Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 125065
تاریخ انتشار : 16 فروردین 1388 0:0
تعداد مشاهدات : 7

ساواك با مغازه هاي تعطيل برخورد مي كرد

سيما رادمنش
نقش اصناف و بازاريان در پيروزي انقلاب در گفتگو با محمد حسين رجايي ساواك با مغازه هاي تعطيل برخورد مي كرد وقتي جلوي در منزل برادر بزرگ تر شهيد رجايي قرار گرفتم چند دقيقه اي منتظر ماندم تا پيرمرد پله ها را تا پايين طي و در را به رويم باز كند. او با خوشرويي مرا به طبقه بالا به سالن بزرگ و دلبازي هدايت كرد؛ سالني كه يك طرف آن پشتي و در طرف ديگر مبلمان ساده و راحتي چيده شده بود و در گوشه اي قاب عكس شهيد محمد علي رجايي به همراه تصوير جواني خودش جلب توجه مي كرد. در عكس قاب شده محمد حسين رجايي شباهت بسياري با شهيد محمد علي رجايي دارد. اما گذشت زمان شباهت ها را از بين برده است و هم اينك وي با خاطرات برادر زندگي خود را سپري مي كند. محمدحسين رجايي كه خود از بازاريان قديمي است و از كودكي مسووليت بزرگ كردن برادرش را برعهده گرفته است خود نيز همپاي برادر اما در بخش اصناف دست به مبارزات صنفي زده است. وي نقش بازاريان را در انقلاب بسيار پررنگ مي داند و سهم بازاريان را در پيروزي انقلاب 60 درصد مي داند كه توانستند با هماهنگي و برنامه ريزي به مدت 15 سال بعد از سال 1342 در پيروزي انقلاب نقش مهمي ايفا كنند. برادر شهيد رجايي بودن چه احساسي دارد؟ حس برادري جنبه خاص خودش را دارد و احساس اجتماعي نيز بحث ديگري است. اگر پرسيده شود برادر خوب است يا رفيق، به عقيده من برادري كه رفيق باشد و هر دو با هم در رفاقت باشند نه در رقابت؛ من و برادرم هميشه رفيق بوديم. خوب برادرم از من كوچك تر بود و وقتي پدرمان فوت شد، محمدعلي3 سالش بود و من 13 ساله بودم و مي شود به نوعي گفت ايشان را من از بچگي بزرگ كردم و يك خانواده بوديم تا اين كه ايشان ازدواج كردند. شما 10 سال از ايشان بزرگ تر بوديد. تا چه اندازه در شكل گيري تفكرات انقلابي ايشان نقش داشتيد؟ سال ها قبل از اين كه ايشان يك فرد سياسي بشود ما در مجالس مذهبي شركت داشتيم و در زمان فعاليت جمعيت فدائيان اسلام، ايشان جذب آنها شد و در مجالس مذهبي آنها شركت داشتند. حدود سال 1328 بود كه ايشان وارد نيروي هوايي شد و شب هاي جمعه نيز در جلساتي كه آقاي طالقاني برپا مي كردند، حضور داشتند و با داير شدن مسجد هدايت ايشان مرتب در جلسات آيت الله طالقاني شركت مي كردند و در پي تشويق و تبليغات آقاي طالقاني براي شغل معلمي، ايشان وارد آموزش و پرورش شدند. در واقع مدت 5 سال خدمات نيروي هوايي دوره متوسط را با تحصيل شبانه گذراندند و سپس به دانشسراي عالي رفتند و توانستند ليسانس خود را در رشته آمار به پايان برسانند و به سمت دبير رياضي به استخدام وزارت فرهنگ درآيند. ايشان در مدتي كه آموزگار بودند هميشه دبيري دلسوز و پركار بود و ضمن تدريس به فرا گرفتن علوم اسلامي و انجام فعاليت هاي سياسي همت مي گماشت. من و برادرم تا زماني كه ايشان ازدواج كند در خيلي از مجالس با هم حضور داشتيم. ايشان از چه زمان وارد احزاب سياسي شد؟ ايشان در جبهه ملي كه آقاي بازرگان نيز حضور داشتند عضو بودند ولي بعد به دليل اختلافات فكري جدا شدند و عضو نهضت آزادي شدند كه منجر به دستگيري و زنداني شدن وي به مدت حدود 2 ماه شد و بعد از آزادي فعاليت هاي سياسي خود را ادامه داد تا اين كه با لو رفتن كتابش دوباره دستگير شد و مدت4 سال در زندان هاي رژيم پهلوي انواع شكنجه ها را تحمل كرد و در سال 57 با اوج گيري انقلاب اسلامي آزاد و بلافاصله به ادامه مبارزات سياسي و فرهنگي خود پرداخت و در كميته استقبال از ورود امام نيز حضور داشت. فعاليت بازاريان و اصناف در مخالفت با شاهو پيروزي انقلاب به چه شكلي آغاز شد؟ يك زماني از تاريخ ايران عزاداري ممنوع بود و هيچ كس حق عزاداري نداشت و مردم در خانه هاي خود مراسم را برگزار مي كردند و برگزاري مراسم در اجتماعات ممنوع بود و به مرور يك مقدار اين فشارها و خفقان ها كم شد و مراسم يك مقدار آزاد شد وبه صورت فاميلي و محلي برگزار مي شد و بعد از آن هيات ها شكل گرفتند كه همين هيات ها نقش موثري در پيروزي انقلاب داشتند و مداحان نقش قابل توجهي در آماده كردن مردم داشتند. چند هيات بودند؟ در حال حاضر در اصناف 140 اتحاديه داريم اعم از توليدي و توزيعي كه آن موقع شايد تعداد آنها حدود110 اتحاديه مي شد كه هر صنفي براي خودش يك انجمن اسلامي داشت كه هم كارهاي صنفي مي كرد و هم كارهاي تبليغاتي. سازماندهي اين تشكل ها و هيات ها براي هماهنگ شدن با جريان انقلاب چگونه صورت مي گرفت؟ آن موقع ارتباط با امام خميني برقرار بود و اعلاميه اي كه صادر مي شد با سازماندهي كه شده بود بين تهران و شهرستان ها تكثير و توزيع مي شد. در سراسر ايران اصناف در شهرستان ها هيات هاي خاص خودشان را داشتند و عده اي از برادران صنفي بودند كه كارشان اين بود تا مسائلي كه مطرح مي شد را بين تهران و شهرستان ها انتقال دهند و هر كس مسووليتي داشت و در واقع براي هماهنگي يك وحدتي به وجود آمده بود و موضوعاتي كه هر هفته بايد مطرح مي شد از اين طريق منتقل مي شد. موضوعاتي كه بايد در هفته در جمع اين تشكل ها و اصناف بحث و بررسي مي شد را چه كسي مشخص و هماهنگ مي كرد؟ خدا رحمتش كند، آقاي فلسفي اين كار را بر عهده داشتند. ايشان واعظ بودند و نقش موثري در اين زمينه داشتند و هماهنگي خوبي را بين روحانيت و بازاريان بوجود آوردند كه در شهرستان ها نيز اين حركت به خوبي پيش رفت. آقاي فلسفي در زمان طاغوت، آدم سرشناسي بود و كساني كه پاي منبر هستند، ايشان را حتما مي شناسند.آقاي فلسفي ارتباط خوبي با امام داشتند و ارتباط بين روحانيت و يكسري از بچه هاي بازار را هماهنگ مي كردند تا موضوعات مهمي كه بايد مطرح شودبه صورت هماهنگ بين تهران و شهرستان ها مطرح شود. اين فعاليت ها از سال 1342 بعد از دستگيري امام آغاز شد و ظرف 15 سال تا زمان وقوع انقلاب ادامه يافت كه البته كار ساده اي نبود. در جلساتي كه موضوعات هفتگي مطرح مي شد از بازارياني كه در اين هيات ها شركت داشتند چه درخواستي مي شد؟ بازار در زمان طاغوت در براندازي حكومت خيلي فعاليت كرد و در برهه اي، فكر كنم سال 56 بود بازاريان به مدت 4 ماه كسب خود را تعطيل كردند آن هم در زماني كه اعضاي صنفي حاضر نبودند يك روز هم تعطيل كنند، به اين دليل كه وقتي بازار را تعطيل مي كردند از طرف ساواك روي درب مغازه ها علامت مي زدند و جلوي مغازه برخي ها را تيغه مي زدند. منظورتان از بازار همان بازار مركزي تهران بود؟ بازار مركزي تهران و شهرستان ها؛ ولي 4 ماه تعطيلي مربوط به بازار تهران بود و در مدتي كه بازار تعطيل بود حقوق شاگردان پرداخت مي شد. علاوه بر آن بازاريان با كارگران شركت نفت در آبادان هم همكاري كردند تا آنها هم دست از كار بكشند و حقوقشان را بگيرند تا در نتيجه اين حركت، دولت يك مقدار فلج شود. بعد از 4 ماه تعطيلي چه نتيجه اي گرفتيد؟ بعد از 4 ماه تعطيلي، ماه محرم و صفر پيش آمد كه اين دو ماه در شكل گيري تفكرات انقلاب خيلي تاثيرگذار بود و در جمع هاي عزاداري ها شكل مي گرفت، از مظلوميت امام حسين و ظلم و ستم هاي آن زمان سخن به ميان مي آمد كه به نوعي هماهنگي داشت با مسائل و شرايط آن زمان كه در واقع شور انقلابي كم كم با هماهنگي ها بين مردم، روحانيت، دانشگاهيان و ارتش صورت گرفت و اين حركت به اوج خود رسيد. بيانيه ها و موضوعاتي كه از سال 1342 در جمع بازاريان مطرح مي شد حول چه موضوعاتي بود؟ آيا دستورات خاصي براي انجام پاره اي تحركات نيز داده مي شد؟ در موارد خاصي دستور حركت هم داده مي شد، ولي هميشه اين طور نبود. براي هدايت، امام هميشه با مردم ارتباط داشت و بيشتر اطلاع رساني سياسي بود. در واقع مي توان گفت قبل از انقلاب هيچ كس فكر نان و آب نبود و مساله اقتصادي مطرح نبود، علت اين حركت انقلابي آن بود كه شاه مي خواست ايران را بفروشد و فروخته بود و وقتي امام با مساله كاپيتولاسيون مخالفت كرد، واقعا همه خواب بودند، حتي يكسري از روحانيون حركت امام را قبول نداشتند و بي نتيجه مي دانستند اما با عزم راسخي كه امام داشت و افرادي كه با وي بودند انقلاب به نتيجه رسيد. آن زمان حزب هاي مختلفي نيز فعاليت داشتند نقش آنها را چقدر موثر مي دانيد؟ آنهايي كه با امام همكاري داشتند موتلفه بودند و از طريق روحانيت توانستند ارتباطي بين دانشگاه و حوزه علميه برقرار كنند. نقش موتلفه چه بود؟ موتلفه يعني ائتلاف. از همان زمان ها هر صنف براي خودش هيات هاي مختلفي داشت. وقتي مساله مخالفت با رژيم پيش آمد اين هيات ها با هم هماهنگ شدند، يعني از سال 1342 و دستگيري امام خميني (ره) اين هماهنگي ها بيشتر شد، اما هيات موتلفه از سال 58 و 59 به اين نام شناخته شد. شهيد رجايي چطور از نهضت آزادي جدا شدند؟ نهضت آزادي مشتقي بود از جبهه ملي كه قبلا با هم همكاري مي كردند، اما بر اثر اختلاف نظر بر سر يكسري از مسائل از هم جدا شدند. شهيد رجايي فعاليت هاي سياسي و فرهنگي بسياري داشتند از جمله تدريس در مدارس كمال و رفاه و همكاري با بنياد رفاه و تعاون اسلامي. تا وقتي ايشان ازدواج نكرده بودند ما در يك منزل بوديم و وقتي رفقاي دانشگاهي ايشان مي خواستند جلسه بگذارند شب هاي خاصي دور هم جمع مي شدند و به تبادل نظر مي پرداختند. به هر حال ما در اصناف بوديم و ايشان با دانشگاهيان در ارتباط بودند و هيات هاي صنفي هيات هاي خلق الساعه نبودند، بلكه ريشه داشتند. سهم بازار در وقوع انقلاب چقدر بود؟ فكر كنم 60 درصد، اما به هر حال همه گروه ها چه روحانيت، چه دانشگاهيان همه در اين راه زحمت كشيدند. انگيزه اصناف از حضور در مبارزات انقلابيعليه رژيم شاه چه بود؟ هدف اصناف از انقلاب مبارزه با رژيمي بود كه با دين مخالفت مي كرد و انقلاب جنبه اسلامي داشت. تحرك بازاريان بيشتر جنبه اعتقادي داشت، در واقع هيچ يك طمع آن را نداشتند كه وارد سياست شوند، ولي خب بعد از انقلاب به اجبار برخي ناچار شدند اداره برخي كارها را به عهده بگيرند تا يك روحاني يا متخصص بيايد و كار را بسپارند به او. همواره از شهيد رجايي به عنوان يك رئيس جمهور محبوب ياد مي شود و دولتآقاي احمدي نژاد نيز در ابتداي آغاز دولت نهم اعلام كرده است كه مي خواهد راه وي را ادامه دهد. تا چه اندازه وي را در اين راه موفق مي بينيد؟ همانطور كه خود آقاي رئيس جمهور گزارش دادند خدمات ارزنده اي در سال هاي اخير اتفاق افتاده است و ايشان قصدشان خدمت است، اما به هر حال ضايعاتي از گذشته وجود دارد كه بيشتر از خدمات انجام شده است و براي حل مشكلات بايد نظارت براي جلوگيري از تخلفات قوي تر شود و با رشد بخش خصوصي و تقويت توليد و ايجاد اشتغال به مرور مشكلات حل شود. به عقيده من شرايط اقتصادي وقتي سالم مي شود كه درآمدها با هزينه ها جور درآيد و توليد، افزايش يابد. به هر حال همان طور كه رئيس جمهور در ابتداي دولت اعلام كرد، راه شهيد رجايي را ادامه مي دهد و انصافا ايشان خوب كار كردند. *منبع : www.jamejamonline.ir (ویژه نامۀ سی بهار) دوشنبه 21 بهمن 1387