Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 149955
تاریخ انتشار : 26 مرداد 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 369

پيشينه و كارنامه ی مجمع تشخيص مصلحت نظام - ٥

گفت و گو با آیت الله هاشمی رفسنجانی
گفت و گو با آیت الله هاشمی رفسنجانی *مجمع و شوراي موقت رهبري س : با توضيحاتي كه حضرت عالي فرمودي، با وظايف مجمع در خصوص «حل اختلاف بين مجلس و شوراي نگهبان»، «حل معضل» و «تدوين سياست هاي كلي نظام» آشنا شديم. ولي فرموديد كه مجمع وظايف ديگري در ارتباط با شوراي موقت رهبري برعهده دارد. خواهش مي كنم در اين ارتباط هم توضيح به فرماييد. ج : اين مواردي كه مورد نظر شماست، در اصل يكصد و يازدهم قانون اساسي آمده و بيشتر مواردي است كه رهبري از انجام تكاليف خود ناتوان يا مريض شوند يا مشكلي پيش بيايد يا عزل شوند، كه در آن صورت وظايف مهمي به مجمع تشخيص مصلحت محول مي شود. هرگاه رهبر از انجام وظايف قانوني خود ناتوان شود، يا فاقد يكي از شرايط مذكور در اصول پنجم و يكصد و نهم گردد يا معلوم شود كه از آغاز فاقد بعضي از شرايط بوده است، از مقام خود بركنار خواهد شد. تشخيص اين امر به عهدة خبرگان مذكور در اصل يكصدو هفتم مي باشد. در صورت فوت يا كناره گيري يا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت نسبت به تعيين و معرفي رهبر جديد اقدام نمايند. در اين فاصله چه اتفاقي مي افتد؟ در اين فاصله، تا هنگام معرفي رهبر، مسؤوليت هايي به مجمع واگذار شده است. شورايي مركب از رئيس جمهور، رئيس قوه قضائيه و يكي از فقهاي شوراي نگهبان- به انتخاب مجمع تشخيص مصلحت- بايد از فقهاي شوراي نگهبان يكي را براي شوراي اداره كشور تعيين كند. اين شورا، همه ی وظايف رهبري را به صورت موقت برعهده مي گيرد. چنانچه در اين مدت يكي از آنان به هر دليل نتوانند انجام وظيفه نمايند، باز هم مجمع بايد حل نمايد. فرد ديگري به انتخاب مجمع با حفظ اكثريت فقها در شورا به جاي وي منصوب مي گردد. اين هم نكته اي ديگر است. در همين فرض، وظايف مهمترش اين است كه اين شورا، بعضي از اختيارات رهبري را مي تواند عمل كند و بعضي ها را نمي تواند عمل كند. آنهايي را كه مي تواند و آنهايي را كه نمي تواند عمل كند، بايد با اجازه اي مجمع باشد. اين شورا در خصوص وظايف بندهاي 1 و 3و 5 و 10 و قسمت هاي «د» و«ه» و «و» بند 6 اصل يكصدو دهم، پس از تصويب 4/3 اعضا مجمع تشخيص نظام، بايد اقدام كند. مواردي را كه اين شورا بخواهند تصميم گيري بكنند، بايد در اينجا به تصويب برسد. هرگاه رهبر بر اثر بيماري يا حادثه ی ديگري موقتاً از انجام وظايف رهبري ناتوان شد، همين شورا، با همين كيفيتي كه گفتيم، بايد وظايف رهبري را انجام بدهد. بخشهايي كه مربوط به وظايف رهبري است، هنوز پيش نيامده است. انشاء الله هيچ وقت پيش نيايد. ما حتي براي آن آيين نامه ننوشتيم؛ چون تا به حال ضرورتي پيدا نكرده است. ولي بايد يك آيين نامه براي آن تهيه بكنيم كه بعداً اين كار را انجام مي دهيم. س : لطفاً در مورد روال تشكيل جلسات مجمع و چگونگي طرح موضوعات و نقش كميسيون هاي مجمع، توضيحاتي بفرمائيد. ج : جلساتمان طبق آيين نامه كه توسط مجمع تهيه شده و به تأييد مقام رهبري رسيده است، حداقل دو هفته يك بار باشد، كه شنبه ها گذاشته ايم. اگر برنامه و دستور بيشتري رسيد، جلسات اضافه مي شود. كميسيون ها هم همين طور دو هفته يك بار جلسه دارند. ما در مجمع پنج كميسيون تخصصي در زمينه هاي «اقتصاد كلان، بازرگاني و امور اداري»، «زير بنايي و توليدي»، «حقوقي و قضايي»، «سياسي، دفاعي و امنيتي» و «علمي، فرهنگي و اجتماعي»، داريم. روال كار در ارتباط با سه حوزه ی كاري كه پيش از اين توضيح دادم، يعني «حل اختلاف»، «حل معضل» و «تدوين سياست هاي كلي» به اين ترتيب هست كه در مورد حل اختلاف بين مجلس و شوراي نگهبان، وقتي موضوع به مجمع فرستاده مي شود ما آن را به كميسيون مربوط مي دهيم تا كار كارشناسي لازم بر روي آن صورت بگيرد و پس از دريافت نظرات كميسيون در نوبت طرح در جلسات قرار مي گيرد. در نهايت هم پس از طرح در جلسه، نظر مجمع را كه يا تأييد نظر شوراي نگهبان و يا تأييد نظر مجلس است، مستقيماً به رئيس مجلس شوراي اسلامي، براي طي مراحل اجرا، ابلاغ مي كنيم. البته در برخي موارد، حل اختلاف مشروط به اصلاح بخشي از مصوبه مجلس است، كه اين كار نيز در صورت نياز انجام مي شود. در دو مورد ديگر نيز، خصوصاً در مورد تدوين سياست هاي كلي نظام، که نياز بيشتري به كارهاي كارشناسي و تحقيقاتي دارند، اول كميسيون هايمان فعال مي شوند. اين كميسيون ها بعد از بررسي و همكاري با دولت و مجلس و مراكز تحقيقات و به خصوص دانشگاه ها، نتيجه ی كار را به صورت پيشنهاد به مجمع مي آورند. اين موضوعات در جلسات با حضور مسئولين اجرايي و مقننه و ساير دست اندركاران و مسئولين مربوط مطرح و نهايتاً نظر كارشناسي و مشورتي مجمع، به مقام رهبري ارائه مي شود. مقام رهبري هم با توجه به بررسي و كارشناسي هاي ديگري كه انجام مي دهند، در مورد مصوبه مجمع، اظهار نظر مي كنند. كه مراحل بعدي متناسب با نظر ايشان عمل مي شود. س : به نظر مي رسد اين نكته كه فرموديد، مجمع در مصوبات مورد اختلاف مجلس و شوراي نگهبان، گاهي اوقات اصلاحاتي هم به عمل مي آورد، نيازمند توضيح بيشتري باشد. اين كار چرا و چگونه انجام مي شود؟ ج : این نکته ها، مثل این که کنجکاوی شما را بیشتر کرده است؟ س : ما هدفمان این است که پیشینه و کارنامه ی روشن و شفافی از مجمع ارائه دهیم. ج : من هم اميدوارم كه شما در انجام اين كار موفق باشيد. كار شما براي كساني كه در خصوص كاركرد اين نهاد دچار ابهاماتي هستند، بسيار حائز اهميت است. به همين خاطر همچنان آمادگي دارم كه به سؤالات ديگر شما هم پاسخ بدهم. اما بحث اصلاح مصوبات مجلس، اين هم موضوع جديدي نيست. ما در همان دوران تشكيل دورة دوم مجمع، بعد از بازنگري در قانون اساسي، در مورد حل اختلاف بين مجلس و شوراي نگهبان مواجه با اين بحث مي شديم كه حل كامل اختلاف منوط به اصلاح بخشي ديگر از مصوبه است كه بعضاً مورد اختلاف هم نبوده است، اگر اين كار صورت نگيرد، رفع اختلاف ممكن نيست. مي دانيد كه در اين مورد قانون اساسي به مجمع حق داده كه علاوه بر نظر مجلس و نظر شوراي نگهبان، نظر خودش را ارائه كند؛ حتي اگر اين نظر، مخالف قانون اساسي باشد. يعني در اين جا، اهميت مسأله و حساسيت كاري مجمع، مشخص مي شود. ارائه نظر مجمع هم گاهي بنابر ضرورت نيازمند اصلاح در مصوبه ی مجلس است. آن زمان در چگونگي انجام اين كار ابهام داشتيم، بنابراين من طي نامه اي به مقام معظم رهبري نظر ايشان را خواستم. متن آن نامه اين چنين است: محضر مبارك مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه اي با سلام و تحيت، همان طور كه مستحضريد بعضي از مصوبات مجلس شوراي اسلامي بر اساس اصل یکصد و دوازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جهت حل اختلاف، به مجمع تشخيص مصلحت نظام ارجاع مي گردد. در مواردي بعضي از اعضاء مجمع، رأي دادن به موضوع مورد اختلاف را مشروط به اصلاح بخشي ديگر از مواد مصوبه مي نمايند كه مواجه با مخالفت شوراي محترم نگهبان نبوده و در اين صورت امكان رفع اختلاف و شكستن بن بست براي مجمع نيست. خواهشمند است ما را براي رفع اين مشكل راهنمايي فرمائيد. به عنوان نمونه مصوبات مجلس درباره نظارت بر صدا و سيما و حضور وكيل در دادگاه هم اكنون دچار مشكل است و قبلاً در قانون كار نيز اين مشكل را داشتيم كه با دستور جناب عالي حل شد. اكبر هاشمي رفسنجاني رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام 30/5/ 1370 جواب ايشان هم ، مشكل را به صورت دقيق و كامل حل كرد: بسمه ی تعالي صورت مفروض، يكي از مصاديق«معضل» است و حل آن با مجمع محترم تشخيص مصلحت است. علي هذا مجمع مزبور در چنين مواردي مي تواند به همه ی بخش هاي مورد نظر در مصوبه بپردازد. والسلام عليكم، سيد علي خامنه اي – 2/6/70 و از آن به بعد اين روال به صورت عادي در جريان كارهاي مجمع وجود دارد. البته ما سعي و تلاش مي كنيم كه اين كار فقط در موارد خیلي ضروري انجام شود، به همين دليل است كه شما مي بينيد در دوره هاي قبلي اين كار بيشتر بود ولي اخيراً در پنج سال گذشته، فكر كنم يا نبود يا نادر بوده است. *كارنامه ی عمومي مجمع و آغاز دوره ی چهارم س : در يك جمع بندي از عمل كرد مجمع، گزارش كاركرد اين نهاد چيست؟ ج : مجمع تشخيص مصلحت نظام، از اواخر سال 66 تاكنون، حدود 14 سال است كه فعال مي باشد در اين مدت حدود 255 جلسه و حدود 115 مصوبه داشته ايم.(1) يعني معلوم مي شود كه سالي كمتر از 10 مصوبه داشتيم و از هر دو جلسه يك مصوبه استخراج مي شود. اگر دوره ی 14 سالة مجمع را به سه دوره ی كاري تقسيم كنيم، دستاوردهاي هر دوره به اين شكل خواهد بود: دوره اول، كه آيت الله خامنه اي (رهبر كنوني نظام) حدود دو سال رئيس آن بودند در اين دوره يعني از آغاز كار رسمي مجمع تا 5 دی ١٣٦٨، هفتاد جلسه و 30 مصوبه داشتيم كه 11 مورد آن حل اختلاف و 18 مورد حل معضل و يك مورد هم آيين نامه داخلي مجمع، بوده است. دوره دوم، كه من به عنوان رئيس جمهور، رئيس مجمع بودم كه از ٥ دی ١٣٦٨ تا پايان سال ٧٥ ادامه داشت. در اين دوره جمعاً شصت و نه جلسه و 42 مصوبه داشتيم كه 22 مورد اختلافي مجلس و شوراي نگهبان و نوزده مورد حل معضل و يك مورد هم تهيه آيين نامه داخلي بود. دوره سوم، كه من از طرف رهبري به عنوان رئيس تعيين شدم كه مدت آن از اسفند 75 تا اسفند 80 و جمعاً 5 سال بوده است. در اين دوره ما 117 جلسه داشتيم كه حاصل آن 43 مصوبه بوده كه 23 مورد اختلافي مجلس و شوراي نگهبان و 5 مورد حل معضل بوده است. در اين دوره كاري، بحث سياست هاي كلي نظام را هم داشتيم كه در اين زمينه جمعاً 14 مصوبه تدوين و به مقام رهبري ارائه شده است. پس در يك جمع بندي كلي، اگر به دستاوردهاي مجمع نگاه كنيم، جمعاً در طي اين دوره ها، 56 مورد اختلاف بين شوراي نگهبان و مجلس داشتيم كه رفع اختلاف شده است. همه ی اين ها مشكل زا بوده است و اگر مي ماند يك دمل چركين اختلاف انگيز، هم در مسايل سياسي و هم در مسايل اجتماعي كشور مي شد. هم چنين 42 مورد حل معضل داشتيم، يعني مشكلي بود كه از اول معلوم بوده نه كار مجلس و نه كار مركز ديگري است. فرض كنيد مسايلي بود كه تصميمات مربوط به آن ها را، بعضي از علما قبول نداشتند. اراضي شهري، كشاورزي، اوقاف، تعزيرات و مواد مخدر از اين نوع بوده است. البته اين موضوع در دوره هاي اول و دوم، چون مشكلات از اوايل انقلاب جمع شده بود، بيشتر بود ولي در دوره ی اخير خيلي كم شد. و براي اولين بار در دوره سوم مجمع، سياست هاي كلي را داشتيم كه جمعاً 14 مورد تدوين و به رهبري داده شده است. سه مورد هم مربوط به آيين نامه هاي داخلي است و دو، سه مورد هم توافقي است. يعني مشكل كشور را با توافق حل و فصل كرديم و به طور خلاصه جدول عمل كرد مجمع از آغاز فعاليت تا پايان سال 80، به اين صورت خواهد بود: جدول خلاصه عمل كرد مجمع از آغاز فعاليت تا پايان سال 1380 نتايج فعاليت دوره فعاليت - جلسه - مصوبه - اختلافي - معظل - سياست ها - آئين نامه دوره اول از ٦٦ تا ٦٨ - ٧٠ - ٣٠ - ١١ - ١٨ - - ١ دوره دوم از ٦٨ تا ٧٥ - ٦٩ - ٤٢ - ٢٢ - ١٩ - -١ دوره سوم از ٧٥ تا ٨٠ - ١١٧ - ٤٣ - ٢٣ - ٥ - ١٤ -١ مجموع - - ٢٥٥ - ١١٥ - ٥٦ - ٤٢ - ١٤ -٣ س : اگر ممكن هست، در خصوص دورة كاري آينده مجمع هم، توضيحاتي ارائه بفرمائيد. ج : همان طور كه مطلعيد، دورة سوم مجمع كه مدت آن 5 سال بود، 27 اسفند 80 پايان يافت و دورة آتي هم با حكم جديد مقام رهبري، اخيراً آغاز شده است. متن حكم ايشان هم، اين چنين است: بسم الله الرحمن الرحيم مجمع تشخيص مصلحت نظام در شكل و تركيب جديد طي پنج سال گذشته بحمدالله در راه وظايف سه گانه مصرح در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، گام هاي بلندي برداشت و خدمات مهم ارزشمندي را به كشور و مردم تقديم كرد. اين مجمع محترم در دوره پنج ساله توانست موارد اختلاف بين مجلس شوراي اسلامي و شوراي نگهبان را حل كند و برخي از معضلات ارجاع شده به آن مجمع را به نتايج مورد قبول برساند. به علاوه در تعيين و تثبيت سياست هاي كلي كشور حركت نوين و نظامندي را آغاز نمايد و يكي از ظرفيت ها و قابليت هاي مترقي قانون اساسي را به كار گرفته، با نگاهي جامع و فراگير و ناظر به مصالح عالي نظام در مقاطع مختلف به وظايف مصرح در قانون اساسي اهتمام ورزد. اينجانب در پايان دوره پنج ساله از رياست محترم آن مجمع تشكر مي كنم و تركيب جديد مجمع را براي يك دوره پنج ساله ديگر به رياست جناب حجت الاسلام و المسلمين آقاي هاشمي رفسنجاني معرفي مي نمايم. 1- شخصيت هاي حقوقي عضو، عبارتند از: الف: رؤساي محترم سه قوه. ب: فقهاي عالي مقام شوراي محترم نگهبان. ج: وزير يا رئيس دستگاهي كه موضوع مورد بحث در مجمع، مربوط به آن دستگاه است. د: رئيس كميسيون مناسب با موضوع مورد بحث از مجلس شوراي اسلامي. 2- شخصيت هاي حقيقي عضو، عبارتند از، حجج اسلام و آيات و حضرات: آقاي هاشمي رفسنجاني، آقای امینی نجف ابادی، آقاي واعظ طبسي، آقاي جنتي، آقاي امامي كاشاني، آقاي موحدي كرماني، آقاي حسن حبيبي، آقاي مير حسين موسوي، آقاي دكتر ولايتي، آقاي محمد ري شهري، آقاي حاج شيخ حسن صانعي، آقاي حسن روحاني، آقاي حبيب الله عسگراولادي، آقاي دري نجف آبادي، آقاي علي لاريجاني، آقاي مصطفي مير سليم، آقاي توسلي مير محلاتي، آقاي مرتضيي نبوي، آقاي دكتر فيروزآبادي، آقاي غلامرضا آقازاده، آقاي بيژن نامدار زنگنه، آقاي محمد هاشمي، آقاي محسن رضايي، آقاي علي اكبر ناطق نوري، آقاي محمد رضا عارف، آقاي غلامعلي حداد عادل، آقاي مجيد انصاري، آقاي حسين مظفر، آقاي محمد رضا باهنر، آقاي محمد جواد ايرواني. جلسات مجمع در هنگام بحث در مصوبات مورد تعارض مجلس و شوراي نگهبان متشكل خواهد بود از همه اعضاي نامبرده و ديگر جلسات متشكل خواهد بود از اعضاي حقيقي به اضافه رديف «الف» و «ج» و«د» از بند1. اميد است مجمع تشخيص مصلحت نظام در اين دوره بتواند، در ادامه فعاليت هاي قلي خود از كارشناسي عناصر مجرب و صاحب نظر استفاده كند و با تقويت كميسيون هاي تخصصي و دبيرخانه از توان مركز تحقيقات به طور كامل استفاده نمايد و در تثبيت سياست هاي كلي نظام و حل معضلات كشور گام هاي اساسي را بردارد. سيدعلي خامنه ای ٢٥ اسفند ٨٠ همان طور كه مي بينيد، تعداد اعضاء حقيقي مجمع، در اين دوره، چند نفر افزايش يافته و برخي از اعضاء قديمي جاي خود را به اعضاي جديد داده اند. و به اعضاء حقوقي مجمع هم، عضويت رئيس كميسيون مربوط در مجلس شوراي اسلامي افزوده شده است، البته اين را در دوره اول مجمع داشتيم ولي در دوره هاي بعدي نبود، كه مجدداً اضافه شده است. ايشان همچنين بر فعال بودن بيشتر كميسيون ها و دبيرخانه و نيز استفادة مؤثر از مركز تحقيقات استراتژيك كه زير نظر مجمع مي باشد، تأكيد نموده اند. س : در اين حكم آنچه مشخص است اظهار رضايت مقام رهبري از كاركرد مجمع در دوره ی گذشته مي باشد. ارزيابي جنابعالي از كارهاي گذشته مجمع چيست؟ آيا با توجه به سخنان اخير مقام معظم رهبري كه در جمع اعضا مجمع بيان داشتند،(2) برنامه هاي جديدي براي افزايش كارائي مجمع در آيندة در نظر داريد؟ ج : بايد بگويم كه همكاري و جديت اكثريت قاطع اعضاء خيلي خوب است. چند نفري بودند كه حضورشان جدي و مرتب نبود. كه اميدوارم بعد از اين اين طور نباشد. معمولاً اگر اعضاء وقت بگذارند، با توجه به اينكه فضاي بحث ها آزاد و كارشناسانه و به دور از هيجان است، فرصت كافي براي روشن شدن موضوعات در همان جلسات مجمع، هست. البته به نظر مي رسد تعداد جلسات بيشتري هم مورد نياز است،كه به آن هم عمل خواهيم كرد. پي نوشت ها: 1- براي مطالعه فهرست تاريخي كليه مصوبات مجمع تشخيص مصلحت نظام از آغاز فعاليت تاكنون، به فصل دوم كتاب مراجعه شود. 2- براي مطالعه متن كامل سخنان مقام معظم رهبري، در ديدار با اعضاء مجمع تشخيص مصلحت نظام، در شروع دوره جديد فعاليت اين مجمع، به فصل دوم كتاب، مراجعه شود. *منبع : پیشینه و کارنامه ی مجمع تشخیص مصلحت نظام (گفت و گو با هاشمی رفسنجانی)، عباس بشیری، ناشر : صدف سماء، چاپ اول : ١٣٨١، ص ١٠٩ تا ١٢١