Index
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 165173
تاریخ انتشار : 29 آبان 1391 0:0
تعداد بازدید : 90

نگاهی به بازار50 ميليارد دلاری فرآورده های نفتی ايران

صنعت پالايش نفت ايران امسال در حالي يکصدمين سال حيات خود را جشن مي گيرد که پس از فراز و فرودهاي فراوان در طول اين مدت اکنون در آستانه آغاز يک دوره جديد در ادامه حيات خود است؛ رنسانسي که در سال هاي آينده ايران را به يکي از بازيگران اصلي در بازار فرآورده هاي نفتي منطقه تبديل خواهد کرد. به گزارش شانا، ايرانيان با تجربه يکصد سال در صنعت پالايش نفت به خوبي ثابت کرده اند پالايشگران قابلي هستند که مي توانند عرضه فرآورده هاي نفتي باکيفيت را به صورت منظم و مستمر تا يک قرن ديگر براي مشتريان آتي خود تضمين کنند. در نظرخواهي از مديران شرکت هاي پالايش نفت خام آمريکا، سه فاکتور درجه پيچيدگي، نزديکي به محل تامين نفت و ظرفيت پالايشگاه، از مهم ترين عوامل سودآوري پالايشگاه ها برشمرده شده است در کنار اين سه عامل، عوامل ديگري از جمله نوع نفت خام خوراک (شور، شيرين، سبک، سنگين)، موقعيت جغرافيايي (نزديکي به عرضه محصولات)، روش و هزينه هاي انتقال خوراک (کشتي، خط لوله) و راندمان در سودآوري پالايشگاه ها موثر است. جمهوري اسلامي ايران در مطالعه طرح جامع پالايشگاه ها و تعيين Master Plan براي هر پالايشگاه، اهدافي مانند بهينه سازي الگوي پالايش، کاهش توليد محصولات کم ارزش مثل نفت کوره، افزايش توليد محصولات با ارزش مانند بنزين موتور، کيفي سازي فرآورده هاي نفتي برابر استاندارد يورو 5، کاهش مصرف انرژي در فرآيندهاي پالايشي، کاهش ضايعات پالايشي و اصلاح سيستم هاي کنترل و ساختار نيروي انساني و اقتصادي کردن عمليات پالايشگاه ها را مورد توجه قرار داده است. با لحاظ کردن امکان دسترسي به انواع خوراک پالايشي از قبيل نفت خام هاي سبک و سنگين توليدي شرکت هاي مناطق نفت خيز جنوب ،مرکزي و فلات قاره، نفت خام هاي شيرين کشورهاي حوزه درياي خزر (در قالب اجراي توسعه برنامه سوآپ) و ميعانات گازي پارس جنوبي و از سوي ديگر نزديکي به بازارهاي مصرف رو به رشدي مانند افغانستان و پاکستان، پالايشگاه هاي موجود و آتي ايران داراي يک مزيت نسبي خواهند بود که مي توان بر اساس آن سودآوري قابل قبول سرمايه گذاري در اين بخش را با ضريب اطمينان بالا تضمين کرد. بر پايه برنامه ريزي هاي وزارت نفت تا پايان برنامه پنجم توسعه (سال 2015 ميلادي) ظرفيت پالايشي ايران به روزانه 2 ميليون 380 هزار بشکه و تا افق چشم انداز 1404 (سال 2027 ميلادي) به 3 ميليون و 300 هزار بشکه در روز خواهد رسيد؛ اين در حالي است که به دليل حاشيه سود پايين صنعت پالايش در ساير نقاط دنيا تعدادي از پالايشگاه ها در دنيا ورشکسته شده و تنها در آمريکا سوددهي پايين صنعت پالايش سبب شده است که با وجود نياز فزاينده آمريکا به واردات فرآورده هاي نفتي در سال هاي گذشته، آخرين پالايشگاه ساخته شده در اين کشور مربوط به سال 1976 باشد. از سال 1982 تا 2010 تعداد پالايشگاه هاي آمريکا با 51 درصد کاهش روبه رو بوده و از 301 واحد به 148 واحد رسيده است؛ در همين دوره زماني تعداد پالايشگاه هاي فعال اين کشور هم 46 درصد کاهش داشته و از 254 واحد به 137 واحد رسيده است؛ اين در حالي است که در اين مدت ظرفيت پالايشگاه هاي آمريکا تقريبا تغييري نداشته و تنها يک درصد افت داشته است که اين تغييرنکردن ظرفيت پالايشي با وجود کاهش تعداد پالايشگاه هاي فعال با اتخاذ راهبرد ادغام و افزايش ظرفيت و بهينه سازي پالايشگاه هاي موجود حاصل شده است. برخي صاحب نظران صنعت پالايش نفت جهان پيش بيني مي کنند که به دليل قديمي بودن پالايشگاه هاي آمريکا همچنين دشواري سازگار شدن آنها با استانداردها و قوانين زيست محيطي، تعداد زيادي از پالايشگاه هاي کوچک آمريکا در سال هاي آتي از دور خارج شود و اين مسئله با در نظر گرفتن احتمال رشد مصرف فرآورده موجب رونق گرفتن مجدد اين بازار در سال هاي آتي خواهد شد. *صنعت پالايش در ايران شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي ايران هفدهم اسفند 1370 در وزارت نفت تاسيس و فعاليت هاي رسمي آن از سال 1371 آغاز شد؛ اين شرکت به عنوان يکي از چهار شرکت اصلي وزارت نفت داراي 12 شرکت فرعي شامل 9 پالايشگاه است و ماموريت هاي خود را با بهره گيري از خدمات بيش از 20 هزار نفر نيروي انساني به انجام مي رساند. تا پيش از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1357 شش پالايشگاه در کشور ساخته و به بهره برداري رسيده بود که بيشتر توليدات آنها مصارف سوختي داشت و پس از پيروزي انقلاب 3 پالايشگاه ديگر در کشور به بهره برداري رسيد. در مجموع 9 پالايشگاه کنوني ايران عبارتند از: شرکت پالايش نفت آبادان : پالايشگاه آبادان به عنوان نخستين پالايشگاه نفت خاورميانه و ايران پس از تاسيس در سال 1288 فعاليت هاي خود را به طور رسمي از سال 1291 آغاز کرد و هم اکنون با دارا بودن 350 هزار بشکه ظرفيت روزانه اسمي و حدود 400 هزار بشکه ظرفيت روزانه عملياتي، بزرگ ترين پالايشگاه فعال ايران است. نفت خام هاي اهواز - آسماري، سنگين صادراتي و منطقه مرکزي دارخوين، خوراک اصلي پالايشگاه آبادان به شمار مي رود و فعاليت 19 واحد توليدي از جمله 9 واحد تقطير و واحدهاي تفکيک گازمايع، کاهش گرانروي، تبديل کاتاليستي بنزين و بازيافت گوگرد، توليد روزانه 9 ميليون و 138 هزار ليتر بنزين را در اين پالايشگاه امکان پذير مي کند. شرکت پالايش نفت تهران (شهيدتندگويان) :اين شرکت دو پالايشگاه شمالي و جنوبي دارد؛ به گونه اي که پس از تاسيس در فاصله سال هاي 1344 تا 1347 پالايشگاه جنوبي آن در سال 1348 و پالايشگاه شمالي در سال 1352 به بهره برداري رسيده است. ظرفيت روزانه اسمي اين پالايشگاه 220 هزار بشکه و ظرفيت عملياتي آن 242 هزار بشکه در روز برآورد مي شود. نفت خام سبک اهواز -آسماري، نفت خام مارون - شادگان و نفت خام آسياي ميانه، اصلي ترين خوراک پالايشگاه تهران را تشکيل مي دهد. شرکت پالايش نفت کرمانشاه : اين شرکت که در سال 1347 تاسيس شده و سه سال بعد به بهره برداري رسيده است، 25 هزار بشکه ظرفيت اسمي روزانه دارد و خوراک آن با دريافت نفت خام ميدان هاي نفت شهر، سرکان و مالکوه و نفت خام اهواز - آسماري تامين مي شود؛ ظرفيت عملياتي اين پالايشگاه هم حدود 24 هزار بشکه در روز برآورد شده است. شرکت پالايش نفت شيراز:پس از بهره برداري از اين شرکت در سال 1352 ظرفيت هاي اسمي و عملياتي آن به ترتيب به 40 هزار و 52 هزار بشکه در روز رسيد. نفت خام سنگين گچساران و ميعانات گازي حوزه دالان، به عنوان خوراک واحدهاي توليدي اين پالايشگاه به کار مي رود.شرکت پالايش نفت لاوان :اين شرکت يک سال پس از تاسيس در سال 1354 به بهره برداري رسيد و ظرفيت اسمي کنوني آن حدود 20 هزار بشکه در روز برآورد مي شود؛ ظرفيت عملياتي اين پالايشگاه 28 هزار بشکه در روز اعلام شده است و نفت خام مورد نياز آن به عنوان خوراک، از ميدان هاي دريايي سلمان، رشادت، بلال و رسالت تامين مي شود. شرکت پالايش نفت تبريز:اين شرکت در سال 1357 به بهره برداري رسيده است و هم اکنون ظرفيت اسمي 110 هزار بشکه در روز را دارد؛ ظرفيت عملياتي آن حدود 110 هزار بشکه در روز اعلام شده است و نفت خام اهواز - آسماري و نفت خام آسياي ميانه، به عنوان خوراک موردنياز براي فعاليت واحدهاي توليدي اين پالايشگاه استفاده مي شوند. شرکت پالايش نفت اصفهان :پس از پيروزي انقلاب اسلامي، بهره برداري از پالايشگاه در آستانه راه اندازي اصفهان در دستور کار قرار گرفت و سرانجام در سال 1358 به عنوان جديدترين پالايشگاه کشور وارد مدار توليد شد. ظرفيت اسمي اين پالايشگاه، حدود 200 هزار بشکه و ظرفيت عملياتي آن 376 هزار بشکه در روز در سال 1388 اعلام شده است که با استفاده از نفت خام مارون - شادگان، مورد استفاده قرار مي گيرد.فعاليت هاي اين شرکت با استفاده از واحدهاي تقطير نفت خام، گرانروي، تصفيه هيدروژني، گاز مايع، هيدروژن، نيتروژن، بازيافت گوگرد، آب ترش و تصفيه آمين، گاز سوخت و کاستيک انجام مي شود. شرکت پالايش نفت شازند اراک (امام خميني (ره)) :اين شرکت در فاصله سال هاي 1368 تا 1371 تاسيس و بهره برداري از آن در سال 1372 آغاز شد. ظرفيت اسمي روزانه 150 هزار بشکه اي اين پالايشگاه با دريافت نفت خام اهواز - آسماري به عنوان خوراک، مورد استفاده قرار مي گيرد. ظرفيت عملياتي آن هم در سال 1389 بيش از 181 هزار بشکه در روز اعلام شده است که با بهره گيري از بيش از 12 واحد توليدي محقق مي شود. شرکت پالايش نفت بندرعباس:فعاليت هاي اين شرکت پس از تاسيس در فاصله سال هاي 1371 تا 1375 و بهره برداري از آن در سال 1376 به ظرفيت اسمي 320 هزار بشکه در روز شروع شدو به ظرفيت عملياتي روزانه 320 هزار بشکه در سال 1389 دست يافت. نفت خام هاي سنگين و ميعانات گازي، اصلي ترين خوراک اين پالايشگاه به شمار مي رود.تغيير فرآيندهاي پالايشگاه هاي موجود با توجه به ممنوعيت هاي قانوني مجلس شوراي اسلامي براي سرمايه گذاري دولتي در ساخت و توسعه پالايشگاه هاي جديد در برنامه سوم و چهارم توسعه و استقبال نکردن بخش خصوصي براي سرمايه گذاري در اين زمينه و از سوي ديگر رشد شديد مصرف بنزين، از سال 1378 ايران مجبور به واردات بنزين شد که اين موضوع تا سال 1386 همه ساله با رشد 10 تا 12 درصدي همراه بود، به نحوي که در سال 1386 ميزان واردات بنزين ايران تا روزانه 24 ميليون ليتر افزايش يافت. اين موضوع سبب شد تا از سال 1383 شرکت ملي پالايش و پخش طرح نوسازي و بهينه سازي فرآيندهاي پالايشي در پالايشگاه هاي موجود را با هدف افزايش توليد فرآورده هاي سبک و با ارزش وهمچنين ساخت پالايشگاه هاي جديد به ويژه پالايشگاه ميعانات گازي ستاره خليج فارس را تهيه کند. قرارداد طرح هاي بنزين سازي پالايشگاه هاي تهران، اراک، تبريز، آبادان، لاوان، بندرعباس و اصفهان هم در سال 1385 منعقد شده و از سال گذشته تاکنون طرح هاي آبادان، اراک و تهران به بهره برداري رسيده است؛ امسال هم طرح هاي بنزين سازي تبريز و لاوان افتتاح مي شود و طرح هاي بنزين سازي بندرعباس و اصفهان سال آينده به توليد مي رسد. به گفته عليرضا ضيغمي مديرعامل شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي، امسال در مجموع 40 ميليون ليتر از بنزين توليدي کشور با استاندارد يورو 4 و يورو 5 و 28 ميليون ليتر با استانداردهاي کنوني پالايش و پخش توليد مي شود که به اين ترتيب بدون ساخت پالايشگاه جديد، ايران موفق شده است ضمن تامين تمام نيازهاي داخلي امکان صدور انواع فرآورده هاي نفتي با استانداردهاي اروپايي را به دست آورد و در عين حال با افزايش درجه پيچيدگي پالايشگاه هاي موجود هم حاشيه سود آنها را افزايش دهد. *طـرح هاي احداث پالايشگاه هاي جديد گام اصلي صنعت پالايش ايران براي توسعه و حضور در بازارهاي منطقه اي و بين المللي با اجراي برنامه توسعه هفت پالايشگاه جديد برداشته مي شود. بر اساس اين برنامه، ايران با ساخت هفت پالايشگاه با ظرفيت مجموع يک ميليون و 560 هزار بشکه و با تنوع خوراک شامل ميعانات گازي (480 هزار بشکه)، نفت خام هاي فوق سنگين و سنگين (480 هزار بشکه) نفت خام هاي سبک و شيرين (600 هزار بشکه) تا سال 1404 مجموع ظرفيت پالايشي خود را به بيش از 3 ميليون و 300 هزار بشکه در روز مي رساند که معادل 3 درصد ظرفيت پالايشي جهان خواهد بود. در کنار اين طرح ها، ايران دست کم مشارکت در چهار طرح سرمايه گذاري خارجي براي احداث چهار پالايشگاه را هم در دست بررسي دارد که بر اساس آن تامين بخشي از خوراک آنها در حدود 500 هزار بشکه (380 هزار بشکه نفت خام سنگين و فوق سنگين و 120 هزار بشکه ميعانات گازي) را به عهده خواهد داشت. هفت طرح جديد پالايشي ايران شامل طرح احداث پالايشگاه جديد تبريز (شهريار) با ظرفيت 150 هزاربشکه در روز با کيفيت محصولات در سطح استاندارد Euro-5، طرح احداث پالايشگاه جديد نفت خام بسيار سنگين بندرعباس (پالايشگاه هرمز) براي تصفيه نفت خام بسيارسنگين ايران (20=API) بـا ظرفيت 300 هـزار بشکه در روز، طرح احداث پالايشگاه جديد نفت خام بسيار سنگين آبادان (پالايشگاه خوزستان) براي تصفيه نفت خام بسيار سنگين ايران (20= API) با ظرفيت 180هزار بشکه در روز، طرح احداث پالايشگاه جديد ميعانات گازي بندرعباس (پالايشگاه خليج فارس) با طراحي و احداث سه رديف پالايشگاه هريک به ظرفيت 120 هزار بشکه در روز ودرمجموع 360 هزار بشکه در روز با استفاده از ميعانات گازي توليد شده در بندرعسلويه، طرح احداث پالايشگاه جديد ميعانات گازي شيراز (پالايشگاه پارس) به ظرفيت 120 هزار بشکه در روز با استفاده از ميعانات گازي توليد شده در بندر عسلويه، طرح احداث پالايشگاه جديد کاسپين به ظرفيت 300 هزار بشکه در روز در استان گلستان و طرح احداث پالايشگاه جديد کرمانشاه (پالايشگاه آناهيتا) به ظرفيت 150 هزار بشکه در روز است. به گفته عليرضا ضيغمي معاون وزير نفت در امور پالايش و پخش، توسعه صنايع پالايشي تا پايان برنامه چشم انداز، به بيش از 47 ميليارد و 500 ميليون دلار سرمايه گذاري نياز دارد که بخشي از آن معادل 26 ميليارد دلار بايد تا پايان برنامه پنجم توسعه انجام شود. سرمايه گذاري در ساخت پالايشگاه ها جدا از تامين نيازهاي داخلي و فراهم کردن امکان صادرات فرآورده، آثار مثبت اقتصادي ديگري هم در پي خواهد داشت. اشتغال زايي در دوران ساخت، ايجاد بازار کار براي سازندگان داخلي، توسعه پژوهش هاي کاربردي و بومي کردن فناوري، امکان استفاده از فناوري هاي بومي شده مانند ايزومريزاسيون، توليد کاتاليست هاي پالايشي، توسعه تجارت فرآورده هاي نفتي با استفاده از توان بخش خصوصي، تامين خوراک مجتمع هاي پتروشيمي مبتني بر خوراک پالايشگاهي و توسعه صنايع پايين دستي مرتبط با آن و مواردي از اين دست، از جمله اين آثار خواهد بود. معاون وزير نفت در امور پالايش و پخش اعلام کرده است که تنها در سال گذشته از محل صادرات فرآورده هاي مازاد پالايشگاهي کشور بيش از 9 ميليارد دلار درآمد ايجاد شده است و بر اين اساس مي توان خوشبين بود که در صورت اجراي برنامه هاي مديريت مصرف سوخت در داخل کشور و حفظ توان صادراتي فرآورده هاي نفتي معادل يک سوم ظرفيت پالايشي در سال 1404 اين درآمد را به 45 تا 50 ميليارد دلار در سال افزايش داد. شبکه اطلاع رساني نفت و انرژي (شانا) * منبع: روزنامه اطلاعات، دوشنبه 29 آبان 1391