Index
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 128764
تاریخ انتشار : 19 خرداد 1388 0:0
تعداد بازدید : 19

گنجينه گياهان ايران پس از 65 سال گردآوري شد

خبرگزاري فارس: موسسه تحقيقات گياهپزشكي كشور اعلام كرد: با تلاش 65 ساله پژوهشگران گياه پزشكي هرباريوم گنجينه گياهان و ذخاير ژني رستنيهاي ايران تهيه شد. موسسه تحقيقات گياه پزشكي كشور به خبرنگار فارس اعلام كرد: با تلاش 65 ساله هرباريوم گنجينه گياهان و ذخاير ژني رستنيهاي ايران تهيه شد.هرباريوم وزارت جهاد كشاورزي جمهوري اسلامي ايران در سال 1324 تاسيس شده و قديمي ترين هرباريوم در تشكيلات وزارت محسوب مي شود. اين مجموعه كم نظير علمي در طبقه سوم ساختمان موزه واقع در موسسه تحقيقات گياهپزشكي كشور مستقر است. هرباريوم فوق حاوي مجموعه هايي غني از قارچ ها، شبه قارچ ها ، گلسنگ ها ، گياهان گلدار، بازدانگان، سرخس ها، خزه ها و جلبك ها به ويژه گونه هاي مرتبط با گياهپزشكي است. اين هر باريوم تحت نام Herbarium Ministerii Agriculturae و با شناسه IRAN در مجامع بين المللي و فهرست هر باريوم هاي جهان به آدرسhttp://sweetgum.nybg.org/ih ثبت شده و شهرت جهاني دارد. علاوه بر ثبت جهاني در بهمن ماه سال 1387 اين مجموعه ارزشمند با شماره 26 در فهرست آثار طبيعي كشور به عنوان اولين اثر طبيعي از اين دست ثبت شد.هر باريوم وزارت جهاد كشاورزي همچون كتابخانه اي مستند علاوه بر اينكه مخزن و بانك نگهداري اطلاعات تنوع زيستي و تاريخ طبيعي كشور است، به عنوان ضروري ترين ابزار در جهت تحقيق و بررسي در زمينه رده بندي رستني ها به ويژه آرايه هايي كه به عنوان منابع ژنتيكي ، عوامل كنترل بيولوژيك، ميزبان هاي ثانويه و انتخابي، بيمارگرهاي گياهي و علف هاي هرز در گياهپزشكي حايز اهميت هستند، به شمار مي آيد. مجموعه حاضر از شش قسمت مجموعه مرجع قارچ ها (شامل قارچ هاي واقعي، شبه قارچ ها و گلسنگ ها) ، گياهان گلدار، علف هاي هرز ، گياهان بي گل، گياهان دارويي و آفت كش و كشت قارچ هاي زنده به شرح زير تشكيل يافته است: مجموعه مرجع قارچ هاي وزارت جهاد كشاورزي: اين مجموعه كه قديمي ترين مجموعه هرباريوم است در سالني بنام دكتر قوام الدين شريف جاي دارد. اين قسمت در واقع يك Plant Pathology Herbarium بوده و فعاليت خود را از سال 1324 شروع كرده است. در اين مجموعه قريب به 15 هزار نمونه از قارچ ها، شبه قارچ ها و گلسنگ ها نگهداري مي شوند. مجموعه فوق علاوه بر نمونه هاي ايراني بالغ بر11 هزارو500 نمونه، حاوي تعداد بسيار زيادي نمونه خارجي يعني3 هزارو500 نمونه نيز هست. نمونه هايي اين مجموعه عمدتا قارچ هاي پاتوژن گياهي، گونه هاي چوبزي و گل سنگ ها را شامل مي شوند. مجموعه مرجع قارچ هاي وزارت جهاد كشاورزي تنها مجموعه ثبت شده قارچ ها در كشور محسوب مي شود و ابزار مهمي در مطالعات گياهپزشكي به شمار مي رود. اين مجموعه با دارا بودن بيش از 2200 گونه از قارچ هاي ايران بيش از 80 درصد قارچ هاي گزارش شده در كشور را در خودجاي داده است. از ديگر ويژگي هاي اين مجموعه وجود كلكسيون نمونه هاي تيپ يا پايه (type collection) با 280 نمونه تيپ است. از اين تعداد 122 نمونه به ايران و 158 نمونه به ساير كشورهاي جهان تعلق دارند. اين مجموعه با توجه به در برداشتن نمونه هاي قارچي متعدد به عنوان گونه هاي بيمارگر روي گياهان، بزرگترين هرباريوم بيماري شناسي گياهي (Plant Pathology Herbarium) در منطقه خاورميانه محسوب مي شود و در تحقيقات گياهپزشكي به ويژه گونه هاي خسارتزا به گياهان، مطالعات ژنتيك جمعيت، اپيدميولوژي و تاكسونومي و فيلوژني مولكولي قارچ ها حايز اهميت است. به علاوه، اين مجموعه مكاني براي نگهداري گونه هاي در معرض خطر انقراض يا منقرض شده مي باشد. مجموعه قارچ هاي زنده (Culture Collection of Fungi) : هدف از تشكيل اين مجموعه نگهداري آن دسته از قارچ هايي است كه به دلايلي نمي توان آن ها را به صورت خشك شده ضبط نمود. فعاليت اين قسمت از اواخر سال 1347 با انتقال تعداد زيادي جدايه قارچ هاي مختلف از آلمان شروع گرديده است. قارچ هاي موجود در اين قسمت بر حسب نوع آن ها به صورت انجماد خشك، زير پارافين مايع، درون خاك، درون آب و روي محيط هاي كشت حاوي آگار نگهداري مي شوند. اين مجموعه با بيش از 1100 جدايه از قارچ هاي مهم از ديدگاه كشاورزي كه غالبا جدايه هاي بومي كشور هستند، مهمترين كلكسيون از اين دست در كشور محسوب مي شود. اين مجموعه دربردارنده جدايه هاي ارزشمند از قارچ هاي مهم در بيماري شناسي گياهي به ويژه قارچ هاي بيمارگر روي گياهان و قارچ هاي توكسين زا، قارچ هاي بيمارگر حشرات و يدگر بندپايان و همچنين قارچ هاي بيمارگر نماتدها مي باشد. جدايه هاي اين مجموعه به 131 جنس و 389 گونه تعلق دارند. قسمت گياهان گلدار و بازدانگان هرباريوم (herbarium for special research program) : اين قسمت در سالني به نام دكتر اسفنديار اسفندياري گياه شناس و قارچ شناس ايراني و باني اين هرباريوم جاي دارد. اين قسمت بيشترين حجم هرباريوم را به خود اختصاص داده است. در اين قسمت گياهان يك تيره در كنار هم و بر حسب حروف الفباء تنظيم و مستقر شده اند. گرچه فعاليت قسمت گياهان گلدار با شروع جمع آوري اين نوع رستني ها در سال 1327 توسط دكتر اسفنديار اسفندياري به همراه پروفسور كارل هاينس رشينگر (گشاه شناس مشهور اتريشي) و پاول آلن (گياه شناس سويسي) آغاز گرديده ولي در اين قسمت نمونه هاي معدودي ديگر مربوط به قبل از 1327 هم وجود دارد. مجموعه گياهان گلدار همچون كتابخانه اي مستند اطلاعات مربوط به گياهان كشور اعم از گونه هاي بومي و كاشته شده شامل درختان، درختچه ها، گياهان علفي، گياهان پيازي و گياهان آبزي را كه حاصل 60 سال اجراي طرح هاي تحقيقاتي است در خود جاي داده است . اين مجموعه قديمي ترين هرباريوم در سيستم وزارت جهاد كشاورزي است و با توجه به تاسيس و فعاليت آن در موسسه تحقيقات گياهپزشكي علاوه بر آنكه يك هرباريوم عمومي است، مجموعه اي براي تحقيقات گياه پزشكي وغالبا دربردارنده ميزبانان آفات و عوامل بيماريزاي گياهان به ويژه قارچ ها است.به ديگر سخن اين مجموعه با دارا بودن بيش از 200 هزار نمونه به عنوان ابزاري در خدمت تحقيقات رده بندي گياهان مرتبط با گياهپزشكي بوده و در مطالعات بوم شناختي روي آفات و بيماري ها همچون بررسي دامنه ميزباني آفات و عوامل بيماري زا و تحقيقات كنترل بيولوژيك آفات و بيماري هاي گياهي و بررسي هاي قرنطينه اي كاربرد دارد. نمونه هاي مجموعه گياهان گلدار و بازدانگان وزارت جهاد كشاورزي به 175 تيره، 1100 جنس و قريب به 500 گونه تعلق دارند. طبق مطالعات انجام شده تعداد مجموع آرايه هاي گياهي گزارش از ايران به 8 هزار آرايه مي رسد. بر اين اساس مجموعه گياهان وزارت جهاد كشاورزي در حدود 66 درصد گياهان گزارش شده از كشور را در خود جاي داده است. از ديگر مجموعه هاي ذيقيمت در هرباريوم گياهان، مجموعه نمونه هاي تيپ يا پايه از گياهان ايران است. بيش از 300 نمونه تيپ از گياهان ايران در اين مجموعه نگهداري مي شود. هرباريوم علف هاي هرز ( Weed herbarium) : اين مجموعه در سالني به نام مهندس عين الدله بهبودي بنيان گذار تحقيقات علف هرز در ايران جاي دارد. هدف از ايجاد اين قسمت از هرباريوم تهيه مجموعه اي است كه به متخصصان خاصه متخصصان علوم علف هاي هرز در شناسايي علف هاي هرز محصولات مختلفي كمك كند. بر اساس اين گزارش بدين جهت اساس ترتيب و تنظيم نمونه هاي اين مجموعه بر نوع محصولات زراعي و باغي استوار شده است. اين قسمت از سال 1348 بنيان گذاري شده و مستمرا بر غناي آن افزوده گرديده است. اطلاعات ذيقيمتي در مورد فلور علف هاي هرز كشور و پراكنش آن ها در اين مجموعه نگهداري مي شود. همچنين كلكسيون بذور علف هاي هرز در دل اين مجموعه نقش به سزايي در شناسايي بذور علف هاي هرز به ويژه گونه هاي مهاجم، قرنطينه و سمي در محصولات كشاورزي خاصه بذور وارداتي دارد. در حال حاضر مجموعه علف هاي هرز وزارت جهاد كشاورزي دربردارنده بيش از 6000 نمونه علف هرز متعلق به 447 جنس از سراسر كشور حاوي اطلاعات متنوعي در مورد علف هاي هرز كشور است. نام تيره و گونه علف هرز، نوع محصول و محلي كه گياه هرز از آن جمع آوري گرديده است به همراه تاريخ جمع اوري و غيره اطلاعاتي هستند كه براي تك تك نمونه هاي اين مجموع وجود دارند. هرباريوم گياهان بي گل در گذشته به دليل عدم وجود متخصص ذيربط فعاليت چنداني نداشت ولي از سال 1370 به بعد تحقيقات جلبك شناسي و خزه شناسي شروع گرديده و پيشرفت هاي قابل ملاحظه اي هم داشته است. در سال هاي اخير نيز تحقيقات سرخس شناسي در اين قسمت شروع شده است. در حال حاضر، بيش از 100 نمونه خزه از مناطق مختلف كشور جمع آوري گرديده كه از اين تعداد حدود 400 نمونه (شامل يكصد گونه، 25 جنس و 18 تيره) تا به حال شناسايي شده است و بقيه نيز تحت بررسي مي باشند. در مورد سرخس ها، تعداد كل نمونه هاي اين گروه بيش از 850 نمونه مي شود كه از اين تعداد حدود 700 نمونه تا به حال شناسايي و بقيه نيز تحت بررسي مي باشند. در مورد سرخس ها، تعداد كل نمونه هاي اين گروه بالغ بر حدود 850 نمونه مي شود كه از اين تعداد حدود 70 نمونه تا به حال شناسايي و بقيه نيز تحت بررسي قرار دارند. در خصوص جلبك ها، تاكنون تعداد 121 نمونه اسلايد ميكروسكوپي، تعداد 37 نمونه در داخل بطري شيشه اي و تعداد 24 نمونه خشك شده روي مقوا براي مجموعه نمونه هاي جلبكي (Algarium) تهيه و تنظيم شده اند. علاوه بر اين، حدود 1700 نمونه به صورت مخلوط از انواع جلبك هاي جمع آوري شده از نقاط مختلف ايران در مرحله آماده سازي جهت تهيه نمونه هرباريومي براي مجموعه هستند. در حال حاضر، اين نمونه ها در شرايط دماي 5 تا 10 درجه سانتيگراد و در داخل محلول هاي فيكساتور نگهداري مي شوند. هرباريوم گياهان دارويي و آفتكش (گياهان سمي Poisonous Plant Herbarium) از دو زير قسمت تشكيل شده است. به زير قسمت گياهان دارويي از دهه 1350 به بعد توجه شده و نمونه هايي (خاصه بذور گونه هاي مورد استفاده در درمان) جمع آوري گرديده است. فعاليت زير قسمت گياهان آفتكش نيز از سال 1378 آغاز شده است. هدف اصلي از جدا نمودن اين مجموعه ارايه اطلاعات به ساير بخش هاي تحقيقاتي در زمينه كاربرد اين گياهان به ويژه عصاره و تركيبات فعال آن ها عليه حشرات و كنه هاي مضر و عامل بيماريزاي گياهان بوده است. در سال هاي اخير فعاليت قابل توجهي در زمينه شناسايي برخي گياهان دارويي و آفت كش خاصه جنس Allium در هرباريوم صورت پذيرفته است.