Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 116571
تاریخ انتشار : 3 آذر 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 236

نوآوري هاي پزشكي جمهوري اسلامي ايران

مريم فيروزعليزاده
مريم فيروزعليزاده *مقدمه سلامت به تعريف سازمان بهداشت جهاني، رفاه كامل جسمي، رواني و اجتماعي و ديني افراد است كه با توجه به ابعاد گسترده اين تعريف، اهميت اين موهبت الهي هرچه بيشتر نمايان مي گردد. ارائه خدمات اوليه بهداشتي، بهداشت مواد خوراكي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي، امنيت غذا و تغذيه، تأمين داروي كشور، تنظيم خانواده و كنترل جمعيت، تجهيز بيمارستان ها، آموزش پزشكي و تأمين نيروي انساني متخصص، مقابله با بيماري هاي واگيردار و بيماري هاي فصلي، انجام واكسيناسيون، مقابله با مرگ و مير مادران و نوزادان، بيماري هاي قلبي و عفوني، بهداشت مدارس، سازمان دهي و توان بخشي بيماران رواني و سالمندان، مقابله با بيماري خطرناك ايدز و...، تنها بخشي از مسائل حوزه سلامت و بهداشت هستند. بنابراين، روشن است كه بخش سلامت و بهداشت در جامعه، حوزه وسيعي را دربرمي گيرد كه تأمين شرايط مناسب آن، عزم ملي مي طلبد. با تمام اين اوصاف، مي توان با كمال افتخار و سربلندي اين مطلب را بيان كرد كه افزايش صد برابري سرمايه گذاري در بخش بهداشت و درمان در سي سال گذشته، به رشد چهارصد درصدي شاخص هاي بهداشتي و درماني طي سال هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي انجاميده است. پس از فراغت از جنگ، نظام جمهوري اسلامي ايران با تلفيق نظام آموزشي و خدمات درماني و تشكيل وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي و به دنبال آن، ايجاد شبكه بهداشت و درمان، و با احداث خانه هاي بهداشت در روستاها و راه اندازي درمانگاه ها در شهرستان ها و تجهيز بيمارستان هاي سراسركشور، گام هاي بزرگي را در راه شكل دهي نظام نوين سلامت برداشت. براي آشنايي و آگاهي هرچه بيشتر از اين فعاليت ها، بهتر است به نوآوري ها و دستاوردهاي بهداشتي جمهوري اسلامي ايران پس از پيروزي انقلاب بپردازيم. 1. برنامه هاي بهبود تغذيه اجراي اين برنامه ها، بخش مهمي از طرح هاي نظام سلامت را تشكيل مي دهد. سوء تغذيه در سال هاي اول انقلاب بسيار شايع بود؛ چرا كه كشور ما در عين رويارويي با رشد بي رويه جمعيت، با مشكلات عديده ديگري از جمله وضع اقتصادي بد مردم و محدوديت منابع نيز روبه رو بود. اين وضعيت به حدي بغرنج به نظر مي رسيد كه كشور ما در آن سال ها، جزء كشورهايي به شمار مي آمد كه در گروه سوء تغديه شديد جاي مي گرفتند. خوشبختانه تلاش و همت مسئولان و ارائه طرح هاي موفق در اين زمينه، باعث بهبود شرايط در سال هاي پس از انقلاب شد. يكي از موفق ترين برنامه هاي جاي گرفته در اين قسمت، طرح توليد نمك يد دار بود. برنامه توليد نمك يددار از سال 1368 در كشور آغاز شد و با استمرار اين طرح، شيوع بيماري گواتر، 23 تا 40 درصد كاهش يافت. 2. مبارزه با بيماري هاي عفوني پيش از انقلاب اسلامي، بيماري هاي عفوني يكي از معضلات بسيار بزرگ ايران به شمار مي آمد كه سازمان بهداشت و درمان كشور به سختي با آن دست و پنجه نرم مي كرد. با اجراي برنامه هاي واكسيناسيون در سرتاسر نقاط كشور، سازمان بهداشت و درمان در راستاي نزديك شدن به استانداردهاي جهاني گام برداشت. براي مثال، با اجراي طرح واكسيناسيون فلج اطفال و پوشش 95 درصدي اين واكسيناسيون كه تا امروز حفظ شده، مي توان به جرئت گفت كشور عملاً از اين بيماري پاك شده است. مجموعه فعاليت هاي انجام شده در اين زمينه، به كاهش تعداد مبتلايان به بيماري از 55 مورد در سال 1369، به صفر در سال هاي اخير انجاميده است. 3. برنامه جامع سلامت مدارس در سال هاي اخير، سلامت مدارس جزء يكي از اولويت هاي برنامه ريزي وزارت بهداشت قرار گرفته است. از اجزاي برنامه جامع سلامت مدارس كشور مي توان به آموزش جامع بهداشت مدرسه، تربيت بدني، خدمات بهداشتي، خدمات مشاوره و روان شناسي و اجتماعي، سلامت محيط مدرسه و ارتقاي سلامت كاركنان اشاره كرد. گسترش خدمات بهداشت مدارس نيز رشد فزاينده اي داشته است و از 53 درصد در سال 1376، به بيش از 80 درصد در حال حاضر رسيده است. از ديگر برنامه هاي در دست اجرا در اين زمينه، مي توان به واكسيناسيون تمامي دانش آموزان سنين چهارده تا شانزده سال اشاره كرد. نمونه اي ديگر از دستاوردهاي كسب شده در ادامه برنامه هاي اجرا شده، كاهش پوسيدگي دندان كودكان دوازده ساله است كه از 02/2 درصد در سال 1376، به 38/1 درصد در حال حاضر رسيده است. 4. پيشرفت در پيوند اعضا تا سال 1357، تنها پنجاه مورد پيوند كليه در كشور انجام شده بود؛ در حالي كه در طول سال هاي پس از انقلاب، بيش از هفده هزار مورد پيوند كليه در كشور صورت پذيرفته است. در حال حاضر، با تصويب قانون مرگ معزي و پيوند اعضا از جسد، امكان انجام تمامي شيوه هاي پيوند اعضا در كشور ميسر گرديده و سالانه بالغ بر دو هزار پيوند در ايران انجام مي شود. مي توان گفت ايران در حال حاضر از پيشگامان پيوند اعضا در آسيا به شمار مي آيد. 5. برنامه تنظيم خانواده و كنترل جمعيت كنترل جمعيت، از ديگر گام هاي مهم در سال هاي پس از انقلاب شمرده مي شود. پيش از انقلاب، مردم تصور ديگري از كنترل جمعيت داشتند و همين برداشت متفاوت، بدين انجاميد كه در اوايل انقلاب با رشد جمعيتي 9/3 درصد روبه رو شويم و هر هفده سال دو برابر جمعيت گذشته را پيش رو داشته باشيم. روند رشد به نحوي بود كه در صورت استمرار، عوارض اقتصادي، سياسي، رواني، اجتماعي و فرهنگي متعددي را بر جامعه تحميل مي كرد. اين موضوع، سياست گذاران را بر آن داشت تا برنامه كنترل جمعيت را به صورت جدي دنبال كنند. به همين منظور برنامه تنظيم خانواده در كشور تدوين شد. با تداوم اين برنامه در ظرف ده سال، رشد جمعيت كشور از 9/3 درصد به 4/1 درصد كاهش يافت. چنين كاهشي در اين مدت زمان كوتاه، در سراسر دنيا كم نظير است. 6. تأمين داروي مورد نياز كشور يكي از امور مهم و حساس در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، دارو و مسائل مربوط به آن است. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، گام هاي بلندي در زمينه تهيه و توزيع مناسب دارو برداشته شده است كه مي توان از آن جمله به استقرار نظام نوين دارويي (طرح ژنريك) در كشور اشاره كرد. بر اساس اين طرح، فهرست داروهاي موجود در بازار ايران مورد بازنگري جدي قرار گرفت و اجراي آن به حذف هزاران داروي تجارتي از بازار ايران انجاميد و واردات داروهايي كه در كشور ساخته نمي شد، صرفاً به داروهاي موجود در فهرست منحصر شد. هم اكنون بيش از 95 درصد نياز دارويي كشور از نظر كمّي در داخل توليد مي شود كه در مقايسه با سال هاي قبل از انقلاب كه تنها 25 درصد بوده است، پيشرفت مهمي به شمار مي آيد. 7. طرح رابطان بهداشت در پايان دهه شصت، وزارت بهداشت با انگيزه رفع مشكلات بهداشتي حاشيه نشينان شهري، براي نخستين بار اقدام به طراحي و اجراي طرح رابطان بهداشت به صورت آزمايشي در جنوب تهران كرد. در واقع اين طرح در مناطقي شكل گرفت كه شبكه بهداشت و درمان به دليل گسترش بي رويه شهرها، كمترين پوشش را براي گروهي از نيازمندترين بخش جامعه شهري داشت. از اهداف اين طرح مي توان به موارد زير اشاره كرد: ـ ارائه فعال خدمات بهداشتي و ارتقاي سلامت جامعه شهري؛ ـ مشاركت مردم در برنامه ريزي و تصميم گيري در ارائه مراقبت هاي اوليه بهداشتي؛ ـ بهره گيري از امكانات موجود جامعه در سطوح محلي و منطقه. اين طرح با توجه به موفقيت چشم گيري كه به دنبال داشت، از سال 1372 تحت عنوان برنامه رابطان بهداشت در تمام نقاط شهري به اجرا درآمد. در حال حاضر، بيش از نود درصد جمعيت روستايي كشور (بيش از بيست ميليون نفر) تحت پوشش خانه هاي بهداشت قرار دارند و تعداد خانه هاي بهداشت در سال 1364 از 1800 باب، به 1643باب رسيده است. 8. كاهش نود درصدي مرگ و مير زنان و مادران باردار ميزان مرگ و مير زنان به علت زايمان، پيش از انقلاب، 240 نفر به ازاي هر هزار تولد زنده بود، اما امروزه اين ميزان به حدود بيست مرگ به ازاي هر هزار تولد كاهش يافته است. اين آمار هم اكنون در نه دانشگاه علوم پزشكي كشور به صفر رسيده است. 9. كاهش مرگ و مير كودكان آمار مرگ كودكان زير يكسال، از 129 در هزار تولد زنده پيش از انقلاب، به 6/28 در هر هزار تولد كاهش يافته و آمار مرگ كودكان زير پنج سال نيز از 174 در هزار تولد زنده پيش از انقلاب، به 36 در هزار تولد رسيده است. از آنجا كه شاخص هاي بهداشتي جهان براي رتبه بندي كشورها، بر اساس مرگ و مير كودكان زير يك سال و زير پنج سال و مادران تنظيم شده است، در زمان گذشته كشور ما دچار وضعيت بسيار بغرنجي بوده است؛ به طوري بر اساس آمارها، پيش از اجراي برنامه هاي سلامت، ما جزء سي كشور آخر دنيا ( از بين 190 كشور) محسوب مي شديم. اما با توجه به خدمات مهمي كه در نظام سلامت كشور انجام شد، رتبه ما به سرعت صعود كرد و هم اكنون ايران اسلامي، جزء سي كشور اول دنيا قرار گرفته است. 10. ارتقاي سلامت روستاها و روستاييان لازم به توضيح نيست كه روستاهاي ما از نظر استانداردهاي بهداشتي، در گذشته داراي چه وضعيت اسفناكي بوده اند. اما هم اكنون 95 درصد روستاهاي كشور به خدمات اوليه بهداشتي و درماني دسترسي دارند. 90 درصد جمعيت روستايي به آب آشاميدني سالم دسترسي دارند و 3/85 درصد خانواده هاي روستايي از شبكه عمومي آب آشاميدني برخوردار هستند. در راستاي اجراي طرح كنترل مراكز تهيه و توزيع و عرصه مواد غذايي، 5/96 درصد مراكز شهري و 5/82 درصد مراكز روستايي، داراي معيار به سازي و بهداشتي و 5/88 درصد اماكن عمومي روستايي، داراي معيار بهداشتي و به سازي شدند. در كل 9/76 درصد مراكز بهداشتي درماني شهري و 2/83 درصد مراكز روستايي از نظر بهداشت محيط داراي شرايط مطلوب هستند. همچنين 5/85 درصد كاركنان مراكز تهيه و توزيع و عرصه مواد غذايي و اماكن عمومي شهري داراي كارت معاينه پزشكي معتبر هستند كه اين درصد در مناطق روستايي 74 درصد است. 11. تأمين نيروهاي متخصص تعداد ظرفيت پذيرش دانشجوي پزشكي، از حدود ششصد نفر پيش از پيروزي انقلاب، به حدود شش هزار نفر در سال افزايش يافته است. در سال 1357، تعداد كل پزشكان داراي كارت نظام پزشكي حدود هفده هزار نفر بود؛ در حالي كه در سي سال گذشته، حدود 120 هزار پزشك در دانشگاه هاي علوم پزشكي سراسر كشور تربيت شده اند. در حال حاضر، ده هزار استاد و صد هزار دانشجوي علوم پزشكي در دانشگاه هاي كشور مشغول هستند كه نسبت استاد به دانشجو، بالاتر از استانداردهاي بين المللي ـ كه يك استاد به هيجده دانشجوست ـ مي باشد. 35 درصد اعضاي هيئت علمي را زنان تشكيل مي دهند و 72 دانشكده پزشكي كشور به زنان اختصاص دارد. رشته هاي تخصصي نيز گسترش يافته است و رشته هاي فوق تخصص براي نخستين بار در سال 66 پايه ريزي و 21 رشته فوق تخصصي راه اندازي شد و بدين ترتيب، از اعزام بيمار به خارج از كشور بي نياز شديم. در سال هاي پيش از انقلاب در ايران صرفاً يك دوره P.H.D وجود داشت، در حالي كه هم اكنون اين دوره به 35 رشته ارتقا يافته است. 12. اميد به زندگي اخيراً سازمان جهاني بهداشت، گزارش خود را از وضعيت بهداشت، سلامت و متوسط عمر در 193 كشور جهان، از جمله ايران منتشر كرد. اين آمارها بر اساس اطلاعات سال 2005 ارائه شده است كه آخرين اطلاعات موجود به شمار مي رود. در ايران، متوسط عمر مردها 68 سال و متوسط عمر زن ها 73 سال است. از ميان اين سال ها، براي مردان 56 سال در سلامت مي گذرد و زنان از 59 سال زندگي سالم بهره مي برند. بر اساس آمارهاي سازمان جهاني بهداشت، احتمال مرگ و مير بين پانزده تا شصت سالگي براي زنان ايراني يازده درصد و در مقابل براي مردان هيجده درصد است. بنابراين، در مقايسه با پيش از انقلاب، اميد به زندگي در مردان ايراني سيزده و در زنان ايراني شانزده سال افزايش يافته است. منابع 1. كاهش مرگ و مير زنان باردار از دستاوردهاي دولت نهم است. گرفته شده از: http: //www. aftab. ir. news/2008/feb/24/c4c1203872584 social helth therapy. php 2. مريم غفاري، «سرنوشت 30 ساله سلامت»، 20/11/1386. گرفته شده از: http: //www. hamshahrionline. ir/news/?id=45681 3. فائزه توكل صديقي، «ارتقاي بهداشت، نيازمند عزم ملي است»، 18/1/1387. گرفته شده از: http: //www. hamshahrionline. ir/news/?id=50120 4. مريم غفاري، «سلامت، يك هفته در اولويت»، 19/1/1386. گرفته شده از: http: //www. hamshahrionline. ir/news/?id=19822 5. «بازآفريني نظام سلامت»، 13/11/1386. گرفته شده از: tp: //www. hamshahrionline. ir/news/?id=45111 6. مريم غفاري، «مروري بر پيشرفت هاي سلامت در نظام جمهوري اسلامي»، 20/11/1385. گرفته شده از: http: //www. hamshahrionline. ir/news/?id=16052 7. «بررسي دستاوردهاي انقلاب اسلامي در عرصه سلامت»، 18/11/1385. گرفته شده از: http: //www. hamshahrionline. ir/news/?id=15865 8. «ايران از لحاظ بهداشت و درمان در رتبه 93 جهان است»، 19/1/1386. گرفته شده از: http: //www. hamshahrionline. ir/news/?id=19896 9. «سلامت براي همه، همه براي سلامت»، گرفته شده از: ttp: //www. irimc. org/magazines/viewsection. aspx?id=5446 10. «تعداد بيمارستان هاي فعال كشور به 828 بيمارستان در سال 86 افزايش يافته است»، گرفته شده از: http: // pro. mohme. gov. ir/link/akhbarـsalamatـteded. aspx 11. «نود درصد جمعيت روستايي به آب آشاميدني سالم دسترسي دارند»، گرفته شده از: http: //www. pro. mohme. gov. ir/link/akhbarـsalamatـashamidani. aspx 12. http: // mohme. gov. ir/FFolder/link/booltan. aspx 13. http: //slpr. mohme. gov. ir/Files///vezarat%20behdasht%20870204ـwith%20link. pdf 14. http: //slpr. mohme. gov. ir/Files//vzarat%20behdasht%20870201. doc 15. http: //slpr. mohme. gov. ir/Files//vezarat%20behdasht%20870218ـwith%20link. pdf 16. «پيشرفت هاي بهداشتي ايران بعد از 57»، گرفته شده از: http: //www. Tebyan. Com / social/ Hygienehealth / bodyhealth / medicalknowhow / Articles / 2007/2/15/32720. html. *منبع : www.hawzah.net، تیر و مرداد 1387، شماره 100