توضیح واقعی می تواند اعتقاد راسخی باشد که این گروه و پیروان بنیادگرای امام خمینی (ره) در آن مشترک بوده اند ، مبنی بر اینکه کسانی که جان خود را طبق فرمان رهبران خود در راه پیرایش اسلام از دست می دهند ، یکسره به بهشت می روند . سوم ، مواضع ضد امپریالیستی و ضد صهیونیستی انقلابیون ایران برای احیاگران اسلامی در نیجریه ، جایی که در آن سوابق و زمینه هایی تاریخی برای چنین احساساتی وجود داشت ، شدیدا جذابیت یافت . به گفته پیتر کلارک ، ورود نیروهای استعماری در آفریقای غربی برای مهدویون تجلی نشانه های آخر زمان بود و نهادهای استعماری غربی به چشم دجال نگریسته می شدند . آنان از پذیرش پیمانی که حاکمان مسلمان با مقامات استعماری منعقد می کردند ، سرباز می زدند ». حتی پس از شکست از مقامات استعماری بریتانیا ، رهبران مهدویت همچون می احمدو ( امیر میسائو ) و می وورنو ( فرزند سلطان اتاهیرو ) ، با الگوی هجرت از نیجریه به سودان رفتند تا از قبول حاکمیت مسیحیان که آن را کفر و سرنوشتی برتر از مرگ تصور می کردند ، اجتناب ورزند . ۱۸ در این اواخر ، رهبر یکی از گروههای احیاگرانه اسلامی نیجریه که درباره رابطه جنبش او با ایران از وی سؤال شده بود ، پاسخ داد که امام خمینی تنها کسی است در جهان امروز که مطابق با قرآن و سنت پیامبر (ص) عمل می کند . او نکته افشاگرانه تری را نیز افزود مبنی بر اینکه آیت الله خمینی همچنین مجدانه در تلاش است تا آزادی مسجدالاقصی را در اورشلیم ( بیت المقدس ) از دست یهودیان ببیند . سرانجام ، موفقیت انقلاب اسلامی در ایران احتمالا گذار جنبش میتاتسین را از حالت نیرویی منفعل به نیرویی تهاجمی موجب شد . رویدادهای ایران همچون فاصله جغرافیایی این کشور دور نبوده ، چرا که مسلمانان بسیاری بویژه در شمال فعالانه به تحولات جهان عرب علاقمند بودند . حجاج یا زائران اماکن مقدس مکه و مدینه که هر سال با هزاران تن از مسلمانان نیجریایی مواجه می شوند ، منابع اطلاعاتی مهمی هستند . همچنین شبکه های رادیویی خارجی از کشور ، به زبان های محلی از جمله صدای آمریکا ، بی بی سی ، خبرگزاری های خاورمیانه و غیره به راحتی به نیجریایی ها دسترسی دارند . منابع فرهنگی و مذهبی منتشر شده توسط سفارت های عربی و اسلامی نیز در نیجریه در دسترس است . *تأثیر انقلاب اسلامی بر شیعیان یکی از شاخص ترین نمودهای تأثیر انقلاب اسلامی ایران ، رسمی شدن ، اهمیت یافتن و پدید آمدن مکتب تشیع در برخی کشورهای آفریقایی است ؛ از جمله این کشورها می توانیم از نیجریه نام ببریم که از مهم ترین کشورهای حوزه غرب آفریقا است . پیرایش شیعیان در این کشور به بعد از انقلاب اسلامی باز می گردد . با وقوع انقلاب ، افکار مردم این کشور همانند سایر کشورهای مسلمان متوجه انقلاب و رهبری آن شدند و عموما این پدیده تاریخی آنها را مبهوت خود کرده و نام انقلاب و رهبری آن شدند و عموما این پدیده تاریخی آنها را مبهوت خود کرده و نام امام خمینی (ره) در قلوب آنها جای می گیرد . بنابراین اولین گروه شیعه در نیجریه و بعد از انقلاب اسلامی ایران در قالب ” حرکت اسلامی شمال نیجریه ” شکل گرفت . این حرکت شیعی به وسیله شخصی بنام ” مالام ابراهیم الزاک زاکی ” ( ZAKI Mallam Ibrahim El-Zak ) ، که از محبوبیت نسبی در جامعه اسلامی برخوردار است، رهبری می شود . رهبری حرکت در سالهای اول انقلاب بعد از سفری که به ایران داشت به تشیع گرایش پیدا کرد . او به انقلاب اسلامی ایران و امام خمینی (ره) توجه خاص دارد و خود را از رهروان امام راحل می داند . الزاک زاکی حکومت سکولار و غیردینی در قانون اساسی نیجریه را رد می کند و به حکومت روحانیون ایران نگاه مثبتی دارد و به بحث در این خصوص می پردازد که برای ایجاد یک حکومت اسلامی باید ابتدا حکومت غیردینی را از بین برد و سپس اظهار می کند تا زمانی که شریعت ، قانون ملی نیجریه نشود جهاد ادامه خواهد داشت .۱۲ به همین جهت این حرکت در شمال نیجریه از جایگاه ویژه ای برخوردار است و جوانان نیجریه به این حرکت تمایل پیدا کردند . علاوه بر جوانان ، اساتید و اعضای هیأت علمی دانشگاهها در شمال نیجریه و تعدادی از متفکرین در جنوب به این حرکت ابراز علاقه می نمایند . حرکت اسلامی شمال نیجریه از اوایل دهه ۱۹۸۰ ابتدا در مراکز آموزش عالی طرح ریزی شد . در اواخر دهه ۱۹۸۰ به روستاها و شهرها نفوذ کرد و در دهه ۱۹۹۰ به صورت جنبشی مردمی به خصوص در روستاها تبدیل شد و مورد استقبال قرار گرفت ، به طوری که در ردهمایی های خود از مردم می خواهند که در قالب جمعیت کمتری شرکت کنند تا بتوانند آنها را کنترل کنند . زاک زاکی در مصاحبه ای با مجله نیوز در ۲۳ ژوئن ۲۰۰۰ میلادی می گوید : « از سال ۱۹۸۴ ما روز قدس را برای راهپیمایی اعلام کردیم و ژانویه امسال نیز آن را برگزار نمودیم ؛ این روز به عنوان روز همبستگی با ملت فلسطین گرامی داشته می شود . بنابراین از سال ۱۹۸۴ تا کنون ما تظاهرات مذکور را در پایان ماه مبارک رمضان داشته ایم و راهپیمایی امسال انجام شد و بیش از یک میلیون نفر از ایالت زاریا و شهرهای دیگر در آن شرکت کردند . اخیرا در پایان آوریل ، عاشورای حسینی را داشتیم که این مراسم سوگواری پسر پیامبر اسلام(ص) حسین بن علی (ع) با شرکت صدها هزار نفر از مردم که لباس های سیاه پوشیده بودند در کمال حزن و اندوه برگزار شد . » ۱۳ همچنین تحت تأثیر پیروزی انقلاب اسلامی و شخصیت امام راحل بسیاری از مسلمانان بویژه جوانان جذب انقلاب اسلامی شده اند و با مذاهب اهل بیت آشنا گردیده اند . این کار از طریق مراسله با برخی مؤسسات تبلیغی که کتابهایی به زبانهای مختلف منتشر می کنند و یا از طریق برخی کتابهای ترجمه شده صورت می گیرد . اما بهترین کانال آشنایی با مذاهب اهل بیت حضور گروههایی از این جوانان در حوزه های علمیه قم ، لبنان و دمشق می باشد و برخی از آنها پس از بازگشتن به کشور خود به نشر مذهب اهل بیت می پردازند . به این ترتیب ، یکی از شاخص ترین نمودهای تأثیر انقلاب اسلامی ، اهمیت یافتن و تشکیلاتی شدن تشیع در برخی از کشورهای آفریقایی ، از جمله نیجریه است . در این میان مهمترین کانون تأثیرگذار ، پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل یک قدرت سیاسی دینی در ایران و وجود یک شخصیت عرفانی و روحانی در رأس آن ، کتابها و نشریات مختلف مربوط به مؤسسات دینی و آموزشی و تحصیل و تربیت طلاب نیجریه ای در حوزه های علمیه بویژه قم بوده است. این در شرایطی است که جریانات وابسته به وهابیت – قادریه ، احمدیه و … – سعی کرده اند با تفسیر غلط اعتقادات شیعی و جعل اکاذیب، کلیه فرق اسلامی را که بسیاری ا ز آنها تحت تأثیر پیام وحدت بخش انقلاب اسلامی نسبت به تشیع دید مثبتی پیدا کرده بودند ، بسوی خود جذب کرده و بذر عداوت و کینه را علیه شیعیان خصوصا جمهوری اسلامی ایران در میان فرقه های اسلامی پراکنده سازند . همچنین ، انقلاب اسلامی ایران بر مسلمانانی که پیرو مکتب اهل بیت بودند ، یعنی بر شیعیان جهان تأثیر فوق العاده و شگفتی داشت و می توان ادعا کرد که جایگاه شیعیان جهان را از حاشیه و پیرامون به مرکز ثقل تحولات جهان اسلام منتقل نمود . شیعیانی که در طول چندین قرن نه تنها در اقلیت بوده و همواره آماج حملات شدید تبلیغاتی بویژه توسط حکام و خلفای بلاد اسلامی قرار می گرفتند و الزاما با تکیه بر اصل تقیه حتی از بروز افکار و اندیشه های خود هراس داشتند با این پیروزی جانی دوباره گرفته و در صف اول مبارزه با استعمار و استکبار جای گرفتند . ۱۴ شرق شناسان و اسلام شناسان غربی که تا این زمان توجه چندانی به مکتب تشیع نداشتند و اسلام را از غفلت بزرگ خود گردیده و احساس کردند که از نظر شناخت مکتب تشیع در تاریکی و ابهام شدیدی بسر می برند، لذا گرایش به درک اسلام از دیدگاه مکتب تشیع بیشتر گردید . بر اساس اطلاعات به دست آمده تنها در کشور نیجریه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بیش از ۱۰ میلیون نفر به پیروان مکتب تشیع افزوده شده است . ۱۵ به هر حال ، با توجه به موارد فوق ، باید بر این نکته اذعان داشت که چنانچه در تقارن یا توالی انقلاب اسلامی ایران هر گونه حرکت و تحول سیاسی – اسلامی مشابهی در هر یک از کشورهای اسلامی رخ داده باشد ، می توان با صراحت بیان کرد که این امر متأثر از انقلاب اسلامی بوده است . در مجموع می توان بازتاب انقلاب اسلامی بر شیعیان را در موارد زیر مورد توجه قرار داد : - انتقال از حاشیه به مرکز ثقل جهان اسلام ؛ - گرایش محققین ، پژوهشگران و اسلام شناسان به شناخت بیشتر تشیع ؛ - گرایش غیرمسلمانان و حتی مسلمانان اهل سنت به مکتب تشیع ؛ - ایجاد روحیه انقلابی و در واقع الگوبرداری از انقلاب اسلامی در تقابل با استکبار جهانی ؛ - پیرایش امواجی از اسلام سیاسی در میان شیعیان که خواهان بخش یا تمامی قدرت و حکومت هستند . ۱۶ البته ذکر موارد فوق به این معنا نمی باشد که انقلاب اسلامی ایران بر مسلمانان تابع مکتب اهل سنت تأثیر لازم را بر جای نگذاشته است بلکه این گروه نتوانسته اند به علت ساز و کارهای موجود همانند وابستگی اقتصادی علمای اهل سنت و انتصاب آنها به عنوان نمونه ائمه جمعه و جماعات از سوی دولت و … همچون جوامع اهل تشیع ، شیوه ای انقلابی را در پیش گیرند و جوامع خود را به همان صورت که در ایران اتفاق افتاد ، تحت تأثیر قرار دهند . *نتیجه گیری ارائه مبانی تئوریک نظام اسلامی و تبیین بخش های مختلف آن همراه با تأکید بر ضرورت چنین حکومتی برای جوامع اسلامی از جمله نیجریه یکی از پیام های مهم انقلاب اسلامی به شمار می رود . البته قرنها تلاش استعمار مبنی بر استقرار نظام هایی که قانون و فرهنگ دلخواه آنها را در این کشور برقرار کنند و وابستگی همه جانبه را در بعد از استقلال استمرار بخشند از یک سو، و حضور مسیحیت جهانی در کنار صهیونیسم بین الملل از سوی دیگر که سالهاست مبارزه جدی را علیه اسلام و مسلمانان در نیجریه آغاز کرده اند ، موانعی در راه رسیدن مسلمانان به حقوق حقه خود ایجاد کرده اند ، اما اکثریت مسلمانان نیجریه خصوصا جوانان و اقشار تحصیل کرده به خوبی پیام آزادی بخش انقلاب اسلامی را دریافت نموده و در دستیابی به آن گامهای اساسی برداشته اند که اتحاد روزافزون مسلمانان مبنی بر اسلامی شدن قوانین و شئون جامعه در ایالت های مسلمان نشین و وادار نمودن فرمانداران این ایالت ها به پذیرش و اجرای این قوانین در راستای پیام فوق الذکر می باشد . بطور کلی ، پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار جمهوری اسلامی در ایران گرایش نهفته به سوی احیاگری و اصلاح اسلامی در نیجریه را برانگیخت . با این حال ، بنیادگرایان و احیاگران اسلامی در نیجریه گروهی منفرد و متحد نیستند . در منتهی درجه افراط فرقه میتاتسین قرار دارد که برای نیل به برخی از اهداف خود به خشونت متوسل شده است . همچنین در محیط های دانشگاهی دانشجویان رادیکالی هستند که اسلام برای آنان ابزار مؤثری برای به چالش کشیدن نهادهای درون و بیرون دانشگاه ها بوده است . علاوه بر این ، رهبران سنتی تری در میان مسلمانان سنی هستند که در عین حال فعالانه از بسط شریعت در سرتاسر نیجریه پشتیبانی می کنند . فرقه گرایی شدید و افراطی در میان احیاگران اسلامی تلاش مستمری را از سوی آنان برای بدست گرفتن قدرت دولتی ناممکن ساخته است . در مقابل، هر گاه آنان در قیام ها یا ناآرامی های میان مذهبی درگیر شده اند، دولت – هر چند با دشواری و هزینه های فزاینده – موفق به سرکوب آنها شده است. پی نوشتها: 1- منوچهر محمدی ، بازتاب جهانی انقلاب اسلامی ، 1379، ص 249 . WWW . CIA.GOV\LIBRARY\PUBLICATION\ THE- WORLD- FACT BOOK\GOES\BL.HTML -2 Ibid -3 4- ژوزف . ام . كوك ، مسلمانان آفریقا ، ترجمه سید اسدالله علوی ، مشهد : آستان قدس رضوی : بنیاد پژوهشهای اسلامی ، 1373 ، ص 327 . 5- سید كاظم مهرنیا ، طریقه ها و فرق اسلامی در نیجریه ، كیهان فرهنگی ، جلد 16 ، شماره 154 ، مرداد 1378 ، صص 73-75 6- جان . ال . اسپوزیتو ، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن ، ترجمه محسن مدیر شانه چی ، تهران : مركز بازشناسی اسلام و ایران ، 1382 ، ص 310-311. 7- منوچهر محمدی ، پیشین ، صص 254-255. 8- جهت مطالعه بیشتر مراجعه كنید به : چشم انداز ارتباطات فرهنگی ، شماره چهارم ، مهر ماه 1382. 9- منوچهر محمدی ، پیشین ، ص 259 . 10- چشم انداز ارتباطات فرهنگی ، پیشین ، ص 39. 11- ژوزف . ام . كوك ، پیشین ، صص 332-333 12- جان . ال . اسپوزیتو ، پیشین ، ص 318. 13- همان ، ص 319. 14- جهت مطالعه بیشتر مراجعه کنید به: جامعه و فرهنگ آفریقا ، سال پنجم ، شماره 26 ، اردیبهشت 1378 ، صص 14-15. 15- همان ، ص 17. 16- منوچهر محمدی ، پیشین ، ص 259. 17- جهت مطالعه بیشتر مراجعه كنید به: منوچهر محمدی ، پیشین. 18- همان ، ص 379. * منبع : www.alhiwaraldini.com ،سه شنبه ٢١ آبان ١٣٨٧