Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 155152
تاریخ انتشار : 25 اردیبهشت 1390 0:0
تعداد مشاهدات : 12

انقلاب اسلامي و توسعه فرهنگي

مصطفي ياسيني
مصطفي ياسيني از آن جهت كه انقلاب اسلامي انقلابي فرهنگي است و مهم‎ترين هدف آن ايجاد تحول معنوي و فرهنگي انسان است، بايد بيش‎ترين توجه خود را به حوزه فرهنگ معطوف نمايد. به عبارت ديگر بايد به توسعه فرهنگي كه به اعتقاد برخي صاحب‏‎نظران مقدم‎ترين نوع توسعه است، توجه اساسي نمود. كشورهاي اروپايي شركت‎كننده در كنفرانس هلسينكي در سند نهايي كنفرانس متفقاً توسعه فرهنگي را به عنوان جزء لاينحل توسعه عمومي دانستند و سياست فرهنگي را عامل اساسي توسعه اجتماعي و اقتصادي هر ملتي برشمردند. توسعه فرهنگي و مباحث مربوط به آن كه از مفاهيم جديد است، از سال 1970 به اين سو تحت تأثير تلاش هاي يونسكو به عنوان ضرورتي قابل توجه پذيرفته شد و در زمان پيروزي انقلاب اسلامي، مبناي علمي نداشت. فرهنگ و موضوعات فرهنگي ريشه در اعماق انسان‏‎شناسي مكتبي دارد. به همين جهت به عقيده محققان يونسكو فقط برداشتي گسترده و انسان شناسانه مي تواند بنيادهاي لازم براي توصيف فرهنگ و همچنين همبستگي هايش با توسعه را به دست بدهد. فرهنگ‎شناسان در تعريف توسعه فرهنگي گفته‎اند: "توسعه فرهنگي تمامي مردمان را هدف مي گيرد نه فقط نخبگان را، هدف توسعه فرهنگي فراهم آوردن اسباب دسترسي توده هاي مردم به فرهنگ و مشاركت آنان در زندگي فرهنگي است". بنابراين مي‏‎توان گفت دسترسي و مشاركت به عنوان دو شاخص اصلي توسعه فرهنگي، مورد توجه بسياري از انديشمندان قرار گرفته است. در روند توسعه فرهنگي انقلاب اسلامي، از حيث دسترسي عموم مردم به حوزه فرهنگ، نه تنها محدوديتي از سوي حاكميت اعمال نشده است بلكه تلاش دولت در جهت ايجاد زمينه‎ها و امكانات دسترسي عمومي به فرهنگ و امكانات فرهنگي در رأس برنامه‎هاي دراز مدت و كوتاه مدت، قرار گرفته است. بررسي برنامه‎هاي اول، دوم و سوم و چهارم توسعه در بخش فرهنگ و جهت‎گيري كلان نظام در جهت دستيابي به مشاركت همگاني و دسترسي مردم به حوزه‎هاي فرهنگي تا حدي نشان دهنده اين مدعاست. اين نكته به‎خوبي روشن است كه پس از انقلاب دسترسي عموم مردم به دانشگاه‎ها، مكان‎هاي فرهنگي، آموزش و پرورش، صدا و سيما و... بر اساس امتيازات خاص و ويژگي‎هاي طبقاتي و صنفي نبوده است، اما توجه به اين مطلب نيز مهم است كه بنا به دلايل اقتصادي، امكانات كشور توان پاسخگويي به تمام نيازها را نداشته، به همين جهت در حوزه آموزش عالي، سيستم گزينشي دانشگاه‎ها به نحوي تنظيم شده است كه هر فرد ايراني كه استعداد و توانايي بيشتري دارد، برگزيده شود. در دسترسي به صنايع فرهنگي و همچنين مطبوعات نيز محدوديتي جز حذف موارد خلاف اخلاق و قانون صورت نگرفته است. از سوي ديگر، تلاش در جهت توزيع عادلانه امكانات فرهنگي در مناطق مختلف كشور و اولويت دادن به مناطق محروم از راهكارهاي اساسي دولت براي تأمين امكانات همگاني بوده است. اختصاص بودجه‎هاي خاص فرهنگي به اين مناطق، نشان از اين اهتمام دارد. از آنجا كه انقلاب اسلامي با اتكا بر توان عظيم توده‎هاي مردمي پيروز شد، مشاركت مردمي نيز به عنوان اصلي اساسي و مثال‎زدني در انقلاب نمايان شده است. پس از پيروزي انقلاب، مردم در عرصه‎هاي گوناگون فرهنگي مشاركتي فعال داشتند. براي مثال مي‎توان به يكي از موارد ممتاز آن يعني نهضت سواد‎آموزي اشاره كرد. نهضت سوادآموزي از ميان جريان خودجوش مردم برخواست و تنها با اتكاي به اين مشاركت موفق شد به تعداد بسياري از بي‎سوادان خواندن و نوشتن بياموزد. براي آنكه ميزان موفقيت جمهوري اسلامي در اين زمينه روشن شود، به گوشه اي از خاطرات اسدالله علم وزير، دربار پهلوي در مورد رشد بي‎سوادي اشاره مي‎نماييم: "گزارشي از قسمت اجتماعي وزارت دربار را در ارتباط با آموزش و مبارزه عليه بي‎سوادي تقديم كردم... چيزي كه خيلي قابل توجه است اين است كه هفت سال بعد از شروع پروژه و به رغم وعده مسئولان مبني بر اينكه بي‎سوادي ظرف كم‎تر از ده سال ريشه‎كن خواهد شد، در واقع تعداد بي‎سوادان از 12 به 14 ميليون نفر رسيده است". كسب مدال‎ها و نشان‎هاي زير از سوي يونسكو به سازمان نهضت سوادآموزي براي ملت ايران افتخاري بزرگ است. "ديپلم افتخار و جايزه نوما در سال 1369 به دليل حجم گسترده عمليات سواد آموزي در كشور"؛ "نشان افتخار در سال 1377 به دليل راه اندازي مرحله بعد از سوادآموزي"؛ "جايزه مالكوم آديسه شيا در سال 1378 به خاطر نوآوري در برنامه پس از سواد‎آموزي و آموزش مداوم بزرگسالان"؛ "جايزه سواد‎آموزي نوما در سال 1379 به خاطر ايجاد انگيزه در فراگيران به حرفه‎آموزي در كنار آموزش و عرضه توليدات". جهاد سازندگي نيز كه بخشي از فعاليت‎هاي اساسي آن فرهنگي بود، با مشاركت مردم، روستاهاي بسياري را از خطر نابودي نجات داد. فعاليت‎هاي فرهنگي جهاد در قالب تأسيس كتابخانه‎ها و مدرسه‎هاي روستايي و... از موارد درخشان عملكرد اين نهاد است. * منبع: روزنامه رسالت، یکشنبه 25 ادریبهشت 1390