Index
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 154593
تاریخ انتشار : 29 فروردین 1390 13:57
تعداد بازدید : 661

صنعت دفاعی کشور در یک نگاه / 1

تحول و پیشرفت های شگفت انگیز در صنعت دفاعی جمهوری اسلامی ایران هنگامی جلوه واقعی خود را پیدا می کند که جایگاه این بخش را در رژیم طاغوت به یاد آوریم.
کسی تصور نکند که ما از تقویت بنیه دفاعی و نظامی کشور و توسعه و گسترش صنایع تسلیحاتی بی نیاز شده ایم، بلکه توسعه و تکامل صنایع و ابزار مربوط به قدرت دفاعی کشور از اهداف اصولی و اولیه بازسازی است. (فرازی از پیام حضرت امام خمینی(ره) به ملت ایران، 11 مهر 1367)

این پیشرفت ها به برکت روحیه اسلامی و خودباوری که ارمغان امام خمینی (ره) بود، به وجود آمد. (فرازی از بیانات فرمانده معظم کل قوا حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی)، 18 مرداد 1389

بسم الله الرحمن الرحیم واعدو الهم مااستطعتم من قوه و من رباط الخیل ترهبون به عدوالله و عدوکم هر نیرویی در قدرت دارید برای مقابله با دشمنان آماده سازید تا بوسیله آن دشمن خدا و دشمن خویش را بترسانید. (انفال، آیه 60) جمهوری اسلامی ایران در بیش از 30 سال حیات پر برکت خود همواره با اتکال به خداوند متعال، تکیه بر نیروی قدرتمند مردمی و درک عمیق مفهوم استقلال و آزادی، گام های بلندی در مسیر خودباوری، خوداتکایی، توسعه، پیشرفت و آبادانی برداشته و با وجود تنگناها و موانع ایجاد شده از سوی نظام سلطه جهانی، قله های علوم و فن آوری های نوین را در زمینه های گوناگون، یکی پس از دیگری فتح کرده است. علوم، فنون و صنایع دفاعی یکی از مهمترین و اساسی ترین عرصه های رشد و تعالی کشور بوده که در زمره دانش های پایه و بنیادین قرار می گیرد.

بحمدالله با تلاش های مستمر، خالصانه، متعهدانه و جهادگونه فرزندان این مرز و بوم در عرصه صنعت دفاعی، پیشرفت های شگرف و خیره کننده ای را برای ملت ایران رقم زده است؛ پیشرفت هایی که دشمنان بدان اذعان نموده و تحسین دوستان ایران زمین را برانگیخته است. دستاوردهای شگرف و غرور آفرین کشور در صنعت دفاعی بومی، ثمره خون های پاک هزاران شهید سرافراز ایران اسلامی است که جز در سایه توجهات حضرت ولیعصر(عج) و رهبری پیامبر گونه امام راحل(ره) و مقام معظم رهبری بدست نمی آمد.در پرتو این دستاوردهای بزرگ و توانمندی های دفاعی است که اکنون جمهوری اسلامی ایران جایگاه شایسته خود را به عنوان "قدرت برتر" منطقه ای یافته و حتی در برخی زمینه های دانش و فن آوری تولید و به کشورهای دارنده این فن آوری ها در جهان قرار گرفته است. امروز جمهوری اسلامی ایران، افزون بر کسب خودکفایی کامل در بسیاری از زمینه های تولیدات صنعتی و نظامی و تامین نیازمندی های نیروهای مسلح کشور در ابعاد و زمینه های گوناگون، به بیش از 50 کشور جهان کالا، محصولات و خدمات دفاعی صادر می کند.

تحول و پیشرفت های شگفت انگیز در صنعت دفاعی جمهوری اسلامی ایران هنگامی جلوه واقعی خود را پیدا می کند که جایگاه این بخش را در رژیم طاغوت به یاد آوریم. صنایع نظامی ایران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، کاملا محدود و وابسته به بیگانگان بود. حضور مستشاران خارجی در بدنه نیروهای مسلح در بخش های گوناگون از جمله آموزش، تعمیرات و به کارگیری تجهیزات نظامی، نمادی واقعی از عمق وابستگی به بیگانگان در بخش دفاع به شمار می رفت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و بدنبال تحمیل جنگ هشت ساله به نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران، با وجود اعمال تحریم های گسترده بین المللی از سوی هر دو ابرقدرت شرق و غرب دست اندرکاران این عرصه خطیر توانستند با بهره گیری مناسب از امکانات و زمینه های موجود و توان علمی و عملی نیروهای خلاق کشور، ضمن تامین نیازمندی های اساسی میدان های نبرد، ساختارهای مستحکمی را در این صنعت پایه گذاری و ایجاد نمایند.

پس از پایان جنگ تحمیلی، به منظور ارتقاء کمی و کیفی صنعت دفاعی کشور و تجمیع ظرفیت های بالقوه در وزارتخانه های دفاع و سپاه، قانون تشکیل وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با ادغام این دو وزارتخانه در تاریخ 31 مرداد 1368 به تصویب رسید.با شکل گیری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، رشد و توسعه صنعتی در بخش های متنوع طراحی، ساخت، و بهینه سازی محصولات نظامی در دستور کار اصلی این وزارتخانه قرار گرفت. این مهم در اصول 24 و 26 سند چشم انداز برنامه 20 ساله کشور مورد توجه و اهتمام ویژه قرار گرفته است که بر" ارتقای توان دفاعی نیروهای مسلح برای بازدارندگی، ابتکار عمل و مقابله مؤثر در برابر تهدیدها و حفاظت از منافع ملی و انقلاب اسلامی و منابع حیاتی کشور" و تقویت، توسعه و نوسازی صنایع دفاعی کشور با تأکید بر گسترش تحقیقات و سرعت دادن به انتقال فناوریهای پیشرفته" تاکید دارد.

در مقطع کنونی نیز، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به عنوان نهادی نخبه گرا، پویا، پیشتاز و تصمیم ساز در عرصه صنعت دفاعی، با حرکتی پرشتاب به سمت فتح قله های بلند علوم و فن آوری های پیشرفته دفاعی و نظامی گام برداشته که از آن جمله می توان دستیابی به دانش طراحی و تولید محصولات مدرن و پیشرفته نظامی در حوزه های فضایی، موشکی، هوایی، دریایی، الکترونیک، تسلیحات، خودرویی، مهمات و ادوات و مهندسی دفاعی اشاره کرد. همچنین این وزارتخانه با تولید انواع محصولات غیرنظامی همچون ماهواره و ماهواره بر بالگردترابری، هواپیمای مسافربری، انوا شناور در کلاس های گوناگون، سازه های دریایی، تجهیزات نفت و گاز، رایانه، خودروهای سبک، نیمه سنگین و سنگین، انواع تجهیزات مخابراتی و الکترونیک، مشارکت اساسی و محوریت در ایجاد اپراتور دوم تلفن همراه، باتری های استارتر، ماشین آلات مدرن و قطعات صنعتی و... در راستای بهره برداری از ظرفیت های خالی صنایع دفاعی، گام های بلندی را برای توسعه ملی و پیشرفت کشور برداشته است.همچنین در کنار تولید محصولات پیشرفته، روزآمد و مدرن دفاعی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با درک درست از شرایط و محیط سیاسی، دفاعی و امنیتی پیرامون خود، در حوزه تولید قدرت نرم همچون "دیپلماسی دفاعی" به طور جدی فعال بوده است. وزارت دفاع در این عرصه، علاوه بر توسعه و تعمیق روابط دفاعی و نظامی با کشورهای گوناگون منطقه و فرامنطقه ای و افزایش میزان قدرت و اقتدار ملی، به استیفای حقوق ملت ایران در بخش های نظامی و دفاعی در مجامع بین المللی همت گماشته است.

وزارت دفاع در حال حاضر دارای 11 مجموعه بزرگ صنعتی، تولیدی آموزشی و تحقیقاتی و خدماتی است که شامل سازمان های صنایع دفاع، صنایع هوافضا، صنایع هوایی، صنایع دریایی، جغرافیایی، تامین اجتماعی و اتکا، شرکت های صنایع الکترونیک ایران، باتری سازی نیرو، موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی و دانشگاه صنعتی مالک اشتر می باشد. همچنین این وزارتخانه در بخش ستادی نیز دارای معاونت ها و زیر مجموعه های امور صنعتی، مهندسی و پدافند غیرعامل، طرح و برنامه، حقوقی و امور مجلس، اداری و نیروی انسانی و... است.

صنعت دفاعی در یک نگاه تلاشی است برای معرفی و تبیین گوشه هایی از دستاوردهای مجموعه خدوم و خستگی ناپذیر وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح که این مجلد تقدیم حضورتان می کنیم. وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح بخش اول: صنایع موشکی تحقق اهداف راهبردی نظام مقدس جمهوری اسلامی نیازمند سرمایه گذاری و ظرفیت سازی های علمی، فناوری و صنعتی است. ضرورت ها و نیازمندی های پشتیبانی و لجستیکی دوران جنگ تحمیلی از یک سو و اعمال تحریم های گسترده استکبار جهانی بر ملت ایران از سوی دیگر سبب پایه گذاری صنایع موشکی به دست توانای جوانان مومن و متخصص کشور گردید. آنچه که به عنوان صنایع موشکی در حال حاضر در کشور وجود دارد حاصل تلاش های پرارزش این نیروها بوده که به ندای رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره) برای پشتیبانی از جبهه های نبرد حق علیه باطل پاسخ گفتند. موشکهای ضد زره توفان (تاو) و رعد (مالیوتکا) از نخستین محصولات به ثمر نشسته صنایع موشکی بوده، سپس موشکهای زمین به زمین شهاب 1 و2 و در کنار آن راکت های توپخانه ای فجر 1 و 3 و 5، نازعات 6 و 10 و دیگر راکت ها و موشک ها به عرصه تولیدات موشکی پای گذاشتند. در حال حاضر، به طور قطع با بومی شدن بسیاری از فن آوری های مطرح در صنایع موشکی، کشور ما گام های اساسی را به سمت خود اتکایی برداشته است.

در اواخر سال 1377 به لحاظ اهمیت خاص صنعت موشکی در میان صنایع تسلیحاتی، تشکیل سازمانی با عنوان " سازمان صنایع هوافضا" ضروری تشخیص داده شد، که با دستور و موافقت مقام معظم فرماندهی کل قوا به منصه ظهور رسید. این سازمان جدید علاوه بر گسترش و عمق بخشیدن به فعالیت های پیشین صنایع موشکی، تدوین و اجرای برنامه ها و طرح های جدیدی همانند طراحی و ساخت پایگاه پرتاب و پرتاب کننده ماهواره را نیز برعهده گرفت.سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع به عنوان متولی بخش صنایع موشکی کشور، به منظور تامین نیازمندی های دفاعی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و ایجاد قابلیت های بازدارندگی در دفاع از کیان و حاکمیت نظام و همچنین بهره برداری صلح آمیز از فضا با رویکرد خود اتکایی، فعالیت ها و برنامه های روز آمد و متنوعی را در بخش های تحقیقات، طراحی، گسترش علوم پایه ای جهت دار، علوم کاربردی و توسعه ای و همچنین ساخت، تولید و پشتیبانی انواع سامانه های موشکی، فضایی و فن آوری های مرتبط با آن در دستور کار قرار داده است که بخش وسیعی از این برنامه ها به ساخت و آزمایش نهایی محصولات گوناگون و مدرن موشکی انجامیده است.

1-1) ماهواره بر سیمرغ سیمرغ، ماهواره بری است که برای قرار دادن یک ماهواره 150- 100 کیلوگرمی در مدار 500 کیلومتری زمین به کار می رود.
2-1) ماهواره بر سفیر سفیر، ماهواره بری است دو مرحله ای و با سرعت 8110 متر بر ثانیه که توانست با موفقیت، ماهواره ملی امید را به وزن 20 کیلوگرم در مدار حضیض(250کیلومتری) زمین قرار دهد.
3-1) موشک شهاب -3 شهاب- 3 یک موشک زمین به زمین میان برد، با قابلیت بدنه و سرجنگی است که با سوخت مایع به پرواز در می آید.
4-1) موشک سجیل سجیل، نخستین موشک زمین به زمین برد بلند دو مرحله ای با سوخت جامد در کشور است. موشک سجیل با برد عملیاتی نزدیک به 2000 کیلومتر از دقت بسیار بالایی در اصابت به اهداف تعیین شده برخوردار است. بهره مندی tvc کنترل، زمان بسیار کوتاه آماده سازی و عملیاتی شدن سامانه پرتاب و انتقال سایت پرتاب پس از شلیک، قابلیت های لانچر متحرک و حمل موشک آماده شلیک از دیگر ویژگی های آن به شمار می رود.
5-1) موشک فاتح-110 این موشک زمین به زمین هدایت شونده، از جمله موشک های کوتاه برد است و از سوخت جامد بهره می برد. موشک فاتح- 110،دقت بالایی در هدف گیری و انهدام اهداف تعیین شده دارد.
6-1) سامانه مرصاد مرصاد، یک سامانه پدافندی میان برد است که از فناوری بسیار پیچیده ای برخوردار است و توانایی انهدام هواپیماهای مدرن رادر ارتفاع پست و متوسط دارد. ازمهمترین ویژگی های این سامانه می توان به قابلیت تحرک و جابجایی بالا و زمان استقرار و نصب و راه اندازی بسیار کوتاه، قابلیت eccm به منظور کارآمدی در جنگ ةای مدرن امروزی، کشف اهداف با سطح مقطع بسیار کم و بهره مندی از فناوری های دیجیتال و نیمه هادی اشاره کرد. سامانه مرصاد همچنین مجهز به سیستم های گیرنده و پردازشگر و کنترل فرماندهی کاملاً دیجیتال بوده و دارای دو لانچر با قابلیت بارگذاری 3 موشک در هر لانچر می باشد. ردگیری دو هدف همزمان (دو شلیک همزمان) و امکان استفاده به صورت شبکه ای ازدیگر قابلیت های مهم این سامانه به شمار می رود.
7-1) سامانه مصباح-1 مصباح -1 (توپ ضد هوایی 23 میلی متری 8 لول)، سامانه پدافندی هوایی کوتاه برد است که برای انهدام موشک های کروز، بالگرد و هواپیما به کار می رود. این سامانه با دارا بودن حجم آتش گسترده (حدود 4000 گلوله در در دقیقه) و سرعت عمل بالا از فن آوری بومی تلفیقی (توپ های 23 و 35 م.م) بهره می برد.
8-1) موشک ضد زره توفان – 2 این موشک برای هدف قرار دادن تانک های مجهز به زره های واکنشی طراحی و تولید شده و قادر است کلیه اهداف خود را در روز و شب رهگیری و منهدم سازد. هدایت این موشک که به سیستم ضد جنگ الکترونیک مجهز است، به صورت نیمه خودکار صورت می گیرد.
9-1) میثاق 1 و 2 میثاق- 1، نوعی سیستم دفاع ضدهوایی نسل دوم و کوتاه برد به شمار می آید. با این سلاح قابل حمل می توان از روی شانه به تمامی جهت ها شلیک کرد. میقاق – 2 نیز یک پدافند هوایی دوش پرتاب است که علیه اهداف با ارتفاع پست به کار می رود. برد بیشینه این سلاح 5/5 کیلومتر می باشد.
10-1) موشک کروز نصر – 1 نصر -1، موشکی است ضد کشتی از نوع کروز، با برد متوسط که از سرعت پروازی 3/7 ماخ برخوردار است.
11-1) موشک شهاب ثاقب این موشک کوتاه برد برای دفاع هوایی در ارتفاع پایین به کار می رود و دارای ردیاب برای حمله به هدف است. این موشک از سیستم هدایت فرماندهی و کنترل بی سیم برخوردار است.
12-1) موشک صیاد-1 صیاد-1، موشکی پدافندی است که در برد متوسط و بلند برای دفاع هوایی به کار می رود.
13-) موشک دو مرحله ای صاعقه صاعقه، موشکی است دو مرحله ای که می تواند با انهدام زره واکنشی، در هدف زرهی مورد نظر نفوذ و آن را منهدم می نماید.
14-1) موشک توسن -1 موشک " توسن – 1" به منظور انهدام اهداف زرهی، تانک هایی با زره واکنشی، مواضع بتونی و اهداف دریایی طراحی شده و دارای عمق نفوذی در حدود 800 میلی متر و سرعت متوسط 600 متر در ثانیه است.
15-1) موشک کوثر " کوثر" نوعی موشک کروز و سلاحی هوشمند است که می تواند در سه وضعیت: ساحل به دریا، دریا به دریا و هوا به دریا اهداف خود را مورد اصابت قرار دهد. این موشک در دو نوع رادیویی و تلویزیونی طراحی شده که نوع تلویزیونی آن قابل ردیابی نیست.
16-1) توپ پدافند هوایی 35 میلی متری سلاحی مدرن با سامانه کنترل آتش و سیستم های راداری پیشرفته و برد کوتاه که با حجم آتش بسیار بالای خود قادر است اهداف مختلف هوایی اعم از هواپیما، بالگرد و انواع موشک ها را هدف قرار دهد.

بخش دوم: صنایع دریایی شکل گیری صنایع دریایی در دوران دفاع مقدس به منظور حمایت و پشتیبانی از رزمندگان اسلام در جبهه های نبرد حق علیه باطل صورت گرفت که تبلور حضور آن با تولید و عرضه فراوان قایق های عاشورا متجلی شد. لیکن توجه به وجود بیش از 2000 کیلومتر مرز آبی در کشور از یک سو و حضور نیروهای فرا منطقه ای در آب های آزاد و آبراه های جنوب کشور از سویی دیگر ایجاب کرد تا با توجه به دشواری ها و پیچیدگی های فعالیت علمی، فنی و تحقیقاتی در عرصه دریا نسبت به توسعه صنعت دریایی اقدام گردد، از این رو، به منظور تجمیع ظرفیت های فراوان در حوزه صنایع دریایی در بخش دفاع و ایجاد ساختاری کارآمد و توسعه یافته، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در سال 1378 نسبت به تاسیس سازمان صنایع دریایی اقدام نمود. اکنون این سازمان، بزرگترین مجموعه صنعتی دریایی کشور و متولی برنامه ها و فعالیت های صنعت دریایی در زمینه های دفاعی و غیرنظامی است که با بهره گیری از تجهیزات و امکانات گسترده صنعت دفاعی کشور نیروهای متعهد و متخصص خود و همچنین آخرین دستاوردهای علمی – تخصصی و استفاده از روش های استاندارد بین المللی و انحصاری در این صنعت، رشد فزاینده صنعت کشتی سازی و سازه های دریایی را سرلوحه اهداف عالی خود قرار داده است.

در این رهگذر، بخش های تابع سازمان صنایع دریایی همواره دستیابی به بالاترین سطح استانداردهای شناخته شده بین المللی را مد نظر داشته و تحت نظارت و برابر مقررات رده بندی بین المللی از جمله gl، lr-bv و... گامی فراتر نهاده که گواه این ادعا کیفیت محصولات نهایی و رضایت مشتریان داخلی و خارجی می باشد. از امکانات موجود سازمان می توان به تأسیسات کشتی سازی در شهرهای مختلف از جمله بندر عباس، بندر خرمشهر و بندر انزلی و کارگاه ها و سوله های بزرگ، مجموعه انبارها، سرسره ها، اسکله و لنگرگاه های مناسب و جرثقیل های 350 تن و سینکرولیفت 2000 تنی، امکانات ساخت انواع شناورها و سازه های دریایی و به طور همزمان امکانات و تأسیسات مناسب جهت تعمیر اساسی شناوردها در حوض های شناور و حوضچه های خشک که قابلیت پذیرش و پهلو دهی کشتی های بزرگ تا وزن 5000 تن را دارد، نام برد.

طراحی و ساخت انواع شناوردهای تندرو، چند منظوره، گشت پلیسی و راکت انداز، ناوچه های جنگی و موشک انداز و اژدرافکن ذوالفقار، ناوشکن، هواناو و قایق پرنده، سامانه کروز دریایی، حوضچه های شناور، زیردریایی، بارج 10هزار تنی، انواع لندینگ کرافت و سازه های دریایی، نمونه هایی از فعالیت های صنایع دریایی وزارت دفاع در سال های اخیر بوده است که نمونه هایی از آن معرفی می شود.

1-2) حوضچه تعمیر شناور- 150 این حوضچه تعمیر شناور برای تعمیرات دوره ای و غیر مترقبه ناوچه ها و کشتی های آموزشی، سازگار با شرایط جوی دریای خزر طراحی شده است.
2-2) لندینگ کرافت 1000 تنی این شناور هزار تنی توانایی حمل سوخت، آب شیرین و ماشین آلات تا وزن 800 تن را دارد و از سرعتی معادل 12 گره دریایی برخوردار است.
3-2) ناوچه موشک انداز ذوالفقار این شناور که به پیشرفته ترین تجهیزات الکترونیک، مخابراتی و اپتیکی مجهز است، دارای سرعت و قدرت مانور قابل توجهی است و طراحی آن بر اساس شرایط آب و هوایی و ویژگی های منطقه خلیج فارس انجام شده است.
4-2) زیردریایی السابحات 15 این زیر دریایی از نوع مرطوب است و می تواند به راحتی تا نقاط نزدیک دشمن، عملیات مختلف از جمله گشت شناسایی، پیاده کردن تکاور، حمل و نصب مین و هدایت توپخانه را انجام دهد.
5-2) هواناو یونس هواناو یونس، ظرفیت حمل 26 نفر سرنشین و 2 تن بار را دارد. سرعت این هواناو، 80 کیلومتر در ساعت و برد عملیاتی آن 600 کیلومتر بدون نیاز به سوختگیری مجدد است.
6-2) قایق پرنده قایق پرنده شناوری است که اغلب کار کردهای عملیاتی هواپیمای آب نشین را به طور ایمن و با کمترین هزینه انجام می دهد. قایق پرنده قادر است با سرعت زیاد و با ارتفاع کم از سطح آب دریا پرواز نماید.
7-2) حوضچه شناور 4 هزارتن این حوضچه به طول 130 متر و عرض 28 متر مأموریت بالابری و تعمیر شناورها تا وزن 4 هزار تن را انجام می دهد.
8-2) اتاق های فشار یک و شش نفره اتاق های فشار یک و شش نفره در انجام عملیات فشار گذاری و فشار برداری بر روی غواص و همچنین امور پزشکی به کار می رود.
9-2) زیردریایی قائم شناور زیر سطحی در کلاس نیمه سنگین که از قابلیت حمل و پرتاب انواع اژدر، موشکهای زیر سطحی و جابجایی نیروهای عملیات ویژه برخوردار است.
10-2) زیر دریایی میدجت زیردریایی میدجت، یک شناور زیر سطحی سبک است که در حمله به کشتی های ساکن یا متحرک، قطع مسیرهای حمل و نقل دشمن و شناسایی اهداف نظامی به کار می رود.
11-2) زیردریایی غدیر " غدیر"، شناوری است زیر سطحی و سبک که به صورت کاملا بومی در داخل کشور ساخته شده است.

این زیردریایی از قابلیت ناوبری در آب های کم عمق برخوردار و به سیستم نوین پرتاب اژدر و شلیک موشک به طور همزمان و با دقت بالا در هدف گیری مجهز است. زیردریایی غدیر در جابجایی سریع نیرو، رهگیری دقیق و مسدود کردن راههای حمل و نقل شناورهای سطحی و زیرسطحی و شناسایی اهداف نظامی دشمن کاربرد دارد.غدیر همچنین از قابلیت حمل نیروهای ویژه، قدرت مانور بالا، غوص سریع و پنهان شدن از دید رادار برخوردار بوده و می تواند با کمترین تعداد خدمه، قابلیت عملیاتی پیدا کند. 12-2) هواناو یونس 6 هواناو شش نفره " یونس 6" از قابلیت بسیار بالایی در رزمایش و عملیات سریع برخوردار بوده و قادر است مأموریت های امداد و نجات، گشت زنی و پشتیبانی را در دریا، رودخانه و مناطق باتلاقی و برفی انجام دهد. ادامه دارد.



* اداره کل تبلیغات دفاعی


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :