Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 125070
تاریخ انتشار : 16 فروردین 1388 0:0
تعداد مشاهدات : 9

آوازهايي براي هميشه

جواد بشارتي
در تاريخ معاصر ايران، موسيقي هاي ملي ميهني كه با شرايط اجتماعي و سياسي پيوند خورده اند و به لحاظ دوره زماني و تاريخي و تطابق با آرمان هاي آزاديخواهانه و انقلابي، قابل تقسيم به سه دوره زماني يا سه گذر تاريخي هستند. دوره اول- انقلاب مشروطه: اولين شكل گيري تصانيف در مواجهه با اجتماع و شرايط سياسي آن روزگار در انقلاب مشروطه جلوه گر مي شود. ضمن آن كه اساسا آغاز تغييرات و تحولات بنيادين در موسيقي و شكل گيري موسيقي نوين ايراني و پديد آمده فرم هاي جديد نيز محصول اين دوره است. عارف قزويني شاخص ترين و به نوعي تنها چهره عرصه مورد نظر يعني تصانيف انقلابي است. دوره دوم- پس از انقلاب مشروطه تا دهه 50: در فاصله انتقال قدرت از قاجار به پهلوي و آشوب ها و كشمكش هاي سياسي و حوادث و اتفاقات آن روزگار، كساني چون درويش خان، مرتضي ني داوود و اميرجاهد تا فاصله شهريور 20 آثاري پديد آوردند كه امروزه به عنوان تصانيف اجتماعي و ملي محسوب مي شوند. «مرغ سحر ناله سركن» ساخته مرتضي ني داوود در ماهور؛ «زمن نگارم» ساخته درويش خان در ماهور كه هر دو با شعر ملك الشعراي بهار همراه است از مشهورترين آثار در شرايط آن روزگارند. دوره سوم- دهه 50 تا انقلاب 57- اين دوره مهم ترين و موثرترين دوره به لحاظ شكل گيري جريانات موسيقي انقلابي در تاريخ معاصرند. ضمن آن كه در خود موسيقي نيز به لحاظ انديشگي، بيان، ساختار و فرم و زيبايي شناسي تحول و تغييراتي بنيادين حاصل شد كه برخي از آن با عنوان تحول در موسيقي هم ياد مي كنند. در دهه 50، تعدادي از مجريان موسيقي پاپ به دليل نوع اشعار، فضاي ترانه هايشان و نوع ارتباط اجتماعي شان، موسيقي انتقادي اجتماعي را نمايندگي مي كردند. اين ترانه ها به لحاظ ساختار و فرم، ساده بودند و با اشعاري كه جنبه سياسي اجتماعي و انتقادي پيدا مي كرد به شهرت مي رسيدند. نكته جالب شايعات، داستان سرايي و افسانه سازي پيرامون برخي شخصيت ها و افراد و نسبت آنها با اين ترانه ها سبب شهرت و پايگاه اجتماعي آن مي شد. نمونه روشن چنين نگرشي، ترانه «مرا ببوس» از ساخته هاي مجيد وفادار با آواز گل نراقي است. نسبت دادن اين ترانه به گلسرخي پيش از اعدام و شايعه خواندن آن به عنوان وصيت به دخترش! اين ترانه معمولي و عاشقانه را به اثري سياسي و حتي ممنوعه بدل كرده بود.با اين حال از اواسط دهه 50 با شكل گيري گروه شيدا و عارف كه متاثر از دانشكده هنرهاي زيبا و مركز حفظ و اشاعه با شعارهاي هويت مدار و بازگشت به خويشتن بود، علاوه بر به وجود آمدن يك جريان موسيقي، در حضور اجتماعي سياسي موسيقي ايراني و خارج كردن موسيقي ايراني از انزواي عرفاني و تاريخي اش بسيار موثر عمل كرد. اوج چنين حركت هايي در سال 57 و پس از شهريور 57 بوفور نمود يافت. در كنار اين جريان، دو عرصه و جريان ديگر در ساخت آثار انقلابي و موسيقي مربوط به انقلاب در فاصله سال هاي 57 تا اوايل 60 وارد عمل شدند. در واقع با اين پيش فرض ها موسيقي مربوط به دوران انقلاب را به لحاظ نوع موسيقي و فضا و بيان آثار به سه دسته يا سه گروه مي توان تقسيم بندي كرد. سرودهاي انقلابي: در سال57 برخي نيروهاي فعال و انقلابي كه با عناصر و پديده هاي فرهنگي مانوس بودند در فضاي انقلابي، بخش فرهنگي انقلاب را با ساختن شعارها، ديوارنوشته ها و كليشه سازي ديواري ، نقاشي و سرانجام سرود پديد آوردند. در بخش ساختن سرود، افرادي كه گاه حتي موسيقيدان نبوده و فعاليت حرفه اي موسيقي نداشتند سرودهايي را با تاثير و تاسي از حوادث ساخته و با مجموعه اي از نوجوانان و جوانان كه اغلب دانش آموز بودند، اجرا مي كردند. شاخص ترين آثار اين بخش، سرودهايي نظير «خميني اي امام»؛ «درود ، درود بر جواني كه كشته شد به ميدان شهدا» يا «برخيزيد اي شهيدان راه وطن» يا «الم نشرح لك صدرك» كه همگي توسط حميد شاهنگيان ساخته شده و با گروه سرود متشكل از دانش آموزان اجرا شده است از جمله روز 12 بهمن در فرودگاه مهرآباد اجراي سرود خميني امام و همان روز سرود «برخيزيد» در بهشت زهرا. لازم به ذكر است كه شعر بسياري از اين سرودها از حميد سبزواري است. سرود ترانه ها: در سال 57 و سال هاي پس از آن، تعدادي از آهنگسازان و نغمه پردازاني كه به ساخت ترانه مشغول بوده و اغلب در راديو و تلويزيون ترانه سازي مي كردند با شكل گيري انقلاب و تغيير شرايط، به سمت ساخت آثاري انقلابي روي آوردند. اين آثار با ساختار ملوديك ترانه اي اما با بهره گيري از ريتم و ضر باهنگ و مضامين مرتبط با انقلاب آثاري را شكل دادند كه آنها را مي توان سرود ترانه ناميد. «ايران ايران ايران رگبار مسلسل ها» ساخته فريدون خشنود با آواز رضا رويگري شايد معروف ترين اثر اين بخش باشد. در سال هاي پس از انقلاب احمد علي راغب با ساخت آثاري چون «اي مجاهد شهيد مطهر» ،« اين بانگ آزادي است»، «اين پيروزي، خجسته باد اين پيروزي» و همه با صداي گلريز، آثار مشهور اين دسته را به وجود آورد. سرود تصنيف ها: تصنيف، آواز با كلام و موزوني است كه علاوه بر آهنگسازي بافت و ساختار موسيقايي و ارتباط آن با شعر فارسي و موسيقي ايراني دارد كه اين فرم را از فرم هايي نظير ترانه و سرود متمايز مي كند. در سال 57 هنرمنداني چون محمدرضا لطفي، حسين عليزاده و پرويز مشكاتيان كه پيش از آن تجربياتي در موسيقي ايراني يك تحول را بنيان نهاده بودند، با پيوستن به جريان انقلاب، موسيقي ايراني را به عرصه اجتماع و فعاليت هاي سياسي اجتماعي كشاندند. «ايران اي سراي اميد»، «اي ايران اي قله آتشفشان»، «آن زمان كه بنهادم سر به پاي آزادي» ، «مي گذرد كاروان، روي گل ارغوان» از ساخته هاي محمدرضا لطفي؛ «ژاله خون شد» ، «شهيد راه تو افتخار»، «ايران خورشيد تابان دارد» از ساخته هاي حسين عليزاده و «همراه شو عزيز» ،«مرا عاشق»، «ايراني به سر كن ذوق مستي» از ساخته هاي پرويز مشكاتيان از آثار مشهور و ممتاز اين شيوه هستند. آثاري كه با آواز محمدرضا شجريان و شهرام ناظري و با حضور هوشنگ ابتهاج در مقام راهنما و مشاور و شاعر مجموعه اي را سامان بخشيدند كه از آن با نام چاوش هاي نه گانه (9 آلبوم از چاوش يك تا 9) ياد مي كنند. *منبع : www.jamejamonline.ir (ویژه نامۀ سی بهار) دوشنبه 21 بهمن 1387