Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 163268
تاریخ انتشار : 4 شهریور 1391 0:0
تعداد مشاهدات : 151

جنبش غیرمتعهدها و دستاوردهای ایران

عارف اسماعیل زاده گیوی، كارشناس ارشد علوم سیاسی
عارف اسماعیل زاده گیوی، كارشناس ارشد علوم سیاسی اردبیل - شانزدهمین اجلاس سران كشورهای غیرمتعهدها در روزهای 9 و 10 شهریور 1391 (30 و 31 آگوست 2012) برای نخستین بار در تهران برگزار می شود. به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دستاوردهای انقلاب اسلامی به نقل از خبرنگار ایرنا، هر چند جنبش غیرمتعهدها در سال 1961 تاسیس شد، اما زمینه های مربوط به تشكیل آن به سال های پیش از آن بر می گردد، پس از جنگ جهانی دوم بلوك شرق به رهبری شوروی سابق و بلوك غرب به رهبری آمریكا به رقابت با یكدیگر پرداختند. در جریان این رقابت احساسات آزادیخواهی و استقلال طلبی در كشورهای جهان سوم كه قبل از جنگ آغاز شده بود شدت یافته و منجر به استقلال بسیاری از كشورها از استعمار كشورهای غربی شد. در این وضعیت جواهر لعل نهرو از هند ، جمال عبدالناصر از مصر ، مارشال تیتو از یوگسلاوی سابق ، احمد سوكارنو از اندونزی و قوام نكرومه از غنا به فكر ایجاد اتحادیه ای مستقل از كشورهای وابسته به بلوك های شرق و غرب را مطرح كردند. اعضای این اتحادیه باید متعهد می شدند كه پایگاه نظامی در اختیار قدرت های بزرگ قرار ندهند. اصول 10 گانه جنبش غیرمتعهدها كه در كنفرانس باندونگ در سال 1955 به تصویب رسید تلاش برای استقلال این جنبش را نشان می دهد. بر اساس اصول این جنبش حقوق بنیادین انسان ها ، حاكمیت و تمامیت ارضی كشورها ، حق ملت ها در دفاع از خود و تعهدات بین المللی محترم شمرده شده است. این اصول از كشورها می خواهد كه از مداخله در امور داخلی دیگر كشورها خودداری كنند، در تامین منافع قدرت های بزرگ مشاركت نكنند و از تهدید و تجاوز علیه تمامیت ارضی سایر كشورها اجتناب ورزند. همچنین بر پایه این اصول جنبش غیرمتعهدها خواستار برابری همه نژادها و حل منازعات از طریق مسالمت آمیز شده است. به دلیل آرمان های انقلابی و مخالف سلطه گری و نژاد پرستی جنبش غیر متعهدها خیلی سریع به بزرگترین نهاد بین المللی پس از سازمان ملل متحد تبدیل شد. در دوران جنگ سرد میان شوروی سابق و آمریكا جنبش غیرمتعهدها كوشید به عنوان اتحادیه ای كه وابستگی به هیچ یك از این دو ابرقدرت ندارد، ایفای نقش كند، البته بسیاری از كشورهای عضو این اتحادیه بین المللی گرایش هایی به این دو قدرت داشتند و به همین دلیل اختلافاتی در داخل غیرمتعهدها وجود داشت. با فروپاشی شوروی شرایط جدیدی بر جهان حاكم شد كه در آن آمریكا خود را بدون رقیب می دید. در چنین شرایطی وظایف و نقش های جدیدی به عهده جنبش غیرمتعهدها گذاشته شد كه یكی از مهم ترین آنها دفاع از حقوق و حاكمیت كشورهای غیرمتعهد در برابر تعدیات قدرت های بزرگ بویژه آمریكا است. همچنین مسوولیت جنبش در كمك به حل معضلاتی چون فقر ، فساد ، تبعیض نژادی ، قاچاق مواد مخدر و تجارت انسان در كشورهای عضو افزایش یافت. درحال حاضر 120 كشور جهان كه تقریبا بیش از دو سوم اعضای سازمان ملل متحد را تشكیل می دهند عضو جنبش غیرمتعهدها هستند كه شامل 53 كشور آفریقایی ، 40 كشور آسیایی ، 26 كشور آمریكای لاتین و كارائیب و نیز كشور بلاروس از اروپا است. همچنین 18 كشور و 10 سازمان عضو ناظر این جنبش هستند. سران كشورهای عضو جنبش هر سه سال یك بار در اجلاسی با همین نام گرد هم می آیند و تاكنون 15 نشست اعضای جنبش غیرمتعهدها در كشورهای مختلف جهان برگزار شده و قرار است در چند روز آینده شانزدهمین نشست این جنبش در تهران برگزار شود. لغو برگزاری هفتمین اجلاس سران در بغداد به دلیل تجاوز نظامی عراق به ایران و انتقال این اجلاس به دهلی نو از مهم ترین رویدادهای تاریخ این جنبش به حساب می آید. علاوه بر كشورها سازمان های مهم بین المللی مانند اتحادیه آفریقا ، سازمان كشورهای مشترك المنافع ، اتحادیه عرب ، سازمان همكاری اسلامی ، شورای جهانی صلح و سازمان ملل متحد نیز در جنبش غیرمتعهدها حضور دارند. ایران دراولین فرصت پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979 به عضویت این جنبش در آمد و تاكنون به عنوان یك عضو فعال در آن ایفای نقش كرده است. عضویت جمهوری اسلامی ایران در جنبش غیرمتعهدها ناشی از سیاست راهبردی ایران اسلامی مبنی بر مخالفت با سلطه طلبی قدرت های بزرگ ، همكاری با كشورهای مستقل ، نفی تبعیض نژادی و كمك به كشورهای تحت ستم است. برگزاری اجلاس وزرای خارجه جنبش غیرمتعهدها در تهران و اعلام آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای میزبانی همایش سران این اتحادیه بین المللی در سال 2012 حاكی از اهمیتی است كه ایران برای اهداف جنبش غیرمتعهدها قائل است. از اهمیت این جنبش برای كشورمان همین بس كه ایران در سال 1390 حجم تجارت غیرنفتی (صادرات و واردات) بالغ بر 43 میلیارد دلاری با اعضای جنبش غیرمتعهدها داشته است. در سال گذشته ایران بیش از 19.7 میلیارد دلار كالا به كشورهای عضو جنبش صادر كرد ، در حالی كه معادل 24.1 میلیارد دلار نیز از این كشورها واردات داشت. همچنین آمار نشان می دهد كه ایران در سال قبل با حدود 100 كشور عضو جنبش غیرمتعهدها تبادل تجاری داشته است. عراق، امارات ، هند ، افغانستان ، اندونزی ، پاكستان ، تركمنستان ، آذربایجان ، سوریه و فیلیپین بزرگترین بازارهای صادراتی ایران در بین اعضای جنبش محسوب می شوند. در عین حال امارات ، هند ، مالزی ، عمان ، تایلند ، پاكستان ، اندونزی ، عربستان ، ازبكستان و تركمنستان نیز اصلی ترین مبادی ورود كالا به ایران در بین اعضای جنبش غیرمتعهدها هستند. بر اساس آمار سهم تجارت ایران با كشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها از كل تجارتش در سال گذشته به حدود 40 درصد رسید. جالب اینجاست كه در بین اعضای ناظر جنبش غیرمتعهدها نام كشورهای مطرحی مانند چین ، روسیه ، برزیل ، قزاقستان ، آرژانتین ، مكزیك ، هلند ، صربستان و اوكراین نیز به چشم می خورد كه در صورت احتساب آمار مربوط به آنها حجم تجارت ایران با كشورهای غیرمتعهدها بسیار بیشتر هم می شود. به نظر می رسد با توجه به ظرفیت بالای جنبش غیرمتعهدها ، ایران می تواند از فرصت برگزاری نشست این جنبش در تهران استفاده كرده و ضمن افزایش حجم تبادلات تجاری خود با كشورهای این جنبش همكاری های اقتصادی و صنعتی خود را نیز با این كشورها افزایش دهد. باید توجه داشت كه جنبش غیرمتعهدها پس از مجمع عمومی سازمان ملل بیشترین اعضا را از كشورهای جهان در خود جای داده و از ظرفیت های فراوان سیاسی و اقتصادی برای كشورهای عضو برخوردار است ، از این رو ریاست ایران بر این جنبش می تواند دستاوردهای بسیاری را به دنبال داشته باشد. با توجه به اهمیت این نشست و فرصت طلایی آن این سووال مطرح می شود كه آیا ایران واقعاً می تواند از تصمیمات این اجلاس در سیاست خارجی خود و برای دور زدن تحریم ها موفقیتی حاصل كند یا نه؟ البته این سازمان در طول فعالیت خود حمایت های ویژه ای از كشورمان داشته است ، این سازمان تاكنون از سال 2008 تا آخرین بار در آوریل 2012 شش بار خطاب به آژانس انرژی هسته ای ، برنامه هسته ای ایران را صلح آمیز خوانده و از حق كشورمان برای دستیابی به فن آوری هسته ای دفاع كرده است. مسوولان سیاست خارجی كشورمان نیز می توانند از این نشست در پی جلب حمایت كشورهای غیرمتعهد از پرونده هسته ای خود در سازمان ملل برآیند. هدایت غیرمتعهدها از سوی ایران بیش از هر چیز دیگر می تواند نمادی برای دفاع از حقوق هسته ای جمهوری اسلامی باشد. ایران همچنین می تواند از این نشست فشار بر برنامه های اتمی اسرائیل را افزایش دهد چرا كه این جنبش از پیشنهاد سازمان ملل برای ایجاد خاورمیانه عاری از سلاح اتمی استقبال كرده است. از سویی دیگر ریاست جنبش غیرمتعهدها شرایط ویژه ای را برای ایران در عرصه جهانی فراهم می كند و ایران می تواند بحران های منطقه ای بویژه سوریه را به فراخور سیاست های خود مدیریت و ثبات بیشتری را در منطقه ایجاد كند. ایران می تواند این جنبش را به مانع بزرگی در مقابل روند یك جانبه گرایی غرب تبدیل كند و بدیهی است این امر اتحاد و همبستگی در عرصه بین الملل را بدنبال خواهد داشت. تقویت رابطه ایران در زمینه های مختلف اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی با بیش از 120 كشور جهان در برهه می تواند از دیگر دستاوردهای كشورمان و مسایل ناشی از تحریم ها و تلاش های دشمنان برای انزوای ایران اسلامی را نیز به حاشیه براند. بنابراین در این سه سال كه تهران ریاست این جنبش را بر عهده خواهد داشت ، مسوولیتی سنگین به عهده دستگاه دیپلماسی كشورمان گذاشته می شود كه بتواند توان بالقوه غیرمتعهدها را برای مشاركت فعال و اثرگذار در معادلات جهانی به فعلیت رسانده و تاثیر این جنبش را در صحنه بین الملل افزایش داده و با برنامه مدون نقش محوری و سازنده خود را به بهترین نحو اجرا كند. *منبع: خبرگزاری ایرنا، شنبه 4 شهریور 1391