Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 148612
تاریخ انتشار : 20 تیر 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 48

امر به معروف و نهى از منکر در انقلاب اسلامى ايران

فاطمه شيرخوانى
فاطمه شيرخوانى در بهمن 1357 تحولى عظيم و شگرف و به تعبير حضرت امام (رحمه الله عليه) معجزه اى الهى در تاريخ ايران و اسلام و حتى جهان بشريت رخ داد که انديشمندان و تحليلگران جهان سياست را به تعجب واداشت. در آن سال انقلابى رخ داد که تمامى اسباب سازمان هاى بزرگ جاسوسى دنيا و مراکز تحقيقاتى را در هم ريخت. انقلابى به رهبرى امام و حمايت روحانيت و اتحاد مردم مسلمان با اتکا به مکتب اسلام و شعارهاى کوبنده اسلامى پيروز شد. انقلابى که با تکيه بر تکنيک ايثار، جهاد، شهادت صف طاغوتيان را در هم کوبيد، انقلابى که نشانگر احياى اسلام ناب محمدى و گسترش حکومت عدل اسلامى در سراسر جهان و زمينه سازى ظهور منجى عالم بشريت است. شهيد مطهرى در اين باره مى فرمايند: «انقلاب اسلامى ايران به اعتراف بسيارى از صاحب نظران، يک انقلاب مخصوص به خود است؛ يعنى براى آن نظيرى در دنيا نمى توان پيدا کرد، انقلاب اسلامى يعنى راهى که هدف آن با اسلام و ارزش هاى اسلامى است و انقلاب و مبارزه صرفا براى برقرارى ارزش هاى اسلامى انجام مى گيرد.» (1) جهانى بودن اسلام و کوشش در راه تحقق حاکميت آن درحد وسيعى متاثر از اصل امر به معروف و نهى از منکر بوده و معرفى و گسترش اسلام تاکنون نيز بى هيچ تحميل و فشار سياسي، براساس همين اصل صورت گرفته است و تاکنون نيز بر همين اساس وتوسط عموم مردم مسلمان بايستى صورت پذيرد. همين مسئله و طبيعت انقلابى اسلام است که قرآن، تاسيس حکومت اسلامى را به عنوان دين نمونه و امت و حکومت الگو معرفى مى کنند: «انا جعلناکم امه و سلطا ليکونوا شهدا على الناس و يکون الرسول عليکم شهيدا» (2) «مسلمانان در اجراى اين دو وظيفه بزرگ در عصر انقلاب پيامبر را اسوه و الگوى خود قرار دادند و مى دهند.» «لقد کان لکم فى رسول الله اسوه حسنه» (3) انقلاب اسلامى ايران خود يکى از ثمرات مهم و نتايج با ارزش اصل مسلم امر به معروف و نهى از منکر در جنبه هاى سياسى و حکومتى آن است و براى حفظ و گسترش آن به همين اصل متمسک شده است. سعى مسلمانان قبل و بعد از انقلاب و رشد و نمو اسلام ناب محمدى (صل الله عليه و آله و سلم) با بهره گيرى از سنت هاى انقلابى آن نظير امر به معروف و نهى از منکر و آشنا نمودن ديگران با آن بوده است. و در واقع اجراى اين امر باعث برقرارى حکومت الهي، حمايت مستضعفين، استقلال و آزادي، مبارزه با استکبار، استبداد، استعمار و استثمار در بعد از انقلاب شده و اين امر کم و بيش در کشورهاى مسلمان ديگر تجلى کرده است. لذا براى تداوم انقلاب اسلامى و گسترش آن بايد عقايد سياسي، اجتماعى و احکام اسلامى به صحنه ظهور و عمل در آمده و تبليغ شود. انقلاب اسلامى در پى تغيير سيستم سياسى طاغوت ارزش هاى غير اسلامى حاکم در جامعه آن روز بود و پيروزى آن به سه رکن مهم و اساسى مکتب اسلام، رهبرى ولايت فقيه و مردم استوار است و تداوم آن نيز با بقاى اين سه رکن خواهد بود.(4) پاسخ به يک سوال فريضه امر به معروف و نهى از منکر در صورتى که حکومت اسلامى نباشد حکمش چيست؟ چه کسى يا کسانى متولى اجراى آن هستند آن هم در امور سياسي؟ جواب: ائمه (عليهم السلام) اقامه حدود و برپايى احکام در بين مردم را (چه در زمانى که حکومت اسلامى باشد و چه در زمانى که حکومت به دست طاغوتيان اداره شود) رابه فقهاى شيعه تفويض کرده اند، بعد از آنکه از واجبى تعدى نکنند و از حدى تجاوز ننمايندو به شيعيان امر کرده اند که به يارى ومعاونت فقها در اين امر خطير بپردازند. آيت الله سيدکاظم حائرى دراين بار چنين مى فرمايد: «محرز است که شارع مقدس به فوت شدن مصالح و از بين رفتن احکامى که اگر حکومت و سلطه اسلامى در کار نباشد فوت و مضمحل مى شود راضى نيست.» (5) مرحوم شيخ صدوق روايت مى کند که اسحاق بن يعقوب نامه اى براى صاحب عصر و زمان مى نويسد و از حکم مشکلاتى که برايش پيش آمده سوال مى کند، در بخشى از اين توضيح که به خط شريف حضرت صادر و از طريق محمد بن عثمان عمرى ابلاغ مى شود آمده است: «و اما الحوادث الواقعه فارجعوا فيهاالى رواه حديثنا، فانهم حجتى عليکم و انا حجه الله عليکم» (6) «در حوادث واقع شده به راويان ما رجوع کنيد، زيرا آنان حجت من بر شما هستند و من حجت خدا بر آنان.» اين نشان مى دهد که فقهاى شيعه غير از شان فتوا دادن نسبت به احکام شرعي، مرجع تعيين تکليف اشخاص در حوادث و مسائل اجتماعى و سياسى نيز هستند. لذا اين مکتب بود که ندا مى داد: «انالله لا يغير بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم» (7) و مردم را به تغيير در امور جامعه خود فرا مى خواند و در مرحله مبارزه نظام سياسى و ارزش هاى حاکم را زير سوال برده و آن را از مقبوليت عامه انداخت و براى دوران پيروزى و سازندگى طرح و برنامه ارائه داد و مردم را به دنبال خود کشاند. اهداف آرمانى انقلاب که توسط رهبر انقلاب اسلامى بيان مى شد ايجاد جامعه الگوى بود که احکام آن توسط شارع مقدس بيان شده بود، لذا انقلاب آورنده ايدئولوژى جديد نبود، بلکه احياگر روش ها و سنت هاى ايدئولوژى اسلامى بود. اهداف انقلاب اسلامى همان اهداف انقلاب عاشورا است و الگوى خود را از آن جا گرفته است. امام حسين (عليه السلام ) هنگام خروج از مدينه، در وصيتنامه معروفش خطاب به برادرش محمد حنفيه هدف خود را «امر به معروف و نهى از منکر براى اصلاح کار امت و عمل به سيره رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم) بيان داشته است» (8) امام خمينى (قدس سره الشريف) هدف از نهضت اسلامى را چنين بيان مى کند: «ما براى آن نهضت کرديم که اسلام و قوانين اسلام، قرآن و قوانين اسلام، قرآن و قوانين قرآن در کشور ما حکومت کند.» (9) بنابراين لازمه حکومت اسلام و قرآن وجود نظارت همگانى و فراگير مى باشد که همان امر به معروف و نهى از منکر مى باشد. بحمدالله، اين دو وظيفه بعد از انقلاب در حد وسيعى متجلى شده است. نظارت از طريق امر به معروف و نهى از منکر، عامه و همگانى است و قطع نظر از پست و مقام و موقعيت اجتماعى افراد مى باشد. پست و مقام هيچ شخص نمى تواند مانع از اعمال اين امر نسبت به او شود. در صورت مشاهده منکر از طرف يک مقام عالى سياسى يا نظامى و يا ... هر شخصى مى تواند، بلکه واجب است که بر عليه آن مقام اعتراض و او را وادار به ترک عمل کند. اين مصداقى از حکومت مردم بر خويش است که توسط امام و رهبر جامعه اسلامى هماهنگى يافته و هدايت مى شود (10.) اينها امورى بود که زاييده اجراى امر به معروف و نهى از منکر در بعد از انقلاب است. چرا که در صورتى که افراد چنين به وظيفه خود عمل کنند، متخلفان از کردار خويش هراس خواهند داشت و نخواهند توانست با ارتکاب اعمال خلاف، ارزش هاى فاسد را تبليغ نمايند. با به کار گرفتن امر به معروف و نهى از منکر در بعد از انقلاب در واقع جامعه به طور اتوماتيک و خودکار از طاغوت و فرهنگ طاغوت قبل از انقلاب فساد زدايى شد. عناصر فاسد و مفسد از محيط جامعه دفع شد و زمينه براى رشد عناصر سالم فراهم گرديد، چرا که مومنان و مسلمانان در انجام اين وظيفه از هرگونه سهل انگاري، اهمال کارى و رو دربايستى پرهيز کردند و مى کنند. از ثمرات اجراى اين دو وظيفه در عصر انقلاب تشکيل قوه قضائيه به عنوان قوه اى مستقل که پشتيبان حقوق فردى و اجتماعى و مسئول تحقق بخشيدن به عدالت است همچنين قانون حمايت قضائى از بسيج و بسيارى از نهادهاى ديگر که ضامن اجراى امر به معروف و نهى از منکر مى باشد. (11) به طور خلاصه درخشندگى اجراى اين دو امر بعد از عصر انقلاب در امور زير بيان مى شود: ارزش گرايي، ظلم ستيزي، مبارزه با گناه، رعايت قانون و حقوق مردم، احترام به آراى مردم، احترام به مقدسات مذهبي، نظم و انضباط اجتماعي، مبارزه با فرهنگ انحرافى غرب، انهدام زمينه هاى رشد فرهنگ باطل غرب، کمک هاى علمي، هنرى وفرهنگى ضرورى وسالم به دستگاه هاى تبليغاتي، تشويق و تقويت هنرمندان متعهد، ارائه معارف دينى منطبق با زمان در تمامى ابعاد زندگى از سوى کارشناسان علوم دينى و ترويج آن به طور آزادانه و بدون هيچ گونه ترس و تقيه، ترويج فرهنگ برائت از کفار و مشرکين و منافقين، حضور زنان در صحنه هاى علمى و آموزشى به منظور پاسخگويى به نياز بانوان، پيشنهاد و تذکر به مسئولين براى احياى معروف ها و ارزش هاى اسلامي، ترويج فرهنگ تحصيل درحوزه هاى علميه، ترويج فرهنگ اقتصاد اسلامى بر روابط اقتصادى و تجارى مردم و بازار، ترويج سنت هاى اسلامى و سالم در برابر ارزش هاى فاسد بيگانه، کمک به مستمندان، اقامه مجالس مربوط به شخصيت هاى دينى بويژه پيامبر و اهل بيت او، اقامه نماز جماعت به طور مستمر و منظم، نصب صندوق پيشنهادها از ناحيه مسئول اداره ملاقات هفتگى و يا ماهانه روسا با کارمندان و مراجعه کنندگان به منظور رسيدگى به امور آنها حضور در نماز جمعه، الگوگيرى و متابعت از حرکت هاى سياسى پيامبر و اهل بيت، تعليم و تحصيل، صيانت و دفاع از ارزش هاى انقلاب اسلامي، حضور در صحنه هاى سرنوشت ساز انقلاب اسلامي، مبارزه جدى با دشمنان قسم خورده اسلام بويژه آمريکا و اسرائيل و ... امر به معروف و نهى از منکر وقتى با استقبال مردم روبه رو مى شود که کارگزاران در اقدام به معروف و نبرد با منکر در صف نخست قرار بگيرند که ما اين مسئله را در جريان بعد از انقلاب به خوبى مشاهده مى کنيم، براى همين امام على (عليه السلام) معتقد بود «بر کسى که خود را پيشواى مردم مى کند واجب است قبل از آموزش ديگران خود را آموزش دهد و تاديب عملى او بايد قبل از تاديب به زبانش باشد.»(12) اسلام با واجب کردن امر و نهى و ولايت محدودى که در جلوگيرى از گناه براى مومنين نسبت به گنهکاران قرار داده است در عمل نوعى تشکيلات وسيع و سازنده اى را در همه جاى جامعه اسلامى به وجود آورده است و با پاداش بزرگى که بر انجام آن مقرر فرموده و تهديدى که بر ترک آن کرده است، تحقق اين وظيفه را تشخيص نموده است. (13) قرآن کريم مى فرمايد: «و لتکن منکم امه يدعون الى الخير و يامرون بالمعروف و ينهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون»(14) بايد گروهى از شما مسلمانان خلق را به خير و صلاح دعوت کنند، امر به نيکى نمايند و از کار بد نهى کنند اينان رستگارانند. که در اين زمينه، امر به معروف و نهى از منکر در دايره حکومت اسلامى يعنى فضاسازى مناسب و فضاسازى ايجاد مراکز فرهنگي، ورزشي، توليد فيلم هاى مناسب، مراکز اطلاع رسانى انتشار مجلات در همه زمينه ها راهکارهاى مهمى در ايجاد و برپايى اين فريضه مى باشد. از راه هاى جلوگيرى از سرايت گناه که در واقع تضمين کننده اين امر نيز مى باشد اين است که آمر و ناهى به شيوه هاى امر و نهى آگاه باشند. از اين مطلب دانسته مى شود که اين وظيفه علاوه بر اينکه يک وظيفه عمومى است، بلکه يک امر تخصصى است و نياز به کارشناسى علمي، رواني، اجتماعي، تبليغى و هنرى دارد. آمرين به معروف و ناهيان از منکر بايد از دانشمندان و متفکران و مصلحان و دلسوزان جامعه باشند.اگر مشاهده مى کنيم که نهى از منکرها بى اثر است، گناه را تنها به گردن خلافکار نيندازيم؛ زيرا گاهى شيوه هاى واحد براى دردهاى متنوع مثل نسخه واحد براى مرض هاى گوناگون است و شفابخش نخواهد بود. (15) امام رضا (عليه السلام) در اين زمينه مى فرمايند: «من طلب الامر من وجهه لم يزل فان زل لم تحزله الحيله» (16) هر کس کارى را از شيوه خودش وارد شود لغزش پيدا نخواهد کرد و اگر لغزش رخ دهد حيله ها و شيطنت ها او را خوار نخواهد کرد.» آنچه که از اين روايت بر مى آيد اين است که براى هر معروف و منکرى از هر شخصى در هر مکان و زماني، شيوه اى خاص لازم است که اگر مراعات نشود، امکان دارد اثر منفى دهد و اگر مراعات شود بهترين راه براى جلوگيرى از سرايت گناه خواهد بود. جا دارد که دراين جا تيمما و تبرکا به نمونه اى از شيوه بزرگان را با موارد معروف و منکر بيان کنم. نقل مى کنند در آن زمانى که شهيد مدنى در روستاى (دره مراد بيک) همدان بود، احساس کرد که اين روستا به جهت داشتن آب و هوايى خوش مورد توجه افراد شراب خوار و زنان بى حجاب قرار گرفته است. وى اهالى روستا را برعليه آنها بسيج نموده و به دروازه روستا اين چنين نوشته اى آويزان کرد که: «ورود افراد شراب خوار و زنان بى حجاب ممنوع» (17) اميد است تا بتوانيم با تحقق اين فريضه مقدس جامعه اى سالم و الهى به دور از هرگونه تنش و فسادگرايى داشته باشيم. پى نوشتها: 1- مرتضي، مطهري، پيرامون انقلاب اسلامي، ص .57 2- البقره، .143 3- الاحزاب، .21 4- محسن، قرائتي، امر به معروف و نهى از منکر، ص .88 5- احمد، واعظي، حکومت ديني، ص .193 6- بابويه قمى (معروف به شيخ صدوق)، محمد بن على بن الحسن، کمال الدين، جلد 2، ص 483، باب 45، حديث .4 7- الرعد، .11 8- محمدباقر، مجلسي، بحار الانوار، جلد 44، ص .329 9- روح الله، الموسوى الخميني، صحيفه نور، جلد 8، ص .171 10- ابوالفضل، شکوري، فقه سياسي، جلد 1، ص .185 11- نمايندگى ولى فقيه در سپاه، امر به معروف و نهى از منکر، ص .36 12- نهج البلاغه، ص .480 13- محمدرضا، اکبري، تحليلى نوع از امر به معروف و نهى از منکر، ص .19 14- آل عمران، .104 15- محسن، قرائتي، امر به معروف و نهى از منکر، ص .80 16- محمدرضا، حکيمي، الحياه جلد 2، ص .349 17- حسن، موسوى خراساني، بايدها و نبايدها، ص .74