Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 119780
تاریخ انتشار : 5 بهمن 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 155

سه دهه افتخارآفرينى در علم و دانش - ١

ایرج نظافتی ایرج نظافتی «ایران به روش نوین درمان بیماری پوستی دست یافت، موشک ماهواره بر ایرانی به فضا پرتاب شد، دانشمندان ایرانی برای اولین بار در جهان داروی زخم دیابت ساختند، ایران در جایگاه بیست ونهم تولید مقالات پزشکی دنیاست، موفقیت محقق ایرانی در تولید اسپرم ازمغز استخوان زنان، رتبه ممتاز ایران در شبکه ISI ایران به دانش فنی استفاده از پلیمر گیاهی در صنایع بسته بندی دست یافت، پیوستن ایران به جمع کشورهای دارای مرکز ثبت کارآزمایی بالینی و... اینها تیتر برخی از خبرهایی است که در ماه های اخیر بر روی خروجی خبرگزاری های داخلی و خارجی و در صدر اخبار علمی، پژوهشی روزنامه ها و نشریات قرار گرفته است و حکایت از کسب موقعیت ها و موفقیت های علمی، تحقیقاتی و پژوهشی دانشمندان ایرانی در عرصه جهانی دارد. با این حال اگر سند چشم انداز 20 ساله نظام جمهوری اسلامی را ورق بزنید خواهید دید که در سند چشم انداز آمده است ایران اسلامی باید در سال 1404 در جایگاه اول علمی منطقه قرار گیرد و در دنیای پرشتاب علم و دانش جایگاهی ویژه و اختصاصی پیدا کند. در سی سال بعد از انقلاب به اذعان کارشناسان و اندیشمندان جهانی، ایران شاهد پیشرفت های قابل ملاحظه ای در عرصه های علمی در سطح بین المللی بوده، به گونه ای که در المپیادهای علمی جهانی، مسایل پزشکی، پتروشیمی، انرژی هسته ای کشورمان به جایگاه های رفیع و ارزشمندی دست یافته که با دوران قبل از انقلاب قابل مقایسه نیست. بر همین اساس و برای اطلاع از موقعیت علمی ایران پس از سی سال از انقلاب اسلامی سه شماره گزارش روز کیهان را به تحلیل این موضوع اختصاص داده ایم. *سی سالگی انقلاب و فن آوری های ایرانی با فرا رسیدن بهمن ماه، انقلاب اسلامی ایران وارد سی امین سال ظهور و حضور خود می شود. حضوری که در عرصه معادلات سیاسی جهان علیه ظلم و ستم و استبداد و ابرقدرت های مستبد شرق و غرب ایستادگی کرد و با رهبری هوشمندانه و مدبرانه حضرت امام خمینی(ره) بارقه های امید را در تمامی عرصه های پیشرفت و تکنولوژی شعله ور ساخت. با این حال اینک ایران اسلامی در جشن سی سالگی انقلاب اسلامی به خود می بالد که در عرصه های مختلف خصوصا علمی و تکنولوژیکی در دنیای امروزی حرف های فراوانی برای گفتن دارد و در این زمینه از جایگاه خاصی برخوردار است. دکتر «کریم رضائیان» کارشناس علوم پژوهشی و استاد دانشگاه می گوید: «در دنیای پیشرفته کنونی تداوم و حیات و بالندگی هر کشوری منوط به پیشرفت و استقلال علمی، تحقیقاتی و پژوهشی آن می باشد و به جرات می توان ادعا کرد ایران اسلامی به این استقلال رسیده است، این در حالی است که امروزه بارزترین موضوعی که به استعمار کشورها منجر می شود و آنها را دربند استعمارگران مستبد قرار می دهد وابستگی علمی است.» این استاد دانشگاه می گوید: «اگر آدمی را در جهان کنونی به عنوان یک سخت افزار پیشرفته برای اندیشیدن، تفکر و آگاهی فرض کنیم و جهان خارج را به عنوان موجوداتی که «معلوم بالقوه» هستند بدانیم برای اینکه این سخت افزار مهم به عنوان برترین مخلوق پروردگار بتواند خارج را پردازش و بر آن تسلط پیدا کند نیازمند نرم افزارهایی است که توانایی ارایه اطلاعات و پردازش و ایجاد کارآیی نسبت به پدیده های خارجی را به انسان بدهد، این نرم افزارها همان علوم و چارچوب های معرفتی انسان است که از یک سو با باورهای پیشین او پیوند خورده و از سوی دیگر به مثابه یک هسته توانایی بسط پیدا کردن و تبدیل شدن به درخت تناور و بارور را دارد.» محسن عسگری، کارشناس علوم آزمایشگاهی و استاد دانشگاه به ابعاد مختلف پیشرفت های علمی در ایران اشاره می کند و می گوید: «پیشرفت های علمی کشورمان در بعد از انقلاب اسلامی تاکنون در ابعاد مختلف قابل تامل و بررسی است، به گونه ای که امروزه مباحث توسعه علمی کشور به صورت جدی و محسوس در دستور کار مسئولان مربوطه قرار دارد. این استاد دانشگاه می گوید: «پیشرفت های کنونی ایران در عرصه علمی، پژوهشی و تحقیقاتی نه تنها در داخل کشور بلکه در سطح بین المللی نیز از جایگاه بالا و برتری برخوردار است، به بیان دیگر باید گفت که امروزه حتی بسیاری از دانشمندان و پژوهشگران جهانی با صراحت پیشرفت های علمی و تکنولوژیکی ایرانیان را می ستایند و ایران را در تولید علم و فن آوری قدرتمند می دانند.» عسگری معتقد است که همه ایرانیان به نوعی در تولید علم نقش دارند، وی در توضیح بیشتر این سخنان می گوید: «مخاطب علم در جامعه نخبگان حوزوی و دانشگاهی و متخصصان هستند و مخاطب تکنولوژی دانش آموختگان و دانشجویان و مخاطب کالا و محصولات علمی نیز آحاد مردم هستند، ازاین رو همه سطوح و لایه های اجتماع در تولید علم دارای نقش هستند و نمی توان نقش هیچکدام را نادیده گرفت.» *رشد آمار بودجه علمی، تحقیقاتی و پژوهشی اگر نگاهی گذرا به بودجه های عمومی دولت طی سال های بعد از انقلاب بیندازیم خواهیم دید که با رشد چشمگیر و قابل ملاحظه ای روبه رو بوده است. بدون شک رشد بودجه علمی و تحقیقاتی از گسترش و توسعه بی چون و چرای علوم مختلف در کشورمان حکایت دارد. برابر آمارهای موجود اعتبارات سالانه علمی و تحقیقاتی کشورمان از محل بودجه عمومی دولت 13 میلیارد ریال در سال 1357، با رشد متوسط سالیانه 57.6 درصد به 1237.5 میلیارد ریال در سال 1377 رسیده است و از سال 1377 تا امسال (1387) این رقم به بیش از دو برابر خود رسیده است. برابر آمارهای موجود رشد سالانه اعتبارات تحقیقاتی و علمی در طی ده سال 1357 تا 1367 معادل 13.1 درصد و طی دوره 1367 تا 1377 معادل 39.3 درصد بوده است که به طور یقین در دهه سوم - 1377 تا 1387 - این رقم به دو برابر خود رسیده است. از این موضوع می توان نتیجه گیری کرد که از سال 1367 به بعد و در پی تصویب برنامه اول توسعه، که در آن برای نخستین بار بخش تحقیقات به طور مستقل مطرح گردید توجه بیشتر به امر تامین اعتبار فعالیت های تحقیقاتی و علمی مبذول شد، به طوری که اعتبارات منظور شده در سال 1369 تقریبا دو برابر اعتبارات سال 1368 افزایش یافته است. براساس آمارهای موجود در قوانین بودجه سنواتی کشور در مجلس شورای اسلامی، نظیر همین موضوع درباره اعتبارات سال1372 در مقایسه با اعتبارات سال 1371 تکرار گردیده و دو برابر شده است. ادامه همین روند به گونه ای است که رشد اعتبارات اختصاص داده شده به مسایل علمی و پژوهشی و تحقیقاتی کاملاً محسوس و عینی است. بسیاری از کارشناسان و صاحب نظران بر این باورند که وجود اعتبارات لازم و نبود هیچگونه کمبود منابع مالی به خوبی می تواند بسیاری از مشکلات پیش روی جامعه علمی کشور را از بین ببرد. «مرتضی کاشی» کارشناس علوم اجتماعی و استاد دانشگاه دراین باره می گوید: « بودجه هایی که در سالیان اخیر به مباحث علمی و پژوهشی در کشور اختصاص یافته بدون شک قابل مقایسه با گذشته ها نیست، اما نکته حائز اهمیت این است که باید مدیریتی کارآمد و واقع بین در دستگاه های مربوطه وجود داشته باشد و بعضاً مسئولان امر بدانند چه مبلغ از بودجه را کجا و به چه عنوانی هزینه کنند.» وی در ادامه می گوید: « برابر اخباری که منتشر می شود امروزه جایگاه علمی ایران در سطح جهان بسیار خوب ارزیابی می شود، حال مسئولان دولتی و نمایندگان محترم مردم در مجلس و کمیسیون آموزش و تحقیقات باید تمام انرژی خود را صرف ارتقاء موقعیت های کنونی نمایند، چرا که در دنیای تکنولوژی های نوین جهانی تنها در زمینه علمی و تحقیقاتی و پژوهشی است که می توانیم موجودیت دانش و فن آوری خود را برای جهانیان به نمایش بگذاریم.» *شاخص های نیروی انسانی نیروی انسانی یکی از عمده ترین شاخص های کمی است که برای ترسیم تصویر نظام علمی و تحقیقاتی هر کشور می توان از آن بهره برد. یکی از معیارهایی که به هنگام استخراج آمار محققان علمی و پژوهشی کشور مدنظر قرار می گیرد داشتن مدرک تحصیلی لیسانس یا بالاتر است. بر همین اساس در سال 1357 تنها 19 درصد از کل شاغلان تحقیقاتی را محققان تشکیل می دادند که این نسبت در سال های بعد افزایش یافت و به 53.4 درصد در سال 1375 رسید. گرچه آمار دقیقی از رشد این موضوع در سال های پس از آن وجود ندارد اما شواهد و قرائن حکایت از رشد چشمگیر در این زمینه دارد. در سال گذشته -1386- نیز ایران رشد دو پله ای علمی جهانی را شاهد بوده و همچنین رتبه دوم تولید علم جهان اسلام در سال 2006را به خود اختصاص داده است. براساس آمارهای موجود محققان ایرانی در سال 1385 حدود پنج هزار مقاله در مجلات علمی و پنج هزار و 800 مقاله در مجلات شبکه ISI داشته اند. همچنین طبق اعلام وزارت علوم تحقیقات و فن آوری، آمار ثبت اختراعات بین المللی در ایران در مقایسه با سال های قبل رشد دو برابری داشته است، به گونه ای که در سال 1386 حدود پنج هزار اختراع در کشور به ثبت رسیده است. به طور کلی باید گفت که تعداد پژوهشگران، حجم سرمایه گذاری کشور در پژوهش، تعداد مقالات علمی جهانی و مقالات علمی داخلی و تعداد ثبت اختراع به عنوان عوامل موثر بر پژوهش رشد روزافزون و قابل ملاحظه داشته و در عرصه های داخلی و خارجی شاهد درخشش دانشمندان علمی ایرانی خصوصاً در المپیادهای جهانی هستیم. براساس آمارهای موجود در وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری، تعداد پژوهشگران تا سال گذشته در میلیون نفر جمعیت کشور 1200 نفر است که خوشبختانه با نرم متوسط جهانی که 1400 نفر در میلیون است فاصله زیادی نداریم. بسیاری از کارشناسان و صاحب نظران معتقدند که ظرف سه الی چهار سال آینده از متوسط دنیا در رشد علم و تحقیقات و پژوهش عبور خواهیم کرد و برابر سند چشم انداز 20 ساله نظام در آینده ای نزدیک پیشتاز در زمینه های علمی خواهیم بود. اصطلاحی هست که می گوید: با علم می توان جهان را آباد کرد و یا برعکس با علم می توان جهان را به راحتی از بین برد. جمهوری اسلامی ایران امروز در عرصه های مختلف علمی از جمله تولید سلول های بنیادی، علم شبیه سازی، انرژی هسته ای و سایر فعالیت های علمی در زمینه نانوتکنولوژی دستاوردهای قابل ملاحظه ای داشته است. *جشنواره خوارزمی براساس تعالیم پیامبر اعظم(ص) زکات علم، نشر آن است و همه مسلمانان جهان علاوه بر یادگیری علم وظیفه دارند آن را نشر و گسترش دهند. شاید یکی از مواردی که باعث معرفی، شناخت و نشر علم ایرانی به جهانیان باشد برگزاری جشنواره های علمی است که در کشورمان جشنواره خوارزمی حرف اول را می زند. این جشنواره که هر سال در سطح بین المللی برگزار می شود بستر مناسبی است برای نخبگان عرصه علم و فناوری، تکریم آنان و تعامل همکاری علمی بین دانشمندان خارجی و داخلی همچنین در راستای مدیریت مغزها و اندیشه های برتر و ایجاد ارتباط بین ایرانیان دانشمند مقیم خارج از کشور با نهادهای علمی- فناوری داخلی، تا جایی که جشنواره خوارزمی را تنها جشنواره ای می دانند که می تواند در کشورهای جنوب در کنار جایزه نوبل قرار بگیرد. با این حال لازم و ضروری به نظر می رسد تا مسئولان مربوطه به جشنواره های علمی-کاربردی همچون جشنواره خوارزمی یا سایر جشنواره های پژوهشی کشور اهمیت بیشتری بدهند و در بسط و گسترش آن بکوشند بدون شک جشنواره ها با موانعی روبرو هستند که درایت مسئولان مربوطه و حمایت آنان از جشنواره های علمی به خوبی می تواند موانع را برطرف نماید. *منبع : روزنامه کیهان، شنبه ۵ بهمن ١۳۸۷، ش ۱۹۲۸۵