Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 119244
تاریخ انتشار : 22 دی 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 312

خار توران دومين ذخيره گاه زيستي جهان

محمد رضائيان
محمد رضائيان ذخيره گاه زيست كره توران بزرگترين ذخيره گاه زيست كره ايران است كه بعد از سرنگتي قاره آفريقا واقع در كشور تانزانيا دومين منطقه بيوسفر جهان به شمار مي آيد. اين ذخيره گاه در فاصله 140 كيلومتري جنوب شرقي شهر شاهرود و 28 كيلومتري جنوب شرقي بيارجمند و در شمال مركزي كوير ايران واقع است. اين منطقه با كوير شنزار و پستي و بلنديهاي جذاب شن هاي روان كوير مركزي هم مرز است و در شرق، اين منطقه به روستاي طرود و سهل و كوه كفتري و از آنجا به شرق بيارجمند محدود مي شود. وسعت منطقه 1470640 هكتار است. منطقه حفاظت شده توران با مصوبه شماره 35 سال 51 شوراي عالي حفاظت محيط زيست رسميت يافت و با مصوبه شماره 75 سال 55، منطقه حفاظت شده و پناهگاه حيات وحش توران نام گرفت و پس از تحقيقات لازم در سال 81 با مصوبات شوراي عالي حفاظت محيط زيست، 118 هزار هكتار از منطقه خار توران به عنوان پارك ملي شناخته شد كه اين محدوده به علت وجود استعدادهاي فراوان و بالقوه زيست محيطي به عنوان زيستگاه نمونه اعلام شد. مهمترين و پرحجم ترين آب موجود در منطقه كه اغلب جريان آن به صورت فصلي است كال شور است كه از ارتفاعات بينالود استان خراسان سرچشمه مي گيرد و به كوير مركزي منتهي مي شود. چشمه هاي مهم منطقه نيز شامل: ابواليحبي، غريبه، نيستانه، پروبال، پونيدر، ماجراد، شور آب الكم، گوراب، گرماب، شاه چشمه، بغلو، اسبه، چشمه عزيز، سيتل، تجور و گلستانه است. در اين منطقه براي تأمين آب و حوش در خشكساليها 5 دستگاه پروانه بادي پيش بيني شده است. از منابع آبي ديگر سنگابهاي طبيعي در محل كوههاي سنگلاخي و گياهان آبدار كويري است كه در تأمين آب موردنياز حيوانات وحشي و اهلي منطقه از جمله شتر و گوسفند نقش مهمي ايفا مي كند. همچنين در نقاط مهمي از زيستگاههاي ذخيره گاه، آب انبارهايي براي ذخيره آب پيش بيني شده است كه به وسيله تانكرهاي پلي اتيلين در محل استتار شد ه اند يا به وسيله مصالح سيمان و آجر به صورت آب انبار ذخيره درنظر گرفته شده اند. در اين منطقه بيش از 375 گونه گياهي از 48 خانوار وجود دارد كه حدود 60 درصد آنها گياهان يك ساله اند، بيشترين درصد پوشش گياهان منطقه را خانواده كمپوزيته با 56 گونه تشكيل مي دهد. گياهان بارز اين منطقه را از قيچ، درمنه، تاغ، گز، اسپند، باريچه، وشق، كما (انفوزه)، پرند، كاروانكش، بروموس، علف مار، تبل باد، سريش، تلخ بيان، خارخسك، علف، شور و هندوانه ابوجهل شامل مي شود. پوشش گياهي اين منطقه و تپه هاي ماسه اي حاشيه آن به علت چراي بي رويه و بوته كني شديد به شدت تخريب شده است و به صورت تپه هاي ماسه اي فعال روستاهاي مجاور را تهديد مي كند، منطقه خار توران شاهرود با بيش از يك ميليون و 400 هزار هكتار وسعت، بزرگترين ذخيره گاه زيست كره كشور به شمار مي آيد و گونه هاي نادر جانوري و گياهي را در خود جاي داده است. *گونه هاي جانوري منطقه جانوران وحشي به عنوان مصرف كنندگان، سلامت اكو سيستمها را باتوجه به روابط پيچيده موجود بين آنها و محيطي كه در آن زيست مي كنند تضمين مي كنند. از ديگر ارزشهاي آنها ميراث طبيعي ژن بومي منطقه است كه مي توان موضوع مطالعه و بهره گيري اقتصاد در حال و آينده شود. همچنين نبايد از جانوران وحشي به عنوان منبعي ارزشمند براي تماشا، تفريح، جذب اكوتوريسم غافل شد. منطقه خار توران به دليل وجود ويژگيهاي منحصر به فرد، پوشش گياهي ويژه، عوارض جغرافيايي پست و اقاليم و غيره باعث پديد آمدن يك اكوسيستم متنوع و مملو از گياهان و جانوران و حشرات شده است. در حال حاضر مي توان اين منطقه را به عنوان يكي از ذخيره گاههاي ژني كشور دانست كه صرف هزينه هاي بيشتر در حفظ و احيا از اين ميراث ارزشمند، باعث بقاي نسل محيط طبيعي در كشور خواهد شد. جانوران ذخيره گاه زيست كره خارتوران شامل: گرگ، شغال، روباه معمولي، كفتار، گورخر (زيرگونه ايراني)، يوزپلنگ، كاراكال، پلنگ، گربه وحشي يا دشتي، جبير، آهو، پازن (زيرگونه ايراني) و قوچ وحشي است. هوبره، زاغ بور (پرنده يك ميليون دلاري)، بحري، دليجه، كبك، تيهو، بلدرچين، عقاب دشتي، چاغ لق، كبوتر چاهي، ياكريم، شاه بوف، سبز قباي هندي، دم جنبانك، سنگ چشم و گنجشك نيز از جمله پرندگان اين منطقه به شمار مي آيند. خزندگان اين منطقه نيز براي خود سهم قابل توجهي دارند كه شامل راسته لاك پشت ها و خانواده اگاماها، سمندرها و اسكينك ها است. از ديگر خانواده خزندگان مي توان به بزمچه ها اشاره كرد. همچنين از راسته مارها در ايران 17 خانواده و كلا 72 گونه مار وجود دارد. ذخيره گاه زيست كره نوران با وجود اين ويژگيهاي منحصر به فرد، قابليت جذب توريسم داخلي و خارجي را در رشته هاي تخصصي متفاوت دارد و با اندكي برنامه ريزي و حفاظت بيشتر مي تواند سالانه دهها گردشگر و پژوهشگر داخلي و خارجي را به منطقه بكشاند. اما با تمام اين توانمندي منطقه خار توران را بايد دشت فراموش شده در ايران دانست. اين سرزمين شگفت كه روزگاري مامن بي مانندي براي حيات وحش به شمار مي آمد، امروزه با شكار بي رويه و افسار گسيخته اي مواجه است كه شايد تا چند سال آينده نسل گورخر و يوزپلنگ در اين منطقه براي هميشه از بين برود. *اجراي طرح فنس كشي ابراهيمي اعتبار اين طرح را 300 ميليون تومان اعلام كرد و گفت: به زودي عمليات نصب پايه ها و فنس در اين منطقه آغاز خواهد شد.او با اشاره به اين كه مركز تحقيقات زيست محيطي ذخيره گاه بيوسفر توران در طرود با پيشرفت فيزيكي 85 درصد در حال ساخت است، افزود: 100 درصد تجهيزات اين مركز خريداري شده است. مديركل محيط زيست استان سمنان درباره آبرساني و تأمين علوفه حيات وحش باتوجه به خشكسالي چند سال اخير، گفت: سالي را كه پشت سر گذاشتيم سال بسيار خشكي بود ولي ما براي تأمين آب حيات وحش چه در خوش ييلاق و چه در منطقه توران مشكل خاصي نداشتيم و فقط بحث تأمين علوفه بود كه با حمايتهاي مهندس رحيمي فرماندار شاهرود اعتبار خوبي پيش بيني شد و توانستيم، علوفه حيات وحش منطقه را تأمين كنيم. ابراهيمي شمار محيط بانان مناطق حفاظت شده و استان را پايين تر از نرم جهاني اعلام كرد و گفت: براي تجهيز محيط بانان به رايانه و دستگاههاي پيشرفته كارهاي لازم انجام شده است. مديركل محيط زيست استان سمنان با تأكيد بر اهميت آموزش محيط بانان و نقش آن در حفاظت از محيط زيست، مي افزايد: محيط بانان به تدريج در حال فراگيري آموزشهاي لازم براي تجزيه و تحليل آسيبهاي وارده به منطقه هستند تا با ارائه گزارشهاي علمي و منطقي در اتخاذ تصميم هاي درست مديريتي همكاري كنند و اين امر در احيا و حفظ منابع بسيار اهميت دارد. وي شاهرود را بزرگترين شهرستان كشور از نظر مسائل زيست محيطي و داشتن بيشترين سطح مناطق تحت مديريت محيط زيست مي داند و مي گويد: شاهرود خيلي براي ما و كشور مهم است ما در اين شهرستان، ميزبان گونه هاي گياهي و جانوري در معرض انقراض هستيم، بنابراين تكليف است كه همه دست به دست هم دهيم و محيط زيست را حفظ كنيم، محيط زيست متعلق به همه مردم است و مهمتر اين كه متعلق به نسلهاي آينده است و بايد اين اموال الهي را پاك و سالم به دست آيندگان برسانيم. *تجربه كاري محيط زيست يزد بي شك هدايت و نگهداري جانوران وحشي به داخل يك محيط بسته هر چند براي حفظ آنان از دست شكارچيان بي فكر ،مي تواند موثر باشد اما گروهي معتقدند اين امر بر جريان زندگي عادي حيات وحش نيز تأثير مي گذارد. در اين رابطه بهتر ديديم از محيط زيست استان يزد كه از نظر تنوع گونه هاي زيستي و فراواني جمعيت حيات وحش در كشور اهميت دارد پرسش هايي در زمينه فنس كشي، تأثير آن بر زاد و ولد حيوانات، و برنامه كاري آنها داشته باشيم كه از طريق همكار خوبمان خانم عسگري خبرنگار اطلاعات در يزد اين پرسش ها را براي محيط زيست اين استان ارسال كرديم. هر چند متأسفانه فقط به دو پرسش پاسخ دادند اما در نامه خود آورده اند: در استان يزد تاكنون براي حفاظت از مناطق حفاظت شده فنس كشي انجام نشده است ليكن به صورت محدود براي تكثير و پرورش بعضي گونه ها مانند گورخر، گوزن زرد و جبير در اسارت عمليات فنس كشي در سطح محدودي انجام شد. آنها گفته اند: پيشنهادهايي براي فنس كشي بخشهايي از منطقه حفاظت شده كالمند - بهادران براي حفظ جمعيت مناسب آهو وجود دارد كه در دست بررسي كارشناسي است. اين اداره پاسخ داده است كه در حال حاضر چند سايت تكثير و پرورش گورخر ايران با عنوان ايستگاه تحقيقاتي گوراب و چند سايت تحقيقاتي ويژه گوزن زرد ايراني، جبير، هوبره و يوزپلنگ در مناطق مختلف اين استان فعاليت دارند. *نقش مردم در حفظ خار توران فرماندار شاهرود نيز يكي از افتخارات اين شهرستان را وجود منطقه خار توران مي داند و مي گويد: جاذبه هاي محيط زيست براي شاهروديها خيلي ارزشمند است و اينطور هم نيست كه كسي احساس كند مسئولان ديدشان نسبت به محيط زيست يك ديد تخريب است بلكه ما حتي راضي نيستيم كه شاخه درختي بشكند. به گفته رحيمي دولت در بخش سخت افزاري خيلي سرمايه گذاري كرده است و بايد به مردم اطلاع داد كه در منطقه شما گورخر آسيايي در معرض انقراض است و اگر هم گردشگر وارد اين شهرستان مي شود علاوه بر جاذبه هاي تاريخي به خاطر وجود اين مناطق است، پس حيوانات نادر را براي پخت قورمه، نكشيد. وي فرهنگ سازي در اين زمينه را بسيار بااهميت مي داند و مي گويد: بايد در اين مناطق كاري كرد كه اگر يك نفر تفنگ به دست به سمت منطقه رفت هنوز 100 متر وارد منطقه نشده مردم پليس و محيط بانان را خبر كنند. چرا كه آن شكارچي براي ضربه زدن به سرمايه منطقه دست به اين كار مي زند. لذا اگر يك خار توراني بداند كه حفظ منطقه برايش ارزش و منفعت دارد، خود او بهترين محيط بان خواهد بود و قطعا محيط زيست را حفظ خواهد كرد. به هر حال حفظ چنين منطقه ارزشمندي در ايران مستلزم تلاش همه جانبه اي است كه بايد از سوي مسئولان صورت گيرد. ارائه برنامه هايي علمي و كارشناسي و پياده كردن آن در منطقه، استفاده از تجربيات مناطق ديگر در داخل و خارج كشور، و برخورد جدي و بدون گذشت با شكارچيان سودجو از كارهايي است كه بايد با شتاب بيشتري به جلو حركت كند. و بايد بدانيم شكارچي هنگامي كه تفنگ به دست مي گيرد و گورخري را شكار مي كند فقط به تفريح مي انديشد. اما نمي داند كه با شكار هر گورخر، منطقه باارزشي در جهان را از وجود همين تعداد انگشت شمار گورخر نادر تهي مي كند. لذت خودنمايي شكار حيوانات كمياب او را وسوسه مي كند تا جرمي را مرتكب شود كه هيچ بها و جريمه اي قادر به جبران آن نيست. * منبع : روزنامه اطلاعات ، یکشنبه ٢٢دی ١٣٨٧، ص ٧