Index
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 123028
تاریخ انتشار : 14 اسفند 1387 0:0
تعداد بازدید : 7

نوعدوستي، فرهنگ ديرينه ايرانيان است ١

حسن آقایی حسن آقایی احسان و نکوکاری به هر اندازه و شیوه نمود شکوفایی درک انسان توانمند نسبت به همنوعان محتاج و درمانده در گردش زندگانی است. بخشش در جامعه نقش شبیه کاسبرگ گل در برقراری، سلامت و رشد برگ های گل میان خود دارد. انجام امور خیر فرایندهای مثبت دیگری هم دارد. ایجاد تحکیم روابط انسانی دارا و ندار، ساماندهی کانون های خرد افراد گرفتار از تنگدستی و رها شده در پروسه سلامت بستر زندگی عمومی، آسایش درونی نیکوکاران، تأثیر روانی، فرهنگی و توجه در جامعه نسبت به مستمندان واقعی از جمله این آثار است. اما مهمترین آن که آدم بخشنده از دوستی رزاق خالق یکتا همواره غرق لذت و سرور می شود. عمر و زمان که چون برق و باد می گذرند، با اهمیت ترین پدیده های هستی و سرمایه و فرصت در زمین زندگی هستند. در این مجال و فرصت محدود زندگی به طوری بذر بپاشیم که مزه و طعم حاصل آن، در زندگی مستمندان هم ذوق را جاری و تجلی کند و ماندگار. امام رضا«ع» فرموده است: «نیکوکاری پس انداز جاودان است.» در این سری گزارش نظرات مردم از قشرهای مختلف و برخی کارشناسان علوم انسانی را در مورد انگیزه و احساس افراد خیر در کمک به نیازمندان و تأثیرات نیکوکاری در فرهنگ سازی و اندیش ورزی به این قبیل اقدامات انسان دوستانه و خداپسندانه، جویا می شویم. کمک به نیازمندان یک باور دینی است «تمام زندگی مان را به لطف خدا مدیون امور خدمت و رفع حاجات مردم نیازمند و درمانده هستیم، ما مسلمان هستیم و اعتقاد ایمانی مرتبط با کمک به مستمندان داریم.» این مطلع نظرات یک مغازه دار فروشنده وسایل شکار است در پاسخ به این پرسش که انگیزه مردمان در کمک به افراد و خانواده های مستمند و نیازمند چیست؟. «اکبر مرادی» می افزاید: «خوب یا بد دنیای گذرا و آخرت انسان چگونگی ضمانت اجرایی همین کمک ها به مستمندان و بی بضاعتان است. اگر در این دنیا به وسع و همت خود به چنین امر انسانی توجه کنیم خداوند هم به عنوان پاداش نیکوکاری، به ما عنایت می کند و ما که مسلمان هستیم در ارتباط به این کمک کردن ها دلایل ایمانی داریم.» وی در این خصوص توضیح می دهد:«در بعد انسانی، کمک به نیازمندان یک وظیفه ایمانی- انسانی است. براین مبنا همه کسانی که استطاعت مالی دارند می باید از طریق کمک رسانی به ضعفا اقدام کنند. اگر افراد گرفتار تنگدستی مورد یاری قرارگیرند معتقدم فردای آن روز خداوند چند برابر نسبت به آنچه کمک شده، خیر و عوض می دهد.» او کمک به تأمین خانه و ایمن کردن امور زندگی یک خانواده 4-3 خانواری را به عنوان نمونه مطرح و تاکید می کند: «اگر هر قدر دست بخشنده داشته باشیم خداوند هم به همان حد و حتی بیش از آن به ما بخشندگی می کند. کسانی که اعتقادات به این ارتباط ما بین خود و خالق داشته باشند هرگز از انجام کارهای خیر و یاری به نیازمندان غفلت نخواهند کرد و از ذره ای کار نیک نتیجه مثبت آن را می بینند.» تجلی مفهوم انسانیت از یک خانم محجبه که در پیاده رو کالسکه دو فرزند خردسالش را هل می دهد، نظرش را در باره نیکوکاری مردم نسبت به یکدیگر، می پرسم. او می گوید: «کمک کردن به مستمندان یک تجلی خوب انسانی و مورد پسند و رضایت خداوند است.» وی خود را منیره و خانه دار معرفی می کند. در خصوص احساس مردمانی که مشکلاتی از زندگی درماندگان را برطرف می کنند و اثرات روانی آن در جامعه، مردم و حتی بچه ها، همچون سایر شهروندان نیز اشاراتی دارد که در ادامه این سری گزارش خواهیم خواند. چگونگی رفع معضل 10ساله «اخباری» شغل آزاد دارد و می گوید که تلاش کرده تا در برنامه جشن رمضان و جشن نیکوکاری نقش فعالی داشته باشد. وی به نقل از یکی از افراد خیر آشنا تعریف می کند فردی که از وی مبلغی بستانکار بود روزی به او زنگ می زند می گوید از بابت طلبش یکصدوپنجاه هزار تومان جهت کمک به هزینه اطعام افطاری هزینه کند. آن فرد خواسته او را اجابت می کند. چند روزی می گذرد همان شخص کمک کننده نزد فرد خیر می آید و با خرسندی به حاجتی که 10سال در انتظار آن بوده رسیده است فرد خیر بر این باور است که آن عمل خیر و کمک به ایتام در ماه رمضان سبب رفع مشکلش پس از یک دهه شد. روی این اعتقاد نذر کرده تا هر سال در آن عبادت و ثواب دخیل باشد. رخ بینوایان رخم زرد کرد «اخباری» همچنین معتقد است انسانی هایی که آسایش و راحتی خیال و فکر را تنها برای خود نمی خواهند و با خلوص نیت به فکر خشنود کردن اهل و عیال خانواده ای درمانده یا بدون سرپرست و تهیدست هستند نیز از رضایت خدا و رحمت او غافل نمی شوند و آرامش درونی دارند.» «سرخانی» حسابدار یک شخص خیر است. تعریف می کند: «روزی یکی از آشنایان معتبر محل به دفترکارمان آمد به «حاج آقا» گفت برای تهیه جهیزیه دختر یک خانواده تهیدست مشغول جمع آوری وجوه این امر خداپسندانه است. حاج آقا آن شخص آشنا را مأمور خرید لوازم جهیزیه برای خانواده مورد نظر کرد و به او می گوید برود اسباب جهیزیه را تهیه کند و بیاید کل هزینه را خود پرداخت خواهد کرد. آن آشنا رفت چند روز بعد آمد و جمع ریز هزینه خرید لوازم مربوطه را ارائه داد. و او هم مبلغ مخارج مذکور را به آن شخص پرداخت کرد.» شگفتی های علمی و توسعه توانمندی های فناوری در عرصه های گوناگون و خلاصه آن که مدرنیزه و ماشینی شدن ساخت و بافت زندگی در گستره جهانی و به هر حال در جوامعی که آهنگ پیشروی را می نوازند، قادر نبوده و نیستند سرشت و ارزش های نیک و کردارهای معرفتی انسان ها را جابه جا کنند. استحکام هم اندیشی در کمک و یاری همنوع به همنوع و هموطن در جامعه ما نمونه ای دیرینه از باورها و نکوداشت فرهنگ احسان نسبت به ضعفا و تهیدستان است. در این پروسه، انگیزه خالصانه در رویکرد به کارهای نیک مطرح می شود. لیکن بجاست یادآوری کرد که نیت انسان برای انجام امر کمک به درماندگان در زندگی نسبت به عمل به آن، ارجحیت دارد. حضرت محمد«ص» پیامبر عظیم الشان اسلام در این خصوص فرموده است: «نیت مؤمن بهتر از عمل اوست.» از سوی دیگر مبنای روایات در زمینه انگیزه و عمل که کاری اخلاقی و ستایش شده حاکی از آن است که احسان و یاری به مستمندان جایگاهی رفیع در پیشگاه الهی نیز دارد چنانچه برای خشنودی و رضایت باریتعالی صورت گیرد. خلاصه آن که اصولا باورها و رسوم فرهنگی و... با تحولات مکانیکی و مدرنیزه شدن ابزارهای کار و زندگی، تغییری بنیادین نمی یابند. مثلا همین کمک کردن به نیازمندان در عرف و ملیت ما دستخوش شرایط و دگرگونی های کلان در کشور و جامعه نشده و فطرت انسانی همواره ریشه دار و متجلی است. بخشندگی؛ «همت عالی» «مردم مفاهیم و تاثیرات معنوی و مادی عمل به احسان و نیکوکاری را به خوبی درک می کنند و این امر خیرخواهی، بخشی از عملکرد زندگی شان است.» «حمید خمجانی» دبیر فدراسیون بسکتبال کشورمان، نیکوکاری و کمک به افراد مستمند را از جمله رفتارها و اقدامات پسندیده در جامعه اسلامی می خواند که رواج پیدا کرده و اوج گرفته است. گفته وی همچنین حاکی از آن است که مردم مفهوم این امر خیرخواهانه را درک کرده اند و بسیاری نیکوکاری را سر لوحه امور خود قرار داده و طوری است که جزیی از زندگی شده تا به این طریق و توجه بتوانند به همنوعان خود در رفع و یا کاهش مشکلات حیاتی شان تا حدی که امکان دارند کمک کنند. «خمجانی» در همین ارتباط با بیان این که احسان و نکوکاری نسبت به نیازمندان، مضاف بر حوزه تاکیدات فراگیر در قرآن و توصیه های اسلامی، ریشه در نهاد انسانی دارد و مردم در جامعه ما خواه ناخواه به سمت یاری و کمک نیازمندان روی می برند، می افزاید، «رویکرد مشارکت در امر نیکوکاری، نرخ و مبلغ ندارد حتی بچه ها قلک پس اندازشان را در جشن نیکوکاری به بچه های خانواده های تهیدست هدیه می کنند و بزرگترها هر کس فراخور وسع اش کمک نقدی و مالی مورد نیاز در اختیار مستمندان قرار می دهند. این نکته هم شایان توجه است که در امر همیاری و کمک به نیازمندان این اعتقاد شاخص برای همه کسانی که در چنین قبیل امور خیر مشارکت می کنند هیچ گونه چشم هم چشمی نیست و همه از سرخلوص و وظیفه انسانی خود بخشندگی می کنند...» رفع نیاز تهیدستان وظیفه ای دینی- درونی زدودن فقر، ایجاد شرایط مناسب برای آرامش روحی و روانی و روند زندگی محرومان و کاهش دغدغه های نیازمندان، کار و امر باطنی هر انسان توانمند است که خود را عهده دار انجام آن می داند. این مضمون کلی دیدگاه «رضاپاشا» درباره احسان و نیک انجامی در جامعه است. وی می گوید: «کمک کردن به فرد و یا خانواده مستمند یک وظیفه دینی، شرعی، انسانی است. اگر در شخصی این احساس پدید آید که غیر از وظیفه خویشی خانواده خود، نسبت به افراد درمانده و بی بضاعت در رفع مشکلات زندگی شان هم وظیفه انسانی و دینی دارد، آنگاه همین وظیفه به او حکم می کند به فکر مستمندان باشد و به حد توانایی خود به آنان کمک کند. احتمالا غیر از این، معروف است که فقر از یک در وارد شود، باور دینی از در دیگر بیرون می رود.» این شهروند تاکید می کند: «در کمک کردن به دیگران منتهی در وهله اول باید مستمند واقعی را شناخت. این مورد به نظر من مهمتر از کمک کردن است.» او همچنین کمک کردن به افراد- فقیرنما- سرراهی (در معابر) را تأیید نمی کند: «نوعی گداپروری است.» لذت ثروت در تحول بخشندگی است «م- اردستانی» جامعه شناسی خوانده اما چند مدتی است که موقتاً تدریس را به قول خودش کنار گذاشته و شغل آزاد اختیار کرده است. موقعی کنار او روی صندلی محوطه سکوی مترو می نشینم که انگشت اشاره اش لای صفحات یک کتاب جیبی قطور در دست است و محو انبوه جمعیت مسافران پرجنب و جوش و منتظر آمدن قطار شهری است. صحبتم را با این جمله شروع می کنم: شلوغی جمعیت، گویا فرصت مطالعه را از شما گرفته است. نگاهی به کتاب در دستش می اندازد و شادمانه می گوید: -نه. گفتارهای پرصدا و شتاب زدگی برخی آدم ها جالبند. می شود گفت همین شور و مزاح و گفتمان های بین مردم خودش نوعی داستان های کوتاه زندگی و کتابت ناطق است...» قطار به ایستگاه می آید و متوقف می شود. او می گوید: «انگار این قطار هم نصیب ما نمی شود.» «درباره مشارکت مردم از هر قشر در کمک به نیازمندان چه نظری دارید خاصه چند روز دیگر که جشن احسان و نیکوکاری به روال سال های قبل در کشور برگزار می شود.» می گوید: «خیلی خوب است آن هم در زمانی که مردم تدارک عید نوروز را دارند. رسم پسندیده ای است. از جنبه جامعه شناسی و حتی مردم شناسی آن حضور طبقات مختلف شهروندی در کمک به کسانی که به لحاظ مالی دچار نگرانی هستند، یک پدیده غرورمند انسانی با نیت معنوی است.» وی با اشاره به پیوند عمیق باورهای دینی در زندگی فردی و اجتماعی افراد جامعه می گوید: «اصولا آموزه های فرهنگ ریشه دار ملی و ایمانی جامعه ما در هر حال و زمان فعلیت های جالب داشته است که یک نمونه آن، آوازه جهانی میهمان دوستی ایرانیان است. این را همه شرق شناسان و جهانگردان و مورخان که به ایران سفر کرده اند در یادداشت ها و خاطرات شان منعکس کرده اند. ازمنظر جهانی هم انسان ها در کل جوامع وجه اشتراک نکوکاری دارند و در حمایت و مشارکت کمک به مردمان آسیب زده و درمانده احساسات خود را نشان می دهند که متاثر از حضور و بیداری وجدان در این گروه از انسان ها است لیکن در جامعه ایران پایبندی به باورها و عواطف رقیق انسانی عمیق تر و گسترده تر است. در علم و قوانین جامعه شناسی، ارزش ها، شعارها و رسوم رایج هر یک متاثر از سنت ها و اعتقادات در جامعه جایگاه و تعریف مشخص دارد. همگرایی شرکت در کمک های مادی و معنوی، رسمی اجتماعی از جمله رسوم در جامعه است. انگیزه چنین حضور همان ریشه داشتن در طبیعت و وجدان به اصطلاح بیدار جماعت است. بر این پایه، مردم معتقدند کمک کردن به نیازمندان از جهات گوناگون در سلامت و زندگی شان و برکت کسب و کار اثربخش است به ویژه آن که قلباً به لطف خدا اعتقاد راسخ دارند، نقداً احساس آرامش می کنند.» این کارشناس جامعه شناس در جمعبندی نظرات خود، چنین اظهار می دارد که لذت مال و ثروت در بخشش به نیازمندان است: «دارایی و مایملک به مرور به نظر مالک یکنواخت و تکراری می آید اما با کمک به مستحق به لحاظ روان شناسی هم، یک تحول روحی به شخص دست می دهد. تنها همان شادمان دیدن یک خانواده بی بضاعت، روان بخشنده را به وجد معنوی می آورد.» آدم بی نیاز نیست اما نظر «سرخانی» حسابدار، مرتبط با همیاری مردم خیر نسبت به افراد و خانواده های بی بضاعت، به نوعی مثالی از سکه دو رو است که یک رویش کمک به مستمندان و رویه دیگر کمک به خود (مردم) است. او چنین توضیح می دهد: - «مردم فکر می کنند کمک به نیازمندان، به نوعی- در واقع- کمک به خودشان است.» «وی بر این باور است که نیکوکاری مقدمه امید به بر آوردن نیاز شخص عامل نیکوکاری است.» او در عین حال می گوید: «فرد کمک کننده از نظر روحی به آرامش می رسد. و این شعر را زمزمه می کند: تو نیکی می کن و در دجله انداز که ایزد در بیابانت دهد باز * منبع : سه شنبه ۱۳ اسفند ۱۳۸۷، شماره ۱۹۳۱۳