Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 147137
تاریخ انتشار : 8 خرداد 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 242

در تأمین خون و فرآورده های خونی سالم پیشرو هستیم

گفت و گو با دكتر حسن ابوالقاسمي
گفت و گو با دكتر حسن ابوالقاسمي اشاره: سازمان انتقال خون ايران به عنوان تنها متولي تأمين كننده خون و فرآورده هاي خوني كشور در سال 1353 تأسيس شد و به تدريج توسعه يافت. پس از انقلاب اسلامي و به ويژه طي دوران دفاع مقدس و نياز روزافزون مراكز درماني آهنگ توسعه و پيشرفت سازمان شتاب فزاينده اي يافت به گونه اي كه در تمام استان هاي كشور پايگاه هاي انتقال خون ايجاد شد. هم اكنون حدود 207 پايگاه جمع آوري خون در كشور وجود دارد و 70 پايگاه در كشور است كه مجاز به انجام كامل فرآيند خون گيري، فرآورده گيري و آزاد كردن خون هستند. با دكتر حسن ابوالقاسمي مدير عامل سازمان انتقال خون ايران در خصوص دستاوردهاي اين سازمان در سال هاي پس از پيروزي انقلاب به گفت وگو پرداخته ايم. *** س : استفاده از خون و فرآورده هاي خوني از چه زماني در كشور رايج شد و سازمان انتقال خون چه فرآيندي را از دوران پس از انقلاب تاكنون طي كرده و به چه دستاوردهايي دست يافته است؟ ج : نياز كشور به خون و فرآورده هاي خوني از دهه 1310 هـ .ش به بعد به طور كامل احساس شد. در آن سال ها بيمارستان ها با خوني كه از افراد مي گرفتند به گونه اي آماده بودند كه پاسخگوي عمل هاي جراحي و بيماراني كه دچار كم خوني ارثي شديد، اختلال هاي خون ريزي و جراحت ها بودند، باشند اما حدود سه دهه در كشور متخصصان طب با مسأله اي به نام خون فروشي درگير بودند و افرادي به حرفه خون فروشي مبادرت مي كردند كه در خيلي از موارد خون هاي جمع آوري شده آلوده بود. در آن سال ها هلال احمر اقدام به احداث تعدادي مراكز اهداي خون كرد تا به تدريج اهداي خون در قبال دريافت پول به اهداي خون جايگزين تبديل شود؛ اعضاي خانواده فرد نيازمند خون، اقدام به اهداي خون مي كردند تا در قبال آن، بيمار آنها خون دريافت كند. اين رويه به تدريج كم شد اما به طور محدود تا چند سال گذشته ادامه داشت. اگر چه سازمان انتقال خون در سال 1353 تشكيل شد و اهداي خون داوطلبانه در دستور كار اين سازمان قرار گرفت اما به رغم اينكه مصرف خون در آن روزها زياد نبود تلاش هايي كه براي تشويق مردم به اهداي خون مي شد، خيلي سخت به ثمر مي رسيد. نخستين حركت مردمي براي فرهنگ سازي اهداي خون مديون سال 1357 و حركت هاي مردم در دوران انقلاب است. تظاهرات و درگيري هاي مردمي در آن سال ها منجر به مجروح شدن عده اي مي شد و مردم براي اهداي خون احساس تكليف مي كردند. پس از آن هم در دوران دفاع مقدس و نياز جبهه ها به خون اهداي خون به صورت فرهنگ درآمد. آمار و ارقام نشان مي دهد كه در دوران جنگ، رشد و شتابي در اهداي خون داشتيم كه آثار آن تا اين سال ها و در ايام خاصي از سال مانند دهه محرم و ماه رمضان بر جاي مانده است. در دو دهه گذشته با بهبود وضعيت بهداشت و درمان در كشور بيماران صعب العلاج مانند بيماران تالاسمي و هموفيلي كه به ندرت عمرشان به دهه دوم و سوم مي رسيد، توانسته اند از خون و فرآورده هاي خوني استفاده كنند و كمتر با مشكل عدم دريافت گروه خوني مناسب خود مواجه شوند. براي مقايسه رقم اهداي خون در سازمان انتقال خون ايران در دوران پيش از انقلاب و پس از آن مي توان گفت با وجود اينكه جمعيت كشور بعد از انقلاب بيش از دو برابر شده است و از 25 ميليون نفر به بیش از 70 ميليون نفر رسيده ايم اما ميزان اهداي خون از حدود 120 هزار واحد در اول انقلاب به يك ميليون و 800 هزار واحد در سال 1387 رسيد؛ يعني اهداي خون طي اين مدت 15 برابر بيشتر شده است. اين رقم در سال 1386 نيز يك ميليون و 735 هزار واحد بود. همچنين تعداد فرآورده هاي خوني در مقايسه با پيش از انقلاب بيش از 30 برابر شده است. اين موضوع نشان مي دهد كه نياز به خون و فرآورده هاي خوني در كشور بالا رفته است و همراه با آن سازمان انتقال خون توانسته فرهنگ اهداي خون را در كشور به گونه اي ترويج كند كه پاسخگوي اين نياز بالا باشد. در سال 1386 همچنين توانستيم به شاخص صددرصدی اهداي خون داوطلبانه دست پيدا كنيم و خون جايگزين را حذف كرديم. اين موضوع به سازمان جهاني بهداشت اعلام شد. هم اكنون سازمان انتقال خون ايران با شاخص اهداي خون 25 واحد به ازاي هر هزار نفر جمعيت مقام نخست را بين كشورهاي خاورميانه دارد و دومين كشور بعد از ما تركيه با شاخص 20 واحد در هزار نفر است همچنین جمهوری اسلامی ایران در زمینه تأمین خون و فرآورده های خونی سالم در قاره آسیا پیشرو است. با حمايت بسيار خوبي كه در دولت نهم از انتقال خون صورت گرفت و پشتيباني از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با تأمين اعتبارات لازم، سازمان انتقال خون موفق به ترميم شبكه خون رساني شد. در اين دوره توانستيم مناطق محروم كشور را از نظر تأمين خون به سمت خودكفايي ببريم. خون ها از مناطقي كه در زمينه اهداي خون توان بيشتري داشتند به سمت منطقه هايي كه نياز داشتند، ارسال شد و به شكل رسمي اعلام كرديم كه هيچ فردي در هيچ نقطه اي از كشور نبايد از خون جايگزين استفاده بكند و خون ها بايد صد درصد داوطلبانه اهدا شود. اين دستاورد يعني رسيدن به شاخص اهداي خون 25 واحد به ازاي هر هزار نفر و اهداي صددرصد داوطلبانه خون از شاخص هاي كمي سازمان انتقال خون است. در بعد كيفي و سلامت خون نيز با پيش از انقلاب قابل مقايسه نيستيم. قبل از انقلاب تنها از نظر ويروس هپاتيت B روي خون ها آزمايش انجام مي شد حال آنكه امروزه ما تنها كشوري هستيم كه آزمايش هپاتيت B، هپاتيت C و HIV روي همه خون ها در 2 مرحله چك مي شود و در بقيه كشورها در يك مرحله اين آزمایش ها انجام مي شود و بدون اغراق بايد بگويم كه يكي از سالم ترين خون ها را در دنيا داريم. س : پس با اين تعريف مي توانيد به مردم اطمينان بدهيد كه خون تزريقي به آنها هيچ مشكلي برايشان ايجاد نمي كند؟ ج : خون هاي اهدايي با خريد حساس ترين تست هايي كه در دنيا وجود دارد، آزمايش مي شوند اما از آن مهم تر اينكه در ايران سيستم كارآمدي به نام انتخاب اهداكننده وجود دارد. اينگونه نيست كه از هر فردي كه براي اهداي خون مراجعه كرد، خون بگيريم. در تمام مراكز انتقال خون پزشكان حضور دارند. زماني كه جامعه اهداكنندگان خون را با بقيه جامعه مقايسه مي كنيم، شاهد اختلاف بسيار زياد اين دو مي شويم زيرا جامعه اهداكننده از نظر ابتلا به ويروس هاي مختلف سالم تر از ساير افراد هستند. به طور كلي چند مرحله غربالگري در انتقال خون انجام مي شود. يك مرحله غربال در مورد اهداكنندگان خون صورت مي گيرد؛ يعني خون گيري از جمعيت هاي خاص كه سالم هستند و همچنین تشويق اهداكنندگان براي اهداي مستمر خون زيرا اهداي مستمر هميشه سالم تر از اهداي نخستين مرتبه است. هر قدر درصد اهداكنندگان مستمر را بالا ببريم، درصد امنيت خونمان بيشتر مي شود. در حال حاضر 40 درصد اهداكنندگان خون اهداكنندگان مستمر هستند. غربال دوم، انجام آزمايش های مختلف است كه سعي شده از بهترين كيت ها استفاده شود و غربال سوم آنكه اين نكته را ترويج كنيم كه اهداي خون تنها در مواقع ضروري انجام شود و كسي بدون ضرورت خون دريافت نكند. مجموعه اين اقدام ها موجب شده تا بگوييم هم اكنون خطر مصرف يك واحد خون در كشور از بسياري از حوادثي كه افراد را تهديد مي كند به مراتب كمتر است. در حال حاضر 99/99 درصد خون هاي دريافتي سالم هستند و اميدواريم دريافت كنندگان خون با خاطري آسوده آن را مصرف كنند و با طراحي آزمايش هاي جديد به صددرصد سلامت خون ها برسيم. يكي از اقدام هايي كه براي اطمينان یافتن از سلامت خون و فرآورده هاي خوني بايد انجام مي گرفت، طراحي سيستمي بود كه ميزان خطا در مراحل آماده كردن و توزيع فرآورده ها را به صفر برساند. انجام اين روش مستلزم استانداردسازي بوده و لازمه اين استانداردسازي آموزش كاركنان است. به همين منظور حضور اعضاي هيأت علمي براي سازمان تعريف شد و سازمان انتقال خون به آرزوي ديرينه خود جامه عمل پوشاند و راه ورود دانشجويان به اين سازمان گشوده شد. در سال گذشته اين تلاش 14 ساله به ثمر نشست و سازمان انتقال خون توسط شوراي گسترش دانشگاه ها به عنوان يك مؤسسه تحقيقاتي و آموزشي به رسميت شناخته شد و دانشجوي PHD در اختيار سازمان قرار گرفت. دومين مسأله به روز كردن تجهيزات و رشد فناوري در سازمان بود. در سال 1384 با قرار گرفتن انتقال خون در رديف دانشگاه ها نخستين اعتبار ارزي به سازمان انتقال خون داده و روند اتوماسيون در سازمان شروع شد. در اين بين، با همكاري تعدادي از صنعتگران داخلي بسياري از تجهيزات از داخل كشور تأمين شد. س : تهيه دارو از پلاسماي ايراني كه در چند سال اخير توسط سازمان انتقال خون انجام مي گيرد چه مزيت هايي را به همراه داشته است؟ ج : از سال 1384 قراردادي را با تعدادي از شركت هاي معتبر خارجي امضا كرديم كه مطابق آن پلاسماي ايراني به خارج از كشور مي رفت و پس از تبديل شدن به دارو به داخل بازگردانده مي شد. اين اقدام علاوه بر اينكه 35 درصد صرفه جويي ارزي به همراه داشت، موجب مي شد كه بتوانيم از پلاسماي ايراني براي داروهايي كه مورد نياز بود استفاده كنيم. در اين بين، براي اينكه پلاسماي ايراني به اروپا برود بايد بازرساني به ايران مي آمدند و سازمان انتقال خون را مورد بازديد قرار مي دادند. اين بازرسي ها بسيار سختگيرانه بود. بنابراين با يك كار شبانه روزي به استانداردسازي در تمام سازمان پرداختيم و تمام مراكز مورد بازديد توسط مؤسسه هاي بين المللي مورد تأييد قرار گرفت. فرهنگ استانداردسازي در سازمان موجب مي شد كه بتوانيم از پلاسماي ايراني براي داروهايي كه مورد نياز بود، استفاده كنيم. همچنين در كنار اين كار رعايت استانداردها در سازمان انتقال خون نهادينه شد كه نقش مهمي در ارتقای ساير فرآورده هاي خوني دارد. س : اشاره كرديد كه ارسال پلاسماي ايراني به خارج و تبديل آن به دارو 35 درصد صرفه جويي ارزي در برداشت، از آنجا كه اين موضوع در قانون بودجه به شكل درآمد- هزينه تعريف شده است، بفرماييد اين پروژه (ارسال پلاسما) چقدر درآمدزايي به همراه داشته و اين درآمد در چه بخش هايي هزينه شده است؟ ج : درآمد كسب شده از اين راه در چند محل هزينه شد. اول از همه شركت پالايش و پژوهش را از ورشكستگي نجات داد. ديگر اينكه معاونت داروي وزارت بهداشت حدود 50 درصد داروي مورد نياز خود را از دارويي كه از پلاسماي ما تهيه مي شود، تأمین مي كند كه ارزان تر است. نكته بعد اينكه ما رقيبي براي شركت هاي دارويي خارجي شديم و آنها مجبور شدند قيمت داروهاي خود را براي فروش به بخش دارويي كشور پايين بياورند. در نهايت نيز مقداري از درآمد به سازمان انتقال خون منتقل شد كه با تصويب دولت مقرر شد در جهت ارتقاي فرآورده هاي خوني هزينه شود. در سال جاري بايد حدود 13 ميليارد تومان از محل درآمد – هزينه، براي ارتقاي فرآورده ها هزينه كنيم. س : ميزان صادرات پلاسما چقدر بوده است؟ ج : از سال 1385 تاكنون 270 هزار ليتر پلاسما به كمپاني هاي مختلف اروپايي ارسال و پس از تبديل شدن به دارو به كشور بازگردانده شده است. س : لطفاً آماري از تعداد پایگاه های انتقال خون در كشور ارايه فرماييد؟ ج : حدود 207 پايگاه جمع آوري خون در كشور داريم. 30 پايگاه استاني داريم كه از پايگاه هاي اصلي ما هستند. 9 پايگاه منطقه اي آموزشي داريم كه هر يك چند استان را تحت پوشش قرار مي دهند. همچنين حدود 70 پايگاه در كشور داريم كه مجاز به انجام كامل فرآيند خون گيري، فرآورده گيري و آزاد كردن خون هستند. *منبع : هفته نامه خبري - تحليلي برنامه، شنبه ٢٦ بهمن ١٣٨٧، ش ٣٠٤، ص ٦