Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 149961
تاریخ انتشار : 26 مرداد 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 294

برشی از مديريت اقتصادي انقلاب اسلامی

گفت و گو با مهندس محمدرضا نعمت زاده
گفت و گو با مهندس محمدرضا نعمت زاده اشاره: بيشتر روزنامه نگاران، كارشناسان و فعالان اقتصادي كه نعمت زاده را بيشتر به عنوان يك مدير نفتي پتروشيمي مي شناسند، شايد باور نكنند سوابق متفاوت وي آنقدر متعدد است كه به ساختن كاتيوشا و مواد منفجره و دو كابينه كردن هواپيماي اف 5 هم مي رسد. نعمت زاده به تمام معني نمونه يك مدير اقتصادي است كه تلاطم هاي اقتصاد انقلاب را به چشم ديده و در بخش هاي متعدد و متفاوت آن فعاليت كرده است، از ايران خودرو گرفته تا وزارت كار و صنايع نظامي و نيروگاه اتمي بوشهر تا ايران اير و وزارت صنايع سنگين و سازمان برنامه و بودجه وقت. وي خاطرات و ناگفته هاي جالبي از مديريت اقتصادي انقلاب دارد که بخشی از آن را مرور می کنیم. *** س : سوابق خود را از دوران تحصيل قبل از انقلاب تا آخرين سمتي كه داشتيد ذكر كنيد؟ ج : من متولد 1324 تبريز هستم. من در تهران مدرسه جامعه تعليمات اسلامي به نام سيدجعفري و بعد در دبيرستان فياضي تحصيل كردم. 2 سال آخر در دبيرستان علوي وارد و فارغ التحصيل شدم. تحصيلات دانشگاهي را به دليل رشته اي كه علاقه مند بودم (مهندسي محيط زيست) در آمريكا گذراندم و از دانشگاه بركلي ليسانس گرفتم. يك مقدار از فوق ليسانس را هم در رشته مديريت صنعتي دانشگاه كاليفرنيا خواندم ولي سال آخر بودم كه به ايران برگشتم و در ايران مشغول كارهاي صنعتي شدم. س : شما قبل از انقلاب با انجمن هاي اسلامي خارج كشور آشنايي داشتيد و كار سياسي مي كرديد؟ ج : بله هم آشنايي داشتيم و هم انجمن اسلامي غرب آمريكا را با كمك چند نفر از دوستان تاسيس كرديم و بنده در آن سال هايي كه در آمريكا بودم مسوول انجمن اسلامي بودم. در ايران ما تيمي شديم به نام بازرسي ويژه مستقر در وزارت كار كه 70 تا 80 نفر از دوستان بوديم كه شهيد تندگويان نيز جزو اين تيم بودند. ما به صورت كدخدامنشي سعي مي كرديم كه مسائل كارگري اوايل انقلاب را حل كنيم، البته از مدرسه شهيد مطهري هم كمك گرفتيم. آقاي امامي كاشاني آن موقع آنجا تشريف داشتند و 10 نفر از روحانيون را به ما معرفي كردند و چند نفر از كارشناسان وزارت كار را نيز جذب كرديم و مي رفتيم كارخانجات و با گفتگو و صحبت، مشكلات را بين كارگر و كارفرما يا اگر پروژه اي تعطيل بود، بررسي مي كرديم. شايد سه چهار ماهي به اين صورت ادامه داديم تا اين كه من توسط وزير وقت صنايع و معادن به عضويت هيات مديره ايران ناسيونال وقت و ايران خودرو فعلي منصوب شدم. س : چه كسي وزير وقت بود؟ ج : آقاي دكتر احمدزاده بودند. بعد از ايران خودرو رفتم و وزير كار شدم. شهيد باهنر زنگ زد و گفت ما در شوراي انقلاب هستيم و تصميم اين است كه شما وزير كار شويد. من عذرخواهي كردم و گفتم من اين كاره نيستم. گفتند جمع تصميم گرفته و بايد بپذيريد. در هر صورت بعدازظهر آقاي هاشمي زنگ زدند و گفتند شما حتما بپذيريد اين تصميم شوراي انقلاب است. س : سابقه آشنايي تان با شهيد رجايي و باهنر از كجا بود؟ ج : اين آشنايي مال قبل از انقلاب بود. من با آقاي باهنر از طريق كارهاي فرهنگي، كتب و جزوات و اينها آشنا شدم. با آقاي هاشمي من رودررو آشنا نبودم تا اين كه زمان اعتصابات صنعت نفت با ايشان آشنا شدم. با شهيد رجايي هم در دوران اعتصابات آشنا شديم. در واقع دوران وزارت كار با اين كه 10 ماه بيشتر نبود به خاطر گستردگي كارها و تنوع وظايف و بويژه تداوم فعاليت هاي بازرسي ويژه، دوران مهمي بود. در دوران وزارت كار تلاش ما اين بود كه ببينيم مشكلات تك تك صنايع چيست تا آن را رفع كنيم. اصلا نمي شد كار جديد انجام داد. در همين شهرك اكباتان 6 هزار كارگر متوقف بودند خوب اينها هر روز راهپيمايي مي كردند و مي آمدند جلوي وزارت كار يا مثلا پالايشگاه اصفهان، يك شركت پيمانكاري بود كه رفته بود و چند هزار نفر در آنجا بيكار مانده بودند. در مسجدسليمان نيز پروژه خانه سازي نيروي زميني بود كه 8 هزار نفر كارگر در آنجا كار مي كردند. مسجدسليمان يك شهر كوچك است و اين كه هر روز 8 هزار نفر در آنجا جمع مي شدند مساله مهمي بود بويژه آن كه گروهك ها هم اينها را تحريك مي كردند. در دوراني كه ما در وزارت كار بوديم بيش از 50 نشريه گروهكي منتشر مي شد به عنوان حامي كارگر و مستضعف كه ظواهرش اين طور بود و ما بايد پاسخگوي اينها نيز مي بوديم. چون هر روز جرياناتي را منعكس مي كردند و از كاه كوه مي ساختند. يك روزي يكي آمد دفتر من به عنوان رئيس شوراي كارگران باتري سازي ريوواك كه الان باتري پارس شده است. گفت كارگرها اين طور و آن طور شده اند و چنين و چنان مي كنند. گفتم با اين كتي كه شما پوشيدي (يك كت جير شيك و خيلي گران) به تو نمي آيد كارگر باشي. بالاخره اقرار كرد كه فوق ليسانس دارد و اخيرا از آمريكا برگشته است و رفته بود آنجا خودش را به عنوان كارگر جا زده بود و شده بود نماينده كارگران! هر روز كارگران را جمع مي كرد به اعتصاب، تحصن و غيره. خلاصه ما با اين اعجوبه ها طرف بوديم و همه جورش بود. خلاصه تا آنجا كه مقدور بود ما سعي كرديم كارخانجات كشور را راه اندازي كنيم، مگر بعضي از پروژه ها مثل پروژه نيروگاه هسته اي بوشهر. خاطرم است كه خيلي تلاش كرديم، اما نشد. در انرژي اتمي بوشهر 5 تا 6 هزار كارگر كار مي كردند. آن زمان بوشهر شهر خيلي كوچكي بود و به اين خاطر همه بيكار شده بودند. من آن موقع با فريدون سحابي، مديرعامل وقت سازمان انرژي اتمي جلسه گذاشتم تا ببينم چه مي شود، اما كار به جر و بحث و دعوا در شوراي انقلاب كشيده شد. س : آقاي سحابي چه كاره بودند؟ ج : مسوول سازمان انرژي اتمي بود. س : با آقاي سحابي معروف رابطه دارند؟ ج : اخوي كوچك ايشان هستند. خلاصه موضوع به يكي از كميسيون هاي شوراي انقلاب كشيده شد. ايشان مدافع اين بود كه بايد آنجا تعطيل شود چون آنجا وابسته است و ما سوختش را نداريم، اما من كه تقريبا همراهي هم در جلسه نداشتم معتقد بودم بايد اين نيروگاه راه بيفتد. فكر نمي كنم اين ماجرا جايي نوشته شده باشد. در جلسه اي كه بوديم بزرگواراني مثل شهيد بهشتي هم بودند، وزراي وقت هم بودند، اعضاي شوراي انقلاب بودند. آن موقع كميسيون شوراي انقلاب و دولت شوراي انقلاب يكي بودند. من مباحث شوراي انقلاب را متذكر مي شدم و هيات دولت هر كدام جدا حرف خود را مي زدند. ما اعتقاد داشتيم كه اين پروژه اينقدر جلو آمده، اما طرف مقابل مي گفتند سود ندارد. ما مي گفتيم اشتباه مي كنيد بدون قرارداد هم تا 2 سال سود دارد. من اطلاعات را از خود همكاران سازمان انرژي اتمي داشتم، چون ما قبل از راه اندازي يك پروژه كارشناسان سازمان مربوطه را صدا مي زديم و پرس و جو مي كرديم كه مشكل توقف كار چيست. بالاخره تصويب كردند كه كار احداث نيروگاه اتمي بوشهر متوقف شود. غير از من يك نفر ديگر كه نامش خاطرم نيست اعتراض كرديم و من در آنجا خودم با آقاي سحابي درگير شدم و گفتم حرام باشد اين حقوقي كه شما از سازمان انرژي اتمي مي گيريد و بر عليه آن صحبت مي كنيد. خلاصه بعد از اين كه دولت رسمي و مجلس تشكيل شد و آقاي رجايي به عنوان نخست وزير انتخاب شدند. شهيد رجايي من را صدا زدند و گفتند مي خواهيم شما را به عنوان وزير صنايع معرفي كنيم مجلس. دو تايي با هم بوديم. خدمتشان عرض كردم اين كار شما از دو حال خارج نيست يا از كار من در وزارت كار راضي هستيد كه بگذاريد همان جا بمانم چون بالاخره يك كاري را شروع كرديم. اگر هم راضي نيستيد چرا دعوت مجدد به كار در اينجا مي كنيد؟ ايشان گفت من ديدم شما در 10 ماهي كه در وزارت كار فعال بوديد همه اش به دنبال راه اندازي صنايع بوديد و خيلي علاقه مند بوديد كه اين چرخ ها راه بيفتد. بنابراين من به اين جمع بندي رسيده ام كه شما به صنعت بياييد. دوم فرمودند من با سيد مشورت كردم ايشان تاييد كردند كه شما باشيد. خدا رحمت كند آقاي رجايي را و هم مرحوم شهيد بهشتي را. سيد اصطلاح خودماني شهيد بهشتي بود. س : با مشكلات خاص صنعت درآن موقع مانند مصادره ها و بلاتكليفي ها و تناقض هاي ريشه اي... ج : بله. آن زمان نزديك به 500 تا 600 حوزه صنعت بلاتكليف بود يا مصادره شده بود و دولت آن را اداره مي كرد كه يا بدهكاري زياد داشتند يا مشمول بند «ج» براي دولتي شدن شده بودند يا بينابين بودند يا سرانجام مشمول بند «پ» بود كه بايد تعيين تكليف مي شد. به خاطر همين نيازها ما اساسنامه سازمان صنايع ملي را تدوين كرديم و اين صنايع را در دل وزارت صنايع متمركز كرديم، اما اين سازمان خودش جوان بود و تازه بايد 500 تا 600 صنعت را هم اداره مي كرد كه كار بسيار سختي بود. در كنارش مشكلات مالي صنايع ديگر كماكان وجود داشت و از طرف ديگر بايد تكليف روش اقتصادي جديد كشور را روشن مي كرديم. بالاخره يك عده علاقه مند بودند كه سرمايه گذاري كنند و نمي دانستند از چه طريقي سرمايه گذاري كنند و مقررات، حد و حدود و نگاه تئوريك حكومت جديد به اين مساله و ساير مسائل اقتصادي چيست. در اينجا بد نيست يك خاطره منتشر نشده سال 58 را ذكر كنم. ما در آن سال به اتفاق 10 تا 15 نفر از دوستاني كه در همان بازرسي ويژه كار فعال بودند خدمت حضرت امام در قم رسيديم. جلسه بسيار مهمي بود. عرض كرديم بيكاري بحث جدي اقتصاد است و بايد يك كاري كرد كه اين مشكل حل شود. فرمودند چه بايد كرد، گفتيم بايد تكليف سرمايه گذاري و اقتصاد اسلامي را مشخص كنيد تا مردم بدانند در چه جهتي بايد حركت كنند. يك عده علاقه مند هستند سرمايه گذاري كنند نمي دانند حدود مالكيت چيست. اينها را بايد مشخص كرد. خدا رحمت كند امام را. ايشان در اين جلسات سرشان را پايين مي انداختند. يكدفعه سرشان را بلند كردند و گفتند: مگر روشن است كه اعلام شود؟ بايد روي آن كار شود. آنجا فهميديم كه خيلي از قافله عقب هستيم. همين باعث شد كه يك سري برنامه ها توسط من و دوستان دنبال شد كه روي اقتصاد اسلامي كار شود. ملاحظه مي فرماييد تا امروز هم با وجود اين كه رهبر معظم انقلاب اصل 44 را اعلام كرده هنوز جا نيفتاده است، البته با اعلام اصل 44 مسائل روشن شده ولي در عمل هنوز بايد پياده شود كه كار سختي است. س : درباره بني صدر بفرماييد. آيا سابقه آشنايي با او داشتيد؟ ج : بني صدر را دورادور با عملكردهايش از انجمن هاي اسلامي دانشجويان خارج كشور مي شناختم. نه اين كه حالا بگويم، من همان موقع هم مي گفتم كه ايشان مورد تاييد نيست و روزي كه مردم داشتند راي مي دادند كه رئيس جمهور بشود، من وزير كار بودم. يك حوزه انتخابيه هم در طبقه همكف وزارت كار بود. من رفتم آنجا راي بدهم ديدم هر كسي مي آيد اسم ايشان را مي نويسد و خيلي نگران شدم. به يكي از بزرگان كه حالا اسمش را نمي برم و عضو جامعه روحانيت تهران هم بود زنگ زدم و گفتم من بسيار نگران هستم چون از صبح تا حالا همه دارند به بني صدر راي مي دهند. او مي خواهد رئيس جمهور جمهوري اسلامي شود؟ به نظر ما صلاحيت ندارد و يك فكري بكنيم. ايشان گفتند بالاخره كاري نمي شود كرد و مردم آزادند. بالاخره بعضي جلسات هيات دولت را خود بني صدر اداره مي كرد و بعضي جلسات هم يا ايشان قهر مي كرد يا آقاي رجايي! س : مساله خاصي از اصطكاك ميان خودتان و بني صدر به خاطر داريد؟ ج : بالاخره دخالت هاي خاصي بود كه مي خواستند همه چيز را سياسي بكنند. منتها من اجازه نمي دادم اين مسائل در صنعت پياده شود. تا آخر هم معتقد بودم كه بايد صنعت مستقل از سياست باشد. صنعت زبان خاص خودش و اصول خودش را دارد اگر سياست بر صنعت و مسائل اقتصادي حاكم باشد قطعا اقتصاد و صنعت زمين مي خورد. اين نقطه نظر من هميشه محل اختلاف در دولت وقت بود. به خاطر دارم. در اوايل جنگ پروازها افت كرده بود و ايران اير ادعا مي كرد كه ضرر مي دهد. تازه چند ايرباس پيش خريد هم كه قبل از انقلاب آماده تحويل بود. بايد پولش را مي دادند و تحويل مي گرفتند و پول نداشتند. ايران اير پيشنهاد داده بود كه قيمت ها را بالا ببريم تا بتوانيم اقتصاد شركت را اداره كنيم چون تعداد پرواز كم شده بود، اما آقاي رجايي موافقت نمي كرد. حالا چون رئيس مجمع ايران اير هم بني صدر بود شهيد رجايي بيشتر حساس شده بود كه درست نمي گويند، اما من به دليل همان روحيه جدايي سياست از اقتصاد از تحويل گرفتن ايرباس ها دفاع مي كردم چون اين هواپيما ارزنده است، قيمت خريدش پايين است و همين حالا اگر ما اينها را رها كنيم به 2 برابر قيمت مي فروشند و حيف است ما اينها را از دست بدهيم. خلاصه شهيد رجايي گفت حالاتو كه خيلي ادعا داري مساله را يك جوري حل كن. به ما يك ماموريت هم دادند. بيچاره آقاي باقريان مديرعامل ايران اير اين وسط گير كرده بود. رئيسش بني صدر يك حرفي مي زد و دولت يك حرف ديگر. خلاصه ما با يك سري كارشناس هايي كه مي شناختيم يكي دو جلسه برنامه ريزي كرديم و قيمت مسيرهاي پرتردد مثل اصفهان يا مشهد را بيشتر كرديم و جاهاي دور دست مثل زاهدان را خيلي مختصر اضافه كرديم. بعدهم رفتيم آقاي رجايي را قانع كرديم كه ايرباس ها را بگيريم و شركت هم به كارش ادامه دهد. س : در سير تاريخي صحبت ها قبل از اين كه به دولت هاي بعدي برسيم، مي خواستم بدانم اصولا تفكر اقتصادي انقلاب چطور شكل گرفت؟ نگرش نيروهاي تاثيرگذار انقلاب به مسائل اقتصادي چه بود؟ ج : هر قدر جلو مي رويم من بيشتر مي فهمم كه حضرت امام(ره) چقدر در آن جلسه اي كه خاطره اش را گفتم حق مطلب را فرموده بودند. ببينيد ما چون در يك حكومت غيراسلامي كار كرده بوديم چيزهايي كه از اقتصاد اسلامي داريم يك سري مطالعات است. اين مطالعات از قرآن است و احاديث. مثلا در فقه باب مكاسب باب مفصلي است. ولي اينها به روز نشده، اجرايي نشده و مكانيسم هاي اجرايي اش هم مشخص نيست. زماني كه آقاي مهندس ميرحسين موسوي، معاون نخست وزير و رئيس سازمان برنامه و بودجه بودند بنده مشاور ايشان بودم و مديركل برنامه ريزي طرح هاي زيربنايي و توليدي. خيلي دلم مي خواست يك مقدار بروم و روي اين مسائل كه مورد سوال شماست كار كنم، اما همانجا ديدم چقدر نظرات مختلف است و چه بلاتكليفي و اختلافاتي هست كه اصلا نمي گذارد به سوي يك مشي واحد اقتصادي حركت كنيم. واقعا رويه ها عجيب وغريب بود. مثلا يك وزيري بود كه خرده مي گرفت و مي گفت اصلا برنامه ريزي درست و شرعي نيست. خدا هر چه پيش بياورد بهتر است. چرا مي خواهي برنامه ريزي كني؟ مي گفتيم نمي شود مثلا مي خواهيم ببينيم سرانه فولاد چقدر است چقدر بايد سرمايه گذاري شود مي گفت نه اينها اصلا خوب نيست شرك است! مي گفت اينها مغاير شعائر اسلامي است. شما معلوم است اعتقادت به خدا كم است! يعني ما اين نوع افكار را داشتيم. تازه اين آدم تحصيلكرده بود، مهندس بود. يادم است زمان دولت شهيد رجايي لايحه اي آمد براي تشكيل مراكز تهيه و توزيع كالا. آنها بايد تمام واردات و توزيع آن در كشور را انجام مي دادند. همان اول مخالفت كردم. گفتند اين لايحه براساس اصل 44 است و بايد تجارت خارجي رونق بگيرد و اين هم تجارت خارجي است! بالاخره قرار شد اين را از بزرگان بپرسيم كه منظور از تجارت خارجي سياستگذاري اش است يا عامليت آن و وارد كردن همه كالاها حتي استكان و نعلبكي توسط دولت. يكي دو جلسه با شوراي نگهبان داشتيم كه آنها مساله را حل كنند ديديم آنجا هم اختلاف نظر شد! يك عده معتقد بودند مفهوم تجارت، عامليت و سياست است. برخي گفتند نه و بالاخره مطلب كشيد به حضرت امام(ره.) ايشان در يكي از سخنراني هايشان صريح فرمودند بگذاريد اين كارها را مردم بكنند. در آن زمان من 8 صفحه دليل نوشتم دادم به دولت و مجلس كه به اين دلايل اين كار درست نيست. چون مي خواست لايحه آن برود مجلس، متن را تكثير كردم و به دانه دانه نمايندگان مجلس دادم كه اين قانون را كه دولت داده تصويب نكنيد! من خودم هم عضو هيات دولت بودم، اما مي دانستم كه اين كار، كار زشتي است. بالاخره در اوائل دولت هاشمي تصويب شد كه اين مراكز جمع شود. اينها نمونه هايي است كه مي گويم تا به عمق اختلافات درباره تئوري اقتصادي انقلاب پي ببريد. مي خواهم بگويم جسارت لازم كه اين تئوري را روشن كنيم نبود تا اين كه رهبري خودش آمد و از دريچه اصل 44 وارد فرآيند اصلاحات شد. ما در دولت هاي قبل بارها عرض كرديم كه اين كه اصل 44 مي گويد حدود اين را قانون تعيين مي كند خوب بيايم قانونش را بنويسيم. مي گفتند آقا ما را رها كنيد! ول كنيد! س : ظاهرا جناب عالي سوابق مديريت نظامي هم در صنايع دفاع داريد؟ ج : در زمان دولت مهندس موسوي چون جنگ بود وزير دفاع وقت اصرار كرد كه آنجا بروم و به صنعت نظامي امكانات و برنامه ريزي بدهيم. وزير دفاع وقت آقاي سليمي بودند. من در 3 دوره به تناوب آنجا بودم. آنجا دست در دست هم داده بوديم كه پشتيباني كنيم از جبهه. دوره اول كه رفتيم آنجا يادم است شهيد چمران هم آمد. ما از آمريكا با هم آشنا بوديم ايشان زنگ زد گفت فلاني شنيدم شما آنجا هستيد. ما اينجا مشكل داريم. هيچي نداريم عرض كردم آلياژ براي توليد سولفات اشكال دارد داريم رويش كار مي كنيم تا حد استاندارد شود. اما چمران گفت آقا اينها را ولش كن ما اينقدر دستمان خالي است كه شما يك قوطي كمپوت پيدا كنيد و تويش مواد انفجاري بريزيد براي ما بفرستيد وضع ما اين است! الان وقت اين نيست كه دنبال آلياژ برويد! من درآن زمان مسوول جنگ افزار و مهمات شدم. پيش كه رفتم ديدم تمام طرح هاي عمده نظامي خوابيده و پيمانكاران خارجي كه كليد را در دست داشتند، رفته بودند. خلاصه مشاوران ايراني آورديم و نيروهاي فني تشكيل داديم و خودمان توانستيم تمام پروژه هايمان را فعال كنيم. در نوبت دوم هم من مسووليت صنايع هوايي را در دست گرفتم و هواپيماسازي اصفهان را درست كرديم. توسعه ساها كه پشت اكباتان است. تعمير جنگنده ها را نيز در دست داشتيم. در جنگ افزارها جابه جا كردن توپخانه ثابت در توپخانه ميدان امام به جاي ديگر بود كه ميدان توپخانه را تحويل مترو داديم. يك مورد ديگر در پارچين بود كه آنجا چند پروژه متوقف و نيمه تمام داشتيم. باروت سازي بود كه انجام داديم. ساخت تسليحاتي مثل كاتيوشا را داشتيم كه براي نخستين باركاتيوشا در آنجا توليد شد. لانچرهاي خمپاره انداز بود كه به وسيله مهندسان داخلي كار شد و خيلي كار خوبي هم شد، اما توليدش بعد از ما راه افتاد. در صنايع هوايي هم هواپيماسازي اصفهان از كارهايي بود كه كسي فكر نمي كرد پروژه هاي اينچنيني به سرانجام برسد، اما رسيد. ساخت خود هواپيما هم شروع شد و به علاوه دو نفره كردن كابين هواپيماي .5F س : يعني5 F جديد ساختيد؟ ج : هواپيماي5F يك هواپيماي جنگنده يك نفره بود. شهيد تيمسار ستاري اصرار داشت كه ما نياز به آموزش خلبان داريم و اگر خلبانان بخواهند 5 F و14F بپرانند آموزش مي خواهند و هواپيماهاي كوچك كافي نيست و بايد جت باشد. خوب براي اين كه اينها آموزش ببينند بايد دو كابين براي آنها در نظر گرفته شود كه استاد خلبان و شاگرد با هم باشند. خلاصه بچه ها 5 F جديدي طراحي كردند و همه اش تبديل شد به دو نفره. تقريبا تمام اين هواپيما بجز بال و دهنه جلو، همه اش عوض شد و اين از كارهاي واقعا برجسته فني است. س : مي رسيم به عضويت شما در دولت آقاي هاشمي رفسنجاني. ج : در دولت آقاي هاشمي من وزير صنايع بودم و كارها همه اش اقتصادي بود. ما در آن دولت چند هدف مشخص را دنبال مي كرديم. يكي بازسازي ويراني هاي حاصل از جنگ بود. تقريبا تمام صنايع مادر جنگ از بين رفته بود. دوم اين كه چون ما در طول جنگ در خيلي از بخش ها نتوانستيم سرمايه گذاري جديد كنيم و دولت گرفتار جنگ بود و خودش پول نداشت سرمايه گذاري كند و تازه نمي خواست سرمايه اش را به خطر بيندازد. خيلي از صنايع حياتي را درست و حسابي نداشتيم. مثل صنعت سيمان كه خميرمايه توسعه و بازسازي بود و هر روز در دولت بحث اين مساله بود. با تلاش هايي كه شد پس از دولت دوم آقاي هاشمي ما علاوه بر تامين نياز داخل 2 ميليون تن هم صادرات داشتيم. هدف ديگر نوسازي صنايع قديمي بود. 60 تا 70 سال بود كه در خيلي از رشته هاي صنعتي اشتغالزا مانند نساجي سرمايه گذاري نشده بود يا صنايع غذايي مثل كارخانجات قند. مورد آخر بحث خودرو بود. دردولت دوم آقاي هاشمي صنايع سنگين را تحويل گرفتيم. در آن زمان توليد خودروي كشور زير 5 هزاردستگاه بود و ما كه صحبت 500 هزار دستگاه را كرديم خيلي ها به ما خنديدند، اما با برنامه ريزي به 200 هزار دستگاه رسيديم. در اينجا بد نيست به ويژگي هاي مديريت آقاي هاشمي اشاره بكنم و چند خاطره بگويم. يكي از خصيصه هاي ايشان اين است كه اگر مطلبي را از بنده سوال كردند بعد از شما سوال مي كردند بعد از كس ديگر و بعد تمام گفته ها را در ذهنشان با هم مقايسه مي كردند و مچ طرف را مي گرفت. يك بار در دولت يك آمار دارو ارائه شد. ايشان ناراحت شد و به آقاي وزير مسوول گفت كه چرا وضع دارو اين طور است؟ وزير گفت توليد و واردات دارو كم شده است. ايشان گفت من آمار را هفته قبل از نعمت زاده خواسته ام جالب است درصدهايش را هم گفت كه اينقدر درصد قرص زياد شده و اينقدر درصد شربت. اسم هم بردند. آقاي مدني (وزير وقت بهداشت) ناراحت شدند و گفتند من وزير بهداشت هستم شما آمار وزير صنايع را به من مي دهيد؟ من چون ديديم ايشان در جريان نيست چيزي نگفتم جلسه كه تمام شد به آقاي هاشمي گفتم اگر اجازه مي دهيد من آمار را بفرستم خدمتشان ببينند. همان گزارش را فرستادم. تقواي ايشان اين طور است كه جلسه بعد كه تشريف آوردند رسما در جلسه دولت گفتند بررسي كرده ام، گزارش آقاي نعمت زاده درست بود و مشكل داروي ما چيز ديگري است. يك خاطره ديگر عرض كنم. باز در صنايع دارويي كه رفته بوديم افتتاح يكي از كارخانجات. آن آقايي كه گزارش مي داد يك مرتبه گفت ما اين كار را كه كرديم چقدر به نفع كشور است حدود 64 تن مرفين وارد كشور مي شد حالا ديگر نمي شود! يك مرتبه ايشان گفت چند تن؟ تن يا كيلو؟ آقاي هاشمي آنقدر يقه آن آقا را گرفت و حساب كشي كرد تا آن موفقيت 65 تني تبديل شد به 7 كيلو! مورد جالب ديگر به مشاجره من و آقاي خاتمي درباره ويدئو برمي گردد. قبل از دولت هاشمي ويدئو را ممنوع كرده بودند. من چون وزير صنايع بودم مي خواستم كاست ها و دستگاه در داخل توليد شود. ايشان هم وزير ارشاد بودند. بحث شد در دولت كه آقا چه كاري است كه شما ويدئو را ممنوع كرده ايد. آنهايي كه متدين هستند اطاعت مي كنند آنهايي كه نمي كنند مي روند زيرزميني وارد مي كنند. لذا هم برنامه هاي خوب عرضه نمي شود و هم حقوق دولت پايمال مي شود. ما هم يك جلسه مفصل با ايشان گذاشتيم تا بالاخره ايشان را قانع كنيم با آزادسازي ويدئو موافقت كنند، اما زورمان نرسيد تا اين كه دولت آقاي هاشمي تاكيد كردند ويدئو را با يك مقدماتي آزاد كرد. س : برسيم به عسلويه. از آن بيابان برهوت و سوزان تا به امروز... . ج : اولين روزي كه ما رفته بوديم عسلويه فقط 2 تا 3 خيابان داشت. هيچ امكاناتي نداشتيم ظهر كه شد بچه ها گفتند اين نزديكي يك پادگان نيروي هوايي است. برويم آنجا ناهار بخوريم. رفتيم در آنجا ناهار ميهمان آنها شديم بعد همان طور كه در محوطه قدم مي زديم ديدم منازلي است كه در و پنجره هايش شكسته. فرمانده پادگان گفت اينجا قبل از انقلاب تبعيدگاه بوده، افراد را مي فرستادند اينجا. بعد از انقلاب ديگر رها كردند. گفتيم مي شود اينها را در اختيار ما بگذاريد؟ گفتند چرا؟ گفتيم ما هيچ جا را نداريم. اينجا را در اختيار ما بگذاريد تازه اجاره هم مي دهيم. موافقت كردند. 20 تا از اينها هر كدام 2 تا 3 اتاق خواب داشت واقعا در و پنجره هايش شكسته بود خانه ها خيلي كثيف رها شده بود. رفتيم 20 تا از اينها را يك قولنامه نوشتيم و داديم فرمانده اصلي تاييد و بازسازيشان كرديم. اولين كارمان اين بود. بعد بقيه را تا 50 واحد يعني همه را گرفتيم و به اين ترتيب در عسلويه اقامت كرديم. خاطره ديگري هم بگويم. چند ماه بعد از استقرارمان قرار بود معاونBP شركت (بريتيش پتروليوم) به عسلويه بيايد. بچه ها گفتند اين طوري نمي شود او را به بيابان ببريم. يك كانكس خريديم و بردند در زمين خالي كه كسي مي آيد بتواند بنشيند و ميز و صندلي داشته باشد. يك هواپيماي فالكون از نيروي هوايي اجاره كرديم. حالا بعد از ناهار آمده بودند راه بيفتند اين هواپيما استارت نزده بود. خلاصه باتري اش خراب بود. اين بيچاره را از انگليس برداشته بودند آورده بودند آنجا با اين امكانات كه سرمايه گذاري بكند! زنگ زدند كه آقا آبرويمان رفت و بالاخره با دخالت فرمانده نيروي هوايي ماجرا ختم به خير شد، اما با آن همه تلاش ببينيد بزرگ ترين تمدن صنعتي كشور دارد آنجا ساخته مي شود. س : آقاي نعمت زاده! با وجود مشاغل مختلف و متنوع، نگاه سياسي و اقتصادي شما پوشيده مانده است. شما با اكثر دولت هاي انقلاب كار كرده ايد، اما معلوم نيست به كدام سو بيشتر تمايل داريد. شايد بعد از اين همه سال بد نباشد در اين باره صريح باشيد؟ ج : از اول انقلاب من يكي از افرادي بودم كه خيلي علاقه مند بودم حزبي تشكيل شود كه آن، حزب جمهوري اسلامي بود. در يكي از سفر ها به جنوب با آقاي هاشمي برمي گشتيم عرض كردم در مورد حزب فكري كرده ايد؟ جايش خالي است. پاسخ دادند يك صحبت هايي كرده ايم و مشورت شده به زودي اعلام مي كنيم. با اين حال زماني كه از من خواسته شد كه در حزب جمهوري اسلامي عضو شوم، نشدم. گفتم اجازه بدهيد همين طور در كنار حزب باشم ولي عضو نباشم و در حزب رفت و آمد مي كردم، اما عضو نبودم. آن شبي هم كه حادثه انفجار حزب اتفاق افتاد قرار بود من هم آنجا باشم. چون هفته قبل هم نرفته بودم آن روز آقاي رجايي بعدازظهر زنگ زدند كه جلسه خاصي با بانك مركزي و وزير دارايي داريم و هماهنگ كرديم كه راس ساعت 7 باشيد. من گفتم آقاي رجايي! ما قول داده ايم ساعت 7براي حزب. ايشان گفتند صحبت خيلي مهم است و ما زود تمام مي كنيم. خلاصه آن جلسه در نخست وزيري دير شروع شد تا وسط جلسه خبر انفجار رسيد. زمان آقاي هاشمي بعد از جنگ بود ايشان گفت بچه ها بسيجي ها و جانبازان خيلي براي جنگ زحمت كشيدند. اينها را يك كاري كنيد كه وارد كارهاي بازرگاني و اقتصادي شوند. من چون وزير صنايع بودم بايد بالاخره نقشي در اين مساله مي داشتم. ما با روشي كه ايشان پيشنهاد داد مخالف بودم و گفتم اين كار باعث مي شود كه اين افراد كه اسلحه در دستشان بود قداستشان خدشه دار شود. بالاخره هم به دستور رهبر معظم انقلاب اين فعاليت ها تعطيل شد و الان تعاوني سپاه است كه به طور منظم و منطقي فعاليت اقتصادي مي كند. مثل همين سازمان تامين اجتماعي كه سرمايه گذاري كرده است. در دستور آقاي هاشمي من خودم را خيلي كوچك تر از آن مي دانستم كه اعتراض كنم ولي ديدم بحث اقتصادي هر جا با بحث سياسي قاطي مي شود خراب مي شود، اما سپاه را راهنمايي كردم و گفتم تعاوني سپاه را كمك مي كنم. مثل تامين اجتماعي كه كارگرند شما سپاهي ها هم كه سپاهي هستيد صندوق سپاه را داشته باشيد مي توانيد كار اقتصادي بكنيد. بنابراين من سعي كردم كه وسط باشم. براي همين است كه هم با راستي ها رفيق هستم هم با چپي ها. همه آنها هم من را مي شناسند، اما در فضاي سياسي اقتصادي ايران يك چنين ماندني سخت است و نتيجه اش همين شده كه مي بينيد. *گفت و گو از : سيدعلي دوستي موسوي *منبع : www.jamejamonline.ir (ویژه نامۀ سی بهار) دوشنبه 21 بهمن 1387