Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 136754
تاریخ انتشار : 6 آبان 1388 0:0
تعداد مشاهدات : 157

كتابخانه آستان قدس گنجينه فرهنگ مكتوب ايران و جهان

بهترين مكان براي ترويج فرهنگ رضوي، حرم حضرت رضا(ع) است و موجه ترين نهاد براي خدمت در اين عرصه قطعاً آستان قدس رضوي است. هر سال 25 تا 30 ميليون مخاطب امكان دسترسي به اين غناي فرهنگي، مذهبي را دارند و آستان قدس با اختصاص بيش از 70 درصد بودجه خود به مقوله فرهنگ و برنامه هاي فرهنگي، براي تحقق اين مهم تلاش مي كند. در حريم حرم، آنجا كه، پاسخ به نياز زائران كاملاً جلوه مي كند، موزه و كتابخانه آستان قدس رضوي بسيار نمود دارند. گرچه زيبايي هاي موزه هاي آستان قدس امري قابل تامل است، اما جايگاه پژوهشي كتابخانه مركزي آستان قدس به عنوان يكي از بزرگترين كتابخانه هاي جهان اسلام مكاني در خور دارد. كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي از مهمترين گنجينه هاي فرهنگ مكتوب در ايران و جهان است كه با وجود فراز و نشيب هاي تاريخي به بركت همجواري با روضه منوره هشتمين امام شيعيان همواره باقي مانده و رو به تكامل بوده است، به طوري كه امروزه از بزرگترين كتابخانه هاي جهان اسلام و خاورميانه به شمار مي آيد. نخستين بارقه پيدايش اين گنجينه بزرگ فرهنگي بر اثر خيرخواهي و ايمان راستين واقفان و اهداكنندگان با اخلاص و بعضا بي نام و نشان بوده و به تدريج تكميل و گسترش يافته، به طوري كه امروزه مورد توجه و استفاده ويژه دانشجويان و پژوهشگران است. برخي از پژوهشگران عقيده دارند كه تاريخ وقف قديمي ترين قرآن با كتاب خطي را مي توان مبدأ تاسيس كتابخانه آستان قدس رضوي به حساب آورد. بر همين اساس، نخستين سال تاسيس و تشكيل قرائتخانه و كتابخانه آستانه مقدسه را سال 327 هجري قمري مي دانند، زيرا در اين سال، قديمي ترين جزوات قرآن را كشوادبن املاس به گنجينه روضه مقدسه وقف كرد. به تدريج با افزايش مجموعه كتاب ها و قرآن هاي وقفي، در جوار مرقد مطهر حضرت امام رضا(ع) محلي براي نگهداري آنها اختصاص يافت و پايه هاي اوليه كتابخانه بنا نهاده شد. به يقين از قرن هشتم به بعد، كتابخانه داير و مشتمل بر كتاب هاي زيادي بوده است. از جايگاه اوليه كتابخانه اطلاع صحيحي در دست نيست ولي در طول ساليان و براساس شرايط، محل كتابخانه در داخل حوزه اماكن متبركه تغيير يافته است. به طور مثال در سال 1150 هجري قمري در گوشه جنوب شرقي ايوان صحن انقلاب، سال 1330 شمسي در ضلع شمال غربي رواق امام خميني(ره) كنوني و از سال 1356 در ساختمان وسيعي در ضلع شرقي همان رواق (ساختمان فعلي موزه) جاي داشته است. در سال 1360 آستان قدس رضوي ساخت يك كتابخانه وسيع را با تمامي تجهيزات و بر مبناي اصول كتابداري آغاز كرد كه در سال 1372 به پايان رسيد. ساختمان كنوني كتابخانه مركزي در زميني به مساحت 11 هزار متر مربع و زيربناي 28 هزار و 800 متر مربع در سه طبقه ساخته شد و 22 فروردين 1374 همزمان با فرخنده زادروز حضرت امام رضا(ع) به طور رسمي گشايش يافت. *گنجينه كتب خطي رئيس سازمان كتابخانه و موزه هاي آستان قدس درباره كتاب هاي خطي اين مجموعه مي گويد: گنجينه كتب خطي كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي به عنوان يكي از پايگاه هاي فكري جهان اسلام در طول تاريخ، بيشترين كتب خطي را از طريق وقف يا اهدا گردآوري كرده است. اين گنجينه بزرگ مكتوب بشري كه حاصل اطمينان خاطر و علاقه عاشقان و ارادتمندان ولايت، خاصه حضرت رضا(ع) است با بيش از 80 هزار نسخه قرآن و كتاب خطي امروزه به مجموعه منحصر به فردي از آثار ماندگار خطي تبديل شده است و آنچه در اين گنجينه بزرگ هنري و تاريخي اهميت فراوان دارد، قرآن ها و كتاب هاي خطي نفيسي است كه از نظر نفاست، حسن خط، تذهيب، كتابت، كتاب آرايي، منحصر به فرد بودن، صنعت جلدسازي، كاغذ و مينياتور از گرانبهاترين گنجينه هاي جهان است و آنچه اين گنجينه را بي مانند و بي بديل جلوه مي دهد نفايس قرآني آن است كه علاوه بر مصاحف شريفه اهل البيت(ع) كه گل سرسبد و از عجايب و نوادر و نفايس خطي جهان به شمار مي آيد. اين گنجينه با داشتن بيش از 100 نسخه قرآن نوشته شده بر پوست آهو به عنوان يكي از مهمترين گنجينه هاي كتب آسماني جهان، بيشترين قرآن پوست آهو را در اختيار دارد. محمدهادي زاهدي مي افزايد: از آنجا كه گنجينه نسخ آستان قدس رضوي مورد توجه بسياري از نسخه شناسان و علاقه مندان در سراسر جهان قرار دارد كار انتشار فهارس نسخ خطي اين كتابخانه به ديرباز مي رسد. نخستين نسخه خطي كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي در سال 1296 هجري قمري منتشر شد و اين حركت در سال هاي بعد از انقلاب اسلامي شدت گرفت. 27 جلد فهارس نسخ خطي كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي در موضوع هاي مختلف چاپ و منتشر شده است و در كنار آن فهارس نسخ خطي كتابخانه هاي وابسته آستان قدس رضوي كه برخي از آنها مانند كتابخانه گوهرشاد و كتابخانه وزيري يزد داراي نسخه هاي خطي ارزشمندي هستند، به طور مجزا چاپ و منتشر شده اند. *وقف كتاب زاهدي مي گويد: كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي به واسطه انتساب آن به آستان ولايتمدار و ملكوتي حضرت رضا(ع) هميشه مورد توجه و عنايات عاشقان و ارادتمندان آن حضرت بوده است و بر همين اساس در طول تاريخ پذيراي بسياري از مجموعه ها بوده كه امروزه به عنوان مجموعه بي بديل از ميراث مكتوب بشري، تصويري بي بديل از عشق و ارادت علما، فضلا، دانشمندان، نويسندگان و دوستداران ائمه اطهار را به ما نشان مي دهد و همان طور كه پيش از اين هم گفته شد قديمي ترين كتاب خطي وقفي اين كتابخانه جزوه قرآني كشوادبن املاس است كه در سال 327 هجري قمري وقف روضه منوره رضوي شده است. از نفايس نوادر خطي اين كتابخانه مصاحف شريفه اهل البيت(ع) است كه در سال 1008 هجري قمري (كه وقفنامه آنها به خط شيخ بهايي است) تقديم بارگاه ملائك پاسبان رضوي شده است. از واقفان و اهداكنندگان عمده كتب خطي مي توان از اميرجبرئيل، ابن خاتون، شيخ بهايي و نادرشاه افشار نام برد. رئيس سازمان كتابخانه و موزه هاي آستان قدس درباره ارتباط با پژوهشگران مي گويد: ما در حوزه پژوهش و ارتباط با پژوهشگران چند مقوله و حوزه داريم. براي مثال پژوهش درباره مخطوطات است كه پژوهشگري مي خواهد درباره يك كتاب يا مجموعه كتاب هاي خطي ما كار تصحيح يا پژوهشي ويژه اي انجام دهد و براساس سازوكاري تعريف شده نسخه را از ما درخواست مي كند و ما براساس ضوابط تصوير نسخه را در اختيارش قرار مي دهيم. بخش ديگري از پژوهش ها مانند نسخه شناسي و تصحيح متون و چاپ مجدد نفيس و فاكسي ميله (عـكسي) نـسخـه هاي خطي است كه تاكنون چند جلد منتشر شده است. بخش ديگري از پژوهش هاي ما به بخش اسناد مربوط مي شود كه در آن جا سازوكار ويژه اي داريم. و خوشبختانه در مخطوطات و اسناد آثار خيلي خوبي توليد شده است. ما دفتر اسنادي داريم كه سلسله پژوهش هاي افراد درون و برون سـازمـان را در آنجا منعكس مي كنيم. كتاب هاي متعددي در بخش اسناد پارسال چاپ كرده ايم و اين بحث را به طور جدي پيگيري مي كنيم. افزون بر اين تالاري به نام تالار محققان در كتابخانه وجود دارد كه در آن براي هر پژوهشگر يك فضاي ويژه طراحي شده است تا پژوهشگربتواند در آنجا با آزادي بيشتري از منابع سازمان استفاده كند. در مجموع باب تعامل براي پژوهشگران از طرف ما باز است و تاكنون قدم هاي بسيار خوبي برداشته شده است. *ورود نسخه هاي خطي وي يادآور مي شود: بخش عمده اي از منابع از طريق وقف و اهدا تهيه مي شود اما مشكلي كه كشور ما از ديرباز با آن درگير بوده خروج نسخه هاي خطي است كه در يك دوره زماني اين كار توسط بيگانگان انجام شده است. طرح ما اين است كه به چند روش با كساني كه داراي نسخه هاي خطي هستند، تعامل كنيم. يك روش اين است كه برابر سنت ديرينه اي كه وجود داشته نسخه هاي خطي خود را به آستان قدس رضوي وقف كنند. روش دوم اين است كه اين كتاب ها را به كتابخانه بياورند و ما نگاه كارشناسي و حتي آسيب شناسي به نسخه ها بيندازيم و تصويري از كتاب تهيه كنيم و تصوير و يا اصل كتاب را به خودشان بازگردانيم، اما نسخه اي از كتاب در اينجا نگهداري شود. شكل سوم هم اين است كه كتاب را از صاحب آن بخريم. در حوزه اسناد هم همين گونه است چرا كه ما اسنادي در خانه ها داريم كه گاه به دليل كم توجهي يا گذشت روزگار از بين خواهد رفت و به اين سه روش مي توان آنها را جاودانه كرد. *مشكلات موجود زاهدي مي گويد: يكي از مشكلاتي كه ما داريم كمبود جا است. در حال حاضر اگر به تالارهاي ما مراجعه كنيد مي بينيد كه جا نيست و حتي در نمازخانه كتابخانه عده زيادي از افراد روي فرش نشسته اند و در حال مطالعه هستند. ما در كتابخانه مركزي در حوزه امانت كتاب، سالي بيش از 500 هزار جلد كتاب به امانت مي دهيم و نيز سالي بيش از 800 هزار جلد كتاب مطالعه مي شود و روزانه بيش از 6000 نفر از اين كتابخانه استفاده مي كنند، همچنين زائراني كه از شهرهاي ديگر مي آيند مي توانند كارت ميهمان بگيرند و به كتابخانه بيايند. آغوش ما به سمت پژوهشگران هميشه باز است و ما به سمت فضاهاي مجازي حركت مي كنيم و در حال حاضر در اينترنت امكانات خوبي مانند عضويت و تمديد عضويت و امانت گرفتن كتاب داريم. وي در مورد كتابخانه هاي وابسته آستان قدس رضوي مي گويد: آستان قدس رضوي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي علاوه بر ايجاد مراكز بزرگ فرهنگي و پژوهشي در راستاي توسعه فضاهاي كتابخانه اي گـام هاي بسيار بزرگي برداشته است. ايجاد 40 كتابخانه در سطح كشور و يك كتابخانه در خارج از كشور نشانه علاقه مندي آستانه قدس به مقوله فرهنگ، كتاب و كتابخواني و تحقق برنامه هاي نظام مقدس اسلامي است. آنچه در كتابخانه هاي آستان قدس رضوي نمود پيدا كرده است، به روز بودن منابع و امكانات مطالعاتي است كه بر همين اساس بسياري از نخبگان رشته هاي مختلف علمي كشور و قبول شدگان آزمون سراسري از اعضاي كتابخانه هاي آستان قدس رضوي در سطح كشور هستند. سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي با هدف ترويج و توزيع امكانات فرهنگي ـ مطالعاتي با ايجاد كتابخانه در مناطق پرجمعيت شهري سعي در توسعه فضاهاي پژوهشي دارد و اين حركت علاوه بر استقبال جامعه دانشجويي كشور مورد استفاده بسياري از دانش پژوهان و علاقه مندان به كتاب و كتابخواني قرار گرفته است. سازمان هم اكنون داراي 19 كتابخانه در مشهد و 20 كتابخانه از غرب تا شرق كشور است. او گفت: ما در مجموع كتابخانه مركزي و كتابخانه هاي وابسته هم اكنون 5/2 ميليون جلد كتاب چاپي، 80 هزار نسخه كتاب خطي و 40 هزار جلد كتاب چاپ سنگي كمياب و ناياب با 60 هزار مترمربع فضاي مطالعاتي و بيش از 300 هزار نفر عضو داريم و روزانه به بيش از 20 هزار نفر در سطح كشور خدمات فرهنگي ارائه مي دهيم. * منبع : www.ettelaat.com، چهارشنبه 6 آبان 1388