Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 149136
تاریخ انتشار : 31 تیر 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 405

نهضت، چراغي در شب تار بي سوادان

مجيد زندي
مجيد زندي از امروز نهضت سوادآموزي از سن 30 سالگي خود خارج و قدم به دهه چهل زندگي گذاشته است چرا كه ديروز هفتم ديماه سالروز تشكيل نهضت سوادآموزي به فرمان بنيانگذار جمهوري اسلامي حضرت امام خميني (ره ) بود. امامي كه چشم اميدش به حذف بي سوادي در كشور بوده و براي آن درخواست ايجادي نهضتي فرهنگي و اجرايي در كشور را داشته است . اما گرفتاري جامعه ما اين است كه پس از 30 سال نهضت سوادآموزي هنوز بي سواد و بي سوادي داريم ; زيرا عده اي همواره از قطار سوادآموزي در كشورباز مي مانند عده اي در ميان راه از آن پياده مي شوند و بدتر از آن هم اينكه عده اي از آن مي افتند حتي اگر خودشان به اين افتادن تمايلي نداشته باشند. آنگاه همه از نهضت سوادآموزي انتظار داريم هم مانع از پياده شدن عده اي از قطار آموزش و پرورش شود و هم اينكه به مداواي مصدومان افتاده از اين قطار بپردازد! در كنار آن هم بايد اعتراف كرد آن علاقه و ايمان قلبي به نهضت سوادآموزي كه امام خميني (ره ) در فرمان خود به باسوادان سفارش كرده بودند به دلايل مالي و اقتصادي و به ويژه مشكلات مربوط به ايجاد شغل در ساير بخش ها اكنون تضعيف شده است . افراد فراواني ـ اگر نگوييم عمده افراد ـ براي ورود به بدنه آموزش و پرورش و استخدام در اين وزارتخانه مي خواهند از مسير نهضت سوادآموزي و آموزشياري آن عبور كنند تا به درگاه باغ سرسبز آموزش و پرورش برسند. پس امروز را اگر آغاز دهه چهل سالگي و تكامل و در اصطلاح سازماني دهه كيفيت براي نهضت سوادآموزي نامگذاري كنيم اين ميراث جاودان امام (ره ) را بايد در تكميل چرخه ماندگاري سواد و تكميل فعاليت ها ادامه دهيم و مطمئن باشيم كه بايد با استفاده از شيوه هاي ارتباطي مترقي تر هم مانع از ريزش در بدنه نظام آموزش و پرورش باشيم و هم اينكه نهضت سوادآموزي از دامنه كميت خود خارج شده به كيفيت فعاليت ها نقل مكان كند زيرا اگر اين سازمان نتواند رويكردهاي سوادآموزي خود را تغيير دهد از گردونه جذب مخاطب خارج مي شود و ظلمي در حق خود روا خواهد داشت كه لازم است سبك تر و چابك تر باشد ظلمي كه آن روز مي بيند بي سوادان در كشور فراوان مي شوند ولي علاقه اي به حضور كلاس هاي نهضت سوادآموزي از خود نشان نمي دهند. البته اين اصلي پذيرفته شده است كه تا زمان وجود بي سوادي در كشور وجود نهضت سوادآموزي هم لازم است اما اين سوال وجود دارد كه تا چه زماني بايد نظام آموزش و پرورش مصدوم داشته باشد و پس از 50 سالگي تاسيس هم همچنان نياز داشته باشيم كه نهضت سوادآموزي را تقويت كنيم به هر حال اكنون اين سوال هست كه نهضت سوادآموزي بايد چگونه باشد تا بتواند هم كارايي خود را حفظ كند و هم در سطح ملي سازماني مفيد و اثرگذار باقي بماند. دكتر علي عباسپور تهراني رئيس كميسيون آموزش و پرورش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي درباره ميزان موفقيت و راههاي برون رفت سوادآموزي از ادامه چرخش ناقص فعاليتهاي خود مي گويد : در ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي در كشور ما پيش از 52 درصد بي سواد داشتيم و يكي از بخش هايي كه به آن در جمهوري اسلامي توجه شده تلاش براي باسواد كردن مردم بوده و تشكيل نهضت سوادآموزي با همين هدف شكل گرفته است . وي مي افزايد : خوشبختانه عملكردها هم نشان داد كه نهضت سوادآموزي در كشور ما موفق عمل كرده است و توانست به سمتي حركت كند كه اكنون پس از 30 سال بي سوادي در كشور ما به حدود 10 درصد كاهش يافته است كه البته در كشور پهناوري همانند ايران به كارگيري افرادي كه بتوانند در اين گستره وسيع فعال باشند مشكل بزرگي است كه نمي توان با شرايط فعلي روند موفقيت گذشته را براي بي سوادان فعلي موفقيت آميز دانست . وي ادامه مي دهد : رويه غلطي در سالهاي اخير شكل گرفته كه افرادي با ورودبه جمع آموزشياران نهضت سوادآموزي خود را پس از مدتي به آموزش و پرورش تحميل مي كردند و اگرچه اين كار با مصوبه قانوني همراه است اما به اصل نهضت و آموزش و پرورش آسيب وارد ساخته است. دكتر عباسپور مي افزايد : اين پل ارتباطي براي گرفتن شغل به ويژه از سوي خانمها بسيار استفاده شد و استخدام آنها مشكلات فراواني براي وزارت آموزش و پرورش ايجاد كرد كه متاسفانه برخي از افراد نهضت سوادآموزي را محلي براي اشتغال زايي تصور مي كنند تا از اين طريق به بدنه دولت و كارمندي وارد شوند تا حدي كه مجلس ناچار شد در سال جاري قانوني را براي استخدام 60 هزار معلم حق التدريس و آموزشيار نهضت سوادآموزي تصويب كند . رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس مي افزايد : اين تقاضاها همچنان ادامه دارد و شكل دور باطلي به خود گرفته است درحاليكه ما بايد راههايي را در پيش بگيريم كه از امكانات درون بدنه وزارت آموزش و پرورش بيشتر استفاده كنيم يا از معلمان بازنشسته كمك بگيريم افرادي كه هم از تجارب بسيار مفيدي برخوردار هستند و هم اينكه مانع از ورود نيروهاي فراوان ديگري به وزارت آموزش و پرورش مي شوند. وي مي گويد : اين كار اگرچه بسيار سخت است ولي چون لازم است در عملكرد نهضت سوادآموزي تجديدنظر صورت بگيرد. اين كار هم بايد مورد توجه باشد كه به جاي استفاده از آموزشياران تازه كار نهضت سوادآموزي از معلمان با تجربه براي آموزش بي سوادان كمك خواست تا گزينش و انتخاب معلم از طريق حق التدريس ها و آموزشياران نهضت سوادآموزي از طريق علمي و شيوه صحيح انجام شود. دكتر عباسپور مي گويد : اين حق را به من مي دهيد كه در ارزيابي خود از عملكرد نهضت سوادآموزي بگويم كه اين نهضت اكنون به عنوان پلي براي عبور عده اي از افراد براي استخدام در آموزش و پرورش درآمده و كارآيي قبلي خود را ندارد. به همين دليل است كه معتقدم نه ورود آنها به بخش آموزش بي سوادان مفيد است و نه براي يك آموزش و پرورش پويا مثمرثمر خواهد بود كه عده اي با انگيزه هاي فرعي وارد نهضت سوادآموزي براي پذيرش مسئوليت آموزشياري شوند. وي مي گويد : متاسفانه به محض اينكه آموزشياران نهضت سوادآموزي جذب آموزش و پرورش مي شوند ديگر تمايلي به حضور در مناطق محروم ندارند و چون اكثرشان هم خانم هستند در قالب انتقال به محل خدمت شوهر خود و يا به دليل داشتن فرزند تقاضا براي حضور در مراكز استان يا شهرستان دارند تا حدي كه هم نوع استخدام آنها و هم نوع درخواستشان تعادل را در آموزش و پرورش به هم زده است . وي در خصوص پيوستن نهضت سوادآموزي به آموزش و پرورش در حد معاونت پيشگيري از بازگشت بي سوادي يا آموزش بزرگسالان مي گويد : من معتقدم نهضت سوادآموزي بايد در وزارت آموزش و پرورش ادغام شود و تحت يك مديريت مستقل اداره شود و در همان ابتدا اين كانال ورودي به آموزش و پرورش تحت كنترل درآيد تا هركس از طريق نهضت سوادآموزي وارد آموزش و پرورش نشود. دكتر عباسپور مي گويد : كار بعدي اين است كه براي آموزش بي سوادان هم از نيروهاي بدنه وزارتخانه در قالب طرح هاي تشويقي و ترغيبي استفاده شود و اگر افرادي درخواست خدمت در مناطق محروم دارند ضمانت هاي چندين ساله گرفته شود. رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات ادامه مي دهد : البته اكنون پيوستن نهضت سوادآموزي به آموزش و پرورش از برنامه هاي اولويت دار مجلس نيست ولي نهضت سوادآموزي بايد در به كارگيري نيروها دقت بيشتري از خود نشان دهد و با هماهنگي كامل با آموزش و پرورش حركت كند تا اينگونه نباشد نهضت سوادآموزي فقط مسئول ايجاد توقع باشد و سازمان يا وزارتخانه اي ديگر موظف شود اين توقع ها را برآورده سازد. يا با اصرار و ابرام و تجمع آنها در مقابل مجلس بخواهيم آنها را به آموزش و پرورش تحميل كنيم . وي مي گويد : با هر مرحله استخدام آموزشياران نهضت سوادآموزي در آموزش و پرورش دوباره اين سازمان با كمبود نيرو مواجه مي شود! و آنگاه به جذب نيروهاي جديد اقدام مي كند و دوباره اين چرخه باطل هر سه يا چهار سال تكرار مي كند كه سبب بهم ريختگي در سيستم جذب آموزش و پرورش مي شود. وي مي گويد : من مخالف نهضت سوادآموزي نيستم . اما معتقدم اگر نهضت مي خواهد مستقل باشد بايد پاسخگوي عملكرد خود هم باشد و اگر مي خواهد نيروهاي خود را هر چهارسال وارد آموزش و پرورش سازد پس خوب است خود نيز به اين وزارتخانه بپيوندد. تا با هماهنگي مديريتي مشكلات موجود را برطرف سازيم و از وضعيت فعلي خارج شويم . وي مي گويد : هم اكنون بيش از 60 هزار نفر متقاضي ورود به آموزش و پرورش هستند كه توقع آنها در جايي ديگر شكل گرفته ولي وزير آموزش و پرورش در چارچوب قانون بايد پاسخگوي استخدام آنها باشد در حاليكه او در بروز اين پديده هيچ تقصيري ندارد كه نشان مي دهد سيستم سيستم معيوبي است كه به هرحال بايد درمان شود. آقاي علي وطني قائم مقام سازمان نهضت سوادآموزي كشور اما نظر ديگري دارد و مي گويد : نهضت سوادآموزي الان هيچ مشكل خاصي ندارد و همين كه در كشور ما شاهد كاهش سطح بي سوادي هستيم نشان دهنده فعاليت مفيد نهضت سوادآموزي است كه چه دولت و چه مجلس بايد با همكاري و كمك به نهضت سوادآموزي روي مبحث جلوگيري از بازگشت بي سوادي در ميان سوادآموزان نهضت سوادآموزي متمركز شوند. وي مي گويد : اينكه عده اي مي گويند چرا ما افراد لازم التعليم بي سواد در كشور داريم ربطي به عملكرد نهضت سوادآموزي ندارد بلكه وزارت آموزش و پرورش و نهادهاي حمايتي در ابعاد اقتصادي و اجتماعي بايد كارهاي خود را درست انجام دهند كه چنين روندي شكل نگيرد. وي مي افزايد : اگر براساس تحقيقات دقيق به بررسي عملكرد نهضت سوادآموزي بپردازيد درخواهيد يافت كه بخش مهمي از پديده بي سوادي يا بازگشت بي سوادي به مشكلات فرهنگي باز مي گردد تا حدي كه در استاني همانند تهران عليرغم وجود امكانات مادي بيشترين تعداد بي سوادان را داريم اگرچه اين استان از لحاظ تعداد با سوادان هم به لحاظ جمعيت اول است ولي آن هايي كه بي سواد ماندند هم تلاشي براي حضور در كلاس هاي مدرسه يا سوادآموزي به دلايل مختلف از خود نشان نداده اند. وي مي افزايد : تاكنون بيش از 9 ميليون و پانصدهزار نفر از بي سوادان مطلق جامعه در دوره مقدماتي نهضت آموزش ديده و قبول شده اند و پيش از يك ميليون و 100 هزار نفر از سوادآموزان نهضت سوادآموزي پايه پنجم بزرگسال را هم با موفقيت به پايان رسانده و توانايي راه يابي به آموزش رسمي كشور را كسب كرده اند. وي اصرار بر با سوادشدن سربازان وظيفه را از جمله افتخارات ها مي داند و ادامه مي دهد : تا پايان سال گذشته بيش از يك ميليون و 960 هزار سوادآموز در طرح هاي ستاد كاركنان و نيروهاي مسلح شركت كردند و هنگامي كه در بررسي كلي درصد جمعيت بي سواد كشور در اوايل انقلاب به رقم وحشتناك 52 5 درصد نگاه كنيم و آن را با 15 درصد كنوني مقايسه كنيم به درستي به ميزان موفقيت ها واقف خواهيم شد. آقاي وطني مي افزايد : بي سوادي زنان قبل از انقلاب در اوج بوده اما اكنون با كاهش شديد اختلاف با سوادي ميان زنان و مردان ايراني بيش از 75 درصد از فعاليت هاي سوادآموزي هم به زنان اختصاص يافته بود . به عبارت ديگر با ايجاد فرصت هاي برابر آموزشي بين زنان و مردان فاصله باسوادي ميان زنان و مردان از 23 4 درصد در سال 55 به 8 4 درصد در سال 85 رسيده است . وي رشد سوادآموزي در روستاها را نيز بسيار چشمگير مي داند و مي گويد: در 30 سال اخير بالغ بر 55 درصد از فعاليت هاي نهضت به مناطق روستايي اختصاص يافته است به طوري كه فاصله باسوادي ميان مناطق شهري و روستايي از 35 درصد در سال 55 به 13 8 درصد در سال 85 كاهش يافته است . وي افزايش درصد باسوادي در گروه سني 10 تا 49 سال به 91 7 درصد را از افتخارات نظام جمهوري اسلامي مي داند و مي گويد : اين حركت ها بدون ريشه هاي علمي و تحقيقاتي و اجرايي نبوده و به همين دليل سازمان هاي بين المللي و به ويژه سازمان علمي ـ فرهنگي ملل متحد جوايز مختلف به نهضت سوادآموزي داده است. وي مي گويد : اجراي طرح بسيج سوادآموزي اجراي برنامه گروههاي پيگير سواد اجراي برنامه خدمات مكاتبه اي با نوسوادان آموزش مهارت هاي زندگي براي دختران روستايي و اجراي طرح خواندن با خانواده را از جمله فعاليت هاي شاخص نهضت سوادآموزي دانست كه براي آن نشان هاي بين المللي دريافت كرده است . آقاي وطني مي گويد : در فعاليت هاي پس از سوادآموزي (تحكيم سواد) سه ميليون و 54 هزار نفر در برنامه گروه پيگير 968 هزار نفر و در برنامه خدمات مكاتبه اي و 357 هزار و 611 نفر در برنامه خدمات رسانه اي تحت پوشش قرار گرفتند . وي ادامه مي دهد : چاپ 4000 عنوان كتاب ساده و مفيد براي قشر كم سواد جامعه از جمله فعاليت هاي نهضت سوادآموزي بوده است . قائم مقام نهضت سوادآموزي مي افزايد : خدمات نهضت تنها براي مردم ايران نبوده و حتي بيش از 600 هزار مهاجر افغانستاني و 32 هزار معاود عراقي تا پايان سال 87 در كلاس هاي نهضت شركت كردند . قائم مقام سازمان نهضت سوادآموزي مي گويد : البته ما هم اكنون بالغ بر 300 هزار كودك شش تا 9 سال بازمانده از تحصيل داريم كه به حداقل ممكن رساندن اين ضعف از تعهدات برنامه پنجساله پنجم توسعه است . وي درباره طرح ها و پيشنهادي در خصوص ادغام نهضت سوادآموزي با آموزش و پرورش هم مي گويد : براساس مصوبه دولت سال گذشته اين تجميع حذف شد. اميدواري از رسيدن به جايگاه بسيار مطلوب سطح باسوادان كشور آرزوي قابل دست يافتني است تا به روزي برسيم كه نهضت سوادآموزي بودجه هاي خود را در بخش مهارت هاي زندگي يا اشتغال زايي مصرف كند. اينكه برخي از افراد معتقدند نهضت سوادآموزي بايد رويكردهاي خود را تغيير دهد دقيقا به همان دليلي است كه مسئولان اين نهضت هم به آن اقرار دارند و آن اينكه درصد بي سوادي از 52 درصد به 15 درصد رسيده است پس به همان نسبت بايد نهضت سوادآموزي هم كوچكتر اما پرتحرك تر باشد. نهضت سوادآموزي در كار خود نقص نداشته و موفق بوده اما يقينا آن نيازي كه 30 سال پيش به فعاليت ها نيز بوده اكنون ديگر نيست و همين كه فرهنگ سوادآموزي در كشور ارتقا يافته . بزرگترين موفقيتي است كه بخش مهمي از آن را مي توان به نام نهضت سوادآموزي سند زد. و نكته مهمتر اينكه عده اي مي گويند نهضت سوادآموزي حذف يا ادغام شود اين موضوع با توجه به مشكلات موجود نكته قابل تاملي است اما بهتر است به جاي تفكر براي چگونگي حذف نهضت سوادآموزي توان خود را براي حل مشكلات نابودي بي سوادي صرف كنيم و شك نكنيم تا زمانيكه بي سوادي در كشور هست بايد نهضت سوادآموزي هم باشد همچنان است كه عده اي بگويند براي حذف بيماري بايد بيمارستان ها را تعطيل كرد! چاره كار كاهش يا حذف بيماري است در غير اينصورت تا بيماري هست چاره اي جز وجود بيمارستان ها نيست . گرفتاري جامعه ما اين است كه اكنون پس از 30 سال فعاليت نهضت سوادآموزي هنوز بي سواد و بي سوادي در كشور داريم زيرا همواره عده اي از افراد در جامعه از قطار آموزش و پرورش جا مي مانند عده اي از آن پياده مي شوند و عده اي هم حتي از آن سقوط مي كنند و آنگاه همه از نهضت سوادآموزي انتظار دارند همه دردها را درمان كند! بدترين آفت براي نهضت سوادآموزي اين است كه روزي برسد و در محله اي كلاس داير كند اما بي سوادان آن محله علاقه اي براي حضور در كلاس نهضت از خود نشان ندهند. از امروز دهه چهلم فعاليت نهضت سوادآموزي آغاز شد و انتظار اين است كه نهضت در دهه چهلم به بالندگي و بلوغ كامل كيفي برسد. بزرگترين مزيت ايجاد نهضت سوادآموزي در كشور شكل گيري فرهنگ سوادآموزي بوده است تا حدي كه شمار بي سوادان از 52 درصد در پيش از انقلاب اسلامي اكنون به 15 درصد كاهش پيدا كرده است. دكتر علي عباسپور تهراني رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي متاسفانه در سالهاي اخير نهضت سوادآموزي گرفتار چرخه معيوبي شده كه افراد فراواني را به نام آموزشيار نهضت جذب و پس از سه سال آنها را به اجبار به وزارت آموزش و پرورش تحميل كرده است . اين كار هم به اصل نهضت و به آموزش و پرورش لطمات فراواني زده است . علي وطني قائم مقام نهضت سوادآموزي : عده اي وجود افراد لازم التعليم در كشور را نشانه ضعف نهضت سوادآموزي مي دانند در حاليكه فرار دانش آموز از مدرسه يا مشكلات اقتصادي و اجتماعي منجر به بي سوادي ربطي به نهضت سوادآموزي ندارد . تاكنون بيش از 9 ميليون و 500 هزار نفر از بي سوادان مطلق در دوره هاي مقدماتي نهضت سوادآموزي شركت و دوره را با موفقيت طي كرده و قبول شده اند . * منبع: روزنامه جمهوری اسلامی، سه شنبه 8 دی 1388، ص 7