Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 155305
تاریخ انتشار : 1 خرداد 1390 0:0
تعداد مشاهدات : 6

انقلاب اسلامي و ارزشهاي فرهنگي

مصطفي ياسيني
مصطفي ياسيني به دنبال پيروزي انقلاب اسلامي يكي از اساسي‎ترين تغييرات فرهنگي، تحول در نظام ارزشي جامعه بود. تغيير در هنجارها و ارزش‎هاي فرهنگي، ريشه در نظام مكتبي و جهان‎بيني مبتني بر آموزه‎هاي اسلام داشت. از اين روي در تعريف ارزش‎هاي نظام فرهنگي، نخست بايد ديدگاه انسان‎شناسانه و جهان‎بيني مكتب را بررسي نمود. تعريف ارزش با توجه به ديدگاه‎هاي متفاوتي كه مكاتب گوناگون از انسان و نظام اعتقادي ارائه مي‎كنند، دچار تغييراتي خواهد شد. ارزش‎ها به تناسب نظام فكري و مكتبي شكل مي‎گيرند و به همين دليل شناخت ارزش‎هاي واقعي در نظام فرهنگي جمهوري اسلامي بدون شناخت ارزش‎هاي مكتبي اسلام ممكن نخواهد بود. شهيد مطهري در تعريف ارزش‎هاي اخلاقي مي‎گويد: "ارزش اخلاقي عبارت است از مطلوبيت هايي كه مربوط به تأمين خواست هاي متعالي باشد". برخي از محققين نيز در تعريف ارزش چنين بيان داشته اند: "در فرهنگ و فلسفه چهار معناي متفاوت از ارزش ارائه شده كه بازگوكننده چهار خصلت است. معني اول بازگوكننده آن چيزي است كه فردي يا گروهي به آن تمايل و علاقه مندي دارند. مفهوم ديگر آن چيزي را شامل مي شود كه كم و بيش در مورد عده اي مورد توجه و احترام است. سومين مفهوم وقتي است كه گروه يا فردي در رسيدن به هدف خود ارضا مي شوند و مفهوم آخر متكي بر جنبه هاي اقتصادي است". آنچه از تعاريف گوناگون ارزش به دست مي‎آيد، بيانگر نكته‎اي اساسي است و آن اينكه ارزش‎هاي اسلامي، مطلوب هايي هستند كه انسان را به اهداف مكتب، يعني به خواست هاي متعالي انساني مي رسانند. محققان بسياري به بررسي موردي فرايند تغيير ارزش‎ها پس از پيروزي انقلاب اسلامي پرداخته‎اند. دكتر فرامرز رفيع پور مؤلف كتاب توسعه و تضاد معتقد است: "بعد از انقلاب اسلامي يك نظام ارزشي انقلابي ـ مذهبي به مقابله با نظام ارزشي شاهانه پرداخت و در اين مسير نيز نسبتاً موفق بود". به اعتقاد وي در اين نظام ارزشي، توجه به ارزش‎هاي والاي انساني و كاهش نابرابري‎هاي اجتماعي ـ اقتصادي از اهميت ويژه‎اي برخوردار است. بايد توجه داشت كه در بررسي سير تحول ارزش‎ها پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تعريف دقيق شاخص‎ها يكي از مهم‎ترين نيازهاي اين بخش است. ولي متأسفانه تا كنون تعريف دقيقي از شاخص‎هاي ارزيابي ارزش‎ها صورت نپذيرفته است. در يكي از تحقيقات ساختارمند در مورد اين موضوع، با توجه به اهداف اساسي انقلاب اسلامي، شاخص‎هاي هشت‎گانه زير براي بررسي روند تحول ارزش‎ها پيشنهاد شده است: 1. ارزش‏‎هاي انساني، عاطفي و رفتاري متقابل بين آحاد و اعضاي جامعه 2. ارزش‏‎هاي اخلاقي و رفتاري شخصي و فردي در جامعه 3. ارزش‏‎هاي خاص ديني و عبادي 4. ارزش‏‎هاي تربيتي و فرهنگي و ميزان اهتمام اعضاي جامعه به اين امور 5. همگرايي سياسي جامعه و ميزان پيوند دولت با مردم 6. احساس آزادي سياسي و اجتماعي و ميزان تحقق آن 7. مشاركت اجتماعي و سياسي و اهتمام اعضاي جامعه به آن 8 . حس اعتماد به نفس و اقتدار و استقلال ملي در اين تحقيق ميداني ارزش‎هايي چون فضل و بخشش ، تعاون وهمياري، راستگويي ، امانتداري ، نيكي به مردم ، قسط و عدل ، انفاق ، ايستادگي در برابر دشمنان ، حفظ اسرار مردم ، غيبت نكردن از ساير مؤمنين ، ياري ستمديدگان ، تربيت فرزندان ، تواضع و فروتني و... به عنوان ارزش‏‎هاي مسلط فرهنگي پس از پيروزي انقلاب اسلامي معرفي شده‎اند. با نگاهي به اين موارد در مي‎يابيم كه همه اين موضوعات، ارزش‎هاي مورد نظر فرهنگ اسلامي ـ ايراني هستند كه ساختار ارزشي فرهنگ ملي را تشكيل مي‎دهند. به هر حال تحول نظام به سوي ارزش‏‎هاي اخلاقي از ديدگاه‎هاي گوناگوني قابل بررسي است. شايد بتوان بزرگ‎ترين ضربه بر پيكره فرهنگ كشور را جابه جايي ارزش‎هاي فرهنگ اسلامي ـ ايراني با ارزش‎هاي نامطلوب دوران پيش از انقلاب دانست. وجود حكومت پهلوي و ماهيت ديكتاتوري آن اساساً با ارزش‏‎هاي اسلامي ـ ايراني كه بر نفي استبداد، خودكامگي و خودباختگي تأكيد داشتند در تعارض بود و به همين جهت محمدرضا شاه سعي داشت مشروعيت حكومت و اعمال خود را از نظام ارزشي‎اي كه با سياست‎هايش در تعارض نباشد، كسب نمايد. شاه متأثر از القائات حكومت‎هاي غربي، نظام ارزشي غرب خصوصاً نوع آمريكايي آن را جايگزين مناسبي براي فرهنگ اسلامي ـ ايراني مي دانست و به همين جهت در پي تغيير اين نظام ارزشي بود. در طول دوران پهلوي در دستگاه مديريت فرهنگي كشور، عدم رعايت شريعت اسلامي و غربزدگي نوعي ارزش محسوب مي شد. زندگي بر اساس مدل غربي، بي‏توجهي به ارزش‎هاي اسلامي، بي‎بند و باري،كالا پنداشتن زن، مذموم دانستن روحيه استقلال‏طلبي و ظلم ستيزي و... همه ضد ارزش هايي بودند كه در اين دوران به عنوان ارزش از آنها ياد مي‎شد. پس از انقلاب در روند تحول ارزش‎ها، تعليم و تربيت الهي انسان و توجه به معنويات و خصايل انساني به عنوان ارزش نمود پيدا كرد. به هرحال آن‏‎چنان كه از تحقيقات صورت گرفته در اين زمينه برمي آيد، پس از انقلاب اسلامي، روند دگرگوني ارزش‏‎ها به سوي نظام اخلاقي اسلام بوده است. * منبع: روزنامه رسالت، یکشنبه 1 خرداد 1390 ارس