Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 156632
تاریخ انتشار : 3 شهریور 1390 0:0
تعداد مشاهدات : 21

موفقيت هاي تازه در عرصه سلول هاي بنيادي

عليرضا حسنيه
عليرضا حسنيه يکي از اصلي ترين فعاليت هاي پژوهشکده مربوط به دانش سلول هاي بنيادي در کشور در سالهاي اخير را بايد تلاش براي دستيابي به داروهاي نو ترکيب با استفاده از حيوانات تراريخته دانشت. شبيه سازي درماني روشي براي درمان بيماري هاي انسان است و در واقع سعي بر اين است تا در آينده از تكنولوژي همانند سازي براي درمان بيماري ها ي انسان استفاده شود. يکي از دانش هاي نوين در عرصه علم پزشکي در خصوص سلول هاي بنيادين است که کشورما طي يک دهه گذشته توانسته در اين زمينه به موفقيت هاي چشمگيري دست پيدا کند.سلول بنيادي يا ياخته هاي اوليه اي هستند که توانايي تبديل و تمايز به انواع مختلف سلول هاي ديگر را دارند و از آنها مي توان در توليد سلول ها و نهايتاً بافت هاي مختلف ديگر استفاده کرد.منابع اصلي سلول هاي بنيادي شامل: مغز استخوان، بند ناف و جفت مي باشد. امروزه استفاده از اين سلول ها جهت ترميم بافت هاي آسيب ديده در حال گسترش است.جالب اينکه سلول هاي بنيادي پرتوان (چند پتانسيلي) هستند يعني قابليت تبديل به بافت هاي مختلف را دارند اعم از بافت عصبي، بافت ماهيچه اي، بافت پوششي و غيره که اين توانايي محور اصلي توجه به سلول هاي بنيادي است. در واقع علم بيولوژي تکويني بنياخته ها انقلابي است که در سالهاي آينده عرصه جديدي را در علم پزشکي پيش روي مردم جهان قرار خواهد داد و طب نويني را براي جوامع ايجاد مي کند که اميدهاي زيادي را در پي دارد دستيابي به اين علم در سالهاي پس از پيروزي انقلاب از جمله دستاوردهاي محققان ايراني است که به همت محققان پژوهشکده رويان در موارد متعدد به نتايج رضايت بخشي رسيده است.دانشمندان معتقدند سلول بنيادي مادر تمام سلولها است و توانايي تبديل به تمام سلولهاي بدن را دارا مي باشد. اين سلولها واجد توانايي خود نوسازي (Self Renewing) و تمايز (Differentiating) به انواع سلولها از جمله سلولهاي خوني، قلبي، عصبي و غضروفي هستند. همچنين در بازسازي و ترميم بافت هاي مختلف بدن به دنبال آسيب و جراحت موثر بوده و مي توانند به درون بافتهاي آسيب ديده اي که بخش عمده سلولهاي آنها از بين رفته است، پيوند زده شوند و جايگزين سلولهاي آسيب ديده شده و به ترميم و رفع نقص در آن بافت بپردازند.به دليل توانايي منحصر به فرد سلولهاي بنيادي، اين سلولها امروزه از مباحث جذاب در زيست شناسي و علوم درماني مي باشند. همچنين تحقيقات در اين زمينه دانش ما را درباره چگونگي رشد و تکوين يک اندام از يک سلول منفرد افزايش داده است و مهمتر آنکه به فهم مکانيسم جايگزيني سلولهاي سالم با سلول هاي آسيب ديده کمک نموده است.امروزه ثابت شده است که سلولهاي بنيادي قادر به درمان محدوده وسيعي از بيماريهاي مزمن و حاد مي باشند و تحقيقات زيادي در زمينه استفاده از سلولهاي بنيادي در درمان بيماريهايي چون پارکينسون، بيماريهاي قلبي، کبدي، ديابت، ديستروفي عضلاني، آسيبهاي نخاعي و سکته در حال انجام مي باشد. علاوه بر اين موضوع کشور ما نيز تاکنون دستاوردهاي مهم و برجسته اي در زمينه توليد داروهاي نوترکيب با استفاده از حيوانات تراريخته ژنتيکي داشته است حيوانات تراريخته که با فناوري سلول هاي بنيادين متولد مي شوند قادرند در شير خود ترکيبات دارويي را توليد کنند که مي تواند براي بسياري از امراض حاد دارو باشد. توليد حيوانات ترانس ژن يا تراريخته از اولويت هاي كاري در پژوهشكده رويان است و در اين راه گام هاي مهمي برداشته شده كه از آن جمله مي توان به تولد بره حاصل از روش همزمان بلوغ آزمايشگاهي تخمك و لقاح خارجي رحمي (روياني)، گوسفند شبيه سازي شده (رويانا)، بز شبيه سازي شده و گاو شبيه سازي شدهاشاره كرد. دست يافتن به نقشه پروتئيني سلول هاي بنيادي جنين انسان براي نخستين بار در جهان، يكي از دستاورد علمي محققان رويان است كه به نام ايران ثبت شده است. اين نقشه در مراحل تمايز سلول هاي بنيادي جنيني به بافت هاي مختلف، به محققان در يافتن اصول علمي و راهكارهاي اين تمايز كمك بسياري مي كند. از دستاوردهاي اين تكنيك براي درمان بسياري از بيماري ها استفاده مي شود. توليد بز تراريخته با توانايي توليد شير حاوي پروتئين فاكتور انعقادي 9 يكي ديگر از زمينه هاي تحقيقاتي اين پژوهشكده است؛ كه با دستيابي به توانايي توليد شير حاوي پروتئين هاي خاص مي توان به درمان برخي بيماري ها پرداخت. در بز تراريخته پس از اينكه ژن فاكتور انعقادي 9 در شير حيوان يافت شد، اين شير خالص سازي مي شود و پروتئين غني شده آن براي استفاده در بيماران هموفيلي B به كار مي رود. هم اكنون بيماران هموفيليB كه نادرتر از نوع هموفيليA است از داروي نوتركيبي، كه بسيار گران قيمت بوده و در خارج از كشور توليد مي شود، استفاده مي كنند با چنين تحقيقاتي راه براي توليد فراوان و ارزان قيمت داروهاي پروتئيني خاص، از طريق فرآورده، شير دام هاي تراريخته، باز مي شود. از موفقيت هاي ديگر ايران شبيه سازي گاوي است كه شير آن حاوي، ژن داراي پروتئين “TPA ” مي باشد. اين پروتئين بهترين دارو براي درمان و پيشگيري از سكته قلبي مي باشد.طرح توليد جنين هاي تراريخته حاوي اين پروتئين يك پروژه 10 ساله است كه در حال حاضر محققان پژوهشكده رويان جهاد دانشگاهي توانستد با تلفيق فناوري هاي موجود در كشور، مراحل توليد و انتقال اولين جنين هاي تراريخته حاوي ژن داراي پروتئين “TPA ” را با موفقيت انجام دهند كه اميد است كه در آينده اي نزديك شاهد توليد انبوه اين پروتئين باشيم. اما اخيرا مديرگروه بيوتکنولوژي پژوهشکده زيست فناوري دانشگاه فردوسي مشهد خبر از انجام مطالعات تازه در توليد پروتئين هاي نوتركيب توسط جوجه هاي تراريخته در کشور داده است که به نوعي گام تازه اي در توليد داروهاي نو ترکيب به حساب مي آيد.مديرگروه بيوتکنولوژي سلول‏هاي بنيادي پژوهشکده زيست فناوري دانشگاه فردوسي مشهد از انجام مطالعاتي براي توليد پروتيين‏هاي نوترکيب توسط جوجه‏هاي تراريخته در اين پژوهشكده خبر داد و تفاوت آن با ساير مطالعات انجام شده را بيان ژن در بهترين ساختار فضايي پروتئيني اعلام كرد. دکتر حسام دهقاني توليد جوجه‏هاي تراريخته را يکي از مهمترين طرح‏هاي پژوهشکده در سال جاري دانست و اظهار كرد: ممکن است مطالعات زيادي در زمينه توليد پروتيين‏هاي نوترکيب در کشور انجام شده باشد، اما بايد بتوانيم ژن را در بهترين ساختار فضايي پروتييني بيان کنيم. وي افزود: تغييراتي که سلول‏هاي پرندگان بر روي پروتيين‏ها ايجاد مي كنند، بسيار شبيه تغييراتي است که در بدن انسان رخ مي‏دهد، بنابراين اين سلول‏ها براي توليد داروهاي مورد نظر بسيار مناسب هستند. دهقاني در خصوص ساير مزاياي اين طرح گفت: پروتئين در بهترين فرم ممكن يعني تخم‏مرغ توليد مي‏شود. محيط تخم‏مرغ استريل است و ميزان پروتئين نوترکيبي که توليد مي‏شود، به طور ميانگين سالانه 6 کيلوگرم است که از نظر اقتصادي بسيار با صرفه است. وي افزود: اولين حيوانات تراريخته بز و گاو بودند که توليد تراريخته آنها از لحاظ اقتصادي سنگين و از نظر زماني طولاني است و علاوه بر اين، فاصله نسل‏ها، زمان بارداري و زمان بلوغ در بز و گاو بيشتر است که کسب نتيجه را به تاخير مي‏اندازد. مديرگروه بيوتکنولوي سلول‏هاي بنيادي و روياني پژوهشکده زيست فناوري دانشگاه فردوسي تصريح كرد: اين مرغ‏ها مي‏توانند در بدن يا تخم خود، توليد پروتئين نوترکيب را انجام دهند که اين امر براي جلوگيري از واردات داروهاي مصرفي کشور که به طور شيميايي امکان ساخت ندارند، بسيار ارزشمند است. وي درخصوص پروژه جوجه‏هاي تراريخته افزود: ما در فازهاي اوليه اين پروژه هستيم و اميدواريم بتوانيم تا انتهاي سال جاري به مرحله‏اي برسيم که سلول‏ها را بدون هيچ مشکلي در محيط کشت نگهداري کنيم. * منبع: روزنامه رسالت: پنج شنبه 3 شهریور 1390