Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 148865
تاریخ انتشار : 27 تیر 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 126

دستيابي ايران به رتبه نخست جذب دانش آموزان پاية اول ابتدايي

طاهره عدل بند طاهره عدل بند اشاره: جمهوري اسلامي ايران در افق چشم انداز توسعه بيست ساله خود با ايجاد فرصت هاي برابر يادگيري و دسترسي به آموزش و پرورش براي همه، ارتقاي كيفيت آموزش وپرورش، موجبات دستيابي به جامعه اي متكي برسرمايه انساني را فراهم مي آورد. بدين ترتيب، اهداف كمي و شاخصه اي كليدي مصوب بخش آموزش و پرورش عمومي و فني و حرف هاي براساس راهبردهاي كلان توسعه علمي آموزش و پرورش و ارتقاي كيفيت برنامه هاي آموزشي و پرورشي، اتخاذ رويكرد پژوهش محوري، بهبود مديريت و توسعه منابع انساني و استفاده از امكانات و شيوه هاي متنوع و منعطف در ارايه خدمات آموزشي، معطوف به بهبود و ارتقاي متغيرها و نشانگرهاي آموزشي در زمينه هايي چون نرخ جذب پايه اول دوره ابتدايي، پوشش تحصيلي در تمام سطح آموزشي به ويژه در مناطق محروم و روستايي و دختران، توسعه فعاليت هاي سواد آموزي و كاهش جمعيت بي سواد كشور به ويژه در بين زنان است. نظر به اين كه در سال جاري گزارش جديدي از مؤسسه آماري يونسكو مشتمل برشاخص هاي آموزشي كشورهاي منطقه و از جمله ايران منتشر نشده بوده، ناگزير آخرين گزارش اين مؤسسه كه مربوط به سال 2006 (1385) بوده و شامل داده هاي مربوط به سال 2004 (1383) مي شود مبناي شاخص هاي مربوط به 24 كشور از 25 كشور منطقه است. اما در مورد ايران مبناي محاسبه شاخص هاي مورد نظر براي سال 1385، كتاب آمار آموزش و پرورش در سال تحصيلي 1385 -1386 است كه به تازگي از سوي وزارت آموزش و پرورش منتشر شده است. *تبيين جايگاه آموزش كشور در بين كشورهاي منطقه دستيابي به جايگاه ايران در زمينه آموزش و به طور خاص آموزش عمومي در بين كشورهاي منطقه، از طريق مقايسه متغيرها و شاخص هاي آموزشي استاندارد و تعريف شده امكان پذير خواهد بود. بنابراين در اين گزارش ضمن استخراج اطلاعات مربوط به برخي شاخص هاي آموزشي در تمام دوره هاي تحصيلي و نيز پيش دبستاني شامل نرخ هاي جذب خالص و ناخالص پايه اول (تنها ابتدايي)، نرخ هاي ثبت نام خالص و ناخالص، نسبت دانش آموز به معلم و در مورد پيش دبستاني نسبت نوآموز به مربي و نرخ هاي باسوادي و بي سوادي بزرگسالان، موقعيت ايران در بين كشورهاي منطقه مورد بررسي و تحليل قرار ميگيرد. *دوره پيش دبستاني شاخص نرخ ثبت نام خالص نوآموزان پيش دبستاني يا به عبارتي سهم جمعيت سني 5 ساله ثبت نام شده در دوره پيش دبستان كشور در سال 1385، 50 درصد و در مورد دختران 53 درصد است. مقايسه ميزان اين شاخص نشان مي دهد كه كشور ايران براساس ارزش اين شاخص هم در مورد كل نو آموزان و هم نوآموزان دختر در بين 20 كشور از 25 كشور منطقه، رتبه سوم را پس از كشورهاي لبنان و كويت به خود اختصاص داده است. *شاخص نرخ ثبت نام ناخالص نوآموزان پيش دبستاني نظر به اين كه تعداد كل نو آموزان پيش از دبستان كشور به طور عمده نو آموزان تحت پوشش وزارت آموزش و پرورش هستند، به همن دليل نرخ ثبت نام خالص و ناخالص ثبت نام اين گروه سني، يكسان فرض شده است. بررسي جايگاه ايران در مورد ميزان شاخص نرخ ثبت نام ناخالص نوآموزان پيش دبستاني نيز نشان مي دهد كه كشور ايران با نرخ 50 درصد در بين 24 كشور و در مورد نوآموزان دختر با 53 درصد در بين 23 كشور از 25 كشور منطقه، رتبه چهارم را پس از كشورهاي لبنان، كويت و امارات متحده عربي به خود اختصاص داده است. *شاخص نسبت نو آموز به مربي در سال 1385 نسبت نوآموز به مربي كشور براي دوره پيش از دبستان، 38 نفر بوده است. كشورهاي افغانستان، ارمنستان و آذربايجان به ترتيب مقام هاي اول تا سوم را در اين زمينه دارا هستند. *دوره ابتدايي (شاخص نرخ جذب ناخالص پايه اول ابتدايي) در سال 1385 ميزان اين شاخص در كشور براي كل دانش آموزان پايه اول ابتدايي، 102 درصد و براي دانش آموزان دختراين پايه تحصيلي 2/100 درصد بوده است كه از بين 23 كشور دارنده اين شاخص از 25 كشور منطقه، ايران درمورد مقدار اين شاخص براي كل دانش آموزان در مقام هشتم قرار دارد در حالي كه كشورهاي افغانستان، سوريه و پاكستان به ترتيب در رتبه هاي اول تا سوم اين مقايسه قرار دارند و در مورد دانش آموزان دختر پايه ياد شده نيز ايران مقام نهم را در بين 23 كشور منطقه كسب كرده است و كشورهاي افغانستان، سوريه و قزاقستان به ترتيب مقام هاي اول تا سوم را به خود اختصاص داده اند. *شاخص نرخ جذب خالص پايه اول ابتدايي نرخ جذب خالص پايه اول ابتدايي براي كل دانش آموزان و نيز دانش آموزان دختر در سال 1385 به ترتيب 98 و 96 درصد است. در بررسي جايگاه ايران ميان 19 كشور دارنده اين شاخص از 25 كشور منطقه، شاهد رتبه نخست كشور هم براي كل دانش آموزان و هم براي دانش آموزان دختر اين پايه تحصيلي هستيم. يادآور مي شود كشورهاي ارمنستان وگرجستان در مورد نرخ جذب خالص دانش آموزان دختر و كشورهاي گرجستان و مصر د رمورد نرخ جذب خالص كل دانش آموزان اين پايه تحصيلي، به ترتيب مقامهاي دوم و سوم را در بين كشورهاي منطقه كسب كرده اند. *شاخص نرخ ثبت نام خالص دانش آموزان ابتدايي بررسي ميزان نرخ ثبت نام خالص دانش آموزان ابتدايي يا به عبارتي سهمي از گروه سني 6 - 10 ساله كه در سال 1385 در اين دوره تحصيلي ثبت نام كرده اند، حاكي از ميزان 97 درصد براي كل دانش آموزان و 96درصد براي دانش آموزان دختر اين گروه سني است. مقايسه ميزان اين شاخص بين 22 كشور دارنده اين شاخص از 25 كشور منطقه نشان ميدهد كه كشور ايران براساس ارزش اين شاخص براي كل دانش آموزان، مقام سوم را پس از كشورهاي بحرين و تاجيكستان و در بين دانش آموزان دختر، جايگاه دوم را پس از بحرين به خود اختصاص داده است. ارزش كم تر از 100 درصد اين شاخص نيز حكايت از عدم دسترسي حداقل 3 تا 4 درصد از افراد لازم التعليم به آموزش دارد. *شاخص نرخ ثبت نام ناخالص دانش آموزان ابتدايي نرخ ثبت نام الص دانش آموزان دوره ابتدايي در سال 1385، 6/104 درصد بوده و دانش آموزان دختر اين دوره تحصيلي ضمن پيشي گرفتن در ثبت نام، ميزان 8/109 درصد شاخص ياد شده را براي خود رقم زده اند. مقايسه ميزان اين شاخص بين 24 كشور دارنده اين شاخص از 25 كشور منطقه، نشان مي دهد كه ايران براساس ارزش اين شاخص براي كل دانش آموزان، رتبه پنجم و با توجه به ميزان اين شاخص براي دانش آموزان دختر، رتبه ششم را به خود اختصاص داده است. يادآور مي شود كشورهاي سوريه، قزاقستان و لبنان برمبناي ميزان شاخص مورد نظر هم در كل دانش آموزان و هم دانش آموزان دختر به ترتيب مقام هاي اول تا سوم را به خود اختصاص داده اند. *شاخص نسبت دانش آموز به معلم ابتدايي در سال 1385 نسبت دانش آموز به معلم دوره ابتدايي، 22 نفر است كه كم بودن اين شاخص از يك طرف نشان هاي از افزايش دسترسي دانش آموز به معلم به عنوان يك منبع مهم آموزشي است كه ضمن تأثير و تأثر متقابل با شاخص هاي آموزشي ديگر، مي تواند دردراز مدت بهبود كيفيت آموزشي و ارتقاي كارآيي نظام آموزشي را به دنبال داشته باشد و از طرف ديگر، كم تر بودن ميزان اين شاخص در مقايسه با استاندارد آن، به معناي اتلاف منابع بوده كه به طور عمده ناشي از پراكندگي جمعيت لازم التعليم در اقصي نقاط كشور و الزام دولت به تحت پوشش در آوردن تمام جمعيت لازم التعليم است. مقايسه مقدار اين شاخص با مقدار مشابه آن در 21 كشور از 25 كشور منطقه، نشان دهنده جايگاه ايران در مقام پانزدهم است در حالي كه كشورهاي آذربايجان، اردن و ارمنستان به ترتيب رتبه هاي اول تا سوم را در اين زمينه كسب كرده اند. *شاخص نوع ثبت نام ناخالص دانش آموزان راهنمايي ارزش نرخ ثبت نام ناخالص دانش آموزان راهنمايي در سال 1385 به ميزان 7/100 درصد براي كل دانش آموزان و 9/91 درصد براي دانش آموزان دختر اين دوره تحصيلي است. بررسي جايگاه كشور بين كشورهاي منطقه در اين زمينه، نشان مي دهد كه ايران مقام هاي چهارم ويازدهم را به ترتيب براي كل دانش آموزان و نيز دانش آموزان دختر بين 24 كشور از 25 كشور منطقه، به خود اختصاص داده است. *شاخص نرخ ثبت نام ناخالص دانش آموزان متوسطه در سال 1385 ارزش 65 درصدي نرخ ثبت نام ناخالص دانش آموزان متوسطه به دانش آموزان دختر و 2/70 درصدي به كل دانش آموزان اين دوره تحصيلي اختصاص دارد و رتبه كشور بين 24 كشور از 25 كشور منطقه در اين زمينه، حاكي از كسب مقام چهاردهم براي كل دانش آموزان و رتبه هفدهم براي دانش آموزان دختر اين دوره تحصيلي است. *شاخص نرخ ثبت نام ناخالص كل متوسطه يادآور مي شود كل متوسطه شامل كل دانش آموزان شاغل به تحصيل در دوره هاي راهنمايي و متوسطه است. بررسي نرخ ثبت نام ناخالص دانش آموزان كل متوسطه در سال 1385، نشان دهنده ارزش 7/74 درصدي براي دانش آموزان دختر و 4/81 درصد براي كل دانش آموزان است و بررسي جايگاه كشور بين 24 كشور از 25 كشور منطقه، اشاره به كسب مقام هاي شانزدهم و هفدهم به ترتيب براي دانش آموزان دختر و كل دانش آموزان دوره كامل متوسطه دارد. *شاخص نرخ ثبت نام خالص دانش آموزان كل متوسطه بررسي ميزان نرخ ثبت نام خالص دانش آموزان كه متوسطه يا به عبارتي سهمي از گروه سني 11- 17 ساله كه در سال 1385 در دوره كامل متوسطه مشغول به تحصيل بوده اند، حاكي از وجود ارزش 80 درصدي براي كل دانش آموزان و 73 درصدي براي دانش آموزان دختر است و در اين خصوص كشور در بين 17 كشور از 25 كشور منطقه دارنده اين شاخص، به رتبه هشتم در مورد شاخص مربوط به كل دانش آموزان و به رتبه سيزدهم در مورد دانش آموزان دختر دوره كامل متوسطه دست يافته است. *شاخص نرخ باسوادي بزرگسالان 15ساله و بيشتر نرخ باسوادي بزرگسالان 15 ساله و بيش تر ايران در سال 1385، به ميزان 7/81 درصد است. بررسي شاخص ياد شده از بعد جنسيتي نيز نشان مي دهد نرخ با سوادي زنان بزرگسال در اين سال به ميزان 74 درصد است. در بررسي جايگاه كشور در بين 20 كشور از 25 كشور منطقه دارنده اين شاخص در اين سال، مشاهده مي شود كه كشور در زمينه نرخ باسوادي بزرگسالان 15 ساله و بيشتر هم در كل باسوادان و هم زنان باسواد اين گروه سني، در مقام سيزدهم قرار گرفته است. اين در حالي است كه سه كشور از آسياي ميانه يعني قزاقستان، آذربايجان و تركمنستان به ترتيب مقام هاي اول تا سوم را در اين زمينه كسب كرده اند. *شاخص سهم زنان از كل بي سوادان بزرگسال 15 ساله و بيشتر تعداد بي سوادان بزرگسال 15 سال و بيشتر ايران در سال 1385 حدود 5/9 ميليون نفر است كه 64 درصد آنان را زنان تشكيل داده اند. در بررسي جايگاه ايران در خصوص سهم زنان بي سواد در بين 20 كشور از 25 كشور منطقه دارنده اين شاخص، نشان دهنده رتبه هفتم كشور است در حال كه كشورهاي قطر، كويت و بحرين به ترتيب بهترين وضعيت را در مورد شاخص ياد شده داشته اند. *سخن آخر ماهيت شاخص هاي مورد استفاده در اين گزارش به گونه اي است كه تنها از جنبه دسترسي، ما حصل فعاليت هاي آموزشي را مورد ارزيابي قرار داده است و به جنبه كيفي فعاليت هاي آموزشي نپرداخته است. بنابراين با بررسي و تحليل شاخص هاي يادشده نمي توان به تحليل كيفيت نظام آموزشي و دستيابي به نقاط قوت و ضعف آموزش و پرورش رسيد. در هر حال در نتيجه گيري از بررسي هاي انجام شده، نكات زير به چشم مي خورد: 1 .بالا بودن نرخ ثبت نام دختران در دوره ابتدايي حاكي از سياستگذاري هاي هدفمند مسؤولان آموزشي براي تحقيق فرصت هاي برابر آموزشي براي دختران و پسران است. 2. نسبت دانش آموز به معلم دوره ابتدايي با وجود پايين بودن آن در مقايسه با استاندارد مورد نظر، در بين كشورهاي منطقه به طور نسبي مطلوب است. با توجه به موارد ياد شده و به منظور بهبود عملكرد شاخص هاي مرتبط با بخش، پيشنهادهاي زير ارايه مي شود: - تدوين شاخص هاي بهره برداري از منابع و شاخص مند كردن الگوي توزيع منابع بين مناطق آموزشي مختلف. - توسعه كمي و كيفي فعاليت هاي آموزشي براي افزايش پوشش دوره هاي تحصيلي مختلف به ويژه دوره هاي متوسطه نظري و پيش دانشگاهي. - توسعه زمينه هاي لازم به منظور اجراي برنامه آموزش براي همه و تعادل بخشي به فعاليت هاي آموزشي از طريق افزايش پوشش تحصيلي دانش آموزان دوره هاي تحصيلي ابتدايي و راهنمايي مناطق محروم و روستايي به ويژه براي دختران. - تدوين تقويم آموزشي مدارس متناسب با شرايط برنامه هاي درسي متناسب ويژگي هاي خاص اقليمي و جغرافياي مناطق آموزشي، بازنگري شيوه هاي ارزش يابي و امتحانات. - بهره گيري از فناوري اطلاعات در تدوين و اجراي برنامه هاي آموزشي و درسي و شيوه هاي تدريس در تمام سطوح تحصيلي و جغرافيايي و تجهيز مدارس كشور به امكانات رايانه اي و شبكه اطلاع رساني به منظور ارتقاي كيفيت فعاليت هاي آموزشي. - تدوين برنامه جامع آموزش هاي ضمن خدمت كاركنان به ويژه معلمان به منظور بالا بردن توانايي هاي علمي ومهارت هاي فني و سطح تحصيلات و روزآمد نگه داشتن دانش و مهارت هاي آنان در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات. - ارتقاي توانايي و مهارت حرفه اي معلمان با تدوين استانداردهاي حرفه اي معلم و تدوين و اجراي نظام سنجش صلاحيت علمي و رتبه بندي معلمان. - تأكيد بر ارتقاي كيفي نيروي انساني و محتواي مواد آموزشي و اصلاح شيوه هاي اجرايي فعاليت هاي سواد آموزي با استفاده از ظرفيت هاي بخشي و بين بخشي. - انعطاف پذيري در فعاليت هاي آموزشي به منظور انطباق بهتر با تغيير و تحولات درون و برون سازماني. - ايجاد تسهيلات لازم در جابه جايي منابع به منظور استفاده بهينه از ظرفيت ها و امكانات موجود. - ايجاد و گسترش ساز و كارهاي مناسب براي نظام مند كردن بيشتر مشاركت بخش غير دولتي در ايجاد و تجهيز منابع مالي جديد. - اتخاذ تدابير لازم به منظور توسعه استقلال مالي، مديريتي و اجرايي واحدهاي آموزشي براي استفاده بيشتر از سرمايه و توان اجرايي بخش غير دولتي در توسعه ظرفيت ها و ارتقاي بهره وري. - به كارگيري روش هاي جديد و كاهش موانع قانوني، براي متنوع كردن شيوه هاي جلب و افزايش مشاركت هاي مردمي. - بسترسازي نهادي و قانوني در استفاده مطلوب از فرصت هاي ايجاد شده ناشي از تغيير و تحولات ساختاري و تشكيلاتي. *منابع: 1 - گزارش آماري يونسكو در سال 2006، سازمان علمي، فرهنگي، آموزشي سازمان ملل (يونسكو) سايت: www.uis.unesco.org 2 - كتاب آمار آموزش و پرورش، سال تحصيلي 1385-1386، معاونت برنامه ريزي و توسعه مديريت وزارت آموزش و پرورش. 3 - سرشماري نفوس و مسكن سال 1385، مركز آمار ايران، سايت: www.sci.org.ir منبع: هفته نامة برنامه، شماره 228 ، شنبه ٢٧ مرداد ١٣٨٦