Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 121433
تاریخ انتشار : 21 بهمن 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 248

انقلابي در سدسازي

سعيد طباطبايي سعيد طباطبايي پيش از پيروزي انقلاب اسلامي تنها 1800 مگاوات نيروگاه برق آبي در ايران احداث شده بود كه تمامي سدها و نيروگاه هاي ساخته شده در آن زمان به دست كارشناسان و مهندسان خارجي ساخته و مورد بهره برداري قرار گرفته بود. مهم ترين سد و نيروگاه ساخته شده پيش از انقلاب سد دز است. سد و نيروگاه 520 مگاواتي دز توسط پيمانكاران آمريكايي و ايتاليايي احداث شده و در سال 1342 به بهره برداري رسيده است. اين سد بلندترين سازه بتني كشور تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي است. از ديگر سدهاي مهم احداث شده در پيش از انقلاب مي توان به سد شهيد عباسپور اشاره كرد. اين سد و فاز اول نيروگاه آن به ظرفيت 1000 مگاوات توسط پيمانكاران فرانسوي ساخته شده و در اواخر سال 1356 به بهره برداري رسيده است. احداث و بهره برداري از اين دو سد بر روي دو رودخانه دز و كارون در پيش از انقلاب در حالي صورت گرفته بود كه كل پتانسيل برق آبي در ايران حدود 50 هزار مگاوات برآورد شده است. به اين ترتيب مي توان گفت كه تا بهار انقلاب در حوزه برق آبي فقط 6/3 درصد توان سرزمين ايران به فعل درآمده بود؛ آن هم به اتكاي تكنولوژي، دانش فني و تخصص كارشناسان و مهندسان خارجي. پس از پيروزي انقلاب اسلامي و با شروع جنگ تحميلي و نياز به دفاع از خاك پاك ايران، پروژه هاي عمراني بزرگ با وقفه اي چندين ساله روبه رو شدند زيرا حماسه اي بزرگ تر در حال وقوع بود. هرچند وقوع جنگ تحميلي وقفه اي طولاني در اجراي طرح هاي سدسازي و ديگر طرح هاي زيربنايي ايجاد كرد اما با ايجاد روحيه خودباوري موجب شد تا نسلي از جوانان برومند تربيت شوند كه با اتكا به ايمان و توان علمي خود توانستند ناشدني ها را شدني كنند. جلوه اين توانايي ها شايد بيش از هر جايي در صنعت برق آبي متجلي باشد. پس از پايان جنگ تحميلي، كارشناسان اقتصادي كشور تشخيص دادند كه براي رفع عقب ماندگي هاي كشور تنها راه، ايجاد و توسعه زيرساخت ها است. افزايش جمعيت جوان، گسترش منابع و امكانات را طلب مي كرد. كشور نيازمند افزايش توان در بخش هاي مختلف از جمله آب و برق بود. براي توسعه منابع آبي و افزايش توليد برق يكي از بهترين گزينه ها احداث سدها و نيروگاه هاي برق آبي بود. احداث سدهاي عظيم و نيروگاه هاي برق آبي در كنار افزايش منابع آبي مي توانست برقي مطمئن و سازگار با محيط زيست را روانه شبكه سراسري برق كشور سازد، موجب اشتغال نيروهاي جوان و كارآمد كشور شود و همچنين طغيان رودخانه هاي وحشي اين سرزمين كهن را كنترل كند. طغيان هايي كه پيش از اين موجب آسيب هاي مالي و جاني جدي شده بود. كارشناسان و متخصصان فني كه بتازگي مسووليت خطير صيانت از مرزهاي كشور را به ثمر نشانده بودند با جد و جهدي تمام به مطالعه 3 رودخانه بزرگ كشور يعني كارون، كرخه، دز و ساختگاه هاي پيشنهادي براي احداث سدها پرداختند. در اين3 رودخانه پرآب ايران تا آن زمان فقط دو سد احداث شده بود. ساختگاه هاي مناسب سدهاي كرخه، مسجدسليمان و كارون 3 و همچنين نيازهاي روزافزون كشور به منابع آب و برق تجديدپذير، كارشناسان صنعت برق آبي را برآن داشت كه در اوايل دهه هفتاد مراحل اجرايي احداث اين سه پروژه ملي را در فاصله زماني كوتاهي از همديگر آغاز كنند. شرايط سياسي كشور و همچنين نيروي خوداتكايي جوانان برومند اين مرز و بوم موجب شد كه آنان عمليات اجرايي اين سه پروژه را خود آغاز كنند و در راه اجراي اين طرح ها صرفا از مشاوره كارشناسان بين المللي بهره ببرند. احداث اين سه سازه اولين تجربه هاي مهندسان داخلي در حوزه احداث سد و نيروگاه هاي برق آبي محسوب مي شود. همزمان با اين سه طرح، عمليات اجرايي فاز توسعه نيروگاه سد شهيد عباسپور نيز توسط شركت ها و مهندسان ايراني آغاز شد. در اين طرح قرار بود 1000 مگاوات به ظرفيت نيروگاه اين سد افزوده شود. با تلاش و پيگيري اين كارشناسان و متخصصان جوان در سال 1381 فاز توسعه نيروگاهي شهيد عباسپور وارد مدار توليد شد. مراحل احداث سد مسجدسليمان نيز كه با 177 متر ارتفاع بلندترين سد خاكي كشور محسوب مي شود در سال 1380 به پايان رسيد. نيروگاه اين سد بزرگ ترين نيروگاه جرياني كشور به حساب مي آيد و دريچه هاي قطاعي سرريز آن بزرگ ترين دريچه هاي قطاعي جهان است. اين سد كه در استان خوزستان و در 160 كيلومتري شمال شرق اهواز بر روي رودخانه كارون واقع است نيروگاهي با ظرفيت 2000 مگاوات دارد كه در دو فاز اجرا شده است. فاز نخست آن كه 1000 مگاوات ظرفيت داشت در سال 1381 و 1382 و فاز طرح توسعه آن نيز با ظرفيت 1000 مگاوات طي سال هاي 1386 و 1387 وارد مدار شده است. توليد انرژي ساليانه اين نيروگاه زيرزميني 3700 ميليون كيلووات ساعت است. اين طرح ملي از زمان بهره برداري اولين واحد نيروگاهي تا پايان شهريور سال 1387 توانسته بالغ بر 20112 ميليون كيلووات ساعت انرژي برق توليد كند. عمليات اجرايي سد كرخه نيز كه نام آورترين طرح هاي آبي كشور است در سال 1380 به پايان رسيد. احداث اين سد عظيم كه بزرگ ترين سد تاريخ ايران به شمار مي رود و بزرگ ترين درياچه مصنوعي ايران را پديده آورده است كه آن هم در منطقه اي كه بوي جنگ و جبهه مي داد برگ زرين ديگري بود بر كتاب حماسه آباداني و استقلال. اين سد با تاجي به طول 3030 متر، ارتفاع 127 متر و با حجم مخزني به ميزان 7 ميليارد و 300 ميليون متر مكعب نقش بسيار مهمي در كنترل سيلاب هاي مخرب رودخانه كرخه دارد. سد كرخه در استان خوزستان و در 21 كيلومتري شمال غربي شهرستان انديمشك واقع است و نيروگاه اين سد با ظرفيت 400مگاوات از زمان بهره برداري در سال 1381 تا پايان شهريورماه سال 1387 توانسته بيش از 4933 ميليون كيلووات ساعت برق توليد كند. متوسط توليد انرژي ساليانه اين نيروگاه روزميني 934 ميليون كيلووات ساعت است. اين سد عظيم در كنار توليد برق و كنترل سيلاب به واسطه احداث تونل دشت عباس، آب مورد نياز بخشي از اراضي كشاورزي دو استان خوزستان و ايلام را نيز فراهم مي كند. صنعت جوان، اما پرتجربه برق آبي ايران پس از طرح هاي فاز توسعه نيروگاه شهيد عباسپور، طرح سد و نيروگاه مسجدسليمان و طرح سد و نيروگاه كرخه شاهد درخشش نگين ديگري بود. سد كارون 3 كه در حال حاضر بلندترين سد بتني ايران به شمار مي آيد در سال 1383 به پايان رسيد و با موفقيت آبگيري شد. اولين واحد نيروگاهي اين سد نيز كه با توليد ساليانه 4172ميليون كيلووات ساعت انرژي يكي از بزرگ ترين نيروگاه هاي برق آبي كشور است در همان سال وارد مدار شد و تا پايان شهريور سال 1387 توانسته 11217 ميليون كيلووات ساعت انرژي برق توليد كند. نيروگاه اين طرح ملي كه در استان خوزستان، بر روي رودخانه كارون و در 28 كيلومتري شهرستان ايذه احداث شده است 2280 مگاوات ظرفيت دارد. در هنگام ساخت اين سد و نيروگاه، پل بزرگ كارون 3 با دهانه 264 متر نيز ساخته شد كه داراي طويل ترين دهانه پل در ايران است و از شاهكارهاي معماري معاصر ايران به شمار مي آيد. با ساخت و احداث اين سدها و نيروگاه ها، ظرفيت انرژي برق آبي در ايران كه تا پايان برنامه دوم توسعه كشور فقط 2000 مگاوات بود، در پايان برنامه سوم به 5012 مگاوات رسيد و با تكميل اين پروژه ها و همچنين ده ها طرح برق آبي كوچك و متوسط، هم اكنون ظرفيت برق آبي كشور به 7650 مگاوات رسيده است. با اجراي طرح هاي ديگري كه طي دهه هفتاد مطالعات آنها به ثمر رسيده و عمليات اجرايي آنها نيز در سال هاي پاياني دهه هفتاد يا اوايل دهه هشتاد آغاز شده پيش بيني مي شود طي سال هاي آتي، حدود 7000 مگاوات ديگر به ظرفيت برق آبي كشور اضافه شود. هم اكنون 6 طرح برق آبي كارون 4، گتوند عليا، سيمره، سياه بيشه، رودبار لرستان و بختياري در حال احداث است. بلندترين اين سدها، سد كارون 4 است كه با 230 متر ارتفاع بلندترين سد بتني در حال ساخت كشور به شمار مي آيد. با ساخت اين سد و نيروگاه برق آبي آن علاوه بر توليد ساليانه 2107 ميليون كيلووات ساعت انرژي، سيلاب هاي خروشان بالادست رودخانه كارون نيز مهار مي شود. حجم مخزن اين سد 2 ميليارد و 200 ميليون متر مكعب خواهد بود و ظرفيت نيروگاه روزميني آن 1000 مگاوات طراحي شده است. سد و نيروگاه كارون 4 در 180 كيلومتري جاده شهر كرد به ايذه و بر روي رودخانه كارون واقع است. گتوند عليا سد و نيروگاه برق آبي ديگري است كه با نيروگاهي 2000 مگاواتي خواهد توانست ساليانه 4500 ميليون كيلووات ساعت انرژي برق توليد كند. گتوند عليا آخرين سد قابل احداث بر روي رودخانه كارون است و درياچه آن با مخزني 4 ميليارد و 500 ميليون متر مكعبي دومين درياچه مصنوعي بزرگ كشور خواهد بود. ارتفاع اين سد سنگريزه اي كه داراي هسته اي رسي است 180 متر خواهد بود. سد و نيروگاه گتوند در استان خوزستان بر روي رودخانه كارون و در فاصله 25 كيلومتري شمال شهرستان شوشتر در حال احداث است. طرح سد و نيروگاه تلمبه ذخيره اي سياه بيشه طرحي است كاملا متفاوت كه براي نخستين بار در ايران به اجرا درمي آيد. اين طرح در استان مازندران و در 10 كيلومتري شمال تونل كندوان بر روي رودخانه چالوس در حال احداث است. مهم ترين هدف از احداث طرح سياه بيشه، ايجاد تعادل در شبكه مصرفي برق كشور در ساعات كم بار و پربار مصرف است. اين طرح داراي دو سد و يك نيروگاه تلمبه ذخيره اي است. نيروگاه تلمبه ذخيره اي اين قابليت را دارد كه در ساعات اوج مصرف به توليد برق مي پردازد و در ساعات كاهش مصرف با پمپ آب به سد بالا و ذخيره آن و در نتيجه مصرف برق، به كنترل بار شبكه سراسري اقدام مي كند. ظرفيت توليد برق اين نيروگاه 1040 مگاوات و ظرفيت مصرف برق آن 960 مگاوات است. اين طرح پس از احداث، ساليانه به طور متوسط 1500 ميليون كيلووات ساعت برق توليد خواهد كرد. طرح ديگري كه عمليات اجرايي آن طي سال هاي نخست دهه هشتاد آغاز شده، سد رودبار لرستان است. اين سد باتوجه به ساختگاه بسيار مناسب پس از احداث خواهد توانست از پتانسيل منطقه براي توليد انرژي برق آبي بهره بگيرد و نيروگاه روزيني اين طرح با ظرفيت 450 مگاوات مي تواند ساليانه 986 ميليون كيلووات ساعت برق توليد كند. اين سد بتني غلطكي، 158 متر ارتفاع خواهد داشت و حجم درياچه آن 228 ميليون متر مكعب خواهد بود. طرح سد و نيروگاه رودبار لرستان در 100 كيلومتري جنوب شهرستان اليگودرز در استان لرستان و بر روي رودخانه رودبار در حال احداث است. اما بي شك پرآوازه ترين پروژه عمراني تاريخ ايران سد و نيروگاه بختياري خواهد بود كه پس از احداث، بلندترين سد بتني دنيا نام خواهد گرفت. اين سازه بتني عظيم 315 متر ارتفاع خواهد داشت. مخزن اين سد 4 ميليارد و 800 ميليون متر مكعب گنجايش خواهد داشت و نيروگاه 1500 مگاواتي آن خواهد توانست ساليانه 3000 ميليون كيلووات ساعت برق توليد كند. طرح سد و نيروگاه بختياري در بخش شمالي رودخانه بختياري در استان لرستان احداث خواهد شد. پروژه هاي زيربنايي اين طرح ملي از جمله احداث راه هاي دسترسي به ساختگاه ، تاسيسات مورد نياز و ... هم اكنون در حال انجام است و اميد مي رود طي سال هاي آينده عمليات اجرايي بدنه سد و نيروگاه آن آغاز شود. در كنار اين طرح هاي بزرگ، ده ها طرح برق آبي كوچك و متوسط نيز در حال اجرا است. همچنين مطالعات ديگر ساختگاه ها نيز ادامه دارد. هم اكنون حدود 17 هزار مگاوات ظرفيت برق آبي در حال مطالعه است كه با تكميل مطالعات مورد نياز و تامين مالي، اين طرح ها نيز اجرايي خواهند شد. اما اوج حميت جوانان ايراني در خودكفايي متجلي مي شود. ايران در زمينه ساخت بدنه سد و ساختمان نيروگاه صد درصد به خودكفايي رسيده و در زمينه تجهيزات نيروگاهي نيز در حال حاضر 70 درصد توان توليد داخلي دارد و پيش بيني مي شود با سرمايه گذاري در زمينه هاي پژوهشي اين توان روز به روز افزايش يابد. ايران هم اكنون پس از چين و تركيه از لحاظ تعداد سدهاي در حال ساخت، سومين كشور سدساز جهان به شمار مي رود و صادرات خدمات فني و مهندسي خود را در اين زمينه به ديگر كشورها نيز آغاز كرده است. متخصصان ايراني با اجراي هر طرح ملي علاوه بر تامين آب مورد نياز براي شرب، كشاورزي و صنايع و همچنين برق مطمئن، بار ديگر دانش فني و توان اجرايي خود را در سطح جهاني به رخ مي كشند و براي آيندگان، يادگارهاي نكو به جا خواهند گذاشت. *منبع : www.jamejamonline.ir (ویژه نامۀ سی بهار) دوشنبه 21 بهمن 1387