Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 138117
تاریخ انتشار : 1 آذر 1388 0:0
تعداد مشاهدات : 12

مشارکت سياسي در انديشه اسلام و امام (ره)

علي خاني
علي خاني از منظر جامعه شناسي سياسي، “مشارکت سياسي” از ويژگي ها و مشخصه هاي بارز جوامع دموکراتيک و از مهم ترين مولفه هاي تحقق توسعه سياسي به شمار مي آيد. مشارکت سياسي به عنوان يک رفتار و هنجار اختياري انسان، همانند هر عمل اختياري ديگر، منبعث از عقيده و گرايش افراد جامعه است. جايگاه رفيعي که مشارکت سياسي، به عنوان يکي از شاخصه هاي مهم در توسعه سياسي، در سطوح مختلف جامعه دارد، ضرورت بررسي و تبيين اين مسئله را دوچندان مي سازد. در اين نوشتار برآنيم تا با اشاره به مباني مشارکت سياسي در انديشه سياسي اسلام، به صورت گزيده ، از انديشه بنيانگذار جمهوري اسلامي، حضرت امام خميني (ره) در اين خصوص سخن بگوييم. در انديشه سياسي اسلام، مشارکت و حضور مردم در عرصه هاي مختلف، در ماهيت حکومت اسلامي نهفته است، بدين معنا که استقرار حکومت براي هدايت انسان ها به زندگي بهتر و تحصيل کمال مطلوب است و خداوند، هدايت انسان را بر اساس پذيرش اختياري او مقرر نموده است. از اين رو، در استقرار حاکميت الهي و عينيت يافتن حکومت و تشکيل نظام سياسي، اقبال مردم و پذيرش داوطلبانه آنها يک اصل بنيادين و غير قابل انکار بوده و اين اصل، مستلزم مشارکت مردم در نظام سياسي اسلام مي باشد. بر اين اساس است که امير مومنان علي (ع)، “حضور الحاضر و قيام الحجه بوجود الناصر” ، را از زمينه هاي پذيرش حکومت خود بيان مي دارند. در انديشه سياسي بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران نيز دارا بودن حق تعيين سرنوشت، از جمله اصولي است که مورد تاکيد و توجه ايشان بوده است: “از حقوق اوليه هر ملتي است که بايد سرنوشت و تعيين شکل و نوع حکومت خود را در دست داشته باشد”. ايشان همچنين در تبيين ماهيت حکومت اسلامي مي فرمايند: “ماهيت حکومت جمهوري اسلامي اين است که با شرايطي که اسلام براي حکومت قرار داده است، با اتکا به آراي عمومي ملت، حکومت تشکيل شده و مجري احکام اسلام مي باشد”. در جاي ديگر مي فرمايند: “حکومت جمهوري اسلامي مورد نظر ما از رويه پيامبر اکرم(ص) و امام علي(ع) الهام خواهد گرفت و متکي به آراي عمومي ملت مي باشد و نيز شکل حکومت با مراجعه به آراي ملت تعيين خواهد گرديد”. محصور نبودن اسلام در بعد فردي و تاکيد فراوان اين دين توحيدي بر مسئوليت اجتماعي هر فرد مسلمان، زمينه و فضاي بسيار مناسب و مساعدي را براي مقوله مشارکت سياسي فراهم ساخته است. اين واقعيت از ديد نويسندگان غربي نيز پنهان نمانده است. هانتيگتون در زمينه رابطه اسلام با دموکراسي و مشارکت سياسي مي نويسد: “...اسلام هر گونه جدايي بين اجتماع ديني و اجتماع سياسي را رد مي کند و بدين ترتيب امور دنيوي و اخروي از يکديگر منفک نيست. دين از سياست جدا نيست و مشارکت سياسي يک وظيفه ديني است”. بينش سياسي اسلام، مردم را بيگانه از حکومت و حکومت را تافته جدا بافته از مردم نمي داند و همانگونه که براي حکومت در قبال افراد جامعه وظايفي معين نموده، متقابلا تکاليفي را در راستاي استحکام و تقويت بنيان هاي نظام سياسي، بر عهده مردم گذارده است. حضرت علي عليه السلام در تبيين روابط متقابل مردم و حکومت مي فرمايد: “ان لي عليکم حقا و لکم علي حقا؛ همانا من به عنوان رهبر و مسئول حکومت حقوقي دارم که شما مردم بايد انجام دهيد و شما نيز داراي حقوقي هستيد که من بايد پاسخگو باشم”. اسلام به هر يک از آحاد مردم، به ديد مسئول نگريسته، حضور و مشارکت همه جانبه آنها را در تعيين سرنوشت خود و حفظ و حراست از آن الزامي مي داند، چراکه حکومت به خود مردم تعلق دارد و حاکمان، امانت داراني بيش نيستند. حديث معروف “کلکم راع و کلکم مسئول عن رعيته” که شيعه و سني، هر دو، آن را نقل کرده اند، به صراحت، امت اسلامي را از اين تفکر انزواطلبانه و منفعلانه که امور و شئون مختلف جامعه اسلامي را بايد به دست کارگزاران وانهاده، خود در غفلت و بي خبري و بدون احساس مسئوليت اجتماعي، به کناري نشسته و به امور شخصي خويش مشغول باشند، برحذر مي دارد و اعلام مي کند: “شما همگي، راهبر و ناظريد و همه مسئول جمع خويش هستيد”. حضرت امام خميني (ره) ضمن پذيرش اصل مشارکت مردم در جامعه، بارها در بيانات خود از مسئوليت عمومي مردم در نظام اسلامي سخن به ميان آورده اند: “اگر بخواهيد در مقابل دنيا اظهار حيات بکنيد که بگوييد ما بعد از گذشتن چندين سال زنده هستيم، بايد مشارکت کنيد، اگر خداي ناخواسته از عدم مشارکت شما يک لطمه اي بر جمهوري اسلامي وارد بشود، بدانيد که آحاد ما، که اين خلاف را کرده باشيم -خداي ناخواسته- مسئول هستيم، مسئول پيش خدا هستيم”. از نظر اسلام، مشارکت مردم و حضور آنها در صحنه، تامين کننده قدرت و ضامن رسيدن به اهداف نظام سياسي اسلام است. دستيابي به اهداف عالي و بسيار مقدسي که دين براي حکومت ترسيم نموده، محتاج همتي بس بلند از سوي رهبر و کارگزاران نظام اسلامي و مساعدت و همگامي مردمي است. حضرت امام خميني (ره) در بيان ضرورت حضور و شرکت مردم در اداره کشور چنين بيان داشته اند: “مردم را در همه امور شرکت بدهيم، دولت به تنهايي نمي تواند که اين بار بزرگي که الآن به دوش اين ملت هست بردارد... بدون اينکه اين ملت همراهي کند ما نمي توانستيم کاري بکنيم... همان طوري که با شرکت مردم در اين جنگ شما بحمدالله پيروز شديد و پيروزتر هم خواهيد شد، با شرکت اينها شما مي توانيد اداره کنيد اين کشور را، مردم را در امور شرکت بدهيد”. همچنين فرمودند: “يک کشوري را که بخواهيد اداره بکنيد، يک دولت، تا شرکت مردم نباشد نمي شود اداره صحيح بشود”. حضرت امام (ره) ، بارها نسبت به اهداف شوم و پليد استکبار جهاني در دور کردن مردم از حضور در صحنه هاي انقلاب، هشدار داده، از جمله مي فرمايند: “از آغاز انقلاب تاکنون يکي از اهداف شوم و پليدي که همواره مورد توجه استکبار جهاني و نوکران خارجي و داخلي آنان بوده است، دور کردن مردم از صحنه هاي انقلاب و گسستن پيوندهاي پولادين آنان با آرمان هاي اجتماعي- سياسي اسلام بوده است”. در منابع ديني ما، ذيل عناوين متنوعي به لزوم اهتمام مسلمين به مسائل اجتماعي و مسئوليت آنان درباره حاکميت اسلامي و لزوم بهره مندي حکومت از آرا و نظرات آنها اشاره شده است که اجمالا عبارتند از: “نصيحت ائمه مسلمين”، “امر به معروف و نهي از منکر”، “اهتمام به امور مسلمين” و ... که در نوشتار بعد به تفصيل در مورد هر يک مطالبي بيان خواهد شد. * منبع : www.resalat-news.com، شنبه 30 آبان 1388