Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 133916
تاریخ انتشار : 16 شهریور 1388 0:0
تعداد مشاهدات : 151

بازیابی جایگاه مساجد و توسعه نقش آن ها

مساجد به علت ویژگی های خاصی که دارند، در حکومت اسلامی از اهمیت زیادی برخوردار می باشند. برخی از این ویژگی ها عبارتند از: 1- مساجد محل عبادت و بندگی خدا هستند. 2- مساجد مرتبط با علما و روحانیون و حوزه های علمیه به عنوان مبلغان اسلام و معارف دینی می باشند. 3- مساجد پایگاه های سیاسی مذهبی ای هستند که تعدادشان بسیار زیاد و در سراسر شهرها و محله ها و روستاها گسترده و پراکنده هستند. هیچ حزب و گروه و جریانی نیست که تا این اندازه دارای مقر و پایگاه باشد. 4- مردم مسلمان همه روزه یک یا چندبار در این پایگاه های اسلامی حضور پیدا می کنند و این هم باز پدیده ای است که در هیچ حزب و گروه و یا حرکتی در جهان سابقه ندارد. 5- مساجد پایگاه ها و مقرهایی مستمر و مستقل هستند و به اشخاص یا جریان خاصی وابستگی ندارند. اشخاص می آیند و می روند، ولی مساجد همچنان هستند و انحلال و از بین رفتن ندارند. 6- مساجد پایگاه ها و مراکزی مردمی هستند. چه از نظر ساخت و اداره و چه از نظر حضور در مسجد و بهره گیری از فیوضات آن، مردم نقش اصلی و محوری را دارا می باشند. 7- مساجد محل روشنگری مردم و حرکت دادن آنان در راستای اهداف و برنامه های حکومت اسلامی می باشند. مساجد به علت همین ویژگی های مهمی که داشته و دارند، در دوران رژیم پهلوی مغضوب واقع شدند. فضا و جو اجتماعی را به گونه ای درست کرده بودند که مساجد صرفاً به مسائل نماز و عبادت محدود بود. مساجد عمدتاً حالت خمود و جمود داشتند. غالباً از جوانان خبری در آن ها نبود و به پایگاه پیرمردان و پیرزنان تبدیل شده بودند. اما به برکت انقلاب اسلامی، مساجد جایگاه اصلی خود را بازیافتند و فعالیت و نقش آن ها توسعه بسیار زیادی یافت. این تحول از همان ماه های اوج مبارزه و انقلاب یعنی ماه های پایانی عمر رژیم پهلوی آغاز شده و در سال های اولیه انقلاب به نقطه اوج خود رسید. توسعه نقش مساجد و بازیافتن جایگاه واقعی خود پس از انقلاب، مصادیق و مظاهر گوناگونی دارد که به چند مورد آن اشاره می کنیم: 1- در ماههای اوج انقلاب در سال 1357 مسجد به پایگا ه های مبارزاتی و انقلابی تبدیل شد و با محوریت بخشیدن به مبارزه توانست رژیم پهلوی را از پای در آورد. در این رابطه امام خمینی(ره) می فرمایند:«این مساجد است که این بساط را درست کرد. این مساجد است که نهضت را درست کرد. در عهد رسول الله(ص) هم و بعد از آن هم تا مدت ها مسجد مرکز اجماع سیاسی بود، مرکز تجییش جیوش بود. محراب یعنی مکان حرب، مکان جنگ، هم جنگ با شیطان و هم جنگ با طاغوت... ای ملت! مسجد های خودتان را حفظ کنید. » (١)؛ «اسلام مساجد را سنگر قرار داد و وسیله شد از باب این که از همین مساجد، از همین جمعیت ها، از همین جمعات، از همین جمعه ها و جماعات، همه اموری که اسلام را به پیش می برد و قیام را به پیش می برد، مهیا باشد. »(٢) 2- هم در دوران مبارزه و هم پس از پیروزی انقلاب، مساجد به پایگاه های روشنگری و دادن آگاهی های سیاسی اجتماعی به مردم مبارز و انقلابی تبدیل شدند. مسائل سیاسی انقلاب، منطقه و جهان، خطراتی که انقلاب را تهدید می کند، شناخت دشمنان داخلی و خارجی، راه های مقابله و ایستادگی در برابر دشمنان انقلاب و اسلام از جمله مسائلی بودند که در طی سال های پس از انقلاب به صورت گسترده در مساجد مورد توجه قرار گرفته و مردم مسلمان ایران نسبت به آن ها توجیه و آگاه شدند. بدین ترتیب عملاً مساجد از جنبه عبادی صرف خود خارج شده و علاوه بر آن (که البته حفظ آن هم لازم و ضروری بود)، جنبه های سیاسی و اجتماعی نیز پیدا کرد. در واقع مساجد به یک پایگاه تمام عیار سیاسی و انقلابی تبدیل شدند و این همان چیزی بود که مورد نظر امام راحل بود. در این مورد حضرت امام(ره) می فرمایند: «مسجد و منبر در صدر اسلام مرکز فعالیت های سیاسی بوده جنگهایی که در اسلام می شده است بسیاری از آن در مسجد طرحش ریخته می شد. »(٣) «مساجد بهترین سنگر ها و جمعه و جماعات مناسب ترین میدان تشکل و بیان مصالح مسلمین می باشند. امروز دولت ها و سرسپردگان ابرقدرت ها اگرچه به جنگ جدی با مسلمانان برخاسته اند... ولی هرگز جرذت و قدرت تعطیل مساجد و معابد مسلمین را برای همیشه ندارند و نور عشق و معرفت میلیون ها مسلمان را نمی توانند خاموش کنند.(٤) » و در جای دیگر می فرمایند:«این مسجد الحرام و مساجد در زمان رسول اکرم (ص) مرکز جنگ ها و مرکز سیاست ها و مرکز امور اجتماعی و سیاسی بوده. این طور نبوده است که در مسجد پیغمبر صلی الله علیه و آله همان مسائل عبادی نماز و روزه باشد. مسائل سیاسی اش بیشتر بوده. هر وقت می خواستند به جنگ بفرستند اشخاص را و بسیج کنند مردم را برای جنگ ها، از مسجد شروع می کردند این امور را. »(٥) به همین جهت است که حضرت امام تأکید می فرمودند:«امیدوارم که موفق به این امر بشوید و مساجدمان برگردد به حال مساجد صدر اول »(٦) 3- در راستای توسعه فعالیت های سیاسی اجتماعی مساجد پس از انقلاب، مساجد نقش حفاظت و حراست مردمی از انقلاب را در برابر دشمنان داخلی و خارجی بر عهده داشته است. جوانان پرشور و انقلابی با حضوری گسترده و شبانه روزی در مساجد و با آموزش های نظامی و آشنایی با سلاح و به کارگیری آن, به حفظ و حراست از انقلاب پرداختند. مخصوصاً در مقابل توطئه های عوامل بازمانده از رژیم منحط پهلوی و نیز گروه های منحرف و مفسد و منافقین که به دشمنی با مردم مسلمان و انقلابی به پاخاسته بودند، نقش بسیار مهمی ایفاء کردند. 4- شکل گیری بسیاری از انهادهای انقلابی نیز از مساجد بوده و هستة اولیه آن ها از همین مساجد ریشه و نضج گرفته است. كمیته های انقلاب اسلامی یکی از این موارد است. 5- همچنین در راستای توسعه فعالیت های اجتماعی مساجد پس از انقلاب شاهد فعالیت های گوناگون و گسترده ای در زمینه های رسیدگی به امور ارزاق مردم، امور رفاهی و خدماتی، امور خیریه و رسیدگی به مشکلات مالی خانواده های نیازمند و نیز فعالیت های فرهنگی و هنری بوده ایم. 6- یکی از مهم ترین نقش های مساجد پس از انقلاب، نقش بسیار تعیین کنندة آن ها در دفاع مقدس و جنگ تحمیلی بوده است. نقش مساجد در این مورد از چند جهت قابل توجه است. اول این که مساجد در توجیه و روشنگری توده مردم نسبت به جنگ، علل تحمیل آن از سوی دشمنان انقلاب و اسلام، لزوم ایستادگی و مقاومت در برابر آن نقش مهمی ایفا کرده اند. دوم این که مساجد، جوانان را تشویق و ترغیب به رفتن به جبهه های نبرد حق علیه باطل می کردند. سوم این که مساجد فضای معنوی و روحیه شهادت طلبی را در جامعه در بین توده مردم، حفظ و تقویت می کردند. چهارم این که یاد و نام شهدا و آرمان آن ها توسط مساجد زنده و حفظ می شد. پنجم این که در سازماند هی جوانان و توده مردم و اعزام آنان به جبهه های نبرد حق علیه باطل، مساجد نقش بسیار زیادی داشتند و بالاخره ششم این که، مساجد با بسیج کردن مردم محلی اعم از زنان و مردان در حمایت از پشت جبهه و تهیه لوازم و تدارکات مورد نیاز رزمندگان اسلام و راه اندازی و ادارة ایستگا ه های صلواتی در جبهه ها نقش بسیار زیادی را بر عهده داشتند. 7- یکی از نقش های اساسی و در عین حال ظریف و غیرمحسوس مساجد که در نظر اول به چشم نمی خورد، استفاده از آن به عنوان مقر پایگاه های مقاومت بسیج می باشد. با توجه به نقش بسیار مهم بسیج که در جای دیگر کتاب به آن خواهیم پرداخت، نیاز به مقرهای مردمی و در عین حال گستردة و پراکنده در اقصی نقاط کشور ربرای استقرار آن وجود داشت که این نیاز مبرم از طریق مساجد تأمین شد. با توجه به پراکندگی و حضور گستردة مساجد در همه نقاط شهری و روستایی و محله ها و نیز با توجه به مردمی بودن مساجد و امور آن و حضور روحانیت در تمامی آن ها، بهترین و مناسب ترین مکان برای استقرار بسیج، مساجد بود. امروز پایگاه های بسیج با مساجد کاملاً گره خورده و پیوند مستحکمی بین آن ها به وجود آمده است. نقش اصلی در ادارة هر دو آن ها نیز تودة مردم محلی می باشند. پیوستگی و همراهی مساجد و بسیج، در یکدیگر تأثیر متقابل دارد. بسیج بازوی نظامی مساجد در حفظ اسلام و انقلاب می باشد و مسجد نیز در هدایت دینی و حفظ سلامت بسیج و نیز حمایت های انسانی و مادی از آن، نقش مهمی بر عهده دارد. پی نوشت: ١- روح خدا در ولایت فقیه(مجموعه پیامهای امام خمینی ره)، ص ٧. ٢- صحیفه امام، جلد١٧، ص ٥٥ و ٥٦. ٣- صحیفه امام، جلد٨، ص ١٨٤. ٤- صحیفه امام، جلد ٢٠، ص ٣٣٨. ٥- آیین انقلاب اسلامی(گزیده ای از اندیشه و آراء امام خمینی ره)، ص ٣٣٨. ٦- صحیفه امام، جلد ١٧، ص ٤٨. * منبع : ٩٢ دستاورد انقلاب اسلامی ایران، ص ١٦٩.