Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 132882
تاریخ انتشار : 6 شهریور 1388 0:0
تعداد مشاهدات : 349

تاثیر انقلاب اسلامی در شکل گیری و مبارزات حزب الله لبنان

حمید ابوالقاسم زاده
حمید ابوالقاسم زاده *مقدمه پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن سال 1357 نقطۀ عطفی در خیزش های اسلامی صدۀ اخیر و بخصوص جهان تشیع است. انقلاب ایران به لحاظ داشتن ماهیت اسلامی و اهداف دینی در همان دوران اولیۀ تولد خود، دل های آحاد مسلمانان از مذاهب اسلامی را به خود جلب کرد و بارقه ای از امید آفرید و این همه بخاطر آن بود که انقلاب ایران پرچمدار اسلام یعنی آرمان و آرزوی بیش از یک میلیارد مسلمان شده بود. قبل از انقلاب اسلامی مسلمانان در هر نقطه ای از جهان نسبت به مسلمانی خود احساس خجلت و شرم می کردند و اسلام دینی مرده و بی تحرک بود که تاثیری در زندگی مسلمانان نداشت. بسیاری از مفاهیم و آموزه های دینی در کنج کتابخانه ها خاک می خوردند و بسیاری از ارزش های اسلامی منسوخ یا تحریف می شدند و از اسلام جز پوسته ای ظاهری که بیشتر به کار فردی و شخصی می آمد، چیزی باقی نمانده بود. پیروزی انقلاب اسلامی در واقع احیای دوبارۀ اسلام و جان گرفتن دگربارۀ قهرمان تاریخ بود و به همین دلیل توانست دل و جان مسلمانان جهان را به خود گره بزند و امت اسلامی را به تحرک و تکاپو وادارد. در واقع صرف وجود انقلاب اسلامی با توجه به ذات، ماهیت و اهداف عالیۀ آن جاذبه ای بسیار قوی برای مسلمانان جهان داشت و همین زمینۀ مناسب با پشتوانۀ اندیشه و مبانی اسلامی و اعتقادی که مرزی برای خود نمی شناخت سنگ بنای صدور انقلاب شد. صدور انقلاب برخلاف آنچه برخی دشمنان دانا و دوستان نادان در صدد تعریف آن به عنصر دخالت نظامی در کشورهای دیگر بودند در بیان بنیانگذار انقلاب اسلامی به معنای صدور ارزش ها و آموزه های اصیل معنوی و فرهنگی انقلاب تجلی یافت و توانست ملت های مسلمان و آزاده را برای دست یازیدن به اهداف مشترک در یک اردوگاه سیاسی جمع نماید. نمونه عالی تاثیرگذاری انقلاب در خارج از کشور را می توان در جنبش حزب الله لبنان مشاهده کرد که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و بر مبنای اندیشه های سیاسی امام خمینی (ره) به وجود آمد و توانست در برابر غدۀ سرطانی خاورمیانه ایستادگی نماید و اسرائیل را که بیش از نیم قرن یکه تاز میدانی بی رقیب بود به عقب نشینی وادارد. در این تحقیق به موضوع تاثیر انقلاب اسلامی در جنبش حزب الله لبنان می پردازیم. امید است که مورد توجه قرار گیرد. *مفهوم و ضرورت صدور انقلاب مفهوم صدور انقلاب مترادف با بسط و گسترش انقلاب است که ازهمان ابتدای پیروزی انقلاب مورد توجه حضرت امام بود. تلاش و برنامه کشورهای غربی تا پیش از پیروزی انقلاب ایران مصروف این می شد که ریشه های اسلام در جوامع مختلف خشکانده و مفاهیم و آموزه های آن تقلیل یابد. به همین دلیل مهمترین تاثیر انقلاب اسلامی براحیای ارزش ها و القای تفکر اسلام سیاسی بود . نهیبی که مسلمانان جهان را از خواب مرگ آور بیدار کرد و آنان را به فکر اجرای اسلام سیاسی انداخت . سلسله تحولاتی که در انقلاب ایران رخ داد، علاوه بر تغییرات بنیادین در نظام سیاسی و جامعه ایران، فراسوی مرزهای ایران را در نوردید و بیشترین تاثیرات را در جهان اسلام و عرب بر جای گذاشت. پیروزی انقلاب جوامع اسلامی را از حالت انفعال و خودباختگی خارج کرد و آنها را وادار به تکاپو برای بازگشت به هویت اسلامی خود کرد. با اینکه مسلمانان در برخی بلاد اسلامی سابقه مقابله با غرب را داشتند (مانند تحریم نفتی سال 1973) اما غالبا تجربه تلخ شکست در مقابل غرب حاکم بود با پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل جمهوری اسلامی در جایی که مدتهای طولانی تحت سلطه قدرتهای بزرگ خارجی بود احساس غرور و امید به مسلمانان دست داد. از سوی دیگر امام خمینی(ره) خواستار اتحاد سیاسی امت اسلامی از نحله های مختلف مذهبی در مقابل بلوک شرق و غرب شد و بدین وسیله موج نخبگان و فرهیختگان جوامع اسلامی به جنب و جوش در آورد. اندیشۀ صدور انقلاب به عنوان انتقال مبانی نظام جدید سیاسی مبتنی بر اسلام در رئوس کارهای مسئولان قرار گرفت و به عنوان یک هدف پیگیری شد که بخش هایی از آن عبارتند از : 1- اعلام روز جهانی قدس از طرف امام خمینی (ره) 2- کنفرانس بزرگداشت روز قدس که بمدت سه روز در سال 1359 با حضور 19 هیات نمایندگی از مبارزان کشورهای مختلف برگزار شد. 3- استفاده از ظرفیت عظیم حج برای انتقال پیام های انقلاب بخصوص اعلام برائت از مشرکین 4- برپایی مراسم هفته وحدت 5- برگزاری مراسم سالگرد پیروزی انقلاب در خارج از کشور و دعوت از میهمانان خارجی به ايران. 6- برپایی کنفرانس اندیشه اسلامی1 7- تشکیل شورای انقلاب اسلامی بعنوان سازمانی فراگیر که گروههایی همچون مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق ، جبهه اسلامی آزادیبخش بحرین و گروههای آزادیبخش برای سوریه و لبنان را در بر می گرفت.2 *دیدگاه امام خميني(ره) در خصوص صدور انقلاب امام خمینی(ره) بعنوان رهبر انقلاب و سمبل عینی ارزشهای آن موضع مشخص و روشنی در زمینه صدور انقلاب اتخاذ کرده و صراحتا اعلام داشت : «ما انقلابمان را به تمام جهان صادر می کنیم چرا که انقلاب ما اسلامی است و تا بانگ لااله الاالله و محمد رسول الله برتمام جهان طنین بیفکند ، مبارزه هست و تا مبارزه هست و تا مبارزه در هر کجای جهان علیه مستکبرین هست ما هستیم.»3 البته منظور امام خمینی(ره) از صدور انقلاب هیچگاه عملیات نظامی و رویکرد سخت افزارانه را در بر نمی گرفت. ایشان مرزهای ملی در جهان را بعنوان واقعیتی که مورد پذیرش جامعه جهانی است می پذیرفتند و با نفی کشورگشایی تاکید می کردند که ما چشم طمع به سایر سرزمین ها نداریم . منظور امام(ره) از صدور انقلاب بیداری مسلمانان و بازگشت آنها به خویشتن اسلامی خود بود، ضمن اینکه خواهان کوتاه کردن دست کشورهای خارجی از منابع کشورهای اسلامی و در نتیجه مقابه با استثمارگران بودند. در این تفکر که مبتنی بر اصالت دادن به ملت هاست، بیداری و خودآگاهی ملت ها مورد اهتمام قرار گرفته و آنها را به قیام فرا می خواند تا خود به این آگاهی برسند که نباید به سکون و سکوت رضایت داد، باید اقدام کرد و در تغییر سرنوشت خود دخیل بود. صدور انقلاب از دیدگاه امام(ره) تاکید بر تحقق ارزشها در داخل و ارائه یک نمونه و الگو برای مسلمانان و ملت ها آزاده در خارج بود که با اشاعه ارزشها و آرمانهای انقلاب تحقق می یافت. از این رو امام در درجه اول صدور انقلاب را بعنوان خصلت اجتناب ناپذیر و ذاتی انقلاب اسلامی معرفی می کرد و با توجه به اسلامی بودن انقلاب و وجود میلیونها مسلمان در تمام جهان اشاعه پیام انقلاب برای آگاهی و اطلاع مسلمین را واجب و ضروری مي دانست . *صدور انقلاب در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قانون اساسی جمهوری اسلامي ایران که براساس آموزه هاي اسلام تدوین شده صرفا به داخل کشور اختصاص ندارد، بلکه این قانون مدون به مسائل جهانی نیز توجه داشته و اهداف و برنامه های فراملی دارد. از همین روی برقراري عدالت اجتماعی و رستگاری نوع بشر در سرلوحه برنامه این قانون قرار گرفته است. در مقدمه قانون اساسی آمده است : «قانون اساسی با توجه به عنوان انقلاب اسلامی ایران که حرکتی برای پیروزی تمامی مستضعفین برمستکبرین بوده زمینه تداوم این انقلاب را در داخل و خارج فراهم می کند . بویژه در گسترش روابط بین المللی با دیگر جنبش های اسلامی و مردمی می کوشد تا راه تشکیل امت واحد جهانی را هموار کند و استمرار مبارزه در نجات ملل محروم و تحت ستم در تمامی جهان فراهم آید .»4 همچنین در بند 16 اصل سوم قانون اساسی تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس معیارهای اسلام و تعهد نسبت به همه مسلمانان و حمایت بي دریغ از مستضعفان جهان را بعنوان وظیفه ای از وظایف دولت جمهوری اسلامی تعریف کرده است . در فصل دهم قانون اساسی و در دو اصل 152 و 154 موضوع سیاست خارجی طرح شده و اهداف محدودۀ آن مشخص شده است. ضمن اینکه در اصل 154 به موضوع صدور انقلاب و حمایت از سایر مستضعفین صریحا اشاره شده است . *لبنان *جغرافیای سیاسی لبنان لبنان کشور کوچکی در خاورمیانه ، در غرب آسیا و ساحل شرقی دریای مدیترانه است که از شمال و شرق به سوریه و از جنوب به فلسطین اشغالی محدود شده است.5 لبنان از پتانسیل مناسبی برای ارتباطات اقتصادی ، تجاری و فرهنگی بین سه قاره آسیا ، اروپا و آفریقا دارا می باشد. وجود پناهندگان فلسطیني، هم مرز با فلسطین اشغالی و تلاش برای تحقق رویای سرزمین موعود - که نیل تا فرات را شامل می شد - موجب تهاجمات گسترده و مستمر رژیم جعلی اسرائیل به لبنان شده است . طوایف گوناگون لبنان که به دو جریان عمده مسیحی و مسلمان تقسیم می باشند، مشکلات طبیعی زیادی را به وجود آورده اند. پس از جنگ جهانی اول که باعث نابودی امپراطوری عثمانی شد لبنان که بخشی از این امپراطوری به شمار می رفت تحت قیومیت و نفوذ فرانسه قرار گرفت این امر که از سال 1916 شروع شده بود پس از حوادث گوناگون و قیام های متعدد مردم برای رهایی از زیر سلطه فرانسه سرانجام در سال 1943 منجر به استقلال لبنان شد. طایفه گرایی نشانگر ساختار جامعه لبنان است. در نظام حکومتی لبنان پست های دولتی در حکومت ، خدمات عمومی ، ارتش و قوه قضائیه براساس وابستگی های طایفه ای و مذهبی تقسیم می شود و در مجموع در لبنان یازده فرقه مسیحی ، پنج فرقه اسلامی و یک فرقه یهودی کم اهمیت وجود دارد.6 طبق قانون اساسی لبنان رئیس جمهور از میان مارونی ها(مسیحی) ، نخست وزیر از میان سنی ها و رئیس مجلس از میان شیعیان و تعدادی از وزرای کابینه از میان سایر فرقه های مهم برگزیده می شوند . *روابط شيعيان ايران و لبنان پس از انقلاب اسلامی روابط بین ایران و لبنان پس از انقلاب اسلامی گسترش زیادی پیدا کرد و رهبران جمهوری اسلامی ارتباط تنگاتنگی با سران جنبش شیعه لبنان ایجاد کردند، البته این رابطه دارای پیشینه ای طولانی تر و عمیق تر بود. رهبر و منجی شیعیان لبنان امام موسی صدر ایرانی بود و با حمایت روحانیت شیعه ایران عازم لبنان شده بود از طرف دیگر بسیاری از رهبران انقلاب در گذشته در لبنان به سر برده و در بین گروههاي مبارز شیعه لبنان آموزش نظامي دیده بودند. این مساله به همراه مذهب مشترک و رابطه عاطفی تاثیر پذیری دو جانبه بین ایران انقلابی و شیعیان لبنان را افزون کرده بود . افرادی همچون شهید چمران ، شهید محمد منتظری ، مرحوم حاج احمد خمینی و ... در لبنان آموزش دیده بودند و سران جنبش های شیعی لبنان نیز دست پرورده امام موسی صدر ایرانی محسوب می شدند و رابطه عاطفی با ایران داشتند با عنایت به این موارد بی تردید انقلاب اسلامی ایران تاثیر عمیق و موثری بر شیعیان لبنان گذاشته و باعث امیداور شدن آنان به آینده شد . جمهوری اسلامی ایران بلافاصله پس از تشکیل ، تجاوزات رژیم اسرائیل به جنوب لبنان را محکوم کرد و خواستار حفظ تمامیت ارضی لبنان شد. طی دهه 80 که لبنان درگیر جنگ داخلی و تجاوزات صهیونیست ها بود ایران همواره خواستار تشکیل نظامی بود که حقوق اکثریت مردم را تامین کند . بر همین اساس کمک های فراوانی به لبنان کرد : ایجاد مراکز بهداشتی و درمانی ، مراکز فرهنگی و آموزشي ، فروشگاههای تعاونی ، شبکه آبرسانی و تحت پوشش قرار دادن خانواده های شهدا و فقرا از این جمله می باشد. از طرفی ایران روابط خود با دولت لبنان را گسترش و تحکیم بخشید که سفر مقامات سیاسی لبنان به ایران و دیدار وزیر خارجه وقت ایران از لبنان ، برقراری خط هوایی مستقیم بین تهران و بیروت و تشکیل کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی را می توان از این موارد دانست.7 گرایش شیعیان لبنان به ایران علیرغم فقدان امام موسی صدر که برخی تصور می کردند باعث توقف حرکت شیعیان خواهد شد سبب شد تا ارتباط گسترده دو کشور گسترش و تحکیم گروههای شیعی مستحکمتر شود. همانطوریکه قبلا نیز اشاره شد در حال حاضر ، حضور شیعیان در جریانات لبنان بسیار مهم و حیاتی است و نمی توان به هیچ وجه آن را نادیده گرفت . *جنبشهای شیعی بی شک انقلاب اسلامی حرکتی بسیار مهم در جامعه جهانی به شمار می آید . به گزارش رادیو لندن امام خمینی(ره) انقلابی را رهبری کرد که جهان را لرزاند.8 ولی این اثر گذاری بر مسلمانان که پیرو اهل بیت بودند – شيعیان جهان – تاثیر فوق العاده و شگفتی گذاشت که درمیان آنها بیشترین تاثیر در بین گروههای شیعی لبنان به چشم می خورد. *حزب الله *علل ظهور جنبش حزب الله بارزترين دليل ظهور جنبش حزب الله را مي توان بروز بحران اجتماعي در جامعه لبنان دانست. اين بحران بيشتر ناشي از ضعف نظامي و بحران هويت و مشروعيت است كه به دليل اشغال لبنان بدست اسرائيل بروز كرد. موجوديت جامعه لبنان ، وحدت و انسجام در درون مرزهاي ملي لبنان در معرض تهديد و خطر قرار داشت. دارالسلام در مقابل دارالكفر قرار گرفت ، شكستهاي پي در پي اعراب از اسرائيل ، احساس حقارت و ترس از اسرائيل در ميان مردم لبنان ، عدم موفقيت گروههاي فعال در عرصه مبارزاتي- سياسي لبنان در مقابله با متجاوز و شكست ارتش ملي باعث تقويت احساس نفرت از دشمن شد و آرزوي روزهاي سرافرازي اسلام را در دل مسلمانان لبنان بيدار كرد و از اين رو در شيعيان ميل به مقاومت در برابر دشمن با توجه به آموزه هاي اسلامي و شيعي جهاد ، ايثار ، مقاومت و شهادت زنده شد. وقتي در سال 1982م (16/3/1361) اسرائيل با هدف اخراج مبارزان فلسطيني و روي كار آوردن دولتي وابسته و دست نشانده به لبنان حمله كرد و لبناني ها در مقابله با متجاوز ناكام ماندند؛ الياس سركيس رئيس جمهور وقت هياتي 5 نفره را تحت عنوان كميته نجات ملي تشكيل داد تا براي حل مشكل به مذاكره با فليپ حبيب (نماينده ريگان در امور لبنان ) بپردازند. نبيه بري رهبر جنبش شيعي امل كه پس از ربوده شدن امام صدر رهبر اين جنبش شده بود نيز عضو اين كميته بود كه اين امر موجب اعتراض برخي رهبران امل شد. نتيجه اين كميته موافقت با طرح حبيب بود كه مقرر شد آتش بس بين اسرائيل و لبنان برقرار و رزمندگان فلسطيني از لبنان اخراج شوند. مشاركت نبيه بري در اين هيات و توافقات بعمل آمده موجب نارضايتي برخي شيعيان و كادر رهبري امل گرديد و در نهايت امر باعث انشعاب در امل شد. جدا شدگان از امل و ساير گروههاي متفرق اسلام گرا در بعلبك گرد هم آمدند ، اين مجموعه عليرغم اين واقعيت كه هر يك درك خاصي از نحوه برخورد با جامعه و رويدادهاي لبنان داشتند اما به علت شرايط خاص زماني چاره اي جز ادغام و وحدت نداشتند زيرا هيچيك به تنهايي قادر به رهبري يك قيام مردمي و مقابله با اشغالگري نبودند. اين مجموعه هاي كوچك متفرق در چند موضوع اتفاق نظر داشتند که عبارتند از : 1- اعتقاد به ولايت فقيه و پيروي از حضرت امام خميني (ره) 2- مقابله با اسرائيل 3- احزاب و گروههاي فعال نمي توانند اهداف مورد نظر خود را تحقق بخشند 4- لزوم اتحاد و تشكيل گروهي قوي و فراگير براي مقابله با دشمنان اين اهداف كلي باعث ظهور گروهي شد كه بعدها در لبنان و جهان به «حزب الله» مشهور شد و بعد از فراز و نشيبهاي بسيار و فعاليتهاي مخفي در برهه اي از زمان در سايه مجاهدتهاي خود و حمايتهاي ايران توانست به دستاوردهاي بسياري در عرصه هاي مختلف خصوصا سياسي و مبارزاتي دست يافته و براي خود شهرتي جهاني بدست آورد. البته اين جنبش در ابتدا مخالف دولت و ساير گروهها بود ولي بعدها به همكاري ، ائتلاف و تعامل با ساير گروهها پرداخت و دست از مخالفت با نظام حاكمه برداشت. *تاريخچه حزب الله جنبش حزب الله لبنان در اوایل دهه 80 در لبنان ظهور کرد ، هسته اولیه حزب الله و ساختار تشکیلاتی آن از اسلام گرایان ، اعضا و نیروهای حزب الدعوه ، اتحادیه دانشجویان مسلمان (شاخه دانشجویی حزب الدعوه) ، برخی مسئولان جنبش امل ، اعضای جنبش فتح و دیگر احزاب و از جمله حزب کمونیست لبنان تشکیل شد . به بیان دیگر تمام جریانهایی که تحت تاثیر انقلاب اسلامی ایران و رهبر آن امام خمینی(ره) قرار گرفته بودند در آن شرکت داشتند . تمامی این افراد نظر مساعدی به پیروی از رهبر انقلاب اسلامی داشتند و در مقابله بااسرائیل متفق القول بودند . این موارد در بیانیه های حزب الله کاملا آشکار بود . در نظر این افراد گروههای موجود در لبنان نمی توانستند کاری انجام دهند این عامل و تجربه موفق ایران (پيروزي انقلاب اسلامي و تشكيل حكومت اسلامي) باعث ایجاد این تشکیلات جدید شد . این نیروها تحت نظارت ایران در یک تشکیلات یک صدا و جدید ادغام شدند . دولت ایران از طریق حجت الاسلام علی محتشمي پور سفیر خود در دمشق و پاسداران مسقر در بعلبک زمینه را برای مذاکره و گردهمایی اين نیروها فراهم کردند. پس از دور اول مذاکرات یک کمیته نه نفره ماموریت یافتند تا برای جریانهای اسلامی متفرق یک تشکیلات سیاسی جدید بر اساس پای بندی به ولایت فقیه و نبرد با اسرائیل پی ریزی کنند . مجموعه این گروهها که به عنوان «شورای لبنان» شناخته می شد ، در مه 1984 به نام «حزب الله انقلاب اسلامی لبنان» تغییر نام داد.9 ولي تا سال 1985 مخفيانه به فعاليت خود ادامه مي داد. وظايف اين شورا نه نفره در ابتداي تشكيل عبارت بود از: 1- سازماندهي تشكيلات نظامي – امنيتي 2-سازماندهي تشكيلات سياسي 3-گسترش عمليات عليه اسرائيل 4-مقابله با تمام دشمنان: اسرائيل، غرب ، تجمع اعراب و نظام سياسي لبنان 5- جلوگيري از صلح با اسرائيل 6- گسترش اندیشه اسلامی از طریق فعالیت فرهنگی10 حزب الله در نامه معروف خود «مانیفست حزب الله» در سال 1985 که به طور رسمی منتشر شد اذعان داشت : «.... تعهد خود را نسبت به رهبری یگانه ، حکیمانه و عادلانه ولی فقیه جامع الشرایط که در حال حاضر در شخص امام آیه الله العظمی روح الله الموسوی الخمینی(دام ظله) تجسم یافته است ، اعلام می داریم او برانگیزاننده انقلاب اسلامی و نهضت با عظمت آنان می باشد .»11 شیخ صبحی طفیلی دبیر کل پیشین حزب الله با اشاره به اقدامات اولیه برای شکل گیری این حزب از اوضاع نابسامان و به هم ریخته و به هم آميخته شدن تجارت و سیاست و دین سخن مي گويد و اين اوضاع را باعث پايه ريزي گروهي(حزب الله) بر پايه اصول خدشه ناپذير اسلام كه بتواند اوضاع را تحت تاثير قرار دهد عنوان مي كند. برخورداری از شعارهای باز و گسترده که باعث می شد برداشتي بسته و انحصاري از شیوه رفتار سران و موسسان حزب بدست نیاید باعث جذب اقشار مختلف معتقدان به اهداف حزب شد . الگوی رهبری جمعی برای حزب انتخاب شد و کادر رهبری «شورا» نام گرفت . تعداد اعضای شورا که انتخاب آنها پس از مشورت با فعالان اصلی حزب صورت می گیرد در دوره های مختلف متفاوت بود . با پیشرفت فعالیت ها نیاز به اصلاح ساختار تشکیلاتی شورا و روش انتخاب اعضای آن احساس شد ، از این رو براي اولين بار تعداد اعضای شورا نه نفر و برای یکسال از طرف کادرهای اصلی انتخاب شدند . شورا نیز دبیر کل را از میان اعضای خود انتخاب می كرد و سایر وظایف در بین بقیه اعضا براساس آیین نامه داخلی تقسیم می شد . شیخ صبحی طفیلی در پنجم نوامبر 1989 بعنوان دبیر کل انتخاب شد. پس از آن اجرای پاره ای اصلاحات در تشکیلات حزب تصویب شد . تعداد اعضای شورا به هفت نفر تقلیل یافت ، سمت جانشین دبیرکل ایجاد شد و مدت ماموریت شورا به دوسال افزایش یافت . در ماه مه 1991 شهید سید عباس موسوی دبیر کل شد که در فوریه 1992 به شهادت رسید . پس از او سید حسن نصرالله به سمت دبیرکلي انتخاب شد که هم اکنون نیز این سمت را عهده دار است. در این مدت دو اصلاح نیز صورت گرفته است ماموریت شورا به سه سال افزایش یافته و انحصار انتخاب دبیر کل به دو دوره متوالی برداشته شده و دبیر کل می تواند برای دوره های متوالی نامزد شده انتخاب شود . حمله اسرائیل به لبنان در سال 1982 در واقع آغاز مقاومت حزب الله بود . حزب الله مقاومت اسلامی بر ضد اسرائیل را با امکانات اندکی که در اختیار داشت و نیروهای انسانی کم آغاز کرد . تجربیات نظامی نیروهای مقاومت تحت حمایت و زیر نظر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران سریع رشد کرد و کوششهای مستمر برای جبران کاستی ها صورت گرفت . از سال 1982 ایران برای پیشبرد اهداف گوناگون خود در میان شیعیان كمكهاي فراواني به لبنان ارسال کرد . این کمک ها برای تسلیح و تجهیز مالی حزب الله در مقابل اسرائیل و انجام خدمات اجتماعی و بهداشتی استفاده می شد . پاسداران حاضر در منطقه در امر آموزش نیروهای لبنانی مشغول فعالیت بودند.12 البته در سالهاي اخير به دلايل مختلف از جمله مسائل داخلي ايران و خودكفايي نسبي حزب الله ميزان اين كمكها نسبت به سالهاي اوليه كاهش پيدا كرده است. مخفی کاری در عملیات ها و استفاده از شیوه های غافلگیرانه بیشترین اهداف را با کمترین خسارت برای مبارزان لبنانی در برداشت . همچنین حزب الله برای در امان ماندن از بمباران هوایی از تسلیحات قابل حمل و سبک تر استفاده می کرد که این باعث سهولت در تحرک و تغییر سریع و راحت تر مواضع می شد . این روشها باعث ترس سربازان دشمن و آماده باش دایم آنها بود که به فرسایش توان نظامی آنها می انجامید این تحرکات که در پرتو آموزشهای نیروهای نظامی ایرانی انجام می شد در نهایت اسرائیل را مجبور به عقب نشینی از بخش عمده لبنان کرد. همچنین در آخرين نبرد عمده مشهور به جنگ 33 روزه که اسرائیل می خواست کار حزب الله را یکسره کند موجبات شکست او را فراهم کرد . *مبارزات حزب الله در بعد مبارزاتي طرفهاي مبارزه حزب قبل از پيمان طائف كاملا مشخص بودند و نظر اين جنبش مبارزه با آنها بود (اسرائيل ، غرب ، نظام سياسي لبنان و.....) كه پس از پيمان طائف نظر حزب الله اصطلاحا به واقع گرايي نزديك شد و سياست ائتلاف با ديگر گروهها و نزديكي به دولت در برنامه هاي حزب الله ديده شد. در بعد سیاسی حزب الله لبنان از ابتداي تاسیس خود نظام سیاسی لبنان را نظامی غیرمشروع و غیراسلامی می دانست و در برهه هايي از زمان با ارتش لبنان درگير شده و خواستار تغییر نظام بود در تابستان 1371 با توجه به جو نظام بین الملل و تحولات مهم آن که با تحولات داخلی لبنان در ارتباط بود حزب الله تصمیم گرفت در نظام سیاسی لبنان مشارکت کند و این کار را از طریق شرکت در انتخابات پارلمان عملی ساخت. از جمله اين تحولات می توان به پایان جنگ ایران و عراق ، احیای مذاکرات اعراب و اسرائیل در کنفرانس مادرید 1370 ومهمترين آن امضای پیمان طائف (منشور آشتی ملی لبنان ) 1368 اشاره كرد.13 جنبش حزب الله به عنوان يكي از مهمترين گروههاي شبه نظامي لبنان تحت تاثير اين تحولات قرار گرفت.بدين ترتيب در عملكردها و مواضع اين حزب در دهه نود ميلادي تغييرات گسترده اي حادث شد. به گونه اي كه حزب الله در پايان دهه نود ميلادي و شروع هزاره جديد چهره اي متفاوت از دهه هشتاد از خود نشان داد. حزب الله که تا پیش از پیمان طائف روابط چنداني با سایر گروههای لبنان نداشت در جریان مبارزات انتخاباتی سال1992با برخی گروهها ائتلاف کرد. به طوري كه نامزدهاي انتخاباتي حزب الله با نامزدهاي جنبش امل ، حزب كمونيست ، حزب قومي سوري و حزب بعث در يك فهرست در كنار هم قرار گرفتند. از این ائتلاف 12 نفر به مجلس راه یافتند. حزب الله با این کار صحنه مبارزه خود را از نظامی به صحنه های سیاسی ، فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی گسترش داد . در این راستا حزب الله از لحاظ اقتصادی و اجتماعی با اعطای کمک های تحصیلی به مستضعفان ، توزیع داروی رایگان بین بیماران ، تقسیم آب بین نیازمندان و ارائه خدمات درمانی به محرومان فعالیت می کرد . همچنین با شرکت در انتخابات شوراهاي شهر و روستا در سال 1998 و پیروزی در آن با توجه به اینکه دولت برای این شوراها بودجه در نظر می گیرد حزب الله با این کار در قوه مجریه نیز مشارکت کرد. از سويي ديگر نظر حزب در امور غير نظامي ارائه خدمات به عامه مردم خصوصا شيعيان بود. كار ارائه خدمات اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي به مردم از طريق فعاليت جهاد سازندگي حزب الله ، دفتر بنياد شهيد و كميته امداد در لبنان انجام می گرفت. *دستاوردهاي حزب الله در ابعاد مختلف حزب الله از زمان تاسيس دستاوردهاي بسياري داشته است تثبیت خود در فضاي سياسي مبارزاتي لبنان ، به شكست كشاندن اسرائيل در مقاطع مختلف و شهرت یافتن در سطح جهاني به مبارزه با اسرائيل (به طوريكه هرجا سخن از مبارزه با اسرائيل است نام حزب الله در اذهان متبلور مي شود) ، موفقيت در مبارزه با ساير گروهها ، ارائه خدماتي متنوع به اقشار مردم خصوصا شيعيان و ايفاي نقش در مجلس قانونگذاري و شوراهاي شهر و روستا جزو اهم دستاوردهاي حزب الله است. در بعد مبارزاتي انجام بسياري از انفجارها عليه اسرائيل و وارد كردن تلفات انساني به آنها همچنين بيرون راندن اسرائيل از بيشتر خاك لبنان، مقاومت و عقيم گذاشتن بسياري از حملات و عمليات هاي نظامي دشمن و پيروزي در جنگ 33 روزه وآزادي اسراي لبناني از مهمترين موارد است. در بعد غير نظامي حزب الله از سال 1984(1363) شروع به ساخت مدرسه ، درمانگاه و بيمارستان كرد و تعاوني هاي مصرف زيادي را در مناطق مختلف لبنان و به طور عمده در مناطق شيعه نشين تاسيس كرد. همچنين با كمك ايران اقدام به تاسيس موسساتي مانند بنياد شهيد(1983) ، جهاد سازندگي(1984) ، سازمان بهداشت اسلامي(1985) ، كميته امداد(1987) ، بنياد جانبازان(1990) و ..... نمود. اين موسسات در ارتباط مستقيم با موسسات مشابه خود در ايران بودند اما توسط لبناني ها اداره مي شدند.13 همه اين موارد را مي توان دستاورد براي حزب الله بشمار آورد چون موفقيت در شروع و تداوم ارائه خدمات اين موسسات در كنار دولت لبنان باعث استحكام حزب الله در لبنان شده است اين موسسات به غير شيعيان نيز خدمات ارائه مي دهد حتي در بين كاركنان آنها غير مسلمان نيز وجود دارد. این فعالیت ها با تایید ولی فقیه زمان (امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری) از طرف حزب الله با هماهنگی و کمک ایران صورت گرفت. *مولفه های تاثیر پذیری حزب الله از انقلاب ایران 1- ولایت فقیه و رهبری امام خمینی(ره) اصلی ترین ویژگی حزب الله در مقایسه با سایر گروههای اسلام گرای جهان عرب پذیرش نظریه ولایت فقیه و رهبری امام خمینی(ره) است .این ویژگی بر کلیه ارکان تشکیلاتی و همچنین دیدگاه حزب الله سیطره داشته و در واقع یکی از دلایل اصلی ادغام مجموعه های کوچک اسلام گرا در لبنان در سال 1982 و تشکیل حزب الله است. نخستین اعضای شورای رهبری حزب الله که در سال 1361 تشکیل شد به ایران آمده و با امام خمینی(ره) دیدار کردند بدین ترتیب ارتباط رسمی و تشکیلاتی مبتنی بر پیروی از ولایت فقیه میان حزب الله و ایران برقرار شد. 2- محوریت روحانیت در ارکان حزب الله نقشی که روحانیون در ارکان مختلف حزب الله دارند در هیچ یک از احزاب و سازمانهای لبنانی سابقه ندارد از تاسیس حزب الله تا کنون همواره اکثریت اعضای شورای حزب الله را روحانیون تشکیل داده اند سخنگو و معاون دبیر کل همیشه روحانی بوده اند . اکثر روحانیون حزب در نجف تحصیل کرده اند و تحت تاثیر روحانیون و علمای ایرانی بوده اند . 3– نماد های شیعی استفاده حزب الله از نمادها و سمبل های مذهب شیعه برای انتقال پیام های خود و تحریک و تشویق اعضا و پیروان به شیوه عمل خود بسیار موثر بوده است . علیرغم تفاوت در فرهنگ و جامعه ایران و لبنان این جلوه دیگری از اثر پذیری حزب الله از انقلاب اسلامی ایران است نمادهایی مانند عاشورا ، شهادت امام حسین(ع) سیره و جنگ های پیامبر(ص) و امام علی(ع) و ... حزب الله را در انتقال پیام هایی مانند جهاد ، شهادت ، استقامت و تحمل پذیری توانمندتر ساخت. استفاده از این سبملها و تشویق به اتحاد و برادری در اندیشه شیعه باعث شد افراد با پيوستن به این گروه از لبناني بودن یا عضو یک طایفه محروم بودن در کشوری که از طریق جنگ طوایف مختلف و متعدد پاره پاره شده بود دست بردارند . نهایتا تشکیل حزب الله هر چند تنها به ابتکار ایران نبوده است و گروههای مختلف شیعی خود به این نتیجه رسیده بودند ولی شاید نقش ایران تولد این حزب را جلو انداخته باشد . از سوی دیگر جهت دهی ایران در تولد و تشكيلات این حزب بخوبی نمایان است و همچنان این گروه چه از لحاظ مادی یا سیاسی و یا سایر جوانب بیشترین کمک ایران را به خود اختصاص داده است سفرهای پیاپی سران حزب الله ، دیدارهای دبیرکل حزب الله با رهبر معظم انقلاب و کمکهای مالی ، نظامی و اطلاعاتی ایران به این حزب همه خبر از ادامه رابطه صمیمی و برادرانه حزب الله با ایران دارد . البته ایران با دیگر گروههای شیعی و همچنین برخی گروههای دیگر نیز ارتباط دارد و از آنان نیز حمایت می کند. *نتیجه گیری در این تحقیق سعی شده است تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر گروههای مسلمان لبنان بررسی شود با نگاهی به اوضاع سیاسی لبنان دیدیم که تا قبل از رفتن امام موسی صدر از ایران طوایف شیعی در معادلات لبنان جایگاهی نداشتند و امام موسی صدر بعنوان منجی شیعیان لبنان آنها را در تشکیلات سیاسی ، نظامی و اجتماعی سامان داد . تشکیل مجلس اعلای شیعیان لبنان ، حرکه المحرومین و جنبش امل محصول حضور امام موسی صدر در لبنان بود که متاسفانه ایشان یک سال قبل از انقلاب اسلامی در لیبی ناپدید شد. پس از ناپدید شدن امام موسی صدر جنبش امل که در ورطه ای از ناامیدی بود با پیروزی انقلاب اسلامی و حمایتهای نظام جدید در ایران جان تازه گرفت . هر چند تاثیر انقلاب ایران در لبنان باعث ظهور دولتی اسلامی در لبنان مانند ایران نشد ولی ظهور حزب الله لبنان که تحت تاثیر مستقیم ایران انقلابی پا به عرصه لبنان گذاشت نشانه بارز تاثير انقلاب ایران در لبنان است . هر چند شیعیان لبنان بخاطر روابط دیرینه با ایران علاقمند به ایران با حکومت اسلامی بودند ولی غیر از اشتراک مذهبی فقر ، ضعف و ستم روا شده بر شیعیان نیز در این تاثیر پذیری قابل توجه است . در لبنان که کشوری طایفه ای است شیعیان جایگاهی نداشتند نشان دادیم که در اثر تلاش های امام موسی صدر و انقلاب ایران هم اکنون در لبنان گروههای شیعی نقش بسزا و تعیین کننده ای دارند . حزب الله که در اوایل دهه 80 تاسیس شد در مبارزه با اسرائیل به پیروزی های مهمی دست یافت که نمونه آخر آن در جنگ 33 روزه و آزادی برخی اسرا را می توان نام برد به شدت متاثر از ایران است. این حزب پس از ایفای نقشی مهم در مبارزه با اسرائیل در ابعاد قانونگذاری با شرکت در انتخابات پارلمان و انتخابات شوراهای شهر و روستا به ایفای نقش در وجوه سیاسی و اجتماعی پرداخت. حزب الله انواع خدمات را به مردم لبنان ارائه داده و به تبلیغ مبارزه با اسرائیل (دشمن شماره یک جهان اسلام) می پردازد. بطور کلی تاثیر انقلاب ایران را مشخصا می توان در امور زیر بین مسلمانان لبنان بویژه شعیان مشاهده کرد : الف : تقویت حرکتهای اسلامی بطور مشخص امل و تقویت جایگاه ضعیف شیعیان در بین طوایف لبنان (همانطور که ذکر شد قدرت در لبنان طایفه ای است ) ب : ایجاد گروه جدید رادیکال حزب الله در عرصه سیاسی مبارزاتی لبنان ( چون امل در نظر ایران محافظه کار و بدنبال اصلاحات بود نه مبارزه با وضع موجود . ) ج : سعی در تشکیل حکومتی در لبنان که بدنبال منافع اکثریت باشد با ایجاد روابط با دولت لبنان و سفرهای مقامات دو کشور و استفاده از بازوی حزب الله و دیگر گروههای تاثیر پذیر در این راستا . امروزه تاثیر انقلاب اسلامی در لبنان حتی در سطوح ظاهری نیز نمایان است ، تعداد زیادی از تصاویر امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در نقاط مختلف لبنان به چشم می خورد و برروی دیوارها عکس شهدایی که در راه مبارزه با اسرائیل جان خود را از دست داده اند به چشم می خورد . فرجام سخن اینکه انقلاب اسلامی ایران در لبنان بویژه بین گروههای مسلمان شیعه تاثیر شگرف و تعیین کننده ای بجا گذاشته و حزب الله را در صدر اخبار خاورمیانه نشانده است. در اخبار خاورمیانه همیشه نام حزب الله لبنان به چشم می خورد گروهی که هم از لحاظ ایدئولوژیکی ، تشکیلاتی و هم عملکردی وابسته و متاثر از ایران است . *پی نوشت: 1 - محمدباقر حشمت زاده، تاثیر انقلاب اسلامی بر کشورهای اسلامی (تهران : سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1385)، ص 69 2 - جان . ال . اسپوزیتو ، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن ، ترجمه محسن مدیر شانه چی ، (تهران : باز ، 1382 ) ، ص 60 3 - صحیفه نور ، ج 11 ، ص 266 ، تاریخ 22/11/1358 4 - قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، (قم : نشر حقوق اسلامی ، 1378 ) ، ص 17 . 5 - محمد طلوعی ، فرهنگ جامع سیاسی ، (تهران : نشر قلم ، 1372 ) ، ص 748 . 6 - هـ . علیزاده ، فرهنگ سیاسی لبنان ، ترجمه محمد رضا گلسرخی و محمد رضا معمایی ، (تهران : سفیر ، 1368 ) ، ص 13 . 7 - منوچهر محمدی ، بازتاب جهانی انقلاب اسلامی ، (تهران : انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ، 1385 ) ، ص 235 . 8 - محمد رضا اکبر ، سیمای امام خمینی (ره) ، (ب . م : پیام عترت ، 1378 ) ، ص 84 . 9 - مسعود اسداللهی ، از مقاومت تا پیروزی تاریخچه حزب الله لبنان ، (تهران : موسسه مطالعات و تحقیقات اندیشه سازان نور ، 1379 ) ، ص ص 68 – 67 . 10- همان ، ص 69 . 11- همان ، ص 193 – 192 . 12- جان . ال . اسپوزیتو ، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن ، ترجمه محسن مدیر شانه چی ، (تهران : باز ، 1382 ) ، ص 141. 13- سایت پگاه حوزه (سایت حوزه علمیه قم) 14- مسعود اسدالهی، پیشین، ص 151 .