Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 150254
تاریخ انتشار : 3 شهریور 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 235

خودكفايي، جشني دوباره براي گندم

مجيد زندي
مجيد زندي خبر خيلي شادكننده است، هنگامي كه مي شنويم امسال به يمن تلاش كشاورزان سخت كوش و همت مديران اجرايي، ايران در توليد گندم خودكفا خواهد بود و حتي زمزمه هاي امكان صادرات بخشي از گندم و آرد مازاد بر نياز به خارج هم وجود دارد. خيلي راحت بگويم، همانگونه كه هر اتفاق ناگوار و شكست ها و ركودها در كشور همه ملت را ناراحت مي كند، شنيدن خبرهايي از موفقيت ها و پيروزيها و كسب دستاوردهاي علمي، پژوهشي، صنعتي ، كشاورزي و... مايه شادي و مسرت همه مي شود و امسال هم افزايش توليد گندم به ياري خداوند و همراهي اقليم و آب و هوا جشن خودكفايي را براي همه مردم، جشني به يادماندني خواهد ساخت. در كشور ما به طور متوسط هر سال حدود 6 ميليون و 500 هزار هكتار از اراضي زير كشت گندم مي رود كه از اين مقدار 5/2 تا 7/2 ميليون هكتار به زير كشت آبي مي رود و حدود 4 ميليون هكتار هم مربوط به كشت ديم است كه با تغيير شرايط آب و هوايي، ميزان برداشت نهايي محصول هم تغيير مي كند، اما از آنجا كه در سال جاري شرايط خوبي به ويژه در ماههاي فروردين و ارديبهشت مناسب بوده، شرايط محيطي هم براي افزايش محصول فراهم شده است. در چنين وضعيتي از توليد براساس آخرين آمارها از ميزان خريد گندم در هفته پاياني خرداد، 4 ميليون تن گندم مازاد بر نياز از كشاورزان خريداري شد كه نسبت به مدت مشابه خود در سال گذشته 30 درصد افزايش يافته است و اگر همين روند تا پايان فصل خريد ادامه يابد 11 ميليون تن گندم خريداري خواهد شد كه با 3 تا 4 ميليون تن گندمي كه هر ساله در اختيار كشاورزان باقي مي ماند، مجموع توليد اين محصول استراتژيك در كشور به حدود 15 ميليون تن خواهد رسيد كه خودكفايي اين محصول را مسجل خواهد كرد. البته در برخي از ارزيابي ها ميزان مصرف گندم دركشور در سال جاري به 5/16 ميليون تن مي رسد و اگر به هر دليلي نتوان ميزان مورد نياز گندم را خريداري كرد واردات 5/1 تا 2 ميليون تن به ويژه براي ذخاير استراتژيك ضروري خواهد شد نسبت به سال 87 كه حدود 7 ميليون تن گندم وارد شد و يا نسبت سال گذشته كه حدود 3 ميليون تن بوده، كاهش چشمگير واردات را شاهد خواهيم بود. اما اين همه ماجرا نيست، در كشورما هنوز هم اقليم و شرايط آب و هوايي شرط اصلي را در توليد گندم ايفا مي كند كه ضروري است با انجام طرح هاي جامع آبياري نوين، توليد بذر مقاوم، توالي در كشت ها و تنوع آن، آموزش به روز بهره وران، توليد بذرهاي اصلاح شده با راندمان توليد بالا، در راستاي استقلال غذاي كشور گامهاي موثرتري براي پايداري خودكفايي توليد گندم برداشت. مهندس سيد محمد سادات ابراهيمي عضو كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي، رضايتمندي كشاورزان در خريد با قيمت مناسب گندم و پرداخت به موقع بهاي آن را از جمله شروط بسيار موثر در پايداري خودكفايي در توليد گندم مي داند و مي گويد: اگرچه در روزهاي اخير مطالبات گندمكاران پرداخت شده است، ولي تاخيرهاي فراوان در پرداخت مطالبات سبب به هم خوردن وضعيت درآمدي و هزينه هاي كشاورزان مي شود كه در نهايت بر كارهاي آنها براي سال زراعي آينده اثر منفي مي گذارد. وي مي افزايد: خودكفايي كامل در توليد محصول استراتژيكي همچون گندم، مستلزم پايداري است. زيرا بسياري از كارشناسان نوسان و به ويژه كاهش ميزان توليد را پايداري نمي دانند بلكه اگر درچند سال متوالي و حداقل در 5 سال روند خودكفايي تكرار شد مي توان آن را پايدار معرفي كرد. وي ادامه مي دهد: معمولا اراضي كشاورزي در كشور ما هر سال از خشكسالي و يا از سيل آسيب مي بينند كه نابودي برخي از اراضي كشاورزي استان خوزستان در بارندگي بهاره امسال از جمله آنهاست در حاليكه شرايط مناسبي بر اراضي تا قبل از بهار حاكم بوده است. وي ضعف ديگر عدم پايداري در توليد گندم را قدرت ضعيف ادارات در انتقال دانش فني به كشاورزان و مزارع گندم مي داند و مي افزايد: به هر ميزان دانش بهره برداران كشاورزي افزايش يابد، به همان ميزان مي توان ميزان پايداري را افزايش داد در حاليكه سطح سواد و دانش روز كشاورزان ايراني در حدي نيست كه بتوانيم اميدوار باشيم آنها بتوانند با به كارگيري دانش جديد، سطح توليد را افزايش داده و يا در حد متوسط حفظ كنند. سادات ابراهيمي ادامه مي دهد: البته امسال با توجه به شرايط مناسب بارندگي در زمستان و پائيز گذشته، پيش بيني شده نيازي به واردات گندم نداشته باشيم ولي نبايد فراموش كنيم تا توليد گندم و ساير محصولات كشاورزي اقتصادي نشود نمي توان اميد وار بود كه توليد پايدار خواهد شد. عضو كميسيون كشاورزي مجلس مي افزايد: حمل و نقل، سيلو و ذخيره سازي، بازاريابي، كاهش ضايعات در كارخانجات و نانوايي ها و سفره خانوار و... از جمله ضرورت هاي ديگر براي تداوم پايداري در توليد و خودكفايي خواهد بود. مهندس محمد مهدي كابلي مديركل دفتر محصولات اساسي وزارت جهادكشاورزي هم درباره وضعيت توليد و روند تكرار خودكفايي گندم در سال زراعي جاري مي گويد: از سال 1382 تاكنون فقط در سال 1387 تحولي در توليد گندم به وجود آمده است، تا قبل از 1382 توليد گندم در ايران در محدوده 6 تا 7 ميليون تن بوده كه از سال 82 با اجراي طرح خودكفايي گندم، هم توليد و هم خريد مازاد بر نياز كشاورزان افزايش يافته است و در سالهايي تا 15 ميليون تن هم رسيده است كه نشان مي دهد اصل طرح خودكفايي در توليد محصول استراتژيك گندم طرح درستي بوده است. وي مي افزايد: اما در بعضي از سالها كه مشكل شديد اقليمي داشتيم همانند سال 1387، شكنندگي اقليم روي توليد گندم و حتي كل محصولات زراعي و باغي اثر منفي گذاشته است. چون شرايط اكو جغرافيايي كشور ما ، شرايط خشك و كم آبي است، نمي توانيم بگوئيم توليد منهاي اقليم هم امكانپذير است و يا مدعي باشيم اقليم در توليد بي اثر است. اما آنچه كه اكنون در برنامه هاي استراتژيك ما وجود دارد. اين است كه بتوانيم پايداري در توليد را در حدي برسانيم كه به ناگاه همانند سال 87 توليد به شدت افت نكند و مجبور به واردات حجم فراواني از گندم مورد نياز نشويم. وي ادامه مي دهد: سال گذشته عليرغم ناملايمات جوي، حدود 10 ميليون تن گندم مازاد بر نياز كشاورزان خريداري شد كه ممكن است توليد در حد 13 تا 14 ميليون تن بوده باشد ولي سازمان غله حدود 10 ميليون تن گندم خريداري كرد و اين مستند است. كه نشان مي دهد عليرغم شرايط جوي بسيار بد، باز هم پايداري نسبي در حد 10 ميليون تن حاكم بود كه نشان مي دهد اصل برنامه ها مشكلي ندارد. كابلي مي گويد: در سال جاري از تجربيات تلخ خشكسالي سال زراعي 87 استفاده كرديم و اگر چه اقليم هم به كمك ما آمد و خداوند ريزش هاي جوي را ارزاني ما داشته، شرايط امسال بهتر از سال گذشته شده است و اگر در يك مقطعي شاهد خشكي نبوديم، مي توانستيم شاهد تحول بسيار بزرگي در توليد گندم باشيم كه ركورد همه سالها را مي شكست. چون در حدود بهمن و اسفند بارندگي خوبي نداشتيم اما در بهار جبران شد. و اگر در اين مقطع هم مديريت مزرعه به درستي انجام نمي شد "زنگ گندم" مي توانست به محصول نهايي آسيب فراوان وارد سازد. وي درباره زيرساخت هاي موفق براي پايداري توليد گندم در كشور هم مي گويد: هر قدمي كه در كشور برداشته مي شود نيازمند سرمايه گذاري مالي، اجرايي و تحقيقاتي و پژوهشي است تا بتواند به موفقيت برسد. ما در برخي مناطق كشور در فصل هايي از سال آب هاي روان فراوان داريم كه اگر بتوانيم از اين آب ها به درستي استفاده ببريم، مي توانيم ناپدياريها را مهار سازيم به عنوان نمونه در استان هاي اردبيل و لرستان و ساير استان هاي غربي كشور كه گندم ديم است در ماههاي فروردين، ارديبهشت و مقاطعي از خرداد، رودخانه هاي فصلي پرآبي داريم كه اگر بتوانيم اين آب ها را به گونه اي منتقل كنيم كه بتوانيم فقط يك نوبت به گندمهاي ديم آب بدهيم، ميزان عملكردها 300 تا 500 كيلو درهر هكتار افزايش خواهد يافت. كه در قالب طرح آبياري تكميلي اين كار را در برخي از مناطق انجام داديم و به نتايج بسيار خوبي دست يافتيم. وي ادامه مي دهد: چون همين كشاورزان در خشكسالي سال زراعي 88 -87 ضربه خوردند و درآمدهاي ديگري هم جز گندم و جو نداشتند، اين طرح با استقبال خوبي همراه شده كه اميدواريم در سالهاي آينده در سطح وسيعتري از استان هاي كشور پياده شود. كابلي مي گويد: يكي ديگر از برنامه هاي ما براي پايداري در توليد گندم، تعيين قيمت واقعي با توجه به تورم موجود دركشور است كه در كنار آن با تناوب كشت گندم و جو، مناطق را براساس اقليم تقسيم كرديم و در مناطق گرمسير ماش را در تناوب قرار داديم تا حدي كه امسال در 15 استان كاشت ماش را در تناوب كشت گندم و جو قرار مي دهيم كه همزمان چند حركت سودآور و درآمد زا براي كشاورزي انجام مي شود كه هم درآمد كشاورز با تناوب كشت افزايش مي يابد، هم علف هاي هرز كاهش مي يابد و هم اينكه از ميزان مصرف سم و كود كاسته خواهد شد. وي كاشت نخود و عدس و برخي ديگر از محصولات زراعي داراي بازار مناسب را هم به عنوان كشت هاي متناوب گندم وجو در مناطق مختلف كشور به عنوان منابع جديد براي كشاورزان نام مي برد و مي افزايد: کشاورزان ما در سالهاي اخير با نمونه هاي مختلف كم آب و مقاوم در برابر سرما و گرما آشنا شدند كه در هر اقليمي نياز كشاورزان به بذرهاي اصلاح شده تامين مي شود. مجري طرح گندم ادامه مي دهد: يكي از اصلي ترين پروژه هايي كه در سال جاري براي پايداري در توليد گندم و جو در كشور دردست اجراست و از سوي رياست جمهوري هم به تصويب رسيده، "كشاورزي حفاظتي" است كه مي خواهيم توليد را با حفظ منابع پايه آب و خاك انجام دهيم تا به موازات توليد گندم منابع آب و خاك را ضعيف نكنيم. وي در ادامه مي افزايد: كشور ما هم در منطقه خشك قرار دارد و هم بسياري از اراضي كشاورزي در اراضي شيب دار واقع شده است كه اين هر دو موضوع مي تواند. پايداري آب و خاك را مورد تهديد قرار دهد. در چنين سرزميني آب و خاك حكم طلا را براي ادامه كشاورزي دارند. ضمن آنكه به دليل آهكي بودن بسياري از اراضي، منابع خاكي ماهم فقير هستند و همين فقر سبب مي شود نگهداري آب را هم با مشكل مواجه سازد. فقري كه به همراه خود فرسايش هاي بادي را هم دارد كه در قالب طرح كشاورزي حفاطتي مي خواهيم همه ساله، فعاليت خود را در مديريت بقايا هم انجام دهيم تا بخشي از آب مصرفي به خاك بازگشت داده شود. وي مي افرايد: اگر چه اين طرح در 30 درصد اراضي انجام خواهد شد. ولي با اين كار حضور ادوات كشاورزي در اراضي به حداقل مي رسد. در اراضي آبي كه 6 تا هفت مرتبه ادوات صنعتي براي كشت به مزرعه مي رود مي توانيم با تجميع كارها حداكثر سه مرتبه وارد اراضي شويم و اگر بخواهيم مدرن تر حركت كنيم مي توانيم فقط يكبار ادوات كشاورزي را وارد اراضي كنيم كه فرسايش به حداقل ممكن خواهد رسيد. وي درباره اثر كاهش هزينه هاي كشاورزي بر موضوع هدفمند سازي يارانه ها مي گويد: با اين حركت علاوه بر كاهش هزينه هاي كشاورزان در مصرف آب، كود و... در مصرف سوخت هم صرفه جويي فراواني عايد كشور خواهد شد. مدير كل محصولات اساسي جهادكشاورزي درباره ادعاي برخي افراد براي مصرف فراوان آب و خاك كشور صرفا براي خودكفايي در توليد محصول گندم هم مي گويد: اينكه توليد محصول گندم حركت به سوي اقدامي استراتژيك براي كشور محسوب مي شود شكي نداريم اما در پاسخ به آن ادعا هم بايد گفت كه نياز آبي گندم نسبت به ساير محصولات همانند يونجه، ذرت، طالبي، چغندر قند و... نيست و حتي اگر به صورت سنتي هم كشت شود يك سوم بقيه محصولات آب نياز دارد و با توجه به اينكه از 6 ميليون هكتار از اراضي زير كشت گندم، بالغ بر چهار ميليون هكتار به صورت ديم كاشت مي شود كه آبي براي آن مصرف نمي شود. و در بقيه هم حدود دو سوم آب مصرفي در كنار گندم صرف ساير محصولات كشاورزي پر آب هم استفاده مي شود كه نبايد همه آن را به حساب گندم قرار داد. وي مي افزايد: گندم و جو به عنوان گياه سازگار با اقليم ايران از هزاران سال پيش در اين اراضي كشت مي شده و مشكل هم ايجاد نكرده است كه به نظر مي رسد اين نوع اظهار نظرها بيشتر سفسطه باشد و در عرصه علمي جايگاهي نداشته باشد. وي مي افزايد: آن حداقل هايي كه براي مصرف آب و خاك مد نظر است در قالب برنامه هاي پايداري براي توليد گندم و جو به آن توجه نشده است تا مي توانيم به مرحله اي برسيم كه با استفاده از روش هاي نوين آبياري در سطح بيشتر از اراضي مصرف آب كشاورزي را نيز به حداقل ممكن و در سطح استانداردهاي بين المللي برسانيم. وي البته صرفه جويي در مصرف و كاهش ضايعات را از جمله اركان مهم ديگري براي پايداري در توليد معرفي مي كند و مي افزايد: هر قدر روي كاهش مصرف و ضايعات كار شود پايداري كشور در توليد محصول استراتژيك گندم بيشتر خوهد شد. * منبع: روزنامه جمهوری اسلامی، سه شنبه 25 خرداد 1389