Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 162005
تاریخ انتشار : 3 تیر 1391 0:0
تعداد مشاهدات : 93

بر اساس شاخص تولید محصولات کشاورزی

ایران رتبه نخست تولید میوه در خاورمیانه و شمال آفریقا را دارد

وجود بافت های متنوع جغرافیایی با امکان کشت و برداشت انواع محصولات کشاورزی، موجب شده است تا ایران در شاخص تنوع تولیدات کشاورزی رتبه سوم جهان و در تولید میوه در خاورمیانه و شمال آفریقا رتبه نخست را کسب کند...
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دستاوردهای انقلاب اسلامی به نقل از خبرگزاری فارس: وجود بافت های متنوع جغرافیایی با امکان کشت و برداشت انواع محصولات کشاورزی، موجب شده است تا ایران در شاخص تنوع تولیدات کشاورزی رتبه سوم جهان و در تولید میوه در خاورمیانه و شمال آفریقا رتبه نخست را کسب کند. به گزارش فارس به نقل از تولید ایرانی، در نگاه نخست، تنوع و گونه گونی فرصت ها برای تولید هر محصولی، امکان ایجاد جایگاه تعیین کنندگی را در بازارهای جهانی و منطقه ای دارد و با توجه به افزایش قدرت انعطاف پذیری در تولید، امکان هرگونه دسیسه و تحریم بین المللی را سلب می کند. با این همه سئوال اینجاست که با وجود چنین ظرفیت های چشمگیری، چرا سرمایه‎ گذاری ها در بخش های مختلف اقتصادی از جمله کشاورزی در مقایسه با سایر بخش ها مانند انرژزی و نفت، آمار کم رقمی را نشان می دهد و به رغم این پتانسیل بسیار آینده ساز، ایران در معادلات جهانی هنوز به عنوان کشوری تک محصولی و متکی به نفت شناخته می شود؟ بررسی و تحلیل برخی آمارها در این زمینه شاید به ایجاد یک بستر مناسب برای درک موقعیت کنونی ایران در تولیدات کشاورزی و مطالعه راه ها و چاه های توسعه کشاورزی در کشور کمک کند. میزان تولیدات کشاورزی در کشور این شاخص در هر کشوری براساس واحد تن (هزار کیلوگرم) محاسبه می شود. در بیشتر مقایسه هایی که خبرگزاری ها یا نهادهای مرتبط انجام می دهند وضعیت کنونی تولید در ایران در مقایسه با سال های پیش از انقلاب سنجیده می شود در صورتی که راهبرد مدیریت آینده نگر به جای مفایسه با گذشته، نگاه به اهداف آینده را در اولویت قرار می دهد و بیش از آن که شادمان یا نگران از وضعیت مقایسه با گذشته باشد، نگاه مصمم و برنامه ریزی مهندسی شده دست یابی به اهداف آینده را سرلوحه تنظیم مناسبات خود قرار می دهد. بر این اساس شاخص تولید محصولات کشاورزی در سال گذشته(سال 1390) برابر با 107 میلیون تن بوده است که بنابر اهداف معین شده در سند چشم انداز بیست ساله کشور این رقم باید افزون بر 300 میلیون تن باشد. رسیدن به چنین هدفی نیازمند برنامه ریزی ها و سیاست‎گزاری‎های دقیق و زمان دار است بنابراین مدیریت این بخش حیاتی از اقتصاد کشور در سال تولید ملی، شاید مهم ترین ابزار تحقق اهداف استراتژیک در گفتمان ملی سازی تولید باشد. به طور کلی محصولات کشاورزی را می توان به صورت عمده به غذاها، الیاف، سوخت، مواد اولیه دارو تقسیم نمود. آنچه بیش از هر چیز دیگری در ایران با عنوان تولیدات کشاورزی شناخته می شود، عموما در گروه غذاها دسته بندی می شود در حالی که تولید محصولات کشاورزی گستره وسیع تر و با قدرت مانور بیشتری دارد. روشن است که نیاز بازارهای داخلی و جهانی به تولید برخی از اقلام تولیدات کشاورزی از جمله الیاف و سوخت های زیستی، اهمیت توجه به دیگر حوزه های کشاورزی را در اقتصادی ملی ایرانی بیشتر مبرهن می کند. با این همه، ایران به عنوان یکی از پر تنوع ترین جغرافیاهای جهان، هنوز در میان فهرست کشورهای تولیدکننده محصولات غذایی کشاورزی جایگاه ویژه ای ندارد. غلات و حبوبات به رغم کاهش تولید جهانی غلات، تولید غلات ایران در سال 2010 با افزایش 3.6 میلیون تنی نسبت به سال قبل از آن مواجه شد و به 19.5 میلیون تن رسید. گندم مهمترین غله تولیدی در ایران است. تولید گندم ایران در این سال با افزایش قابل توجه نسبت به سال قبل از آن به 13 میلیون تن رسید که 3.2 میلیون تن افزایش را نشان می دهد. بالاترین رقم تولید گندم ایران مربوط به سال 2007 با 15 میلیون تن است. سبزیجات ایران با داشتن رتبه پنجم تنوع اقلیمی در جهان، تولیدکننده و صادرکننده انواع سبزی و صیفی از قبیل خربزه، هندوانه، بادمجان، هویج، کلم، فلفل، کاهو، خیار، سیب زمینی، انواع سیر و سبزیجات است؛ به طوریکه در تولید خیار و خربزه در رتبه سوم جهان، در تولید هندوانه در رتبه چهارم قرار داشته و رتبه هفتم تولید گوجه فرنگی در جهان را به خود اختصاص داده است که با صادرات آن به کشورهای همسایه، کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج فارس سالانه بیش از 110 میلیون دلار ارزآوری برای کشورمان دارد. حدود چهار هزار هکتار گلخانه سبزی و صیفی در کشور وجود دارد که انواع محصولات از قبیل خیار، گوجه فرنگی، فلفل، بادمجان، طالبی، کاهو، لوبیا سبز، ریحان و ... در آن کشت می شود. از این میزان سه هزار و 420 هکتار مخصوص خیار، 126 هکتار تحت کشت گوجه فرنگی، 36 هکتار تحت کشت فلفل و 18 هکتار تحت کشت سایر محصولات قرار دارد. از گلخانه های موجود در کشور بیش از 652 هزار تن محصولات سبزی و صیفی برداشت می شود که خیار بالاترین میزان تولید را به خود اختصاص داده است و پس از آن گوجه فرنگی و فلفل در رده های بعدی قرار دارند. مناطق عمده تولید محصولات گلخانه ای جیرفت و کهنوج، اصفهان، تهران، یزد، سیستان و بلوچستان، سمنان هستند که عمدتا در ماه های آذر، دی، بهمن، اسفند، فروردین، اردیبهشت و خرداد به تولید می رسند. کشورمان با داشتن رتبه پنجم تنوع اقلیمی در جهان تولیدکننده و صادرکننده بسیار متنوع انواع و اقسام سبزی و صیفی از قبیل خربزه، هندوانه، بادمجان، هویج، انواع کلم، انواع فلفل، کاهو، خیار، سیب زمینی، انواع سیر و انواع سبزیجات است. به طوریکه در تولید خیار و خربزه در رتبه سوم جهان، در تولید هندوانه در رتبه چهارم، در تولید گوجه فرنگی در رتبه هفتم، در تولید سیب زمینی و سیر در رتبه سیزدهم جهان و در تولید کاهو در رتبه شانزدهم جهان قرار دارد. میوه ها ایران در تولید میوه در خاورمیانه و شمال آفریقا مقام اول را داراست، در سال گذشته بالغ بر 15 میلیون تن میوه تولید شده که در سال جاری این رقم به 7/16 میلیون تن خواهد رسید و تا پایان برنامه پنجم نیز به 20 میلیون تن افزایش خواهد یافت. سرانه تولید میوه در دنیا 80 کیلوگرم است و این رقم در کشور ما به 200 کیلوگرم می رسد. همچنین در سال های مختلف ایران رتبه هشتم تا دهم دنیا را در تولید میوه در اختیار دارد. ایران با سطح زیر کشت 244 هزار هکتاری خرما در دنیا مقام اول و از نظر تولید نیز با یک میلیون تن در رتبه دوم قرار دارد و سالانه 100 هزار تن از این محصول به خارج از کشور صادر می شود میزان تولید سرانه میوه در جهان ۸۵ کیلوگرم اما در ایران ۲۰۰ کیلوگرم است با این همه قیمت تمام شده رقبای خارجی و موقعیت آنها در بازار بنحوی است که عملاً کشوری نظیر امریکا با ۳٪جمعیت فعال در بخش کشاورزی توان تولید غذا برای سه قاره را دارد اما ما با حداقل ۲۷٪جمعیت فعال در بخش کشاورزی، بهره وری مناسبی نداریم. باید تأکید کرد که میزان ضایعات میوه در ایران بین ۱۵ تا ۳۲ درصد و همین رقم در بلژیک یک دهم درصد است. محصولات دامی و شیلاتی میزان تولید شیر در ایران از 4540 هزار تن در سال 1374 به حدود 5975 هزار تن در سال 1383 رسید که از این نظر در میان کشورهای جنوب غربی آسیا پس از ترکیه با 10478 هزار تن تولید قرار می گیرد. در سایر کشورهای منتخب جهان کشورهای روسیه ، آلمان ، فرانسه و چین به ترتیب با 1\31، 28 ، 25 و 5\22میلیون تن تولید در سال 1383 از تولیدکنندگان عمده محسوب می شوند. میزان کل تولید گوشت در ایران در فاصله سال های 1374 تا 1383 از حدود 1329 هزار تن به 1613 هزار تن افزایش یافت که در مقایسه با کشورهای منطقه آسیای جنوب غربی بیشترین میزان را داراست . در این منطقه ترکیه با تولید 6\1 میلیون تن گوشت از دیگر تولیدکنندگان عمده محسوب می شود. در بین سایر کشورهای منتخب جهان چین با تولید 8\70 میلیون تن در سال 1383 در صدر قرار می گیرد. تولید گوشت مرغ طی این دوره مورد بررسی رشد مناسبی داشته و از حدود 659 هزار تن به 840 هزار تن افزایش یافته که از این حیث همراه با ترکیه با تولید 6\954 هزار تن از تولیدکنندگان عمده گوشت مرغ است. در بین کشورهای منتخب جهان چین با 9\13 میلیون تن عملکرد بالاتری را در مقایسه با سایر کشورهای مورد بررسی در سال 1383 دارا است . میزان تولید تخم مرغ در ایران در فاصله سال های 1383 1374 از حدود 466 هزار تن به 585 هزار تن افزایش یافت . در بین کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا، ترکیه با 7\791 هزار تن مهم ترین تولیدکننده این محصول به حساب می آید. چین نیز با 1\28 میلیون تن تولید، بزرگترین تولیدکننده تخم مرغ در بین کشورهای منتخب مورد بررسی در سال 1383 است . محصولات شیلاتی شامل ماهی ، میگو و سایر آبزیان در ایران ، از 350 هزارتن در سال 1373 به حدود500 هزار تن در سال 1384 رسیده است . در مقایسه با سایر کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا، ایران به همراه ترکیه و پاکستان که تولید آنها در سال 1382 به ترتیب برابر 588 و 577 هزار تن است از تولیدکنندگان عمده محسوب می شوند. چین و امریکا به ترتیب با تولید 7\55 و 3\15 میلیون تن در سال 1383 از تولیدکنندگان مهم کشورهای منتخب هستند. الیاف نساجی در ایران سابقه چهار هزار اگر صنعت نساجی را به دو دسته تولید ماشین آلات و خطوط تولید نساجی و تولید کالای نهایی تقسیم بندی نمائیم ایران در زمینه تولید ماشین الات در حال حاضر توان و جایگاهی در جهان و حتی منطقه ندارد چرا که تولید ماشین الات نساجی و خطوط تولید در اختیار کشورهایی مانند آلمان ، ایتالیا و فرانسه ... است و در سالهای اخیر نیز به جهت عدم داشتن صرفه اقتصادی در اروپا کم کم در حال انتقال کشور هایی مانند ترکیه و چین است. در حال حاضر ایران در زمینه تولید الیاف پنبه دارای مشکلات زیادی است چرا که کشاورزان برای کاشت این محصول ارزشمند تمایل چندانی نشان نمی دهند. مهمترین ویژگی های یک پنبه خوب طول الیاف ، ظرافت الیاف و تمیزی الیاف است که پنبه ایران دارای طول الیاف نسبتا بلند و ظرافت خوبی است اما به دلیل استفاده از روش های سنتی و غیر مکانیزه برداشت غوزه های پنبه و مراحل جداکردن الیاف از دانه های پنبه، الیاف پنبه ایرانی شکستگی زیاد و طول نامناسبی پیدا می کند. هرچند دولت هر ساله طرح هایی را جهت اصلاح نژاد پنبه ایرانی و نزدیک کردن آن به الیاف مناسب پروسه نساجی اعلام می کند اما هنوز به دلیل عدم وجود عزم جدی در این زمینه به نتایج اثر بخشی دست نیافته اند. از طرفی عدم حمایت دولت از پنبه کاران آنها نیز کشت سایر اقلام کشاورزی را برای امرار معاش خود مناسب تر می بینند و این موجب شده تا هر ساله میزان سطح کشت پنبه در ایران و در نتیجه تولید الیاف پنبه کاهش یابد. در ایران مناطقی مانند گرگان و مغان برای کاشت پنیه بسیار مناسب است. این محصول یعنی پنبه یک محصول استراتژیک در دنیا محسوب می شود و اهمیت آن به قدری است که لقب طلای سفید را به خود گرفته . امروزه نساجان ایرانی پنبه مورد مصرف خود را از ازبکستان که یکی از بزرگترین و با کیفیت ترین پنبه های جهان را کشت و تولید می کند وارد می کنند. از دیگر الیاف که در ایران تولید می شود پشم است. مرغوب ترین پشم دنیا در استرالیا تولید می شود که دارای نژاد گوسفندان مرینوس می باشد و پشم آنها فوق العاده مرغوب و تمیز ، ظریف و دارای طول مناسب است اما پشمی که در ایران تولید می شود ظرافت بالایی ندارد اما برای تولید انواع فرش دستباف و کفپوش بسیار مناسب است و درصد بسیار زیادی از 70 هزار تن تولید سالانه پشم در ایران برای بافت 10 میلیون متر مربع فرش پشمی به کار میرود. چوب اصولاً برای تولید تخته لایه و روکش چوبی نیاز به گرده بینه درجه یک و دو است و عموماً کشورهائی که دارای منابع جنگلی غنی و مرغوب باشند، به دلیل آنکه دارای مزیت نسبی و رقابتی بیشتر ی در مقایسه با کشورهای دیگر هستند،در زمینه تولید این نوع اوراق چوبی دارای فعالیت را بیشتر دارند و در عوض کشورهائی که جنگل ها و منابع چوبی آنها از کیفیت کمتری برخوردار است،گرایش بیشتری به تولید برخی از انواع پانل های چوبی از قبیل تخته خرده چوب و یا تخته فیبر پیدا می کنند، که نیاز به مقطوعات چوبی کم ارزش از قبیل هیزم و کاتین بعنوان مواد اولیه دارد. در سال های اخیر جنگل های کشور بعنوان منبع اصلی مواد اولیه صنایع تخته لایه و روکش، تخریب شده و میزان برداشت چوب در آن به شدت کاهش یافته است، به طوری که میزان برداشت، تقریباً از 2.4 میلیون مترمکعب به 0.98 میلیون مترمکعب تقلیل یافته است. ضمن آنکه بیشترین میزان کاهش در زمینه مقطوعات چوبی مرغوب یعنی گرده بینه های درجه یک و دو بوده است. افزون بر این ممنوعیت واردات گرده بینه با پوست از سوی سازمان حفظ نباتات بعنوان معضل دیگری امکان تامین مواد اولیه را از طریق منابع خارجی نیز بشدت محدود کرده است. با توجه به موارد فوق در حال حاضر عرصه کار و فعالیت برای صنایع تخته لایه و روکش چوبی بسیار تنگ شده و ادامه فعالیت برای این واحدها بسیار مشکل است. لذا در شرایط موجود افق روشنی بمنظور توسعه این صنعت وجود نداشته و طرح صنعتی مهمی در زمینه صنایع روکش چوبی، تخته چندلایه متصور نیست. اگرچه در بخش آمار دستگاه های دولتی مربوط ( وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت جهاد کشاورزی ) اطلاعاتی جهت طرح های نامبرده وجود دارد اما این طرح ها عمدتاً از درصد پیشرفت فیزیکی ناچیزی برخوردار بوده و دارای ساختار کارگاهی هستند.. این صنایع در سالهای اخیر با مشکلات زیادی درخصوص تامین مواد اولیه چوبی مواجه بوده اند زیرا از یک طرف امکان واردات مواد اولیه به علت محدودیت های سازمان حفظ نباتات میسر نبوده و از طرفی میزان برداشت چوب از جنگل ها بدلایل حفاظتی کاهش یافته است، به رغم این تنگناها این صنایع در سال های اخیر از رشد تولید قابل توجهی برخوردار بوده و توانسته بخشی از نیاز صنایع مبلمان و مصنوعات چوبی را تامین نماید. واردات چوب خام جمع کل واردات چوب آلات خام به کشور در سال 1389 مقدار 487130 تن به ارزش 160626285 دلار بوده است که از نظر مقداری حدود 3.6% نسبت به سال 88 افزایش داشته و از نظر ارزش 1.8% افزایش نشان می دهد. این مطلب نشانگر آن است که قیمت چوب آلت خام وارداتی به کشور کاهش یافته است. از این مقدار واردات 97% به صورت الوار بوده است. داروها ایران با موقعیت خاص آب و هوایی، بیش از 7500 گونه گیاهی را در خود جای داده است که دو الی سه برابر پوشش گیاهی تمامی قاره اروپاست و پیش بینی می شود که بیش از 750 گونه دارویی در پوشش گیاهی ایران وجود داشته باشد. به رغم این توان بالقوه، سطح زیرکشت گیاهان دارویی مهم در ایران کمتر از 000/10 هکتار است و از حیث تنوع گونه های زیر کشت این رقم به حدود 40 گونه محدود می شود، در حالی که این رقم در کشور چین به حدود 200 گونه می رسد. از طرف دیگر تعداد کل داروهای گیاهی ثبت شده در کشور حدود 100 نوع است که کمتر از 4 درصد داروهای شیمیایی موجود در بازار را تشکیل می دهد، در حالی که این نسبت در کشورهای اروپایی به بیش از 35 درصد می رسد. گردش مالی گیاهان دارویی در سال 2000 بالغ بر 10 میلیارد دلار و فروش داروهای گیاهی در سال 2002 به حدود 30 میلیارد دلار رسیده است ولی سهم ایران از این تجارت بسیار ناچیز است، به طوری که مجموع صادرات گیاهان دارویی ایران در سال 1380 حدود 75 میلیون دلار بوده است که اگر زعفران را از آن مستثنی کنیم حدود 24 میلیون دلار ارزش تمامی اقلام صادراتی گیاهان دارویی بوده است که این رقم حدود 25/0 درصد تجارت جهانی گیاهان دارویی می باشد. تولید و فرآوری جهانی گیاهان دارویی و معطر در حال حاضر همچنان در اروپا و به خصوص فرانسه و تعدادی از کشورهای آسیایی متمرکز است، دیگر مناطق عمده تولیدکننده، کشورهای یوگسلاوی، بلغارستان، آلمان و مجارستان هستند و این در حالی است که بیشترین درصد گیاهان دارویی از طریق کشور آلمان مبادله می شود. تولید و فرآوری گیاهان دارویی و ادویه ای به تدریج به سمت بازار بزرگ تجارت آمریکای شمالی منتقل می شود، به طوری که در 5 سال گذشته، کانادا یکی از صادرکنندگان عمده اسانس اسپرمینت بوده است . پیش بینی می شود که با رشد بازار گیاهان دارویی تا سطح حداقل 30 میلیارد دلار، تجارت داروهای گیاهی تا سال 2013 به 300 میلیارد دلار برسد. سوخت های زیستی در حدود 100 سال آینده نفت و گاز دنیا به پایان می رسد اما ذغال سنگ تا هزار سال دیگر هم وجود دارد بنابراین مساله مهم در این میان حفظ محیط زیست و عمل کردن به تعهدات زیست محیطی ماست که باید با جدیت زیادی دنبال شود. امروزه از ذرت ، چغندر و غیره الکل و یا سوخت های زیستی ( بایودیزل ) تهیه می شود که معمولا تمام این سوخت ها از منابع خوراکی تهیه می شوند. کشور ما ایران، به جهت اینکه دارای اراضی غالبا نیمه خشک و خشک، منابع آبی محدودو همچنین بالا بودن نرخ تورم در محصولات غذایی است ظاهرا در شرایط مساعدی به سرنمی برد. درست است که ایران جزء 3 کشور برترتولیدکننده انرژ ی های فسیلی در دنیا به حساب می آید و نقش تعیین کننده ایران در این زمینه بر کسی پوشیده نیست اما این منابع تنها تا چند دهه دیگر می تواند نیازهای اساسی اقتصادی کشور را تامین کند و توجه به انرژی های نوین مانند سوخت های زیستی کمتر از توجه به نیروی هسته ای نیست وباید برای آن بسترهای لازم را مهیا کرد. برای نمونه سرانه مصرف میوه و سبزی در تهران در حالی 4 میلیون تن در سال می باشد که در حدود 4/ 1 میلیون تن ضایعات است و از این پتانسیل می توان برای تولید سوخت های زیستی استفاده کرد. در صورت حمایت کافی و مناسب دولت از فعالان و پژوهشگاه های سوخت پاک و زیستی در کشور، امکان تأمین بیش از 20 درصد نیاز سوختی در داخل فراهم است. نقاط قوت بخش کشاورزی در ایران مهمترین نقاط قوت بخش کشاورزی و منابع طبیعی شامل اقلیم های آب و هوایی متنوع ، منابع ژنتیکی متنوع گیاهی ، دامی و آبزیان ، منابع پایه تولید مناسب (آب و خاک )، ظرفیت های صادراتی و امکانات پژوهشی و خدماتی است . این عوامل سب شده است به رغم برخی کمبودها آن بخش علاوه بر تامین بخش عمده یی از نیازهای غذایی ، سهم قابل توجهی را در تامین اشتغال و صادرات غیرنفتی کشور ایفا کند. مقایسه وضعیت تولید محصولات عمده زراعی ایران با سایر کشورها نشان می دهد امکان بهبود عملکرد در واحد سطح و در نتیجه افزایش تولید و دستیابی به اهداف خودکفایی در محصولات اساسی وجود دارد. در خصوص محصولات باغی نیز با توجه به مزیت های موجود در کشور، در اغلب موارد شاهد عملکرد در واحد سح مناسب و بالاتر از میانگین جهانی بوده ایم بطوری که ایران از تولیدکنندگان عمده این محصولات در دنیا محسوب می شود. همچنین ظرفیت های مناسب و امکانات طبیعی و سرمایه گذاری های صورت گرفته سبب شده است ایران وضعیت قابل قبولی در تولیدات محصولات دامی و شیلاتی مانند شیر، گوشت و تخم مرغ ایفا کند. هرچند با توجه به اهداف توسعه بخش کشاورزی و منابع طبیعی ضروری است تمهیدهای لازم برای دستیابی به حد مناسب مصرف سرانه پروتیین دامی اتخاذ شود. مقایسه شاخصهای زیربنایی بخش کشاورزی نشان می دهد اراضی آبی در ایران همانند سایر کشورهای جنوب غربی آسیا در مقایسه با سایر کشورهای منتخب جهان بسیار بالاتر است . با این حال با توجه به وضعیت بارندگی در ایران تداوم روند توسعه اراضی زیر کشت آبی با استفاده از عملیات تجهیز ونوسازی و به کارگیری روش های نوین آبیاری نقش مهمی در بهبود بازده آبیاری و افزایش تولید خواهد داشت . بهبود مکانیزاسیون و به کارگیری تجهیزات و فناوری های نوین نیز تاثیر مثبتی در زمینه مدرنیزاسیون بخش کشاورزی و ارتقای بهره وری عوامل تولید دارد.