Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 150806
تاریخ انتشار : 14 شهریور 1389 0:0
تعداد مشاهدات : 297

نشريات زنانه پس از پيروزي انقلاب اسلامي

زهرا قدياني
زهرا قدياني نشريه رسانه اي است كه همانند رسانه هاي ديگر تأثير مستقيمي بر طيف گسترده اي از جامعه مي گذارد. اغلب اين نوع تأثيرگذاري يك طرفه تصور مي شود، به اين صورت كه نشريه توسط عده اي نويسنده توليد مي شود و با واسطه گري دستگاه هاي توزيعي به دست خوانندگان مي رسد. اما امروزه نشريات، حكم كالاي صنعتي را پيدا كرده اند و مانند كالاهاي ديگر به صورتي تجاري، توزيع مي شوند و تابع قانون عرضه و تقاضا هستند. بنابراين با مطالعه مكانيسم عرضه و تقاضا در نشريات و بررسي آثار توليدي مي توان به نكات ظريف و عميقي در رابطه با ويژگي هاي جامعه مصرف كننده، روابط متقابل بين مصرف كننده و توليدكننده، تأثيرات مصرف، نيازهاي مصرف كنندگان و چرايي ايجاد اين نيازها دست يافت. در اين گزارش سعي شده تعدادي از مجلات و روزنامه هاي منتشرشده در حوزه زنان مورد بررسي قرار گيرند. نشريات زنانه قبل از پيروزي انقلاب اسلامي تا پيش از انقلاب مشروطه، اثري از نشريات زنانه در ايران ديده نمي شود. اولين نشريه تخصصي بانوان ايران، در سال 1289يعني 75سال پس از انتشار نخستين نشريه مردانه (كاغذ اخبار) منتشر شد. اولين نشريه زنان در ايران "دانش " نام داشت كه به صورت هفتگي در 4 صفحه مسائل مربوط به زنان را پيگيري مي كرد. همچنين "شكوفه " اولين روزنامه رسمي است كه توسط زنان براي زنان در سال 1292 منتشر شد. پيش از انقلاب اسلامي، تعداد نشريات ويژه زنان محدود بود و نشريات ديگر به جز اطلاعات بانوان و زن روز، از طرف واحد زنان سازمان هاي تابع احزاب با تيراژ كم و به صورت نشريات يا مجلات داخلي شعب اين احزاب در شهرستان ها منتشر مي شدند. با پيروزي انقلاب اسلامي تعداد مطبوعات زنان افزايش يافت. به خصوص در سال هاي اول انقلاب كه اين نشريات علاوه بر مسائل زنان داراي خطوط سياسي نيز بودند و به علاوه برخي نشرياتي كه پيش از انقلاب منتشر مي شدند نيز هماهنگ با انقلاب اسلامي تغيير سبك دادند. به طور مثال اطلاعات بانوان از سري نشريات مؤسسه اطلاعات بود كه پيش از انقلاب از مجلات مبتذل زنان بود. با پيروزي انقلاب، اطلاعات بانوان پس از چند شماره انتشار، متوقف شد و مجدداً دوره جديد آن در 7 مرداد 59 با روش و نگاه نو شروع به كار كرد. در قسمتي از سرمقاله اولين شماره مجدد آن تحت عنوان "كدام خون در مجله جاريست؟ " آمده: "اطلاعات بانوان كه پيشتر در حال و هواي پيش از انقلاب توليد يافته و رشد و نمو كرده، ديگر نمي توانست پاسخگوي زناني باشد كه خود بارها و بارها سرود استقلال آزادي جمهوري اسلامي سرداده اند. " در بين مطالب اين شماره اطلاعات زنان مي خوانيم: مصاحبه با همسر امام، حجاب اجباري يا حجاب ارشادي، زن و انقلاب فرهنگي، استعمار و ارتجاع، آقاي امپرياليسم در كشور مظلوم ما چه مي كني؟، نقش زنان در تسخير لانه جاسوسي... فريدون صديقي روزنامه نگار و مدرس ارتباطات درباره مجلات و نشريات زنانه قبل از انقلاب اين گونه مي گويد: "پيش از پيروزي انقلاب اسلامي دو نشريه زن روز و اطلاعات بانوان منتشر مي شد، اما با پيروزي اين نهضت و متناسب با تحولات روز؛ رويكرد نويني در نشريات زنانه به وجود آمد و با توجه به اينكه زن به عنوان نقطه كانوني خانواده محسوب مي شود مطالب مجلات نيز بر نقش وي در خانواده تمركز داشت. " البته با گذر زمان اين نگرش نيز همسو با تحولات جامعه شكلي تازه به خود گرفت و بر نقش و مشاركت اجتماعي زنان تأكيد بيشتري شد، در نتيجه نشرياتي نيز با همين رويكرد منتشر شدند كه به مطالبات و حقوق زنان اشاره داشتند و مباحث نويني در اين زمينه مطرح كردند. صديقي در ادامه به تشريح وضعيت فعلي نشريات زنانه پرداخته و مي افزايد: در حال حاضر در بيشتر نشريات سعي بر اين است كه زن با خانواده تعريف شود. از همين رو، امروزه مطبوعات زنانه با تمركز بر مسايل خانوادگي با تيراژهاي بالا منتشر مي شود. اما از آنجا كه بيشتر مطالب اين نشريات به مسايلي نظير چيدمان منزل، كاهش استرس، گفتگو با بازيگران سينما يا ورزشكاران و... مربوط مي شود، در واقع اين رسانه ها به نيازهاي آني مخاطب پاسخ مي دهند. اين در حالي است كه بانوان نيازهاي بلندمدت و آتي نيز دارند كه با رفع و طرح اين نيازها؛ شخصيت چند وجهي آنان اغنا مي شود. به طور كلي مي توان نشريات زنانه پس از انقلاب اسلامي را به سه دسته تقسيم كرد: دسته اول : در اصطلاح فرنگي (quality news paper ) گفته مي شود كه : اين گونه نشريات با هدف آگاهي بخشي و به دور از هرگونه ابتذال و پيش پاافتادگي صرفاً به منظور جذب مخاطب خاص و فرهيخته دانشگاهي يا حوزوي منتشر مي شود. اين نشريات همواره مخاطب خاص خود را دارند و اساساً قشرهاي ديگر مخاطب اين گونه نشريات نيستند، به علاوه هدف اين نشريات نيز جذب طيف گسترده مخاطب نيست. در اين نوع نشريات مي توان پژوهش هاي مربوط به حوزه زنان، مبني بر روش هاي تحقيقي آماري انواع تحليل هاي علمي و انتزاعي، گزارشات و خبرهاي مربوط به عملكرد بخش زنان در سطح كلان، مصاحبه با صاحب نظران حوزه و دانشگاه را مشاهده كرد نمونه اي از اين نشريات اشاره مي شود: 1. پژوهش زنان : فصلنامه پژوهش زنان نشريه اي علمي- پژوهشي است كه توسط مركز مطالعات و تحقيقات زنان دانشگاه تهران به چاپ مي رسد. اين فصلنامه اولين نشريه دانشگاهي در حوزه مسائل زنان است كه فضايي را براي نشريافته هاي تحقيقات علمي فراهم مي كند. تأكيد بيشتر دست اندركاران نشريه بر حوزه هاي اقتصادي، حقوقي، فرهنگي، اجتماعي، سياسي و تاريخي در علوم انساني و علوم اجتماعي است. مركز مطالعات و تحقيقات زنان كه در سال 1380 با پشتيباني مركز امور مشاركت زنان رياست جمهوري وقت در دانشگاه تهران تأسيس شده و يك مركز علمي ميان رشته اي است كه به فعاليت پژوهشي درباره مسائل زنان مي پردازد. هدف اين مركز تحقيقات مستمر و همكاري با دانشگاه ها و مراكز پژوهشي در سطح ملي و بين المللي بيان شده است. 2. ريحانه : فصلنامه فرهنگي پژوهشي ريحانه توسط دفتر امور زنان نهاد رياست جمهوري وقت با مدير مسئولي زهرا شجاعي و سردبيري فروغ احراري آغاز به كار كرد. اين فصلنامه از سال 1374تا1381به صورت گاهنامه منتشر مي شد و به طرح مسائل سياسي، حقوقي و اجتماعي زنان مي پرداخت. جهت گيري سياسي اين نشريه، مطابق با آراء دولت وقت، اهدافي چون مشاركت سياسي زنان و اصلاحات در حوزه مسائل زنان بود. 3. فرزانه : اين نشريه با صاحب امتيازي معصومه ابتكار و با سردبيري محبوبه عباسقلي زاده از سال 1371 تا 1379 با جهت گيري فرهنگي- اجتماعي و با رويكردي تحليلي - پژوهشي در حوزه مطالعات و تحقيقات مسائل زنان به فعاليت مي پرداخت. 4. فصلنامه كتاب زنان : اين نشريه كه تا شماره دهم با نام فصلنامه شوراي فرهنگي اجتماعي زنان منتشر مي شد با صاحب امتيازي شوراي فرهنگي اجتماعي زنان و مدير مسئولي مهري سويزي از پائيز 1377 شروع به كار كرد و در حوزه فقه، حقوق، مباني، معارف و مسائل سياسي اجتماعي فعاليت مي كرد و به صورت موضوعي و تخصصي به مسائل زنان مي پرداخت. هم اكنون كتاب زنان با نام "مطالعات راهبردي زنان " با مدير مسئولي دكتر طوبي كرماني و سردبيري دكتر نهله غروي نائيني به كار خود ادامه مي دهد. دكتر غروي نائيني درباره رويكرد اين فصلنامه چنين عنوان مي كند: " عهد بستيم تا با تمسك بر آيات نوراني قرآن و توسل بر تفسير مفسران حقيقي اش، بزرگ امانتداران آن كلام وحياني، امامان معصوممان (عليهم السلام) آن عهد ازلي را باز شناسيم و در هياهوي فريب خناسان سره از ناسره باز شناسيم. از ميان هزار راهه هاي پيش روي زنان، سفيدراهي را جستجو كرديم كه از نور حقيقت روشن است و به دور از افراط و تفريط و سليقه محوري و جنسيت گرايي به كمال فطري زنان مي انديشد و با تعصبات تاريخي و جاهليت مدرن مي ستيزد. علت توفيق خود را در نگاه اعتدالي خود به جايگاه زنان يعني همان روش و منش مستحكم اسلام و قرائت انقلاب اسلامي به راهنمائي بنيانگذار الهي اش حضرت امام خميني (ره) و رهنمودهاي رهبر فرزانه مان حضرت آيت الله خامنه اي دام ظله العالي از جايگاه، وظايف و حقوق زنان در ساحت هاي فردي خانوادگي و اجتماعي مي دانيم و سعادت زنان بلكه نجات بشريت از منجلاب اومانيسم و پديده هاي انحرافي منشعب از آن نظير فمنيسم را در پيمودن همين راه مي دانيم و بس. " 5. پيام زن : مجله اي است كه به صاحب امتيازي دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم منتشر مي شود. مدير مسئول اين نشريه محمد جعفري گيلاني و سردبير آن اسماعيل اسماعيلي است اين نشريه از سال 1371 آغاز به كار نموده و به تحليل مسائل زنان در زمينه هاي مختلف سياست، اجتماع، فرهنگ، حقوق، رسانه با رويكرد ديني مي پردازد. 6. نداي صادق : نشريه وابسته به دانشگاه امام صادق(علیه السلام) است كه با مدير مسئولي دكتر صديقه مهدوي كني و سردبيري محمد علي اردبيلي منتشر مي شود. اين دو فصلنامه به مباحث تخصصي فقه و حقوق خانواده مي پردازد. 7. خبرنامه فرهنگي اجتماعي زنان : شماره اول اين نشريه مهر 1378به صاحب امتيازي مركز امور مشاركت زنان و با مدير مسئولي زهرا شجاعي شروع به كار كرد. اين نشريه با رويكرد فرهنگي - اجتماعي به مسائل زنان مي پرداخت و ويژه نامه هايي مثل كنوانسيون رفع تبعيض، خشونت عليه زنان و حقوق زنان را منتشر كرد. با آغاز به كار دولت نهم اين نشريه كار خود را با صاحب امتيازي مركز امور زنان و خانواده رياست جمهوري و مدير مسئولي دكتر طبيب زاده نوري ادامه داد. 8. مطالعات زنان : اين فصلنامه وابسته به پژوهشكده زنان دانشگاه الزهراست كه با مدير مسئولي دكتر زهره خسروي و سردبيري دكتر خديجه سفيري منتشر مي شود و با رويكرد علمي - پژوهشي به مسائل زنان در حوزه هاي علوم اجتماعي، روان شناسي، حقوق، فرهنگ و هنر مي پردازد. دسته دوم : نشرياتي هستند كه در كنار هدف آگاهي بخشي در سطح عموم و جهت دهي به افكار عمومي در پي جذب مخاطب و طرح مسائل مربوط به زنان هستند. جذب مخاطب در اين نشريات به روش هاي مختلفي به فراخور فضاي نشريه انجام مي گيرد. نمونه اين نشريات: 1. ندا : فصلنامه زنان جمهوري اسلامي ايران كه در بهار 1369با صاحب امتيازي و مدير مسئولي زهرا مصطفوي و سردبيري فاطمه راكعي آغاز به كار كرد. شماره اول آن همزمان با رحلت رهبر انقلاب و بصورت ويژه نامه منتشر شد. بعد از يك دوره فعاليت، فرشته اعرابي سردبيري آنرا به عهده گرفت و بخشي از ندا به مخاطبان جوان و صفحاتي نيز به آقايان اختصاص يافت. 2. شيرمادر : به صاحب امتيازي انجمن ترويج تغذيه با شير مادر و مدير مسئولي دكتر عليرضا مرندي و سردبيري منصور بهرامي در زمينه سلامت مادر و كودك با رويكرد آموزشي - پژوهشي و اطلاع رساني به فعاليت مي پردازد. اولين شماره اين نشريه در بهار 1379منتشر شد و شماره 34 آن تابستان 1387 انتشار يافت. 3. شميم نرجس : صاحب امتياز اين نشريه مدرسه علميه نرجس مشهد است. اين نشريه در ابتدا با مدير مسئولي عفت السادات حسينيان و سردبيري حميده روحاني نژاد كار خود را آغاز كرد و هم اكنون با مدير مسئولي اكرم نصيري و سردبيري عفت حسينيان با رويكردي مذهبي - فرهنگي براي مخاطب مذهبي و حوزوي منتشر مي شود. 4. روزنامه زن : انتشار آن در 17/5/77 با مدير مسئولي فائزه هاشمي در تهران آغاز گرديد. در شماره اولين اين روزنامه آمده است: " روزنامه بنا دارد با نگاه زنانه و براي زنان بنويسد ". خبر انتشار روزنامه زن توسط خبرگزاري هاي فرانسه و رويترز مخابره شد. خبرگزاري فرانس پرس مي نويسد:\ "روزنامه زن در اولين شماره خود اذعان داشته كه روزنامه اي فمنيستي نيست، بلكه در پي آنست كه توازني ميان موقعيت مرد و زن ايجاد كند. روزنامه زن در نظر دارد با نگاهي به مشكلات زنان، حقوق اجتماعي آنان را به آنها بشناساند و خلاء موجود را پر كند...\ " روزنامه زن در ابتداي انتشار خود حاوي مطالب و مصاحبه هايي از زنان و چهره هاي اصلاح طلب همچون جميله كديور و معصومه ابتكار بود؛ اما با گذشت زمان و تغيير فضاي سياسي كشور و به تبع آن، تغيير موضع اصلاح طلبان نسبت به آقاي هاشمي رفسنجاني، رويكرد اين روزنامه نسبت به جريان اصلاح طلبي تغيير كرد. روزنامه زن در كنار مسائل سياسي به طرح مسائل مربوط به حقوق زنان از جمله: مهريه، نفقه، ازدواج مجدد، اجتهاد زنان، حضانت و طلاق مي پرداخت. روزنامه زن يكبار در بهمن 1377 به مدت 2 هفته متوقف شد و بار دوم در 17فروردين 1378 براي هميشه توقيف شد. 5. شميم ياس : اين ماهنامه وابسته به معاونت فرهنگي تربيتي حوزه هاي علميه خواهران است. و از سال 1380 به صاحب امتيازي مركز مديريت حوزه هاي علميه خواهران قم، به مديرمسئولي مصطفي رنجبر شيرازي و به سردبيري ابوالفضل هادي منش در حوزه ديني شروع به فعاليت كرد. 6. نامه جامعه : اين ماهنامه، از سال 1383 منتشر مي شد. صاحب امتياز اين ماهنامه، جامعه الزهرا، مدير مسئول آن مرضيه معيني و سردبير، آذردخت نخعي بود. اين نشريه تا شماره 42 به كار خود ادامه داد. 7. زن شرقي : اين ماهنامه با رويكردي فرهنگي- اجتماعي از سال 1381 شروع به كار كرد. مديريت زن شرقي را مهري سويزي و سردبيري آن را طهورا نوروزي بر عهده داشتند. مهري سويزي در مصاحبه با نشريه " پيام زن " درباره دغدغه هاي " زن شرقي " مي گويد: " هدف ما در زن شرقي اين است كه ديدگاه هاي متحجرانه نسبت به زنان و همچنان ديدگاه هاي نو كه در اسارت هستند را، افشا كنيم و لايه‏هاي پنهان آنها را براي زنان تشريح نماييم. نگاه ما به زن، از نگاه شرقي اسلام ريشه گرفته است و به وظايف انساني، خانوادگي و ضرورت‏هاي حضور اجتماعي زنان، توجه دارد. زن شرقي در اين سه نقش، نقش‏آفريني مي‏كند هر چند با دشواري‏هايي مواجه است ولي وظيفه ما اين است كه مشكلات زنان را در حيطه فردي، خانوادگي و اجتماعي بررسي كنيم. نشريه‏اي را كه نگاه اصول‏گرايانه و در ضمن، روش ژروناليستي و نو داشته باشد و نگاه خودش را مبنا قرار دهد، مد نظرمان بود، لذا آمديم و "زن شرقي " را بنا كرديم. وي همچنين درباره نحوه بررسي حقوق زنان در نشريه‏اش، افزود: خوانندگان ما به مسائل حقوقي زنان علاقه‏مند هستند و طالب آگاهي از نگاه جامعه نسبت به خودشان هستند كه بايد نگاهي كرامتي همراه با اكرام باشد؛ نگاهي كه نشانه ارج گذاشتن به زن است. هر چند متأسفانه اين نگاه مخدوش شده است و نقش‏هاي منفي و عقب‏مانده‏اي به زنان داده شده كه موجب سوء انديشي نسبت به زنان مي‏شود. زنان مي‏خواهند سايه سلايق شخصي افراد از روي آنان برداشته شود و به مسائلشان در حوزه اسلام آن گونه كه هست پرداخته شود. خبر تصويب قوانين خاص زنان در مجلس و اجراي قوانين مربوط به آنان، از جمله مواردي است كه ما آنها را منعكس مي‏كنيم. " همچنين "طهورا نوروزي " سردبير "زن شرقي "، در باره نحوه فرهنگ‏سازي در زمينه حجاب در نشريه‏ زن شرقي، گفته بود: " زن شرقي " در نظر دارد ويژه‏نامه‏اي به نام حجاب منتشر كند و در كليه سرويس ها به گونه اي به حجاب پرداخته شود. مثلاً سرويس فقهي به آثار حجاب در روابط زن و مرد مي‏پردازد و سرويس خانواده به رابطه حجاب با تحكيم خانواده؛ در بخش علمي هم به اين مي‏پردازيم كه حجاب چقدر در علم روانشناسي موجب سالم ماندن زن مي‏شود و ... ". 8. زن روز : اين هفته نامه، 40 سال سابقه مطبوعاتي دارد و انتشار آن به پيش از انقلاب بر مي گردد و پس از انقلاب با تغيير رويكرد به كار خود ادامه داد. در اين نشريه در كنار تحليل و گزارش و مقالات مختلف در باب مسائل فرهنگي اجتماعي زنان نيز، آموزش آشپزي و خياطي را مي توان ديد. 9. سروش بانوان : اين نشريه از سري نشريات خانواده صدا و سيماست كه از مرداد1379در عرصه فرهنگي اجتماعي هنري خانوادگي به مدير مسئولي آقاي احمد خالدي و سردبيري خانم سونيا پور يامين شروع به كار كرد و روال اين نشريه به اين گونه است كه در نوروز و سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي اقدام به انتشار ويژه نامه مي نمايد. " شبنم رضيئي "، خبرنگار سروش بانوان در مصاحبه اي با پيام زن مي گويد: " فرق ما با ديگر نشريات خانوادگي در اين است كه نسبت به آنها در سطح بالاتري قرار داريم. برخي مجلات خانوادگي پشت ميز نوشته مي‏شوند ولي ما در اجتماع هستيم و از واقعيت‏ها مي‏نويسيم. " وي درباره اهداف سروش بانوان افزود: " مباحث اجتماعي، فرهنگي، هنري و خانه و خانه‏داري، معرفي زنان موفق و آشنايي زنان با مسائل حقوقي خودشان از عمده مباحث مطرح شده در "سروش بانوان " است. مثلاً "برخي زنان، با اقتصاد خانواده آشنايي ندارند و يا اينكه نمي‏دانند عوارض جراحي پلاستيكي چيست؟ مسئله خروج زنان از كشور با اجازه شوهر و يا چگونگي دريافت مهريه و نفقه و ... از جمله مواردي است كه زنان، طالب دانستن آن هستند. " 10. بهداشت خانواده : اين فصلنامه به صاحب امتيازي انجمن تنظيم خانواده و مديرمسئولي دكترحسين ملك افضلي اردكاني و سردبيري روح الله قطريسي در موضوعات بهداشت باروري با رويكرد علمي، اجتماعي، فرهنگي ، پزشكي به صورت تحليلي، تحقيقي و اطلاع رساني فعاليت مي كند. 11. زنان : اين نشريه با صاحب امتيازي، سردبيري و مديرمسئولي شهلا شركت از بهمن ماه سال 1370 منتشر شد. شهلا شركت در مصاحبه اي با ايران دخت، درباره شروع به كار اين ماهنامه اين گونه مي گويد: "تيرماه 1370 از كيهان اخراج شدم، همراه من سردبيران ديگري هم از كيهان اخراج شدند. شمس الواعظين، رضا آقا تهراني و رخ صفت در تدارك انتشار ماهنامه كيان بودند و مرتباً مرا به انتشار مجله زنان تشويق مي كردند. وقتي آنان دفتري براي كيان گرفتند، من هم يك اتاق آنرا اجاره كردم و كار جديد شروع شد. شيرين عبادي در روزهاي ابتدائي با يك گلدان كاكتوس به ديدنم آمد تا يادآوري كند كه براي كار در حوزه زنان بايد مثل كاكتوس مقاوم باشم. " شماره هاي اول زنان در جوار كيان منتشر مي شد و با رويكردي روشنفكرانه به مسائل زنان مي پرداخت. دكتر سروش در كيان به طرح مفاهيمي چون نوانديشي ديني، آزادي و دموكراسي مي پرداخت و طبيعتاً زنان نيز از اين فضا تأثير مي گرفت. شهلا شركت در اين باره مي گويد: " من معتقد بودم كه به موازات طرح مسائل نوانديشان ديني، مسائل زنان نيز نيازمند مطرح شدن است...آيا مي شود بدون داشتن خانواده دموكرات به دموكراسي رسيد؟ آيا مي توان به دنبال آزادي بود در حالي كه سنت هاي دست و پا گير زنان و قوانيني مبتني بر حقوق نابرابر زنان با مردان در جامعه و خانواده حاكم است؟\ " بعد از جدائي زنان از كيان، خط مشي زنان نيز تغيير كرد و زنانه تر شد و در پي جذب مخاطب گسترده تر زبان ساده تري را به خدمت گرفت و در طيف گسترده تري از حوزه ها از جمله ادبيات و هنر تا انديشه، حقوق و علم به طرح مسئله مي پرداخت. خانم شركت در مورد دغدغه هاي زنان اين گونه مي گويد: " ما پيگير اتفاقات و حركت‏هايي مربوط به زنان در مجلس هستيم و در بخش " يك ماه با زنان در مجلس "، تمامي لوايح و مصوبات و مسائلي را كه در كميسيون زنان مطرح مي‏شود، منعكس مي‏كنيم. همچنين گزارش‏هاي مفصلي در مورد فرار دختران از خانه، قاچاق دختران، معضل طلاق و ... منعكس كرده‏ايم. " 12. دنياي زنان : صاحب امتياز و مديرمسئول آن سونيا پوريامين و سردبير زهرا نژاد بهرام است كه در زمينه اطلاع رساني، خبري، تحليلي، آموزشي و پژوهشي فعاليت مي كند. 13. ايران دخت : با صاحب امتيازي مجمع اسلامي بانوان و مدير مسئولي محمد حسين كروبي و زير نظر محمد قوچاني منتشر مي شود. محمد قوچاني در اولين شماره ايران دخت ضمن تأكيد بر مفهوم مدرنيته، مي نويسد: "ايران دخت مي خواهد تجربه اي تازه از پيوند همه اجزاي زندگي مدرن باشد. " اين نشريه سه بخش دارد. محمد قوچاني هدف از بخش اول ايران دخت را مدرن ساختن ابعاد مختلف زندگي مخاطبان از نوع لباس و خوراك و اخلاق فردي تا كتاب، فيلم، موزيك و رسانه مي داند. در سرمقاله شماره يك دوره جديد تحت عنوان "اين يك مجله سياسي نيست " مي نويسد: "قصد ما در اين بخش، اطلاع رساني و سرگرمي است...ايران دخت هرگز پرداختن به لايه هاي ملموس زندگي را سطحي و نشانه زرد بودن قلمداد نمي كند. سياست مدرن براي انسان مدرن آمده است و انسان مدرن فردي است خوش پوش، خوش خوراك، خوش خلق و با فرهنگ. " بخش دوم مجله كه به نام و سرفصل "جهان زنان " منتشر مي شود، بيشتر به مباحث سياسي، اجتماعي، فرهنگي مربوط به زنان، با تأكيد بر مفهوم زن مدرن، مي پردازد. قوچاني در رد اين ادعا كه اين بخش فمنيستي است اين گونه استدلال مي كند كه: "بخش جهان زنان خلاف نام خود اصلاً مجله اي فمنيستي نيست...نگاه جهان زنان نه تنها به تلخي هاي حيات زنان كه نگاه به كاميابي ها و زيبايي هاي اين نيمه جامعه است...همكاران ايران دخت در جهان زنان مي كوشند ضمن تلاش براي طرح موضوعاتي جهت احقاق حقوق زنان، توجه به مباني فقهي و نظري مسائل زنان و مشاركت آنان در عرصه عمومي را نشان دهد. جهان زنان برخلاف نامش تلاش براي پيوند زدن ميان زن مدرن با زندگي مدرن است. " بخش سوم ايران دخت حاوي رپورتاژ آگهي درباره كالاها و خدمات مختلف است، از تبليغ رستوران هاي مختلف گرفته تا لپ تاپ، اتومبيل و محصولات مربوط به تكنولوژي آشپزخانه. 14. همشهري خانواده : اين نشريه از سري نشريات همشهري همچون همشهري جوان، همشهري ماه و همشهري ديپلماتيك است. اين نشريه همچون همشهري جوان با رويكرد جذب حداكثري مخاطب به فعاليت مي پردازد. مطالب سياسي را به ندرت در اين نشريه مي توان يافت و در مقابل، حجم عمده مطالب آموزشي و اطلاع رساني و سرگرمي كه مورد استقبال عامه مردم قرار مي گيرد در همشهري خانواده به چشم مي خورد. 15. دختران : دختران، تنها ماهنامه فرهنگي اجتماعي و هنري است كه براي دختران جوان منتشر مي‏شود. طاهرخاني، سردبير دختران، نشريه‏اش را پس از تغيير و تحولاتي كه در هسته مركزي آن رخ داده است، آينه‏اي در برابر دختران مي‏بيند؛ آينه‏اي كه هر دختر مي‏تواند خودش را در آن ببيند طوري كه نه عقب‏تر از بقيه باشد و نه جلوتر. وي در دومين سال انتشار دختران در مورد ديدگاه مخاطبان خود نسبت به اين نشريه گفت: "آگاهي دختران جوان و نوجوان نسبت به نسل گذشته‏شان خيلي بيشتر شده است. حالا دختران 15 ساله به اندازه دختران 25 ساله، مسائل را درك مي‏كنند. ما سعي داريم نشاط و طراوت را در نشريه‏مان ايجاد كنيم. تلاش مي‏كنيم با ايجاد حس اميد و هويت‏يابي به دختراني كه هويت خودشان را گم كرده و يا فراموش كرده‏اند، به آنان كمك كنيم تا در اين وضعيت، هويت خود را بيابند. ايجاد انگيزه و اميد و همراهي با دختراني كه در اين گروه سني، فرصتي براي ابراز وجود خود ندارند، از جمله اهداف ماست. در واقع دختران نشريه‏اي كاملاً دخترانه است كه روحيه و حس و حال زندگي را در دختران ايجاد مي‏كند. هر چند به نظر من تفكيك جوان، به دختر و پسر معنا ندارد و هدف عمده ما يك رويكرد دخترانه است، به گونه اي كه در نمايشگاه مطبوعات آقايان بيشتر از خانم‏ها "دختران " را خريدند. " دسته سوم : در اصطلاح فرنگي tabloid newspaper گفته مي شود و در كشور ما اين نشريات با عنوان نشريات زرد مطرح هستند. مصاديق مجلات زرد در ايران، با توجه به قانون مطبوعات، با مصاديق اين مجلات در كشورهاي ديگر متفاوت است. آنچه در كشور ما در اين نشريات مي توان ديد، شامل آموزش خياطي و آشپزي، داستان هاي دنباله دار درباره عشق و شكست، اخبار، اطلاعات و حاشيه هاي زندگي و فعاليت هاي بازيگران و ورزشكاران است. اين گونه نشريات به قول " رابرت پارك " شبيه بنگاه شايعه پراكني مكتوب و رسمي عمل مي كنند و مخاطبشان اغلب آن دسته از زناني اند كه هدفشان از مطالعه مجله تنها پركردن و اتلاف وقتشان است. صديقي به نقش متقابل مخاطب در رشد مطبوعات اشاره كرده و مي گويد: به اعتقاد من رسانه با مخاطبش تعريف مي شود. در واقع اين مخاطب است كه رويكرد رسانه را تعريف مي كند. بنابراين اگر امروز شاهديم كه وجه سرگرمي يا مطالب معمولي مورد اقبال خوانندگان قرار مي گيرد و نشريات خانوادگي پرتيراژ منتشر مي شود، اين به معناي آن است كه نياز مخاطب همين است. ناگفته نماند مخاطب همه اين نشريات زنان خانه دار نيستند، بلكه دختران تحصيل كرده اي كه از آنان انتظار داريم به مسايل عميق و جدي تر بپردازند نيز به دنبال اين نشريات هستند. وي مي افزايد: اگر اقشار فرهيخته ما جدي تر به دنبال نيازها و خواسته هاي جدي خود بودند نشريات تخصصي و جدي تر نيز منتشر مي شدند و به حيات خود ادامه مي دادند. بنابراين به نظر مي رسد بايد بررسي اين انجام شود كه چرا مخاطبان ما به دنبال رفع نيازهاي آني خود هستند. بحث بي توجهي مخاطبان زن به مطالعه نشريات به مرزهاي كشورمان خلاصه نمي شود، چنانكه تنها 41 درصد زنان در بريتانيا روزنامه مي خوانند. از همين رو برخي نشريات سعي دارند با تغيير در ظاهر و محتوا به جذب مخاطبان زن بپردازند. به اين ترتيب مسايل مورد علاقه زنان نظير مباحث خانوادگي و كودكان را مطرح مي كنند و به نويسندگان تأكيد دارند " موضوعات زن پسند " را بنويسند. نتيجه گيري با بررسي محتوايي نشريات زنانه، نتايج ذيل به دست مي آيد: 1- نشريات دانشگاهي در حوزه مطالعات زنان به تبيين مسائل زنان با رويكرد علمي مي پردازند اما عموماً انتخاب موضوعات و مسائل زنان در اين نشريات، مطابق با مسائل روز زنان نيست. 2- نشريات زنانه اي مورد اقبال واقع شده اند كه در برهه زماني خاص و با رويكرد سياسي و توسط جريان هاي سياسي منتقد به رشته طبع در آمده اند. به عبارت ديگر، همراهي جريان هاي سياسي با نشريات زنان، موفقيت نشريات را به همراه داشته است و نشريات زنانه و به طبع آن جريان ها و جنبش هاي زنان نتوانسته اند مسيري را براي خود طراحي كنند كه نيازمند حمايت جريان هاي سياسي نباشد و اين مسئله باعث گرديده كه جريان هاي سياسي از پتانسيل نشريات زنانه در جهت اهداف خود استفاده كنند. 3- بررسي نشريات زنانه نشانگر آن است كه مسائل زنان در اين نشريات مطابق با الگوي زن ايراني نيست و عموماً مسائل مطرح شده در خصوص مسائل و نيازهاي زنان بر گرفته از نگاه غربي به مسائلزنان است و در مواردي هم كه دغدغه ارائه نگاه ديني به مسائل زنان ديده مي شود، تصوير ارائه شده تصويري التقاطي است كه البته دليل اين امر اين است كه الگويي از زن مسلمان ايراني ارائه نشده است. 4- در نشريات دسته سوم به وفور از كليد واژه هاي فمينيستي استفاده مي شود و يا ادبيات مطرح در اين نشريات، ادبياتي است كه مي خواهد تلخي زندگي زنانه را به تصوير بكشد. همسر دوم بودن، پدرسالاري، ازدواج مجدد شوهر، خشونت خانگي و... از كلماتي است كه در اين نشريات بسيار به چشم مي خورد و از آنجايي كه مخاطب اين نشريات توده زنان هستند، نارضايتي نسبت به زندگي و يا بدبيني نسبت به مردان تقويت مي شود و از طرفي ديگر بخش اعظم صفحات اين نشريات، تبليغات است. تبليغاتي نظير " چگونه لاغر شويد؟ " " عمل زيبايي " " ليزر پوست " " مراكز خريد لوازم آرايشي بهداشتي " و يا تبليغات وسايل خانه اعم از وسايل برقي آشپزخانه و دكوراسيون اتاق خواب و يا اتاق كودك، كه اين تبليغات به رواج مصرف زدگي دامن مي زند. 5- تعداد بسياري از افراد فعال در حوزه نشريات زنانه اعم از نويسندگان، گردانندگان و سياست گذراران نشريات زنان را مردان تشكيل مي دهند و اين مي تواند بيانگر اين مسئله باشد كه مسائل زنان آنچنان كه بايد براي جامعه زنان تبديل به مسئله اي پراهميت نشده است. منبع:ماهنامه حورا - شماره 32