Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 157014
تاریخ انتشار : 21 شهریور 1390 0:0
تعداد مشاهدات : 155

دفتر دستاوردهای انقلاب

دکتر مهرداد افشون
دستاوردهای علمی و صنعتی سی سالۀ انقلاب اسلامی ايران دکتر مهرداد افشون دفتر انقلاب اسلامی آن قدر بزرگ و نفیس و پربار است که شرح آن در مجال های کم و فرصت های کوتاه ممکن نیست و همچنین هنوز ناتمام و بگشوده است و هر دم پربارتر و پرمایه تر می شود. یکی از شگفتی های حاصل از انقلاب اسلامی این است که با وجود انواع دشمنی، توطئه و کارشکنی بیگانگان در مسیر توسعه و رشد جامعۀ انقلابی ایران، پیشرفت های ارزنده و تحسین برانگیز علمی و فنّی در کشور را شاهدیم. توسعۀ آموزش و پژوهش، شکوفایی صنعتی، انقلاب نرم افزاری اسلامی، گسترش نشر و مطبوعات و کتاب خوانی، پیشرفت های حیرت آور در زمینۀ نانوتکنولوژی، تحولات عظیم در صنعت خودروسازی، پیشرفت های عظیم پزشکی، جایگاه ممتاز در عرصۀ سلول های بنیادی، دستیابی به فضا و فنّاوری ساخت و پرتاب ماهواره و... همگی برگ های زرینی از دستاوردهای انقلاب اسلامی در عرصۀ علم و فنّاوری اند که افق های روشن تری را نیز در مقابل ما خواهد گشود. شرح بعضی از این دستاوردهای سترگ و ارزشمند را در مقالۀ زیر مطالعه خواهید کرد. انسان، زندگی و رفتارهايش نمی تواند بی هدف باشد. هرکاری از سوی انسان حتی با ادعای بی هدف بودن خود باز دنبال هدفی است؛ به ویژه حرکت های جمعی و گروهی يا در ابعاد بزرگ تر که جامعه را فرا می گيرد قطعاً هدفی را دنبال می کند. بي ترديد ميان صحت و اتقان يك انديشۀ اجتماعي و كارآيي و توانايي نظام اجتماعي برآمده از آن در پاسخگويي به مسائل و مشكلات جامعه، رابطۀ مستقيمي برقرار است. از سويي ديگر، كارآمدي يا ناكارآمدي كارگزاران يك نظام در اجراي اهداف و آرمان‏هاي آن، مي تواند در كارآمد يا ناكارآمد به نظر آمدن آن نظام و به دنبال آن، درست يا نادرست به نظر رسيدن آن انديشۀ اجتماعي، تأثير مثبت يا منفي برجاي گذارد. به هرحال اين تناسب و ارتباط ميان سه مقولۀ انديشه، نظام و كارگزاران آن به گونه اي برقرار شده است كه تفكيك ميان آنها، به ویژه در برابر منتقدانش، چندان ممکن به نظر نمي رسد؛ ازهمین رو دفاع از يك انديشۀ متعالي يا نظام سياسي متقن، زماني ممكن است كه آن انديشه يا نظام و كارگزاران آن، در عمل، درستي، توانمندي، كارآيي، كارآمدي و اثربخشي خود را اثبات کرده باشد. انقلاب مردم ايران در سال 1357، که با پسوند اسلامی شناخته می شود، نيز از اين قاعده مستثنا نبوده و از بدو تأسيس تاکنون و به رغم مشکلات بسيار، از جمله جنگ هشت سالۀ تحميلی، توانسته است در مسير پيشرفت و توسعه در زمينه های مختلف اقتصادی، سياسی، اجتماعی و به ویژه علمی قرار گيرد و اين سخن مقام معظم رهبری که فرمود: «ما بايد عقب ماندگی تاريخی دویست ساله را در مدت پنجاه سال جبران کنيم» محور تلاش خود قرار دهد. با پيروزی انقلاب اسلامی و تدبير سران نظام، با توجه به آموزه های دينی و ملّی و پشتوانۀ عظيم فرهنگی و علمی، سرمايه گذاری های بسياری در زمينۀ پيشرفت های علمی و علوم مختلف شد. اکنون جمهوری اسلامی ايران از لحاظ علمی حرف اول را در منطقه می زند و در بعضی از علوم ديگر، از جمله فنّاوری هسته ای و سلول های بنيادی و علوم پزشکی، جزء کشورهای برتر دنيا محسوب می شود. امسال سی امين سال پيروزی اين انقلاب شکوهمند است. ملّت ما اکنون با پشت سر گذاشتن سه دهه مبارزه و جهاد، مصمم تر و امیدوارتر از گذشته، درصدد است مسير انقلاب اسلامی را ادامه دهد تا فردايي بهتر را برای بشريت زمينه سازی نمايد. اين نوشتار براي بررسي كارنامۀ علمی نظام جمهوري اسلامي تهيه و تنظيم شده است. مبناي ارزيابي و بررسي در آن، ميزان دستيابي نظام به اهداف علمی بر اساس معيارها و شاخص‏هاي متعارف و بومي ــ انساني، اسلامي و ايراني ــ توسعه يافتگي است. 1ــ ايران اسلامی در مسير توسعه سال هاست كه اصطلاحاتي مانند توسعه يافته، درحال توسعه، عقب مانده يا جهان سوم در دنياي سياست مطرح است و هر يك از كشورها، متناسب با وضعیت خود، در يكي از اين دسته بندي ها قرار گرفته اند و كشور ايران، به رغم تاريخي بسيار كهن و وجود دانشمندان بزرگي مانند ابن سينا، رازي، ابوريحان بيروني و بسياري از ديگر دانشمندان، از جمله كشورهايي به شمار مي رفت كه همواره جزء كشورهای جهان سومي تلقی مي شد، تا جايي كه تا چند سال قبل از انقلاب شكوهمند اسلامي، نخست وزير يكي از كشورهاي استعمارگر، در پاسخ به خواستۀ افرادي كه خواهان در دست گرفتن مديريت صنعت نفت كشور توسط متخصصان داخلي بودند، گفت شما از ساخت يك لولهنگ (آفتابه) هم عاجزيد چه برسد به ادارۀ صنعت نفت كشور. صرف نظر از اينكه به كار بردن اين واژه ها در مورد هر كشور چقدر بر واقعيت منطبق است و اصولاً فلسفۀ اين دسته بندي چيست يا اينكه ريشۀ عقب ماندگي كشورها را بايد در چه عواملي جستجو كرد، بايد به اين نكته توجه کرد كه تعامل دولت ها و ملّت ها تأثیر بسيار مهمي در پيمودن مسير توسعه دارد و به هر ميزان اين تعامل انسجام، وحدت، و هماهنگي بيشتري داشته باشد حركت در اين مسير سرعت بيشتري خواهد داشت. جمهوري اسلامي ايران نيز از معدود كشورهايي است كه از اين جهت در مطلوب ترين وضعيت قرار دارد و دولت اسلامي، در تعامل با ملّت، از بيشترين حمايت و همكاري مردمي برخوردار است و اين موضوع نه تنها در تقويت و توسعۀ امنيت پايدار در برابر تهديدات خارجي سهم اساسي داشته، بلكه شرايط لازم را براي تسريع در سیر توسعۀ همه جانبۀ كشور نيز فراهم نموده است. البته اين تفاهم و همكاري بدان معنا نيست كه نظام ادارۀ كشور عاري از هر گونه عيب و نقص است، بلكه در بعضي از موارد نابساماني ها و ناهنجاري هاي موجود، مانند فساد اداري، تورم و ضعف در نظارت ها، چنان رخ مي نمايند كه گاهي تمام پيشرفت هاي حاصل شده طي اين سال ها را به طور كامل تحت الشعاع قرار مي دهد، اما درعين حال بايد توجه کرد كه اولاً بسياري از مشكلات، مانند بيكاري، گراني و تورم، از معضلاتي محسوب مي شوند كه به ویژه در يكي دو سال اخير اكثر كشورهاي جهان و حتي كشورهاي اروپايي را به طور ميانگين با نرخي بين 12 تا 27 درصد تحت تأثير خود قرار داده اند و ثانياً تشديد بخش بزرگی از این نابساماني ها، كه در ساير كشورها نيز به همين شكل يا به نوع ديگر وجود دارد، از اعمال فشارهاي ظالمانه، از سوي بيگانگان، و همچنين عملكرد و رفتار و نيز همراهي خواسته يا ناخواستۀ عده ای از ما با خواسته های دشمنان اين مرز و بوم ناشی می شود. درهرحال در کنار اين عامل بسيار مهم، يعني حضور و تعامل مردم ــ كه در پشتيباني از نظام سهم اساسي دارد ــ ساير عوامل مادي و معنوي ديگر مانند: عوامل اقتصادي، علمي، سرزميني، فرهنگي، سياسي، حكومتي، فرامرزي و فضايي نيز وجود دارند كه در مجموع آنها را قدرت ملّي می نامند. نتايج بررسي علمي دو تن از محققان کشورمان كه با مبنا قرار دادن 87 عامل علمي و عمدتاً براساس گزارش نهادهاي بين المللي در سال هاي 2003 تا 2005.م، 139 كشور جهان را با هم مقایسه کرده اند، نشان مي دهد كه جمهوري اسلامي ايران تا آن تاريخ كه هنوز بخش بزرگی از دستاوردهاي جديد كشور، اعلام نشده بود، توانسته است در عامل علمي و فنّاوري با دوازده متغير، در جايگاه چهل و چهارم، و در بين 23 كشور منطقه، شامل كشورهاي خاورميانه، آسياي مركزي و قفقاز، خليج فارس و شبه قاره، در جايگاه دوم قرار گیرد. از نظر اقتصادي، با يازده متغير، رتبۀ سی وهفتم جهاني و دوم منطقه اي به ايران تعلق داشته است. از نظر اجتماعي با يازده متغير، ايران در رتبۀ سی وپنجم جهاني و سوم منطقه قرار گرفته است. در عامل سرزميني با يازده متغير، ايران در رديف ده كشور برتر جهان و دومين كشور منطقه ايستاده است. از نظر فرهنگي با هیجده متغير، ايران رتبۀ بیست وششم جهاني و دوم منطقه اي را از آن خود ساخته است. در عامل سياسي با چهارده متغير، به رغم تأثير منفي بعضی از گزارش های غيرواقعي كشورهاي غربي، رتبۀ چهل وپنجم جهاني و اول منطقه اي به ايران اختصاص يافته است. در عامل فرامرزي، با سيزده متغير، ايران نتوانسته جايگاهي بهتر از شصت وسوم جهاني و سوم منطقه اي براي خود كسب كند. در عامل نظامي با سيزده متغير، رتبۀ سیزدهم جهاني و سوم منطقه ای به ايران تعلق دارد. در عامل فضايي با چهار متغير، كه عمدتاً به حوزۀ فعاليت هاي ماهواره اي و به زمانی قبل از اقدام دانشمندان ايراني براي پرتاب اولين موشك ماهواره بر و پيوستن به جمع یازده عضو باشگاه فضايي جهان مربوط است، بين 39 كشور دارندۀ اين فنّاوري، در رديف بيست وهفتم قرار گرفته است.[1] در مجموع عوامل نه گانۀ یادشده، جمهوري اسلامي ايران توانسته است در آن مقطع از زمان، بين 139 كشور جهان، در رتبۀ بيستم جهاني و دوم منطقه اي، كه رتبه هاي نسبتاً مناسبي است، قرار گیرد؛ البته همان گونه كه در ادامۀ مقاله اشاره شده است، به رغم سنگ اندازي هاي بيگانگان، با پيشرفت هاي كسب شده در سال هاي اخير، اين جايگاه هم اكنون ارتقا يافته و ایران در موقعيت به مراتب بهتري قرار گرفته است. مقام معظم رهبري دربارۀ تلاش دشمن براي جلوگيري از اين سیر رو به رشد، بارها جوانان را خطاب قرار داده و در يكي از سخنراني هايشان فرموده است: «جوانان عزيز! خودباوري و اعتمادبه نفس يك داروي فكري و روحي براي ملّت ايران است. مخاطب اصلي و اولي شما جوانان هستيد. آني كه (آن كسي كه) ما به شدت نيازمند اعتمادبه نفس او هستيم، قشر جوان ماست. اين قشر بايد توصيه به اعتمادبه نفس را درست به گوش بشنود و از اعماق دل بپذيرد و در همۀ فعاليت هاي خود، آن را محور و ملاك عمل قرار بدهد. بيم آن هست كه در عرصۀ جنگ نرم بين ما و دشمناني كه بسيار اصرار بر ادامۀ اين نبرد دارند، اين اعتمادبه نفس خدشه پيدا كند، تضعيف بشود، متزلزل بشود يا لااقل در حدي كه ملّت ما نياز دارد پيش نرود...، سه مانع را ممكن است دشمن طراحي كند: يكي پراكندن يأس، يكي منحرف كردن استعدادها و يكي هم برخورد سخت و خشن؛ يعني تحميل تهاجم نظامي. در مورد اين مسئله اول كه پراكندن نوميدي و ياس است، من اصرار دارم شما جوان ها بيشتر فكر كنيد، تأمل كنيد و نشانه هايش را ببينيد. همين الان دارند اين كار را مي كنند، يك عده اي هم براي آنها و از زبان آنها و از حنجرۀ آنها به نفع آنها حرف مي زنند». در هر صورت اگر قرار باشد با نگاهي منصفانه به دستاوردهاي انقلاب شكوهمند اسلامي از ابتدا تا به حال بنگريم، مي توانيم به موضوعات فراواني اشاره کنيم كه بعضي از آنها از جمله موفقيت هايي محسوب مي شود كه سنگ بناي آنها به طور كامل پس از انقلاب اسلامي گذاشته شده و گسترش و توسعۀ ساير موارد نيز به حدي است كه قیاس شدنی با دستاوردهای تمام پنجاه سال حكومت شاهنشاهي نيست و اين در حالي است كه درآمدهاي نفتي كشور در آن سال ها نسبت به جمعيت كشور و بهاي شاخص نفت تا قبل از سال 1386، چند برابر وضعيت پس از انقلاب بود و هزينۀ جنگ نيز به كشور تحميل نشده بود. بر اين اساس به رغم تمام توطئه هاي خرد و كلان دشمنان، طي عمر پربركت انقلاب، عليه نظام نوپاي اسلامي، با مشاهدۀ اين دستاوردهاي عظيم، كه در ذيل به گوشه هايي از آن اشاره شده است، با اتكا به «اراده و نبوغ ايراني»، به فرمايش امام خمینی(ره) بايد باور كنيم كه «ما مي توانيم». توسعۀ علمي: يكي از افتخارات غرورآفرين جمهوري اسلامي ايران، رشد روزافزون و حضور فعال كشور در عرصه هاي علمي است؛ به گونه ای که هم اكنون دانشمندان و پژوهشگران ايراني در زمرۀ دانشمندان و پژوهشگران ممتاز جهان قرار گرفته اند. دستيابي به فنّاوري و دانش كامل چرخۀ سوخت هسته اي و ساخت مجتمع عظيم يو.سي.اف اصفهان، مجتمع غني سازي نطنز، كارخانۀ آب سنگين اراك و قرار گرفتن در رديف پنج كشور برتر جهان در اين زمينه و همچنين ورود موفقيت آميز و هم زمان با ساير كشورهاي پيشرفته به عرصۀ علوم جديد، مانند ليزر، بايو و نانوتكنولوژي (براي تقريب به ذهن بايد يادآوري شود كه قطر اتم محصولات توليدشده از نانو يك هشت هزارم موي انسان است)، ميكرو الكترونيك، ورود به علم ژنتيك و توليد اولين گوسفند و موش شبيه سازي شده، دستيابي به دانش فنّي استفاده از پليمرهاي گياهي در صنايع بسته بندي، در جایگاه پنجمين كشور پس از امريكا، آلمان، انگليس و ايتاليا، تنها بخش ناچيزي از افتخارات كسب شده در اين زمينه است. توسعۀ چشمگير سخت افزاري، نرم افزاري و بهره برداري گسترده از علوم رايانه اي در كشور، طراحي سيستم انتقال هم زمان صوت و تصوير در اينترنت و رشد 70 درصدي انجمن هاي علمي، ساخت انواع روبات و كسب موفقيت هاي جهاني در مسابقات روبوتيك و قرار گرفتن ايران در رديف پنج تا هشت كشور برتر روبوكاپ جهان، كسب موفقيت هاي جهاني در المپيادهاي مختلف علمي، از جمله المپيادهاي رياضي، فيزيك، شيمي، كامپيوتر، و كسب مقام نخست جهاني در مسابقات علمي و اختراعات در سوئيس، كسب مقام دوم در نمايشگاه بين المللي اختراعات و ابتكارات در مسكو و همچنين افزايش ثبت اختراعات، كه تقريباً به طور كامل پس از انقلاب آغاز شد و تا سال 1381 به پانصد مورد و پس از تأكيدهای مكرر مقام معظم رهبري مبني بر ضرورت ايجاد نهضت نرم افزاري و تأكيد مجدد در مردادماه سال 1385 براي تهيۀ نقشۀ جامع علمي كشور، با جهشي چشمگير، به حدود شش هزار اختراع در سال 1386 رسيده است، بخش ديگري از اين موفقيت ها به شمار مي رود.[2] مجموعه اين موفقيت ها سبب شده است كه در هر سال ميزان توليد علم در كشور به دو برابر برسد و در سال 1386 ايران در مقام كشور پنجم آسيا و اول منطقه در توليد علم و فنّاوري به ویژه در رشته هاي رياضي، مكانيك، پليمر، شيمي، مهندسي شيمي، فنّاوري نانو و پزشكي و رتبۀ دوازدهم رياضي، سیزدهم كامپيوتر، هفدهم مكانيك، هیجدهم شيمي، پانزدهم نانو در جهان مطرح، و مركز شبكۀ نانوتكنولوژي در ميان كشورهاي اسلامي شود (در رشتۀ نانو ايران در جايگاه اول در منطقه و جهان اسلام و پنجم در آسيا و بیست وپنجم در سطح جهان قرار گرفته است).[3] افزايش بي سابقۀ ظرفيت دانشگاه ها، كه فقط در چند سال اخير بيش از 92 درصد رشد يافته، همراه رشد چشمگیر هيئت هاي علمي و همچنين افزايش تعداد دانشجويان، كه از حدود دويست هزارنفر در قبل از انقلاب، به بيش از 000/300/3 در بعد از انقلاب اسلامي در مقاطع و رشته هاي مختلف رسيده است (اين مقدار برابر سطح آموزش عالي در كشورهاي صنعتي است؛ يعني سه هزار دانشجو به ازاي هر يكصدهزار نفر) و علاوه بر آن پذيرش تعداد بسیاري دانشجوي خارجي در نظام آموزشي عالي، از ديگر مصاديق توسعۀ علمي كشور است.[4] رشد علمی و آموزشی: موفقيت هرسالۀ دانش آموزان ايرانی در دستيابی به مقام های جهانی در المپيادهای علمی در رشته های مختلفی همچون فيزيک، رياضی، شيمی، کامپيوتر و... در رقابت با کشورهای پيشرفتۀ علمی يکی از شواهد رشد و توسعۀ علمی کشور در سال های پس از انقلاب است. اين موفقيت ها در رشته های مختلف المپيادهای دانش آموزان، از اولين سال حضور جوانان مستعد ايرانی، هرساله با پيشرفت بسياری همراه بوده است. از نظر رشد کمّی، درحالی که تعداد دانشجويان دانشگاه های کشور قبل از انقلاب، از مرز ۱۵۰ هزار نفر تجاوز نمی کرد، امروزه به حدود 000/400/2 نفر رسيده است. کشوری که در سال 1356 با ۳۳ ميليون جمعيت، نيازمند ورود پزشک خارجی (ازکشورهای درحال توسعه ای همچون هند، بنگلادش، پاکستان و...) بوده هم اکنون با جمعيتی بيش از دو برابر (و در پی آن با نيازی بيشتر به پزشک) با مازاد پزشک روبه روست.[5] موفقيت بی نظير دانشمندان ايرانی در تهيه، انجماد و نگهداری سلول های بنيادی جنينی، که پيش از آن در انحصار نُه کشور دنيا بود، درمان ناباروری، نارسايی قلب و تلاش برای ترميم لوزالمعده برای توليد انسولين به منظور درمان بيماری قند (ديابت) برای اولين بار در جهان از اقدامات کم نظير دانشمندان جوان ايرانی در عرصۀ مهندسی ژنتيک است. در عرصۀ علوم هسته ای، با وجود موانع و ممانعت کشورهای غربی و تحريم تجهيزات دو منظوره ــ دارای کاربرد مشترک در فعاليت ها و تحقيقات هسته ای صلح آميز و غير صلح آميز ــ امروزه ايران به فنّاوری پيچيدۀ غنی سازی اورانيوم دست يافته و به جمع ده کشور دارای اين فنّاوری نوين در جهان پيوسته است. توسعۀ صنعتي كشور: رشد صنعت در كشور نيز به حدي سريع بود كه پس از ساخت شهرك هاي صنعتي در شهرهاي مختلف، هم اكنون ساخت مجموعه ها و شركت هاي صنعتي در روستاها نيز در دستور كار مسئولان كشور قرارگرفته است و درحال حاضر كمتر شهر بزرگي را مي توان يافت كه از وجود كارخانه هاي صنعتي بي بهره باشد. علاوه بر افزايش تعداد كارخانجات بايد به محصولات متنوعي مانند انواع لوازم خانگي و صنعتي كه در اين مجموعه ها توليد و حتي در بسياري از موارد به خارج از كشور صادر مي شود نيز اشاره کرد (فقط در بیست سال ابتداي انقلاب، رشد صادرات غير نفتي كشور شصت برابر، يعني ده برابر ميانگين رشد سالانۀ ارزش واردات بوده است). ساخت هواپيما و بالگرد سبك و نيمه سنگين (شخصي و عمومي) مانند هواپيماي مسافربري ايران 140 با كاربري چندمنظوره و مطابق با آخرين استانداردهاي روز دنيا، كه براي اولين بار در تاريخ كشور رخ داده است، توسعۀ صنعت كشتي سازي و توليد انواع قايق، افزايش و توسعۀ كارخانجات خودروسازي با انواع خودروهاي سبك و سنگين، ساخت و توسعۀ پالايشگاه ها و مراكز پتروشيمي در شهرهاي مختلف كشور، از جمله در اراك، شيراز، تبريز، بندرعباس، اصفهان و... و ساخت حدود چهل كارخانۀ بزرگ نفت و گاز از ابتداي انقلاب اسلامي تا به حال، ساخت انواع نيروگاه هاي بادي، گازي، فسيلي و ساخت اولين نيروگاه هسته اي در بوشهر و اولين نيروگاه انرژي هاي زيرزميني در اردبيل، افزايش و توسعۀ انواع كارخانجات لوازم خانگي و صنعتي، افزايش درخور توجه توليد فولاد، كه پيش بيني مي شود ايران را تا سال 1390 به يكي از كشورهاي مطرح صادركنندۀ اين محصول تبديل نمايد، و ده ها مورد مشابه، از ديگر افتخارات صنعتي كشور به شمار مي روند. علاوه بر اين، قرار گرفتن جمهوري اسلامي ايران در رديف چهارهمين كشور سازندۀ سد و دادن انواع خدمات فنّي، عمراني و تخصصي در زمينه هاي مختلف به ساير كشورها نيز، برگ زرين ديگري است از كتاب پر افتخار انقلاب اسلامي ايران و اين پیشرفت ساير بخش هاي كشور از جمله بخش نظامي را نيز شامل شده است.[6] 2ــ انقلاب اسلامی ايران؛ سرآغاز انقلاب نرم افزاری جهان اسلام امروز ديگر همه باور دارند که سخت افزارهاي جنگي در معادلات جهاني تعيين كننده نيستند و اين قدرت نرم افزار و تفکر و علم است که تعيين کنندۀ معادلات مختلف جهانی است. انقلاب اسلامی ايران، پس از هشت سال دفاع مقدس، به خوبی به همۀ جهانيان نشان داد که تغيير نگرش انسان ها از خود و داشتن هدف الهی در زندگی بدون داشتن سخت افزارهای پيچيده چگونه می تواند ابرقدرت ها را به زانو دربياورد تاجايی که در معادلات سياسی ــ نظامی، پيروزی حزب الله لبنان بر ارتش تمام مسلح صهيونيسم نشان دهندۀ قدرت فکری حاکم بر ارتش حزب الله است. انقلاب اسلامی ايران آغاز نوزايی جهان اسلام بود که تلقی مسلمانان را از خود، در دنيای کنونی و با وجود پيشرفت های عظيم غربی ها، تغيير داد. اين انقلاب در مدتی کوتاه توانست کشوری تمام وابسته به دولت های غربی را بر روی پاهای خود استوار کند و به استقلال علمی، فکری و تجهيزاتی برساند. ايران، که کشوری وابسته به متخصصان غربی بود، اکنون خود تولیدکننده، سازنده و مخترع ابزارهای مختلف و گسترش دهندۀ علوم در بخش های حساس شده که کشف های عظيم جوانان اين سرزمين در علوم هسته ای و دسترسی به علوم مختلف پزشکی از آن نمونه است. پيشرفت های عظيم ايران، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بسياری از مسلمانان را به فکر علت های اين پيشرفت ها انداخته که سبب بيداری مسلمانان در جهان اسلام گشته و روحيۀ خودباوری را دوباره به جهان اسلام برگردانده است. امروز ديگر بمب هاي هسته اي، شيميايي و ميكروبي جوابگو نيست و عامل تغيير در جهان به شمار نمی رود. بمب انقلاب اسلامي ايران سه دهه پيش منفجر شد و انفجاری عظيم در دل ملّت ها پدید آورد و دنيا را تكان داد. امروز مركز اين تفكر نرم افزاری قوي در جهان، قم است؛ البته شهر قم در عرصه هاي گوناگوني فعاليت می کند، ولي عرصۀ نرم افزاري و توليد علم آن نمايان تر است. مردم ايران به خوبی به ياد می آورند که شهر قم، قبل از انقلاب، يکی از شهرهای محروم ايران به شمار می رفت، اما اکنون به پيشرفته ترين تجهيزات علمی، پژوهشی و ارتباطی مجهز است و انواع نرم افزارهای اسلامی و افکار نو اسلامی و راهکارهای دينی برای مسلمانان جهان در همين شهر توليد و در تمام دنيا منتشر می شود. امروز برای همه مشخص است که بين انديشه های مختلف، انديشۀ شيعی تنها عامل مبارزه با استکبار و استثمار در جهان است. این اندیشه تا کنون توانسته است در برابر ماشين های جنگی عظيم صهيونيسم ايستادگی کند و آنها را به عقب نشينی وا دارد. سخن گفتن از وحدت مسلمانان و بيداری جهان اسلام، که امروز مطرح می شود، یکی از تحولات ناشی شده از انقلاب اسلامی ايران است که شکل تازه ای از زندگی سياسی و علمی را به جهانيان معرفی کرد. 3ــ کتاب و کتاب خوانی قبل و بعد از انقلاب با فرا رسيدن سی امين سالگرد انقلاب اسلامی، نگاهی به وضعيت کتاب و کتاب خوانی در کشور و مقايسۀ شاخص های قبل و بعد انقلاب اسلامی در اين بخش از دیگر اقدامات مهمی است که پیشرفت ایران را طی این چند دهه نشان می دهد. عمده ترين شاخص های مورد بررسی در اين پژوهش عبارت اند از: آمار نشر کتاب، تعداد عناوين، شمارگان، عناوين موضوعی، کتابخانه های عمومی، تعداد کتاب فروشی ها، تعداد ناشران و... . آمارها نشان می دهد که اغلب اين شاخص ها طی سال های بعد از انقلاب، با در نظر گرفتن رشد جمعيت و ساير تحولات، رشد چشمگيری داشته است. طرح بعضی رهنمودهای مقام معظم رهبری و اقدامات انجام شده طی اين سال ها و نيز برنامه های در دست اقدام در حوزۀ کتاب و کتاب خوانی از ديگر مواردی است که در اين قسمت پژوهش به آن توجه شده است. قبل از انقلاب اسلامي جامعه و در رأس همه دولت، به كتاب و رفع مشكلات آن به طور جدی توجه نمي كرد. ازآنجاکه فقط 45 درصد مردم باسواد بودند، ميزان مطالعه در حد بسيار پاييني قرار داشت و توليد و نشر كتاب نيز بسيار محدود بود. در آموزش و پرورش قبل از انقلاب اسلامي بيش از 75 درصد كودكان واجب التعليم، را در مدارس ثبت نام نمی کردند، ولی هم اكنون نزديك به 99 درصد از آنها ثبت نام مي شوند و اگر پراكندگي جمعيت و تنوع زيستي را درنظر بگيريم، كشور به موفقيت هاي خوبي دست يافته است.[7] تعداد دانشجويان قبل از انقلاب 175هزار نفر بود (51/0 درصد جمعيت کل کشور) که هم اکنون اين تعداد به 5/3 ميليون نفر (5 درصد کل جمعيت کل کشور) افزايش يافته است. تعداد كتابخانه هاي عمومي در كشور قبل از انقلاب اسلامي فقط 25 واحد اعلام شده است. در آن زمان در بسياري از رشته ها، دوره هاي كارشناسي ارشد و دكتري داير نبود. تعداد كتاب هاي منتشرشده قبل از انقلاب اسلامي ساليانه، دو هزار عنوان بود كه اين عناوين هم بيشتر كتاب هاي رمان و ادبي را شامل مي شد و به جز در بعضی از دوره ها از ورود به حوزه هاي اجتماعي و مسائل جامعه به دور بود. افزايش بیش از اندازۀ جمعيت در سال هاي آغازين انقلاب اسلامي و مشكلات ناشي از جنگ تحميلي، محاصره و بحران اقتصادي، فرار سرمايه ها و تخصص ها و بعضي مسائل ديگر سبب شد مشكلات نشر كتاب تشدید گردد و فرصتي براي رفع آنها براي دست اندركاران عرصۀ فرهنگ باقي نماند. تعداد ناشران در سال 1355 به رقم 127 ناشر در تهران و 56 ناشر در شهرستان ها محدود مي شد. با پیروزی انقلاب اسلامي در سال 1357، نسل جديدي از ناشران پا به عرصه گذاشتند. اين نسل جواناني بودند كه با پديدۀ کتاب های «جلد سفيد» به بازار كتاب ملحق شدند. اينها عموماً كاركنان شاغل در كتاب فروشي هاي سابق بودند که در عمل، با چاپ كتاب هاي ممنوعه و نسخه هاي سانسورنشدۀ آنها، عطش جوانان به خواندن اين كتاب ها را فروكش مي كردند. بعدها همين افراد، با انگيزه های آرمان خواهانه برای پيشبرد اهداف سياسی، پس از گرفتن جواز نشر از وزارت ارشاد، در جایگاه ناشران جديد پا به عرصۀ چاپ و نشر كتاب گذاشتند.[8] رويكرد مثبت به كتاب و كتاب خواني پس از انقلاب اسلامي: پس از انقلاب اسلامي، به تناسب رشد سوادآموزي (بيش از84 درصد)، افزايش رشته هاي دانشگاهي و افزايش تعداد دانشجويان در سطوح عالي تحصيلي، تأكيدهای فراوان بر افزايش آگاهي و سطح علمي در آموزه هاي ديني، تأكيد بر علم و فنّاوري برای رسیدن به خودكفايي، لزوم توجه به مطالعه و كتاب خواني را بيش ازپيش نمايان كرد. تعداد عناوين كتاب هاي منتشرشده از دو هزار عنوان در سال هاي قبل از انقلاب به 53 هزار عنوان در سال هاي پس از انقلاب رسيده، درحالي كه جمعيت كشور طي اين مدت حداكثر دو برابر شده است. جامعه اي كه روزبه روز ميزان افراد باسواد آن افزايش مي يابد و سطح تحصيلاتش رشد جهشي دارد، به صورت طبيعي نيازش به كتاب و كتاب خواني بيشتر مي شود. با افزايش ميزان باسوادي، تعداد دانشجويان و دانش آموختگان سطوح عالي، نياز به مطالعۀ كتاب هاي گوناگون و حتي كتاب هاي غير درسي روز به روز افزايش مي يابد. سياست دولت هاي پس از انقلاب عمدتاً بر توسعۀ فرهنگ كتاب و كتاب خواني، رفع مشكلات و موانع صنعت چاپ و نشر و حمايت از نشر كتاب متمركز شدند. شواهد نشان مي دهد كه مردم، با افزايش معلومات عمومي خود، علاقۀ بيشتري به مطالعه نسبت به قبل نشان مي دهند؛ به ويژه در سال هاي اخير كه با تأكيدها و رهنمودهاي خاص رهبر معظم انقلاب اسلامي اين سیر شتاب بيشتري به خود گرفته است. ديدگاه هاي رهبر معظم انقلاب اسلامي در مورد كتاب: 1ــ اولويت دادن به كارهاي فرهنگي، به ویژه فرهنگ آموزشي، در تخصيص بودجه: «در كار فرهنگي نبايد مسئلۀ پول و بودجه، يك مشكل عمده به حساب آيد؛ به اين معنا كه مشكلات و نقايص فرهنگي را در رديف نيازهاي بودجه اي و در آخرهاي ليست قرار ندهيم، بلكه در اول هاي ليست، اگر نگویيم در رديف اول، قرار بدهيم. اگر درست فكر كنيم اين به صرفۀ اقتصادي مملكت هم هست؛ يعني از اينكه بودجه و امكانات بيشتر را به كارهاي فرهنگي، به ویژه فرهنگ آموزشي متوجه كنيم، كشور زيان نخواهد كرد؛ زيرا كه خود اين براي آيندۀ كشور، توليد امكانات مي كند»؛[9] 2ــ توليد كتاب خوب در عرصه هاي مختلف فكري: «ما در زمينۀ كتاب چند تكليف مهم به عهده داريم: «يك تكليف اين است كه كتاب خوب توليد كنيم و در صحنه ها و عرصه هاي فكري مختلف، كتاب به وجود آوريم... يعني كل كشور و طبقۀ اهل فرهنگ چنين تكليفي دارند»؛[10] 3ــ اولويت دادن به توليد كتاب هاي كيفي مناسب براي عموم مردم و افزايش قدرت انتخاب آنان: «ما الآن در زمينه هاي گوناگون دچار كمبود كتابيم؛ البته حجم كتاب بالا رفته است...، ولي باز هم كتاب كيفي كم داريم. منظورم كتاب علمي متخصصان نيست، نه، همين كتاب هايي را كه عامۀ مردم احتياج دارند بدانند؛ چه كتاب هايي در بخش هاي مختلف ديني از عقايد و تاريخ و دين و امثال آن گرفته، چه كتاب هاي سياسي و كتاب هاي مربوط به مسائل اجتماعي و مسائل تاريخي»؛[11] 4ــ توجه به جنبه هاي هنري و زيبايي آثار چاپي: «به مسئلۀ هنر و زيبايي خيلي اهميت بدهيد، نگوييد اهميتي ندارد. در چاپ، در حروفچيني، در صفحه بندي، در چگونگي آرايش و نقطه گذاري مطالب و تنظيم صفحات و ايجاد فاصله هاي مناسب بايد دقت كرد. حتي با انتخاب حروف زيبا، شما مي توانيد تأثير بيشتري براي مطلب و فكر خود تدارك ببينيد»؛ 5ــ نيازسنجي در توليد كتاب و جهت يابي به سمت پيشرفت دانش و نوآوري و خلاقيت در عرصۀ فكری؛ 6ــ اهميت ويژه به قالب و محتوا در كنار هم؛ 7ــ ترويج كتاب خواني و تبديل آن به فرهنگ عمومي و نه در انحصار قشري خاص؛ 8ــ افزايش تيراژ كتاب ها؛ 9ــ برقراري ساعت كتاب خواني در برنامۀ درسي دانش آموزان براي نهادينه كردن فرهنگ كتاب خواني: «وزارت آموزش و پرورش حتماً بايد بررسي كند و ببيند چه كار مي تواند بكند،... ساعت كتاب خواني در مدارس بگذارند تا دانش آموزان با فرهنگ كتاب خواني آشنا شوند».[12] وضعيت نشر كتاب پس از انقلاب اسلامي: نگاهي به آمارهاي پس از انقلاب نشان مي دهد كه در بسياري از شاخص هاي مرتبط با كتاب و نشر رشد خوبي داشته ايم. آنچه از اين ارقام برمي آيد عناوين كتاب هاي منتشرشده در هر سال افزايش داشته؛ به طوري كه در مهرماه 1383، معاون طرح و برنامه وزير ارشاد، در مراسمي در گيلان گفته بود: ازآنجاكه در ايران ساليانه بيش از 37هزار عنوان كتاب با مجموع شمارگان 180 ميليون جلد به چاپ مي رسد، ايران در زمينۀ توليد كتاب، يكي از ده كشور اول دنياست. اين در حالي است كه تيراژ كتاب ها پس از يك دورۀ رشد، رو به كاهش گذاشته است. عده ای علت كاهش تيراژ كتاب ها را پايين بودن سطح مطالعه در جامعه و در نتيجه استقبال نکردن از كتاب های چاپ شده مي دانند. عده ای دیگر معتقدند مشكلات اقتصادي مردم سبب شده است كه كتاب را از سبد خريد خانواده حذف كنند و بسياري از مردم براي مطالعه حوصله و فراغت كافي نداشته باشند و همچنين توسعۀ دانش الكترونيك و اينترنت و ماهواره سبب شده است این ابزارها جانشین کتاب شوند، اما به نظر مدير كل مراكز و روابط فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي شواهدي وجود دارد كه نشان مي دهد ميزان مطالعه در ميان مردم افزايش يافته است؛ زيرا هر سال و هر ماه بر ميزان تقاضاي چاپ كتاب از سوي نويسندگان و ناشران افزوده مي شود و اين بدين معناست كه اگر اين كتا ب ها متقاضي نداشته باشند، بايد عرضه هم كاهش پيدا كند، حال آنكه عرضۀ كتاب افزايش پيدا كرده است. بررسي وضعيت كتاب و نشر قبل و بعد از انقلاب اسلامي و مقايسۀ تطبيقي بعضي از شاخص ها نشان مي دهد كه طي سال هاي پس از انقلاب اسلامي، با رويكرد مثبت نظام به كتاب و كتاب خواني و بازنگري در وضعيت گذشته و رفع كاستي ها در حوزۀ چاپ و نشر و ترويج كتاب خواني، كه به ويژه در فرمايشات رهبر معظم انقلاب اسلامي نيز بر آن بسیار تأکید شده، موجبات رشد اغلب شاخص ها فراهم آمده و علاوه بر رشد كمّي، بسياري از شاخص هاي كيفي نيز رشد چشمگيري داشته؛ به گونه ای كه بيشترين گرايش جوانان در اين سال ها به موضوعات مذهبي، تاريخي و ادبي بوده است. اقداماتي كه در حوزۀ چاپ و نشر به منظور تسهيل شرايط براي توليدكنندگان آثار و عرضۀ مناسب تر كتاب انجام شده و نیز طرح هايي كه برای ترويج كتاب و كتاب خواني و سهولت دسترسي مردم به كتاب اجرا گردیده، آيندۀ بسيار روشن تري را فراروي جامعه قرار می داد. 4ــ نانوتکنولوژی و دستاوردهای آن خواص مواد در مقياس نانو با خواص آنها در مقياس های بزرگ تر متفاوت است و خواص جديدی که در اين مقياس ظاهر می شود، فرصت های جذابی را در اختيار محققان عرصه های مختلف علم و فنّاوری قرار می دهد. کنترل اين خواص جديد در مقياس نانو و توانمندی توليد مواد و ابزارهای جديد مبتنی بر اين خواص را فنّاوری نانو می گويند. اين فنّاوری به توليد محصولاتی با دوام تر، سبک تر، ارزان تر و با کارايي بيشتر منجر خواهد شد و ازآنجاکه چنين مواردی مورد توجه تمام صنايع هستند، فنّاوری نانو سبب تحول اساسی در اغلب صنايع خواهد شد و بازاری که تا سال 2014 برای آن پيش بينی می شود بالغ بر 2600 ميليارد دلار خواهد بود.[13] با توجه به اهميت اقتصادی فنّاوری نانو، به طور تقريب بيشتر کشورهای جهان، توجه ويژه ای به آن کرده اند و بسياری از آنها برنامه ای ملّی برای بهره گيری اقتصادی از اين فنّاوری دارند. کشور ما نيز همگام با کشورهای پيشرو، به اهميت اين فنّاوری پی برده و در مسير توسعۀ آن حرکت کرده است. نخستين اقدام در اين زمینه، تشکيل کميته ای مطالعاتی در دفتر همکاری های رياست جمهوری در سال 1380 و سپس تبديل آن به ستاد ويژۀ توسعۀ فنّاوری نانو در سال 1382 بوده است. اين ستاد که نمايندگانی از وزارتخانه های نفت، صنايع، جهاد کشاورزی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و علوم، تحقيقات و فنّاوری را در بر می گیرد، زير نظر معاون اول رئيس جمهوری (و اکنون معاون علم و فنّاوری رئيس جمهوری) فعاليت می کند و وظيفۀ تعيين سياست های کلّی برای توسعۀ فنّاوری نانو در کشور و پيگيری برای اجرا شدن اين سياست را بر عهده دارد. مطالعات و برنامه ريزی های ستاد، به تصويب سند راهبردی ده سالۀ توسعۀ فنّاوری نانو، موسوم به راهبرد آينده، در هيئت دولت در تاريخ 2 مرداد 1384 منجر شد و شورای عالی انقلاب فرهنگی نيز در تاريخ 12 اردیبهشت 1385، ضمن تأکيد بر اجرای دقيق اين سند، سياست ها و راهبردهای توسعه و ارتقای اين فنّاوری را تصويب کرد. مأموريت اين سند، دستيابی ايران به جايگاه مناسب در بين پانزده کشور برتر فنّاوری نانو و تلاش برای ارتقای اين جايگاه به منظور توسعۀ اقتصادی کشور است. ستاد ويژۀ توسعۀ فنّاوری نانو، پس از تصويب سند راهبرد آينده، با جديت تمام در مسير اجرای آن حرکت کرده و توليد ثروت از فنّاوری نانو را سرلوحه برنامه های خود قرار داده است. 5ــ نگاهی به تحولات صنعت خودروسازی افزايش حدود ده برابري توليد خودرو، سير تحول در صنعت خودروسازی از مونتاژكاري تا صادرات با نشان ملّي، صادرات به 39 كشور دنيا، توليد 73 نوع خودرو و تبديل شدن به هیجدهمين خودروساز دنيا فقط بخشي از دستاوردهاي اين صنعت پس از پيروزي انقلاب اسلامي است. [14] با وجود گذشت حدود يك قرن از ورود اولين خودرو به كشور، رويكرد اصلي به صنايع خودروسازي به مفهوم صنعتي و امروزي آن از سال 1336، با تأسيس اولين كارخانۀ مونتاژ خودرو به صورت محدود، آغاز گرديد و به تدريج توسعه يافت. با نگاه به پيشينۀ صنعت خودروسازي در كشور و سیر رشد آن، سه دورۀ متمايز در گذشته و دو دوره نيز در حال و آينده می توان براي آن در نظر گرفت: 1ــ دورۀ شكل گيري صنعت مونتاژ از سال 1336 تا 1359: اين دوره عمدتاً دوران شكل گيري صنعت مونتاژ خودرو در ايران بود و صنايع خودروسازي توسط بخش خصوصي و با همكاري شركت هاي خارجي و با هدف سودآوري تأسيس شد؛ 2ــ دورۀ پس از انقلاب شكوهمند اسلامي و سپس دوران جنگ تحميلي از سال 1359 تا 1371: اين دوره پس از پيروزي انقلاب اسلامي آغاز شد و در بدو آن صنايع خودوسازي ملّي گردید و اهداف و مباني آن در چهارچوب اهداف جمهوري اسلامي ايران تبيين شد كه به دليل وقوع جنگ تحميلي و مشكلات ناشی از آن، صنعت خودروسازي دچار ركود شديد گرديد؛ 3ــ شكوفايي و توسعۀ صنعت خودروسازی با هدف خودکفایی از سال 1371 تا سال 1382: در اين دوره، پس از پايان جنگ و تصويب قانون خودرو، برنامۀ خودكفايي و افزايش ساخت داخل در سرلوحۀ برنامه هاي خودروسازي قرار گرفت؛ به گونه ای كه در پرتو آن ساير مسائل از قبيل كيفيت، مصرف سوخت، آلايندگي و حتي قيمت تا حدودي در حاشيه قرار گرفتند؛ 4ــ رقابتي شدن صنعت خودرو با هدف ايجاد و توسعۀ فرصت هاي صادراتي از سال 1382 تا سال 1384: در دورۀ حاضر برنامۀ تعیین شدۀ کشور در عرصۀ خودروسازی، رقابت پذير شدن صنعت خودرو و حضور در عرصۀ رقابت بين المللي و توليد محصول با استانداردهاي بين المللي با هدف ايجاد و توسعۀ فرصت هاي صادراتي است؛ 5ــ جهاني شدن صنعت خودرو با هدف رهبري بازار منطقه از سال 1384 به بعد: برنامۀ آتي صنايع خودروسازي كشور، جهاني شدن صنعت خودرو ايران در كنار خودروسازان بزرگ جهان و ورود به بازارهاي جهاني با نشان ملّي است. خودروسازي از اجزای مهم و لاينفك تجارت و صنعت جهاني است. صنعت خودرو، به دليل ارتباط با بيش از شصت صنعت ديگر، به «لوكوموتيو صنايع» مشهور است. در ساخت خودرو، مجموعه اي از تكنولوژي رشته هاي مختلف صنعتي (فلزي، پلاستيك، شيميايي، پارچه، عايق، شيشه، الكترومكانيك، برق، الكترونيك، متالورژي و...)، طراحي، مديريت و اقتصاد به كار رفته است. اين صنعت يكي از شاخص هاي توسعه يافتگي است. توليد صنعت خودروسازي ايران در اين سال با رشد در خور توجه 7/10 درصدي نسبت به سال قبل از آن مواجه بوده است. ايران، از نظر حجم توليد خودرو، در جهان رتبۀ هیجدهم و از نظر ميزان رشد نيز رتبۀ هیجدهم را داراست. اگرچه ايران عضو سازمان تجارت جهاني نيست، از ظرفيت هاي بالايي براي توسعۀ صنعت خودروسازي خود برخوردار است. از هر ده نفر در ايران فقط يك نفر خودرو دارد و به علاوه اين كشور نيروي كار ماهر بسيار زيادي را در خود جاي داده است. همچنين علاقه براي داشتن خودرو در ايران بسيار بالاست. 6ــ سلول های بنيادی خوشبختانه همگام با پيشرفت هاي اخير دنيا در زمينة سلول هاي بنيادي، در كشور ما نيز به این موضوع توجه شده و چند مركز پژوهشي و دانشگاهي، از جمله پژوهشکدۀ رویان و دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تربیت مدرس، در اين زمینه، تحقیقاتی انجام داده اند. پژوهشكدة رويان: پژوهشكدۀ علوم سلولي و ناباروري رويان، يكي از مراكز تحقيقاتي وابسته به جهاد دانشگاهي كشور است كه در زمينة بهداشت باروري و ناباروري و علوم توليدمثل فعاليت مي كند. اين مركز در كنار فعاليت هاي درماني و سرويس دهي به زوج هاي نابارور، بخش اصلي فعاليت هاي خود را در حوزة امور پژوهشي و آموزشي متمركز كرده و در قالب چندين گروه تخصصي در زمينة علوم باروري و توليد مثل تحقیق می کند. محققان اين پژوهشكده در كنار موفقيت هايي، نظير تولد اولين مورد نوزاد با استفاده از جنين منجمد در ايران (سال 1375) و تولد اولين نوزاد حاصل از روش ICSI با استفاده از اسپرم منجمدشدة يك فرد بيضه برداري شده (سال 1378)، اخيراً توانستند با كشت و تكثير نخستين رده از سلول هاي بنيادي جنيني انسان (بن ياخته هاي جنيني) در ايران (سال 1382) به فنّاوري توليد سلول هاي بنيادي جنين انسان دست پيدا كنند. سخنان مقام معظم رهبری در بازديد از پژوهشکدۀ رويان: عملکرد بخش درمان ناباروری پژوهشکدۀ رويان از نظیر کمّی و کيفی در حد معيارهای جهانی است و توان رقابت با بهترين مراکز درمانی جهان را دارد. مقام معظم رهبری از این بخش دیدن نموده اند. در اين بازديد که با توضيحات مسئولان بخش های مختلف همراه بود اعلام شد: تاکنون حدود هفتادهزار زوج ايرانی در اين مرکز تشکيل پرونده داده و تحت درمان قرار گرفته اند و صدها زوج نابارور خارجی نيز در اين مؤسسه درمان شده اند. رهبر انقلاب اسلامی، پس از این بازدید، در جمع مسئولان، دانشمندان و محققان پژوهشکدۀ رويان و مراکز جهاد دانشگاهی سراسر کشور، با اشاره به حرکت علمی مبارکی که در چند سال اخير در کشور آغاز شده و در ميان اهل علم گسترش يافته است، خاطرنشان نمود: «هدف از حضور در پژوهشکدۀ رويان اقدامی نمادين به منظور تجليل از حرکت علمی عظيم و گستردۀ جاری در کشور و قدردانی از همۀ محققان و دانشمندان، به ويژه محققان پژوهشکدۀ رويان و جهاد دانشگاهی، است». ايشان پژوهشکدۀ رويان را مرکزی موفق و نتيجه ای درخشان از ترکيب «علم، ايمان و تلاش» دانست و با گراميداشت ياد و خاطرۀ مرحوم دکتر سعيد کاظمی آشتيانی افزود: «اين مرحوم، با ايمان، تلاش پيگير و خستگی ناپذير و مديريت موفق خود توانست مؤسسه ای علمی به وجود آورد که در بافت آن، ’تحقيق علمی جدی همراه با ايمان و تقوا‘ مورد توجه کامل قرار گرفته است». مقام معظم رهبری تأکيد نمود: «پژوهشکدۀ رويان زمينه ها و قابليت های فراوانی برای پيشرفت بيشتر دارد و اين مرکز در واقع سلول بنيادی حرکت علمی کشور است؛ همان گونه که هر دانشمند و محقق معتقد به ترکيب ’علم و ايمان‘ نيز چنين ظرفيتی را دارد». رهبر انقلاب اسلامی، جهاد دانشگاهی را مولود مبارک انقلاب اسلامی و جزء معدود رويش های اصلی انقلاب دانستند و با اشاره به ترکيب جهاد و دانشگاه در نام اين مرکز تأکيد کرد: «جهاد دانشگاهی يعنی جهاد و مبارزۀ هدفمند، هوشمندانه، عاقلانه و دشمن شکن در مسير آرمان ها، آن هم در برترين و والاترين سطوح؛ يعنی علم و دانشگاه». ايشان خاطرنشان نمود: «جهاد دانشگاهی از ابتدا براساس دين و تقوا شکل گرفت و بايد هويت جهادی و ايمانی و انقلابی آن همچنان حفظ و تقويت شود». رهبر انقلاب اسلامی علم و تحقيق را رمز واقعی و کليد قطعی پيشرفت و رسيدن کشور به نقطۀ مطلوب خواند و افزود: «فراگيری علوم و دانسته های ديگر کشورها و ملّت ها، مقدمۀ حرکت در عرصۀ بسيار وسيع علم و تحقيق است و به هيچ وجه نبايد در اين حد متوقف شد». ایشان، با انتقاد از نظام سلطۀ حاکم بر جهان، افزود: «جايگاه و نقش کشورها و ملّت ها در نظام بين الملل بايد براساس استعداد و ظرفيت علمی آنها باشد، اما در وضع کنونی، به علت تلاش برخی قدرت ها برای انحصاری کردن علم، و نيز زورگويی مستکبران، جهان به دو بخش ’پيشرفته و عقب مانده‘ و ’سلطه گر و سلطه پذير‘ تقسيم شده است که اين وضع بايد تغيير يابد». مقام معظم رهبری، مهم ترين عامل را در تغيير نظام سلطۀ حاکم بر جهان، حرکت و تلاش علمی ملّت ها دانست و افزود: «در اين مسير، ملّت ايران می تواند، با توجه به تاريخ، فرهنگ و سابقۀ علمی خود و استعداد درخشانش، نقش ويژه ای ايفا کند». ايشان کمک به مراکز و «طرح های علمی، تحقيقاتی و فنّاوری» را وظيفۀ دولت و دستگاه های مسئول برشمرد و خاطرنشان کرد: «بايد ميل و اشتياق به تحقيق و پژوهش، در محيط های علمی، موج بزند که البته تحقق اين مهم با توصيه و دستور ممکن نيست، بلکه تدبير و کمک وزارتخانه های مربوط، بخش های مسئول در برنامه ريزی فرهنگی کشور و تلاش صاحبان فکر و انديشه را می طلبد». ایشان، با تأکيد بر توأم بودن علم و دين، فرمود: «علم جدا از دين، همان گونه که در رفتار برخی کشورها آشکار است، در نهايت به ساخت جنگ افزارهايی مانند بمب اتم، و به وسيله ای برای زورگويی تبديل می شود، اما با علم توأم با دين و ’تلاش علمی برای خدا و در راه خدا‘، می توان به توفيقات پايداری دست يافت که دستاوردهای جهاد دانشگاهی نمونه ای از آن است». ايشان در پايان بار ديگر از همۀ دانشمندان و محققانی که در هر نقطه از کشور برای پيشرفت و توسعۀ علمی میهن جهاد و تلاش می کنند، قدردانی کرد.[15] 7ــ دستاوردهاي نظام سلا مت توسعۀ پزشكي: پيشرفت در بخش پزشكي نيز به قدري گسترده بوده كه حيرت جهانيان را برانگيخته و سبب تغييرات اساسي در وضعيت بهداشت و درمان كشور شده است، به گونه اي كه بخش درمان نه تنها توانسته تقريباً تمام نيازهاي خود را در زمينه هاي مختلف تأمين نمايد، بلكه هم اكنون ايران اسلامي به كشوری مهم در صدور خدمات و محصولات پزشكي تبديل شده و بيش از 95 درصد از چهار هزار قلم داروي مصرفي در كشور را در داخل توليد، و فقط در سال 1386 بيش از هفتاد ميليون دلار دارو نيز به خارج از كشور صادر كرده است. همچنين طي اين مدت، دانشمندان كشورمان موفق شده اند مواد و داروهایی را تولید کنند كه يا در سطح جهان سابقۀ قبلي نداشته يا توليد آنها فقط در انحصار چند كشور خاص بوده است. ساخت اولين داروي ضدديابت در جهان، توليد اسپرم از مغز قرمز استخوان زنان، ساخت پوست مصنوعي، ساخت داروي كنترل ايدز، ساخت داروي سرطان پوست، درمان ضايعات نخاعي، قلبي، كبدي، عروقي و چشمي با استفاده از سلول هاي بنيادين، طي مراحل نهايي بيش از سی قلم داروي بيماري هاي صعب العلاج، كار بر روي بيش از صد طرح تحقيقاتي نانوتكنولوژي و ساخت قوي ترين چسب بافتي جهان با تركيبي از فنّاوري نانو و چسب بافتي هوشمند با عنوان نانو گیو (nano give)، ساخت حداقل چهار داروي بيوتكنولوژي از جمله اريترو پولتين، آنها اينتروون، استرپتوكيناز، gcsf و اينترفون بتا در حالي انجام شد كه تعداد كل اين داروها در جهان حدود 35 تا چهل مورد بود و قبل از اين موفقيت، تكنولوژي آن، فقط در اختيار دو كشور قرار داشت؛ بنابراین این تولیدات نمونه هاي ديگري از موفقيت هاي كسب شده در اين بخش است. همچنين دستيابي به دانش كشت و انجماد سلول هاي بنيادين، كه تاكنون فقط در اختيار نُه كشور جهان بوده است، قرار گرفتن در رديف سه كشور توليدكنندۀ محصولات پزشكي بيوتكنولوژي، قرار گرفتن در رديف كشورهاي برتر پيوند قلب و قرنيه و كليه (قبل از انقلاب در مجموع فقط پنجاه مورد پيوند كليه در كشور انجام شد که پس از انقلاب این امر به بیش از هفده هزار مورد رسيده است)، كسب تجارب ارزشمند براي مقابله با بيماري هاي ناشي از عوامل شيميایي، از جمله موفقيت هاي بي نظير دانشمندان علوم پزشكي كشور به شمار مي رود. ظرفيت هاي انساني: پزشكان، مهم ترين عامل در مديريت تخصيص منابع بخش سلا مت محسوب مي شوند و سهمی اساسي در ميزان اثربخشي و كارآيي خدمات بهداشتي و درماني دارند. تعداد پزشكان در آستانۀ پيروزي انقلا ب اسلا مي (1356) 428/13 نفر بوده كه طي سال هاي 1356 تا 1380 حدود 5/5 برابر شده است.[16] بايد توجه کرد كه طي دهۀ 1350 تعداد بسیاري از پزشكان خارجي در ايران مشغول فعاليت بوده اند كه به تدريج هم زمان با افزايش ظرفيت پذيرش دانشگاه هاي علوم پزشكي و در نتيجه افزايش عرضۀ نيروي انساني، تعداد آنها كاهش يافته و طي سال هاي اخير به صفر رسيده است.[17] 8 ــ هوا ــ فضا و فنّاوری اطلاعات اولين ماهوارۀ بومي ايران، توسط پرتابگر صددرصد ساخت داخل، اوايل سال 1386 در مدار قرار گرفت. تكنولوژي ساخت و پرتاب ماهواره از جمله فنّاوري هاي فوق پيشرفته محسوب مي شود كه درحال حاضر در اختيار چند كشور معدود دنياست. دستيابي به اين تكنولوژي مدرن از جمله آمال و اهداف بسياري از كشورهاست كه ايران، با اتكا به نيروي متخصص و پژوهشگران و محققان تلاشگر و دلسوز خود، به آن نايل شده است. ورود ايران به كلوپ فضايي دليلي براي ارتقاي سطح دانش ايران در عرصۀ فضايي است. تصويب سند ملّي توسعۀ فضا، براي همگامي با سند چشم انداز توسعه، گامي بسيار بلند به منظور اعتلا و رشد علمي كشور محسوب مي شود. ما ساليان سال از عرصۀ فضا فاصله داشتيم و غايب اين ميدان بوديم، اما پس از انقلاب به تدريج اقداماتي در اين زمينه آغاز شد و در يك دهۀ گذشته، اين امر شتاب بي سابقه اي به خود گرفت؛ به گونه ای كه كارهاي پرارزشي طي اين مدت انجام شده است. ما، با طي مسيري ميان بر و ايجاد فرصت هاي دانش و فنّاوري در يك دهۀ اخير، خود را به چنان مرتبه اي رسانده ايم كه نام ایران در فهرست كشورهاي حاضر در فضا ثبت شده است. داستان پرتاب ماهواره به فضا در كشورمان از سال 1356 آغاز شد و اکنون حتي بعضى از كاركنانى كه دو دهۀ قبل ‏دوره هاى تخصصی را براى ماهوارۀ ايرانى گذرانده بودند بازنشسته شده اند. اين طرح پس از انقلاب، تا سال 1365 متوقف ماند، تا اينكه در اين سال، با وجود تحريم هاى اقتصادى، ايران موفق شد سه مدار را براى سه ‏ماهوارۀ خود ثبت كند. هم اكنون سه نقطۀ مداري بين المللي 26، 34 و 47 درجۀ شرقي در اتحاديۀ بين المللي ‏مخابرات (‏ITU‏) به نام ايران ثبت شده است و براساس برنامۀ چهارم توسعه، ايران بايد هرسال يک ماهواره ‏به فضا پرتاب کند. پس از پرتاب ماهوارۀ کاملاً ایرانی امید با موشک فضاپیمانی سفیر که سبب حیرت و شگفتی جهانیان گردید، ایران در موقعیت برتر منطقه ای قرار گرفت و در واقع نخستين كشور منطقه و شانزدهمين كشور‎ ‎جهان است كه راه هاى ورود به فضا و استفاده از آن را براى سهولت در ارتباطات آموخته‎ ‎است و به نوعي بايد گفت خبر دستاورد هاي هوافضاي كشور ممكن است سبب نگراني هاي بعضي از كشورها، به ویژه رژيم اشغالگر قدس، شود كه احتمال مي دهد ايران درصدد است از توانايي موشكي خود برای اهداف نظامی استفاده کند.[18] سند ملّي توسعۀ فضا: سند ملّی توسعۀ فضا يكي از اتفاقات كم نظير در عرصۀ توسعۀ دانش كشور است و با هدف مشخص كردن مسيرهاي توسعه، حضور در فضا براي كل كاربراني كه بايد از عرصۀ فضا براي اجرای وظايف و مأموريتشان در كشور استفاده كنند تصويب شده است. اين سند انتقال صوت، تصوير و اطلاعات با استفاده از ظرفيت فضا از طريق وزارت ارتباطات و فنّاوري اطلاعات و سازمان صداوسيما، كاربردهاي سنجش از راه دور، هواشناسي و ساير زمينه هاي استفاده از فضا را در دستور كار دارد و به دور از موازي كاري يا انجام دادن كارهاي تكراري برنامه ای كلان و درازمدت را دنبال مي كند. براساس سند چشم انداز، مي خواهيم کشور ما مقام اول علمي و فنّاوري را در منطقه داشته باشد و با توجه به اينكه بالاترين جايگاه و مرتبۀ فنّاوري درحال حاضر فضاست، هوا ــ فضا يكي از محورهاي تأكيدي در سياست هاي كلّي نظام محسوب می شود که رهبر معظم انقلاب آن را ابلاغ نموده است. دولت بايد برای حضور درعرصه هاي كلان و راهبردي برنامه ریزی كند و تصدي گري را به مردم واگذارد. بر همين اساس در سند ملّي توسعۀ فضايي كشور، فرصتي براي مشاركت بخش خصوصي در طرح هاي فضايي پيش بيني شده است. سند چشم انداز فرصتی است براي شكوفايي در عرصۀ ملّي و سند توسعۀ ملّي فضا، هماهنگ با آن، به منظور شكوفايي استعداد و ظرفيت هاي ملّي براي رسيدن به نظامی برتر و تأثيرگذار طراحی شده است. 9ــ انرژی هسته ای در ايران استفاده از انرژی هسته ای در دوران سلطنت محمدرضاشاه پهلوی مطرح شد و با ايجاد سازمان انرژی اتمی ايران طرح راکتور اتمی بوشهر و مشارکت مالی ايران در طرح های فنّاوری سوخت اتمی فرانسه آغاز گردید. در سال 1353.ش / 1974.م، سازمان انرژی اتمی ايران (A.F.O.I) تأسيس، و دکتر اعتماد به رياست آن منصوب شد. با پيروزی انقلاب اسلامی ايران در سال1357 اين مقوله متوقف شد. جنگ ايران و عراق به تغيير موضع کشورهای غربی، که مخالف اين انقلاب بودند، منجر شد و مساعدت آنها را برای تکميل اين طرح ناممکن ساخت. شرکت آلمانی کا.و.او، که پيمانکار اين طرح بود، هنگامی که فقط 15 درصد به تکميل آن باقی مانده بود، از ادامۀ کار سر باز زد. در بحبوحۀ جنگ ايران و عراق و کمبود شديد منابع نيرو در کشور، ايران با روی آوردن به اسپانيا و ژاپن کوشید طرح بوشهر را تکمیل کند که البته موفقيت آميز نبود، سپس قراردادی با روسيه برای کامل کردن کار نيروگاه بوشهر امضا شد که کار آن هنوز ادامه دارد و چند بار زمان پايان طرح به تعويق افتاده است. شایان ذکر است که ايران در سال 1958.م، به عضويت آژانس بين المللی انرژی اتمی (I.A.E.A) درآمد. ايران در سال 1968.م، پيمان عدم تکثير سلاح های هسته ای (N.P.T) را پذيرفت و در سال 1970.م، آن را در مجلس شورای ملّی به تصويب رساند. اگرچه ايران از ديدگاه قوانين آژانس بين المللی انرژی اتمی و همچنين از نظر پيمان نامۀ منع گسترش سلاح های هسته ای حق تحقيق و استفادۀ صلح آميز از فنّاوری هسته ای را دارد، کشورهای غربی به رهبری امريکا تلاش پيگيری را آغاز کرده‏اند که ايران را برای هميشه از هرگونه استفاده از فنّاوری انرژی هسته‏ای منع کنند، اما با وجود همۀ اين تلاش ها در آوريل 2006.م، ايران اعلام کرد که موفق شده است اورانيوم را به ميزان 5/3 درصد غنی سازد. نتيجه: با گذشت سه دهه از پيروزی انقلاب اسلامی و با توجه به تحريم های بين المللی امریکا عليه ايران، تلاش و همّت دانشمندان ايرانی به جهانيان و به ویژه کشورهای عربی حوزۀ خليج هميشگی فارس نشان داد که هر کشوری که به نيروهای بومی خود اتکا کند و آموزه های دينی و اسلامی را سر لوحۀ کارهای خود قرار دهد به جايگاه های رفيع علمی نائل خواهد آمد. تحريم های بين المللی، شايد سرعت پيشبرد اهداف علمی را کمی پايين آورد، سبب شد که تمامی اين پيشرفت ها صد درصد بومی و بدون کمک از هيچ کشور خارجی باشد. با تلاش و کوششی که غيورمردان ايرانی در عرصۀ جهاد علمی از خود نشان داده اند، در آينده ای نزدیک دور شاهد خواهيم بود که کشور عزيزمان در رتبه های بالای علمی قرار خواهد گرفت و از کشورهای پيشرو در علوم مختلف خواهد بود. پی نوشت ها [1]ــ روزنامه کیهان، 25 اردیبهشت 1387 [2]ــ همان جا. [3]ــ همان جا. [4]ــ روزنامه کیهان، 5 خرداد 1387 [5]ــ همان جا. [6]ــ پایگاه اطلاع رسانی دستاوردهای انقلاب اسلامی: www.dastavardha.com [7]ــ حداد عادل در بازديد از بيستمين نمايشگاه بين المللی کتاب تهران [8]ــ مصاحبه با بنيان گذار انتشارات مرواريد، روزنامه شرق، مرداد 1383 [9]ــ بيانات مقام معظم رهبری در ديدار با اعضای عالی شورای انقلاب فرهنگی، آذر 1368 برگرفته از سایت بیانات ایشان. [10]ــ همان جا. [11]ــ همان جا. [12]ــ مصاحبۀ خبرنگار صداوسيما پس از بازديد از دهمين نمايشگاه بين المللی کتاب تهران. [13]ــ www.spac.ir، ش 246 [14]ــ روزنامه اطلاعات، سه شنبه 23 بهمن 1386 [15]ــ همان جا. [16]ــ www.spac.ir، شنبه 5 مرداد 1387، ش 12275 [17]ــ همان جا. [18]ــ http://www.itiran.com/?type=article&id=9110