Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 122468
تاریخ انتشار : 4 اسفند 1387 0:0
تعداد مشاهدات : 4

وقف، تلاشى براى خشنودى مردم و رضايت خداوند-بخش دوم

وقف در حل بسیاری از مشکلات جامعه می تواند نقش مهم و کارسازی را ایفا نماید، از همین رو باید به سمت و سویی کشیده شود که نیازهای واقعی و اساسی جامعه را حل کند. از دیرباز تاکنون وقف به عنوان یک عمل صالح و شایسته به اشکال مختلف در بین همه ملل اسلامی و غیراسلامی وجود داشته است و در هر مقطع زمانی و براساس نیازها و احتیاجات روز انسان ها تحقق پیدا کرده است. در میان ادیان مختلف نیز کمک و نوع دوستی و مساعدت به همنوعان یک امر پسندیده و مطلوب به حساب می آید و پیروان این ادیان با بخشش یا وقف بخشی از اموال خود در راه کمک به هم کیشان خویش به این موضوع پرداخته اند. با این حال باید گفت که وقف پیش از اسلام وجود داشته و پس از ظهور اسلام نیز، آخرین دین خداوند بر آن صحه نهاده است. آیه های احسان و انفاق، قرض الحسنه، تعاون، صدقه، امر به معروف و نهی از منکر، توصیه های اخلاقی و... را می توان از جمله مصادیق وقف در قرآن، احادیث و روایات معصومین علیهم السلام برشمرد. اما نکته حایز اهمیت در موضوع وقف این است که باید مسیر وقف به سوی برطرف نمودن نیازهای روز جامعه تغییر یابد و به نوعی برطرف کننده خواسته های اقشار محروم باشد، به عنوان مثال نبود یا کمبود فضاهای آموزشی در مناطق محروم و دورافتاده، امروز به عنوان مشکل و معضلی پیش روی تحصیل در برخی شهرستان ها و روستاهای کشورمان محسوب می شود ولی در بسیاری از این مناطق محروم برخی از افراد خیر با وقف قطعه زمینی یا با احداث مکانی جهت فضای آموزشی به رفع محرومیت در آن مناطق کمک کرده اند، از همین رو گسترش فرهنگ وقف می تواند به رفع محرومیت در جامعه منجر شود. تأثیر بر مناسبات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی وقف یک پدیده اجتماعی است که با محیط جغرافیایی و نظام ارزشی و هنجارهای فرهنگی یک جامعه در ارتباط است. حجت الاسلام محمدرضا کاشانی، مبلغ و مدرس علوم دینی درباره کارکردهای وقف و تأثیر آن بر مناسبات سیاسی و فرهنگی جامعه می گوید: «وقف می تواند بر نظام اجتماعی و رفتارهای سیاسی و فرهنگی اثر گذاشته و به حل مسایل و مشکلات جامعه کمک کند و سبب محرومیت زدایی در بخش های فقیر جامعه شود، از همین رو دست اندرکاران مسایل سیاسی و فرهنگی و اجتماعی می توانند موضوع وقف را از نگرش و دیدگاه خود مورد بررسی و کنکاش قرار داده و به تعریف نظری و عملیاتی مطابق با هنجارهای اجتماعی بپردازند.» این کارشناس علوم دینی ضمن تأکید بر این نکته که وقف یک پدیده اجتماعی است که در جوامع انسانی و رفتارهای اجتماعی مشاهده می شود و بر جریان های فرهنگی و سیاسی می تواند تأثیرگذار باشد، می گوید: «در ماده 55 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران آمده است: وقف عبارت است از اینکه عین مال حبس و منافع آن به رایگان در راه خدا داده شود، به بیان دیگر باید گفت که مال وقفی باید در راه خیر و خدمت به خلق خداوند مصرف شود و وسیله ارضای خودخواهی و سودجویی قرار نگیرد، از طرفی هم در دین مبین اسلام انگیزه واقفین جلب رضای خداوند متعال و نیت خیر برای انجام یک وظیفه دینی و مذهبی بوده و افراد واقف نیز با انگیزه ثواب و دریافت اجر معنوی برای آخرت خود مبادرت به وقف اموال می نمایند.» کاشانی به گسترش فرهنگ وقف در جامعه اشاره می کند و می گوید: «اگر بتوانیم همچنان که مقام معظم رهبری چند روز پیش در دیدار با مسئولان اداره اوقاف بیان فرمودند، فرهنگ وقف را گسترش دهیم قطعا به رفع محرومیت از بخش های مهمی از جامعه کمک کرده ایم و شرایط زندگی عادی را برای افرادی که جزء اقشار آسیب پذیر محسوب می شوند فراهم نموده ایم. چرا که ترویج فرهنگ وقف سبب می گردد تا این موضوع در جامعه اسلامیمان نهادینه شود و افراد بسیاری به انجام وقف به عنوان یک عمل صالح تشویق گردند.» فرهنگ وقف و عدالت اجتماعی بسیاری از کارشناسان و صاحب نظران معتقدند یکی از مصادیق مهم وقف در جامعه اسلامی گسترش عدالت اجتماعی است، چون موقوفات می توانند فاصله طبقاتی را کاهش دهند و به گسترش عدالت در جامعه کمک نمایند. «علی اصغر رخ صفت» کارشناس مسایل اجتماعی و استاد دانشگاه در این باره می گوید: «تحقق عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی، توجه به وضعیت محرومین و اقشار کم درآمد جامعه و همچنین انسجام و یکپارچگی اجتماعی از پیامدهای توسعه اجتماعی است و با مولفه هایی از جمله تحقق برابری، نیل به یکپارچگی اجتماعی، مشارکت اجتماعی در قالب انجمن ها و موسسات خیریه، نهادهای مدنی، پاسخگویی به ضرورت های اجتماعی، انسجام ملی و ارتقای توانمندی های انسانی ارتباط پیدا می کند، از همین رو نقش وقف به عنوان یک عمل صالح و پسندیده در فرآیندهای اجتماعی بسیار مهم و اساسی به نظر می رسد.» این کارشناس امور اجتماعی به تأثیر وقف در تحقق عدالت اجتماعی در جامعه اشاره می کند و می گوید: «اگر فرهنگ وقف به طور کامل در جامعه ما نهادینه شود قطعا به گسترش عدالت اجتماعی نیز منجر خواهد شد، چون وقف سبب می گردد تا اقشار محروم و کم درآمد هم از امکانات خاصی بهره مند گردند و تا حدودی از محرومیت خارج شوند.» وی به ذکر مثالی در این باره می پردازد و می گوید: «وقتی در یک روستا یا بخشی که به دلیل نبود امکانات آموزشی از قبیل دبستان یا دبیرستان فرزندان آن محیط از ادامه تحصیل محروم می شوند، همین مسئله سبب ایجاد شکاف طبقاتی در جامعه می شود اما هنگامی که یک فرد یا افراد خیر اقدام به تأسیس مدرسه و مکان آموزشی مناسب برای بچه های آن منطقه می کنند و آن مکان را وقف دبستان یا دبیرستان می نمایند همین مسئله از یک طرف سبب می شود تا افراد آنجا از درس و تحصیل محروم نگردند و از طرف دیگر باعث می شود تا شکاف طبقاتی به وجود آمده از بین برود و آنان نیز همچون سایر افراد جامعه بتوانند با خیالی راحت به ادامه تحصیل بپردازند.» اهمیت مدیریت بر موقوفات می گویند تمامی شهرستان خدابنده، سراسر شهرستان ملایر، 60 درصد شهرستان تکاب، 25 درصد شهرستان قروه، حدود 120 هکتار از اراضی ممسنی و قسمت اعظمی از شهرهای کرمان و تنکابن وقفی هستند. آمار دیگر از وقفی بودن 10 تا 90درصد اکثر اراضی استان ها و شهرستان های ایران حکایت دارد. حجت الاسلام والمسلمین هادی قبادی، مشاور رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در گفتگو با سرویس گزارش روز کیهان، یکی از راه های نهادینه شدن وقف را مدیریت درست بر موقوفات اعلام می کند و می گوید:«یکی از مهمترین راه هایی که به ترویج و گسترش فرهنگ وقف کمک می کند بهینه سازی مدیریت وقف و نحوه اداره موقوفات است، به بیان دیگر وقتی که مردم می بینند موقوفات به خوبی اداره می شوند و به حال خود رها نمی شوند قطعاً تشویق می شوند که به این موضوع مهم توجه نشان دهند، اما عکس این قضیه، اگر مشاهده شود که هر مکانی پس از وقف به حال خود رها شده و هیچگونه نظارتی هدفمند و قانونمند بر آن اعمال نمی شود و متولی خاصی ندارند، بدون شک این مسئله می تواند به دلسرد شدن مردم و رویگردانی آنها به مسئله وقف منجر شود. با این حال نوع مدیریت بر موقوفات و نحوه اداره آن از نگاه مردم بسیار حائز اهمیت است.» مشاور رئیس سازمان اوقاف و امورخیریه در پاسخ به این سؤال که آیا توانسته ایم فرهنگ وقف را به درستی نهادینه کرده و اهمیت وجودی آن را برای مردم تشریح کنیم، می گوید: «به نظر من در حد معمولی در گسترش فرسنگ ها وقف و نحوه مدیریت بر اماکن وقفی موفق عمل کرده ایم اما تا ایده آل های لازم فرهنگ ها فاصله داریم، یعنی بهتر از این هم می توانستیم عمل کنیم، اما زحمات فراوانی که مسئولان اوقاف در این زمینه متحمل شده اند را نباید نادیده گرفت.» قبادی به ضعف اطلاع رسانی در معرفی وقف و ترویج فرهنگ موقوفات اشاره می کند و می گوید: «علاوه بر مدیریت بر اماکن موقوفه، اطلاع رسانی خوب و به موقع هم می تواند در گسترش وقف و تشویق مردم به انجام این عمل صالح موثر باشد، چون وقتی که مردم از برکات دنیوی و اخروی وقف مطلع شوند و ببینند که چه افراد خیری اقدام به وقف مال و اموال خود کرده اند به طور یقین تشویق می شوند و به این امر خیر گرایش پیدا می کنند، این در حالی است که متأسفانه در رسانه های جمعی و گروهی کشورمان از صدا و سیما به عنوان یک رسانه ملی گرفته تا نشریات و مطبوعات کثیرالانتشار هیچکدام برنامه ها و مطالبی در این باره که درخور توجه باشد ندارند.» این مقام مسئول در سازمان اوقاف در ادامه می گوید: «نباید فقط تمام نگاه ما به سازمان اوقاف به عنوان متولی اصلی موضوع وقف در کشور معطوف باشد. بلکه رسانه ها هم در این باره باید نقش مهم خود را در معرفی اماکن موقوفه و افراد خیر به جامعه ایفا کنند. به عنوان مثال انعکاس دیدگاه های یک فرد خیر و انگیزه او برای انجام وقف مال خود در رسانه ها خصوصاً تلویزیون و رادیو بسیار می تواند در اشاعه فرهنگ وقف و ترغیب مردم به انجام این عمل خیرخواهانه موثر باشد.» قبادی می گوید: «رسانه های دیداری، شنیداری و نوشتاری وقتی که برکات وقف یک بیمارستان یا مدرسه ای را برای مردم تشریح کنند و نشان دهند که مثلاً وقف بیمارستان چقدر در بالا رفتن برکات فرد خیر می افزاید و چگونه چنین مکانی تا سال های سال پس از فوت فرد خیر همچنان منبع خیر و رحمت می شود، قطعاً در افزایش فرهنگ وقف در جامعه کمک خواهد کرد.» وی به سازندگان فیلم و سریال اشاره می کند و می گوید: «سوژه های خوبی برای کارگردانان و سازندگان فیلم ها و سریال ها درباره وقف وجود دارد و از رسانه ملی انتظار بیشتری می رود که سازندگان سریال ها را ترغیب نماید تا به ساخت مجموعه های تلویزیونی با موضوع وقف بپردازند، چون امروزه تاثیر سریال ها و فیلم ها در شکل دهی فرهنگ جامعه بسیار موثر است و از همین رو اگر می خواهیم طبق فرموده مقام معظم رهبری فرهنگ وقف را بیش از پیش ترویج و گسترش نماییم چاره ای نداریم جز اینکه مراکز فرهنگی دیگری از جمله صدا و سیما و سایر رسانه ها در کنار سازمان اوقاف قرار بگیرند و همه با هم به اشاعه این فرهنگ بپردازند.» نقش وقف در ارتقای سطح علمی جامعه یکی از نیازهای اساسی جامعه امروز برای ارتقای سطح علمی، آموزشی و فرهنگی ایجاد مراکز آموزشی، دانشگاهی، مدارس و حوزه های علمیه در سطح کشور است و در این میان وقف می تواند نقش موثری در ارتقای سطح علمی جامعه داشته باشد. همچنان که در حال حاضر برخی از مراکز دانشگاهی و مدارس کشورمان وقفی هستند و توسط افراد خیر دایر شده اند. «خسرو رضوانی» کارشناس ارشد جامعه شناسی در این باره می گوید: «بررسی ها نشان می دهد که نیات افراد خیر برای وقف مال و املاک خود در جوامع اسلامی مختلف و متفاوت است، اما این نیات در کشور ما و خصوصاً در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با نیازهای روز جامعه تطابق پیدا کرده است و سمت و سوی دیگری یافته است، مثلاً اگر دقت کنید می بینید در قبل از انقلاب اغلب موقوفات ساخت مسجد و حسینیه بود و کمتر در مسایل آموزشی متمرکز می شد اما در بعد از انقلاب ساخت مراکز علمی، پژوهشی و آموزشی هم به موقوفات اضافه شد به شکلی که امروزه می بینیم دانشگاه ها و مدارس مهمی توسط افراد خیر ساخته شده و به این نیاز روز جامعه از سوی موقوفات پاسخ داده شده است.» این کارشناس ارشد جامعه شناسی در ادامه می گوید: «احداث مدارس، مراکز آموزشی، حوزه های علمیه، خوابگاه دانشجویان، تاسیس کتابخانه، آزمایشگاه های علمی، فرهنگسرا، کارگاه های حرفه ای، تامین هزینه کتاب، ابزار مورد نیاز دانش آموزان و دانشجویان، هزینه های تحقیق و پژوهش و سایر ابزارهای فرهنگی از جمله نیازهای روز جامعه است که توسط واقفین در سال های اخیر تامین شده که اگر رسانه های تاثیرگذار کشورمان به معرفی این مسایل بپردازند و نشان دهند که چه مراکز علمی مهمی وقف شده است، بدون شک در اشاعه فرهنگ وقف می تواند موثر باشد.» * روزنامه كيهان، یكشنبه ۴ اسفند ۱۳۸۷، شماره ۱۹۳۰۸