Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 163008
تاریخ انتشار : 19 مرداد 1391 0:0
تعداد مشاهدات : 208

موزه امام علی(ع)؛ نماد شكوفايی هنر اسلامی

رويا پوريايی
رويا پوريايی هنر ايرانيان در طول تاريخ، جايگاه خاصي درتاريخ تمدن وفرهنگ اسلامي داشته است. پس ازورود اسلام به ايران، هنرمنداني دراين مرزوبوم ظهورکردند که هنرهاي پيشين با همت والاي ايشان، ارتقاء و تداوم يافت. آنان مضامين مذهبي را بيش ازپيش دستمايه کارخود قراردادند و از خوشنويسي، نقاشي و تصويرسازي و معماري و ديگر مظاهر هنري، براي تبليغ وتقويت ارزش هاي والاي اسلامي بهره گرفتند. كه در اين ميان، مقام والاي حضرت علي (ع) ونقشي که درتکوين فرهنگ متعالي اسلامي دارد، جايگاه ويژه و پراهميتي درآثارهنري و به ويژه کتيبه ها دارد و يکي از زيباترين نمادها در هنراسلامي به شمار مي رود که جاي تامل و بررسي عميقي دارد. بر اين مبنا، مجموعه اي که در موزه هنري امام علي (ع) ارايه شده، منتخبي است از آثارتصويري، خطاطي و همچنين تعدادي مجسمه با مضمون هاي ديني ازهنرمندان معاصرکه به منظورآشنايي و پژوهش علاقه مندان با نمونه هايي ازهنرهاي معاصربا گرايش ديني و به ويژه با موضوع امام علي (ع)، به نمايش درآمده است و در بردارنده سبک ها، نگرش ها وگرايش هاي تجسمي است و تنوع نگاه و سلوک روحي هنرمندان ايراني و بينش خاص به مفاهيم معنوي و آموزه هاي اميرالمومنين، حضرت علي(ع)، زمينه سازآفرينش اين آثار ارزشمند هنري در فضاي هنر معاصر ايران بوده است. ‏ ‏ موزه هنري امام علي (ع) درسال 1379 يعني سالي که مشرف به دوعيد غديربود و سال امام علي (ع) نام گرفت، تاسيس شدو اساسنامه آن همزمان با روزجهاني موزه، 28 ارديبهشت ماه سال 1385 به تصويب سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران رسيد. ‏ *هدف از تاسيس موزه هنري امام علي (ع) اهداف و برنامه هاي موزه هنري امام علي(ع) شناسايي، گردآوري، ساماندهي، نگهداري و معرفي آثار هنرهاي تجسمي با گرايش هاي ديني و آثار هنرمندان موحد؛ انجام پژوهش هاي مربوط به هــنرهاي دينــي و آئيني؛ فراهم سازي محيطي مناسب براي انجام پژوهش هاي هنرديني؛ معرفي آثار هنري ازطريق برگزاري نمايشگاه هاي مختلف؛ گردآوري و طبقه بندي اطلاعات مربوط به آثار هنرهاي ديني در ايران و جهان و نيز برقراري ارتباط با ديگر مراکز همسان، به منظور فراهم سازي فعاليت در راستاي اهداف موزه را شامل مي شوند. موزه امام علي (ع) ازبخش هاي مختلفي تشکيل شده است. طبقه همکف اين موزه شامل نمايشگاه ادواري و مناسبتي، کتابخانه تخصصي، سالن اجتماعات و واحد اداري موزه است. بخش مياني موزه مجموعه آثار هنرهاي ديني، نقاشي (سنتي، قهوه خانه اي ومدرن)، گرافيک، نگارگري، نقاشي خط، خوشنويسي و هنرچاپ را دربر مي گيرد و آثار ارزنده اساتيد پيشکسوت نقاشي قهوه خانه اي مانند حسين قوللرآقاسي، محمد مدبر، عباس بلوکي فر، اسماعيل جلاير و حسن اسماعيل زاده در اين بخش به نمايش گذاشته شده است. در بخش فوقاني اين موزه نيز مجموعه آثار مفاخر هنر معاصر از جمله آثار استادان اميرخاني، مرحوم دکترجواد حميدي، پرويزتنا ولي، علي شيرازي، حسين خسروجردي و حميد عجمي به صورت دوره اي به معرض نمايش گذاشته مي شود. اين موزه همچنين داراي کارگاه مرمت آثار است که از ابتداي تاسيس موزه براي آن در نظرگرفته شده است و فعاليت هاي رسمي خود را ازسال 1389 درحوزه هاي احياء آثار آسيب ديده هنري و تاريخي موزه؛ ايجاد شناسنامه هاي حفاظتي و مرمتي براي هريک از آثارموزه و نيزکنترل و ايجاد شرايط مناسب حفاظتي براي آثار موزه- آغاز كرده است. بخش ديگر موزه کتابخانه تخصصي آن است که در فضايي به وسعت 150 متر مربع قرارگرفته است و داراي دو سالن مطالعه مجزا است. واحد پژوهشي از بخش هاي ديگر موزه است که انجام پژوهش وتحقيقات درزمينه هنرهاي ديني وبرگزاري نشست هاي تخصصي با هدف تحقق آرمان هاي ديني، اهداف و وظايف واحد پژوهشي موزه را شامل مي شود. بخش کافه گالري موزه نيزشامل برگزاري نمايشگاه هاي دوره اي و ارايه خدمات پذيرايي موزه است و درنهايت به بخش «سرسراي نور» مي رسيم که با ظرفيت 100 نفر، محل برگزاري همايش ها و نشست هاي پژوهشي و هنري و نقد و بررسي فيلم ها است. *هنرديني ‏ ‏ مهدي توکليان- مدير موزه هنري امام علي (ع) درمصاحبه با گزارشگرروزنامه اطلاعات هنرديني را اينگونه تعريف مي کند: هنرديني به هيچ عنوان به معناي قشريگري و تظاهر رياکارانه ديني نيست و اين هنر لزوما با واژگان ديني به وجود نمي آيد و نبايد تصورکرد که اين هنر حتما بايد يک داستان ديني را به تصوير بکشد يا از يک مقوله ديني صحبت کند، هنرديني آن است که بتواند معارفي را که همه اديان وبيش ازهمه دين مبين اسلام به نشرآن در ميان انسان ها همت گماشته اند و جان هاي پاکي در راه نشراين حقايق نثارشده است، نشردهد وجاودانه کند. هنرديني عدالت را درجامعه به صورت يک ارزش معرفي مي کند، ولو اينکه شما هيچ اسمي از دين و هيچ آيه اي از قرآن و هيچ حديثي در باب عدالت در خلال هنرتان نياوريد و. آن چه که درهنرديني مورد توجه قرار دارد، اين است که اين هنر در خدمت شهوت، خشونت، ابتذال و استحاله هويت انسان و جامعه قرار نگيرد. نتيجه اينکه هنرديني، هنري است که بتواند مجسم کننده و ارايه کننده آرمان هاي دين مبين اسلام- که البته برترين آرمان هاي اديان الهي است- باشد. اين آرمان ها همان هايي است که سعادت انسان، حقوق معنوي انسان، اعتلاي انسان، تقوا و پرهيزگاري انسان و عدالت جامعه انساني را تامين مي کند. ‏ *نقش هنر در معنويات ‏ مدير موزه هنري امام علي (ع) در خصوص نقش هنر در تقويت معنويات انسان مي گويد: هــنر به جهت اينکه يک زبان بين المللي است و نياز به ترجمه ندارد، از آن مي توان براي انتقال مفاهيم معنوي به ديگران به بهترين شکل ممکن استفاده کرد و به عبارت ديگر اين زبان بهترين وسيله براي انتقال مفاهيم ارزشي، ديني و معنوي به حساب مي آيد. *هدف ازتاسيس موزه امام علي (ع)‏ ‏ توکليان، هدف از تاسيس موزه امام علي (ع) را اشاعه فرهنگ و هنرديني و مذهبي به مردم و علاقه مندان مي داند و عنوان مي کند: رويكرد تاسيس اين موزه، هنر ديني ومعنويت است. بيشترکارهايي که ما هم اکنون درگنجينه موزه به نمايش گذاشته ايم، منتسب به اميرالمومنين حضرت علي (ع) است، كه از جمله اين آثار مي توان به آثار خوشنويسي اشاره کرد که از بهترين اساتيد معاصر خريداري شده است. تعداد قابل توجهي از اين تابلوهاي خوشنويسي اثراستاد حميدعجمي و به خط معلي است و بيشتر مضامين اين تابلوها نيز در مورد حضرت علي (ع) است. همچنين حدود 600 کار از استاد کرمعلي شيرازي درموزه وجود دارد که همگي کارهاي قرآني و ديني است. درطبقه سوم موزه نيزحدود 30 کارنقاشي از پيشکسوتان معاصر نقاشي ايران با مضمون حضرت علي(ع) به نمايش گذاشته شده است.‏ *انتقاد اززمان کارموزه مديرموزه هنري امام علي (ع) زمان تعيين شده براي بازديد ازموزه را مورد انتقاد قرارمي دهد و مي گويد: متاسفانه برخلاف ساير كشورها که موزه ها در روزهاي تعطيل برقرار هستند، اين موزه در روزهاي تعطيل و روزهاي مناسبتي خاص که کل ادارات و ارگــان هاي کشورفعاليت ندارند، تعطيل است و اين بزرگترين انتقاد به عملكرد اين موزه است چراکه مردم مي توانند با برنامه ريزي در روزهاي تعطيل براي پرکردن اوقات فراغتشان ازچنين مکاني که با بيش از2000 متر مربع فضا دريکي ازبهترين خيابان هاي تهران واقع شده است، استفاده و از آن ديدن کنند. ‏ *حوزه فعاليت هاي موزه توکليان در ارتباط با حوزه فعاليت هاي موزه هنري امام علي(ع) مي گويد: فعاليت هاي اين موزه در دوره هاي مختلف مديريتي تغييرکرده، ولي در اين دوره سعي شده است که در رويدادهاي مهم کشور مانندجايزه جهاني بيداري اسلامي حضور داشته باشد، کاري که تقريبا يک ماه پيش تمام شد و ما سعي کرديم آثار هنرمندان 59 کشور جهان را بر روي ديوارهاي موزه نصب کنيم. هدف ما اين است که درمناسبت هاي ملي- مذهبي بتوانيم از آثارگنجينه اي مناسب با موضوع دراين موزه استفاده کنيم و از اين نظر با رويدادهاي کشور هم جهت و هم سو باشيم. ‏ *تنها موزه هنرديني درخاورميانه مديرموزه هنري امام علي (ع) درپاسخ به اينکه آيا موزه هاي ديگري با مضمون هاي ديني درسطح کشوروجود دارد، عنوان مي کند: موزه اي با اين جامعيت که تمامي آثارآن رنگ وبوي ديني داشته باشد، درسطح خاورميانه وجود ندارد. موزه امام علي(ع) تنها موزه تخصصي دراين زمينه است و از اينرو آنچه که انحصاري باشد، قابل مقايسه نيست با اين حال موزه امام علي(ع) به نوبه خود مي تواند فعاليت هاي بيشتر و بهتري داشته باشد. ‏ وي همچنين درخصوص اينکه آيا موزه در هرکشوري مي تواند نماد فرهنگ آن کشور باشد، مي گويد: يکي ازآثار توسعه يافتگي هرکشور در حوزه فرهنگ و هنرآن کشور نمود پيدا مي کند و مسلما موزه که مکان نمايش آثار هنري و فرهنگي کشورهاست، نماينده فرهنگ و ميزان توسعه يافتگي آن ها نيز محسوب مي شود. توکليان در ارتباط با برنامه هاي آتي موزه امام علي(ع) بيان مي کند: تصميم گيرنده برنامه هاي آينده موزه تنها مديريت موزه نيست، يعني مجموعه اي بايد درباره آن تصميم بگيرند. با اين حال برنامه هايي را درحوزه هاي مختلف پيشنهاد داده ايم که اميدواريم با تدابيري که دوستانمان در ستاد سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران آغاز مي کنند، بتوانيم برنامه هاي موثري را درموزه امام علي (ع) اجرا کنيم. يکي از اين برنامه ها، فراخوان سومين همايش بين المللي اديان توحيدي است که هم اکنون درحال انجام برنامه ريزي هاي آن هستيم. برنامه ديگرمربوط به بخش مرمت موزه مي شود که در نظراست آثارگنجينه اي موزه مثل پرده هاي حماسي، درويشي، قهوه خانه اي ونقاشي به بهترين شکل ممکن مرمت شوند. کلام آخر اينکه اگر يک همت جدي در پيش گرفته شود، موزه امام علي(ع) مي تواند يکي از موزه هايي باشد که در تاريخ تشيع و اسلام بدرخشد و مبلغ هنرهاي اسلامي ايراني باشد. ‏ *انجمن مجسمه سازان ايران طاهرشيخ الحکمايي، مدير مسئول انجمن هنرمندان مجسمه سازايران و عضوهيات علمي دانشگاه تهران که يکي از آثارش در موزه امام علي (ع) به نمايش در آمده است، در مصاحبه با گزارشگرروزنامه اطلاعات در ارتباط با فعاليت هاي انجمن ياد شده مي گويد: هيات مديره انجمن که از 5 نفرعضو و يک بازرس تشکيل شده است، هر دو سال يک بار با تصميم اعضاي مجمع انتخاب مي شوند و به بررسي برنامه هاي انجمن مي پردازند. خوشبختانه انجمن هنرمندان مجسمه ساز در 15 سال گذشته و از زمان شکل گيري انجمن روندي رو به رشد داشته است. اين انجمن درسال هاي اوليه فعاليت هايش امکانات مکاني چنداني نداشت و اعضاي آن معدود بودند و فعاليت هاي آن نيزمحدود بود ولي در چند سال گذشته انجمن موفقيت هاي بسياري را به دست آورد، از جمله اينکه از نظرمکاني شرايط بهتري پيدا کرد و تعداد اعضاي آن به حدود 400 نفر رسيد. همچنين فعاليت هاي آن نيز گسترش يافت و نمايشگاه هاي داخلي و خارجي برگزار کرد و در سمپوزيوم ها وبينال ها نيز به معرفي و نمايش آثار اعضاي انجمن پرداخت. ‏ وي در خصوص فعاليت هاي مجسمه سازي در ايران مي گويد: فعاليت هايي که در عرصه مجسمه سازي در چند سال گذشته صورت گرفته با همکاري انجمن مجسمه سازان ايران، سازمان زيباسازي شهرداري تهران و وزارت فرهنـگ و ارشاد اسلامي بوده و در جهت رشد مجسمه سازي درکشور صورت گرفته است. بخشي از اين فعاليت ها به صورت بينال (دوسالانه هاي مجسمه سازي) بوده و همچنين فعاليت هاي نمايشگاهي که به صورت بين المللي برگزار شده است.‏ وي مي افزايد: تاکنون 4 سمپوزيوم با حمايت شهرداري تهران برگزار شده است، از جمله سمپوزيوم سنگ، سمپوزيوم آهن، سمپوزيوم ساخت سرديس شهدا ونيزبينال شهري که چندين دوره است برگزارمي شود. موزه و حفظ آثار *فرهنگي و هنري ‏شيخ الحکمايي در رابطه با نقش موزه درحفظ وحراست از آثارفرهنگي و هنري مي گويد: سابقه نگهداري آثار هنري در جامعه ما به صدها سال پيش مي رسد. ما در اماکن مذهبي و مقدسمان آثارشخصيت هاي بزرگ را گاهي براي حفظ وگاهي براي تبرک جستن، به کار مي برديم و از آن ها نگهداري مي کرديم. به عنوان نمونه، در زمان صفويه در مقبره شيخ صفي الدين اردبيلي در اردبيل چيني خانه اي طراحي شده بود که از آثار منحصربه فرد آن زمان به حساب مي آيد. در قرن حاضر نيز که موزه ها به صورت علمي و خاص طراحي شده اند و يکي ازضرورت هاي مهم جامعه بشري هستند، نقش خود را درحفظ آثار ارزشمند مذهبي و تاريخي به صورت پر رنگ تري ايفا مي کنند.‏ ‏وي مي افزايد: درقرن حاضر برخي از موزه ها به صورت تخصصي هم هستند که از جمله به موزه امام علي (ع) مي توان اشاره کرد. اين موزه از ارزش بالايي برخوردار است و بايد آثار باارزشي را از سراسر جهان اسلام فراهم آورد و درآن نگهداري کرد و در اين رابطه مي توان تأمين بخشي از اين آثاررا به هنرمندان طراز اول جهان سفارش داد. وقتي ما موزه اي به نام شخصيتي مانند حضرت علي (ع) داريم، بايد همه جوانب آن در بهترين حالت و آثارآن منحصر به فرد باشد. بدين منظور مي توان شورايي ازمتخصصان رشته هاي مختلف را تشکيل داد تا براي تصميم گيري هاي کلان، دورنماي وسيع وخوبي براي موزه امام علي(ع) طراحي شود و به اجرا درآيد. ‏ *فعاليت هاي تخصصي هنري مدير مسئول انجمن هنرمندان مجسمه ساز ايران در ارتباط با نقش موزه در ارتقاي فعاليت هاي تخصصي هنري اظهار مي دارد، اگرشرايط مناسب براي موزه فراهم شود، به طورطبيعي مي تواند نقش بسيار مهمي در ايجاد فضاي مناسب براي ارتقاي فعاليت هاي تخصصي هنري داشته باشد. اين فضا اگر وجود دارد، بايد توسعه يابد و اگر وجود ندارد، بايد به وجود آيد و نيز بايد يک شوراي فکرآفرين تشکيل داده شود تا دورنماي موزه را ببيند و برايش برنامه ريزي كند. ‏شيخ الحکمايي آن گاه بر آينده خوب مجسمه سازي درايران تاكيد مي كند و مي گويد: شاهد اين ادعا سمپوزيوم ها، بينال ها و نيزفروش آثارهنري داخلي و خارجي است که همگي اتفاقات خوبي است که براي هنرمندان و بخصوص مجسمه سازان كشورمان اميدوارکننده است. ضمن اينکه درسال هاي اخيرشهرداران خيلي خوب به حوزه مجسمه سازي توجه كرده اند و از اينرو مي توان آينده بسيار خوبي را براي اين هنر، پيش بيني کرد. * منبع: روزنامه اطلاعات، پنجشنبه 19 مرداد 1391