Index
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 133421
تاریخ انتشار : 10 شهریور 1388 0:0
تعداد بازدید : 10

رايحه «مريم» ايراني در جهان بخش دوم و پاياني

ع ـ درويشي
ع ـ درويشي در بخش نخست، گپ از جايگاه گل نزد ايراني ها رفت؛ و نيز جاي تهي گل در زندگي امروز، فراموش شدگي خوي ديرين، جاخوش كردن گل دست ساز (مصنوعي)، واپس نشيني در برابر هلند و همچنين شايستگي گلكاران ايراني. در بخش دوم، سخن از راه هاي به دست گيري دوباره بازار جهاني است. پيشاهنگ ساختار گلکاري هلند، شاخه ها، رگه ها و زنجيره هاي گسترده اي است از خدمات چندسويه، تغذيه گل، کنترل کيفيت، ديده باني فني بر توليد، بازارهاي پيشرفته، بورس گل وگياه و شرکت هاي بزرگ صادراتي و حمل ونقل هوايي. کشور هلند، يک چهل ودوم مساحت خاک ايران است و يکي از موفق ترين کشورهاي جهان در عرضه محصولات کشاورزي؛ و پنجمين قدرت صادراتي دنيا پس از آلمان، چين، امريکا و ژاپن. صادرات50 ميليارد يورويي فرآورده هاي کشاورزي، هلند را پيشتازتر از فرانسه و پس از ايالات متحده امريکا قرار داده است. پديدهِ گل و توليد آن، بخشِ جدايي ناپذير از فرهنگ مردم هلند است. مردم اين کشور، فقط فروشنده گل نيستند، بلکه در هديه گل پيشگام اند؛ چون آن را سرآمد همه پيشکشي ها مي دانند. در حالي که نگاه مردم آلمان، بلژيک و انگليس به گل، نگاهي لوکس است و گل را، نه پاي ثابت هر هديه، بلکه تنوعي در آن مي دانند. هلند با هفت پايانه مجهز صادراتي گل وگياه، سالانهْ بيش از 7 ميليارد دلار از صادرات گل درآمد دارد و صدها ميليون دلار نيز از راه صدور بذر، پياز، آموزش هاي فني، مشورتي و خدماتي در باره پرورش گل وگياه زينتي و ابزار باغباني، به درآمد خود مي افزايد. 5000 گلکار در هلند فعال اند و بيش از 5000نفر ديگر، خدمات گل ارائه مي دهند؛ و در سال، 5ميليارد يورو درآمد دارند. هلند بازارهاي بزرگ آلمان، انگليس و فرانسه را زير سايه سنگين خود دارد. ژاپن يکي از بزرگ ترين بازارهاي مصرف گل در دنيا است و هر سال، چندين ميليارد شاخه گل مصرف مي کند. هلندي ها با نوآوري هاي شگفت خود، بر اين بازار نيز چيره شده اند و با اعتمادسازي، به مسئولان کشاورزي ژاپن باورانده اند که هيچ نيازي به کنترل و قرنطينه گل هاي هلندي نيست. از اين رو، توليدات هلند، به محض رسيدن به ژاپن، يكسره روانه فروشگاه هاي آن کشور مي شود. آ ن سوي آب ها در برابر هلند كه صادر کننده بزرگ گل است؛ و کشورهاي آلمان، آمريکا، فرانسه، انگليس، ژاپن، ايتاليا و سوئيس در شمار مصرف کنندگان بزرگ گل هستند و بيش از 82 درصد صادرات جهاني گل را به سوي بازار خود مي کشند. سرانه مصرف گل در استراليا از 4 دلار فراتر نمي رود؛ در حالي که اين رقم در کشورهاي اروپايي، 100 دلار است. کشورهاي اروپايي براي بالابردن مصرف سرانه، دلال ها را دور مي زنند و با عرضه و فروش مستقيم گل، از بهاي اين فرآورده مي کاهند. ولي اين روزها بهاي گل در جهان، تا 20 درصد کاهش يافته و بحران مالي اين سال ها، روي صادرات جهاني گل ـ به ويژه به کشور هلند - آسيب زيادي وارد کرده و از ميزان درخواست انواع گل کاسته است. بحران مالي جهان، همچنان بر روند صادرات گل کشورهاي آفريقايي مانند کنيا، اوگاندا، زامبيا و زيمبابوه و نيز کشورهاي آمريکاي لاتين( کلمبيا) و برخي کشورهاي آسيايي همچون هندوستان، تاثير بدي گذاشته است. در 2009 نيز از ميزان فروش گل هلند تا 20 درصد کاسته شد و هلندي ها براي جبران آن، به تکاپوي کشف بازارهاي نو پرداختند. آنها كه رخنه به بازارهاي اروپاي شرقي را پي ريزي کرده بودند، پارسال موفق شد ند450 ميليون شاخه گل به اين قاره صادر کنند. هلندي ها در يک دوره سه ساله، ميزان صدور گل به اروپاي شرقي و روسيه را به دو برابر رساندند. ايران يگانه چرا سهم ايران از بازار بزرگ گل جهان، تنها 2 درصد است؟ اکنون در بيش از 70 کشور دنيا، پرورش گل تجاري، براي عرضه به بازارهاي جهاني انجام مي گيرد اما شمار کشورهاي پرتکاپو در صادرات جهاني، از شمار انگشتان دست تجاوز نمي کند؛ ايران با آن که از توانايي نهفته (پتانسيل) بالايي برخوردار است، از اين فرصت، سود نمي برد. ميزان صادرات گل ايران، فقط 20 ميليون دلار در سال است؛ در حالي که گردش پولي و ارزش سالانه تجارت جهاني گل، نجومي است و سالانه، بيش از 10 ميليارد دلار انواع گل وگياه زينتي در دنيا توليد مي شود و مورد دادوستد قرار مي گيرد. ايران به لحاظ رنگارنگي شاخه هاي گل در جهان بي همتا است. برخي از گل هاي ايراني با توجه به چونيت خاک و بهره مندي از نور طبيعي خورشيد، در كشورهاي ديگر، بي هماورد (بي رقيب) است؛ مانند گل مريم که چونيت بالاي آن، سبب برون رفت (خروج) هماوردهاي ايران از ميدان شده است. بر کسي پوشيده نيست که رهايي پاي اقتصاد کشور از زنجير تک محصول نفت، يک ضرورت است. از سوي ديگر، تنوع آب وهوايي ايران، امتياز بزرگي به شمار مي رود و پرداختن به بخش كشاورزي و از جمله گل وگياه را گوشزد مي کند. گل وگياهان زينتي، نقش بسزايي در درآمد خانوار ايراني «در اندازه کوچک»؛ و درآمد ارزي براي کشور «در اندازه بزرگ» دارد؛ ولي توليد كنندگان گل وگياه زينتي از وضعيت درخوري برخوردار نيستند. امكانات بايسته اي مانند پايانه گل و زمينه صادرات در كشور وجود ندارد. صادراتي هم اگر هست، دلالانه و ناحرفه اي است. هر فرآورده اي براي سرپاماندن و تکاپو، نياز به صادرات دارد؛ گل وگياه نيز از اين مهم بر کنار نيست و با توجه به مصرف اندک داخلي و نبود صادارت، گل اميد گل کاران، مي پژمرد. اختلاف ها نيز مگر دورکردن گل کاران از آرمان هاشان، برآيند ديگري ندارد. قرار بود در روز ملي گل (25خرداد) پايانه گل راه بيفتد و بزرگ ترين سبد گل جهان در ايران ساخته شود؛ اما پس از برگزاري انتخابات، دو تن از اعضاي هيأت مديره اتحاديه گل وگياه تغيير کردند و برنامه ها فراموش شد. تراز زير کشت گل وگياه در کشور، 5300 هزار هکتار است که 2900 هزار هکتار آن در گلخانه و مانده ديگر، در فضاي باز است. توليد گل هاي شاخه اي مانند گلايول، شب بو، مريم و ميخک، يک ميليارد و 800 ميليون شاخه است و گل هاي گلداني مثل يوکا، سرخس و ديفن باخيا 34 ميليون برآورد شده است. همچنين 150 ميليون درختچه ياس، شمشاد، بربريس و 900 ميليون انواع نشا شامل: بنفشه، هميشه بهار و رز رونده در کشور توليد مي شود. از ديگر مشکل مهم توليد گل وگياه مي توان از نبود گونه نو (واريته) نام برد که جاي پژوهش در اين زمينه بسيار تهي است. پايانه؛ يعني آغاز پايانه صادراتي گل وگياه در احمدآباد مستوفي تهران «اسلام شهر»، در 115 هزار مترمربع پي ريزي شده است كه به گفته سيدجلال عجايبي، رئيس اتحاديه گل وگياه تهران، با راه اندازي آن، نياز چندسال آينده كشور برطرف مي شود و بيش از هزار نفر به گونه مستقيم و چندين برابر به گونه نامستقيم، سرگرم كار خواهند شد. افزون بر اين، صادرات گل وگياه نيز خيزي برخواهد داشت. عجايبي در گفت وشنود با گزارشكر روزنامه اطلاعات مي گويد: «از سال 81 تا کنون، ميلياردها تومان سرمايه هزينه شده مردم، در اين پايانه خوابيده است و به سبب نرسيدن کمک وعده شده دولتي، کار ساخت آن، آهنگ کندي به خود گرفته است. در آغاز کسي آماده سرمايه گذاري در بيابان نبود. با کوشش هاي اتحاديه گل و گياه، کساني تشويق شدند و ده ها ميليون تومان سرمايه گذاري كردند؛ اما اكنون به سبب کش آمدن زمان ساخت، ابراز پشيماني مي کنند که چرا پول خود را در جاي سودآور ديگري به کار نگرفته اند». هلندي ها بيش از هزار هكتار گلخانه را در كشورهاي آفريقايي راه اندازي کرده اند و گل هاي آن ها را در همان پايانه ها مي گيرند و براي بسته بندي و صادرات، به کشور خود مي برند. آنها آماده سرمايه گذاري در پايانه هاي ايران نيز بودند، ولي به سبب ناهماهنگ بودن قوانين داخلي كشور با پسند آن ها، پا پس کشيدند و اکنون فقط حاضرند از نظر فني و اجرايي، در ساخت پايانه كمك كنند. پژوهش جامانده همان گونه که پيش تر نيز بازگو شد، يکي از مولفه هاي رشد اقتصادي غيرنفتي، پيشرفت کشاورزي و از جمله، صنعت گل است. مهندس محــــمدباغبان، پرورش دهنده گل مي گويد: «براي رسيدن به اين هدف، به پژوهش پيرامون شناسايي توانايي هاي توليد، صادرات و مشكلات موجود در اين صنعت نياز است. در پژوهش گل، بايد گياهاني هدف باشند كه بيشترين سهم را در توليد شاخه بريده و گلداني دارند. همچنين بايد كشورهاي موفق در کار توليد گل، شناسايي شوند و مورد بررسي ريزبينانه قرار گيرند». بايد باور آورد که ايران، توانمنديِ توليد و پرورش انواع گل هاي زينتي با چونيت بالا را دارد و كشورهاي همسايه خليج فارس و سردسير اروپايي، خواهان گل هاي توليدشده کشورند. بنابراين ارزش دارد که برخي مشكلات مانند حمل ونقل هوايي، بسته بندي و نگهداري، از پيش روي برداشته شود. در گذشته، 25 نفر از ايران، گل به ديگر نقاط جهان صادر مي کردند. گل ايران نيز در خارج، خواهان زيادي داشت؛ ولي چون بازار داخلي و سامانه هاي صادراتي، توان جذب گل وگياه را در طول سال نداشت، بيش تر صادركنندگان، زيان ديدند و کنار کشيدند. دو مشکل مشكل زيرساختي و بازاريابي، دو مانع بزرگ پيش روي صنعت گل براي حضور در بازار جهاني است. اگر اين دو سد شکسته شود، ايران توان صادرات حتي يك ميليارد دلار گل وگياه در سال را دارد. مهندس باغبان در اين باره مي گويد: «بهره گيري از تجربيات هلند، به ويژه در زمينه هايي چون دسترسي آسان به بازارهاي فروش گل و بسته بندي گونه هاي گوناگون گل با توجه به سليقه تنوع طلب خريدار، مي تواند راهگشا باشد. همچنين شناسايي پسند مصرف کنندگان گوناگون، ايجاد تنوع در گل هاي صادراتي، پروراندن گل هايي که يا پرورش آن ها در هلند امکان ندارد، يا توجيه اقتصادي ندارد؛ در شمار آزمون هايي است که مي تواند گشايشي در صادرات پديد آورد». گاه پيش مي آيد که در سال، نزديك به 10ميليون شاخه گل به كشورهاي خليج فارس، آسياي مركزي، آلمان، فرانسه، روسيه، تاجيكستان، آذربايجان و کشورهاي دورو بر درياي خزر صادر شود؛ ولي اين فرستادن ها هرگز سير فرازرونده (صعودي) نداشته است. بازار فروش گل هاي ايران از قلمرو کشورهاي خليج فارس، آسياي مركزي، عراق و افغانستان فراتر نمي رود. براي صادرات هوايي گل، به جاي هواپيماي باربري، ناچار از هواپيماهاي مسافري استفاده مي شود، که جوابگوي صادرات براي اروپا و ديگر کشورهاي جهان نيست. امروزه، رقم صادرات گل وگياه ايران به چشم نمي آيد؛ و همان گونه که گفته شد، کم تر از 20ميليون دلار در سال است؛ ولي صادرات فله اي از بازارچه هاي مرزي انجام مي گيرد که در خورِ گل وگياه باشکوه ايران نيست. يکي از راه ها آن است که گل ايران به دُبي برود و از آن جا به ديگر كشورها فرستاده شود. دادوستد ناکام در سال هاي پيش، در پي گفت وشنودهايي با هلند، قرار شد ه بود سالي300 ميليون دلار گل وگياه به آن کشور صادر شود تا از آن جا به آلمان بفرستند؛ ولي از آن جايي که توليد انبوه داخلي، استمرار نيافت و خطوط و پايانه هاي صادراتي وجود نداشت، فعالان صادرات نتوانستند کم ترين بهره را ببرند. محمد باغبان با تاکيد بر ضرورت وجود پايانه ها مي گويد: «روشن است که ساخت پايانه، بي توجه به ايجاد سيستم بسته بندي و حمل ونقل در كنار فرودگاه هاي تزانزيت، سودي نخواهد داشت. آزمون کشورهاي ديگر نشان مي دهد که صدور گل به جهان، نيازمند خريد يا اجاره هواپيما، كانتينرهاي سردخانه دار براي حمل گل و پشتوانه مالي است. آنهايي که دستي در صادرات دارند، هنگام برشمردن مشکلات خود، از کاغذبازي گمرك، نبود قيمت پايدار، هزينه هاي سنگين نمايشگاهي، نبود دانش روزآمد و كمبود نقدينگي مي گويند.» *** گماني نيست که پايانه ها، نقشي بسترساز در صادرات گل دارند و بايد در اين زمينه ـ در همه شهرهاي گل خيزـ گام هاي بنيادي برداشته شود. توجه به ويژگيِ هر منطقه، استعدادها و ظرفيت ها نيز بسيار مهم است؛ و روشن است که در مکان سنجيِ ساخت پايانه، آزمون (تجارب) گلکاران، بسيار کارآمد خواهد بود. * منبع : روزنامه اطلاعات، سه شنبه 10شهریور 1388، ص 5