Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 165896
تاریخ انتشار : 4 دی 1391 0:0
تعداد مشاهدات : 110

گزارشی از مراكز تخصصی حوزه علميه قم (بخش اول)

مركز تخصصي كلام اسلامي (1) *روند تأسيس مراكز تخصصي حوزوي پيروزي انقلاب اسلامي، سرآغاز تحولات اجتماعي، سياسي، فرهنگي و فكري گوناگون در مقياس ملي و جهاني بود كه علاوه بر آثار شگرفي كه در لايه هاي اجتماعي و سياسي پيرامون خود برجاي نهاد، بسياري از مراكز علمي را نيز با وضعيتي جديد مواجه ساخت، يكي از مراكزي كه از امواج اين تغييرات به شدت متأثر شد، حوزه هاي علوم ديني بودند كه به دنبال وقوع اين حادثه بزرگ به يكباره خود را با انبوهي از مطالبات نوِ ديني در داخل و خارج كشور روبرو ديدند؛ وجود چنين مطالبات گسترده اي از يكسو و پيشرفت و پيچيدگي روزافزون علوم انساني، كه علوم ديني را متأثر مي ساخت از سوي ديگر، و راهبرد كارآمد تخصصي كردن رشته ها و گرايشات علوم، كه از مدتها قبل در مراكز علمي ديگر آغازشده و تأثيرات شگرفي بر پيشرفت و توسعه علوم داشت، همه و همه زمينه تقويت ايده تخصصي كردن علوم اسلامي و آموزش هاي مربوط به آنها را، كه از سال هاي قبل توسط بزرگاني چون شهيد مطهري مطرح شده بود، ايجادنمود و روند عملياتي شدن اين ايده شكل جدي تري به خودگرفت تا جايي كه به دنبال موافقت شوراي مديريت وقت حوزه علميه قم در سال 1369، دو مركز تخصصي علوم اسلامي در قم راه اندازي شدندكه عبارت بودند از مركز تخصصي كلام، تحت اشراف آيت الله سبحاني و مركز تفسير و علوم قرآن، با اشراف آيت الله مكارم شيرازي. علاوه بر اين دو مركز در سال 1370 نيز با تأكيدات مقام معظم رهبري مبني بر لزوم توجه ويژه حوزه هاي علميه بر مسأله تبليغ، تأسيس مدرسه اي تخصصي به نام"مدرسه تبليغ"نيز در دستور كار قرار گرفت كه بعدها به مجموعه حوزه هاي علميه سفيران هدايت تبديل شد. به همين ترتيب تعداد مراكز تخصصي حوزه تا سال 1376 با تأسيس"مركز تخصصي حقوق و قضاي اسلامي" افزايش يافته و به چهار مركز رسيد. با گذشت زمان و پيشرفت روزافزون علوم حوزوي و استقبال طلاب از مراكز تخصصي، تأسيس يا موافقت با تأسيس مراكز ديگري در دستور كار شوراي عالي حوزههاي علميه قرار گرفت به گونه اي كه تعداد مراكز تخصصي فعال در شهر قم هم اكنون به 12 مركز افزايش يافته كه عبارتند از: مركز تخصصي كلام اسلامي (1370)، مركز تخصصي تفسير و علوم قرآن (1370)، مركز تخصصي حقوق و قضاي اسلامي (1376)، مركز تخصصي تبليغ (سفيران هدايت)، (1378)، مركز تخصصي امامت و مهدويت (1380)، مركز تخصصي تاريخ اسلام (1381)، مركز تخصصي مذاهب اسلامي (1381)، مركز تخصصي علوم حديث (1382)، مركز تخصصي نهج البلاغه (1382)، مركز تخصصي فلسفه اسلامي (1382)، مركز تخصصي تربيت مدرس (1384) و مركز تخصصي شيعه شناسي (1387). علاوه بر شهرمقدس قم، در چند شهر ديگر كشور از جمله تهران، اصفهان، شيراز، آمل و بابل نيز مراكز تخصصي راه اندازي شده و تعداد ديگري نيز در حال راه اندازي يا طي مراحل تصويب هستند. از آنجا كه راه اندازي اين مراكز يكي از دستاوردهاي بزرگ حوزه در دو دهه اخير بوده است، معرفي و تبيين عملكرد آنها جهت بازتاب بخشي از پيشرفت هاي حوزه هاي علميه در سالهاي اخير، ضروري به نظر مي رسد تا مردم شريف ايران با اين مراكز آشنا شده و در جريان نتايج رويكرد تخصصي سازي آموزش علوم حوزوي در دو دهه اخير قرار بگيرند: 1- مركز تخصصي كلام اسلامي علم كلام از ديرباز مورد عنايت و توجه زعماء و بزرگان حوزههاي علميه بوده است تا آنجا كه از اين علم به" فقه اكبر" تعبير نموده و به عنوان يكي از رشته هاي اصلي علوم حوزوي مورد اهتمام ايشان بوده است. اين توجه ويژه، ريشه در رهنمودهاي قرآن كريم و سيره اهل بيت عصمت و طهارت "عليهم السلام" دارد چراكه دعوت از طريق حكمت و موعظه حسنه و جدال احسن از سفارشات قرآن كريم بوده و امامان معصوم عليهم السلام، نيز در دامان خود متكلميني چون هشام بن حكم، هشام بن سالم و مومن الطاق و... را تربيت نموده اند. اهتمام امامان معصوم(ع) به تربيت شاگرداني اينچنين تا بدانجا بوده است كه اين بزرگواران، منطق و شيوه استدلال آنها را در دفاع از مكتب تشيع، از صدهزار شمشيرزن بالاتر ميدانستند. با توجه به جايگاه ويژه علم كلام در معارف ديني و اهتمام زعماء حوزه به آن و با عنايت به هجوم بي امان و انبوه شبهات كلامي جديد در دهه هاي اخير، ضرورت تأسيس مركز تخصصي كلام از سوي بزرگان حوزه احساس گرديد و در پي تصويب شوراي مديريت حوزه علميه قم در سال 1369، مركز تخصصي كلام اسلامي از سال 1370 شمسي تحت اشراف حضرت آيت الله جعفر سبحاني در مؤسسه امام صادق (ع) آغاز به فعاليت نمود و از آن تاريخ با استفاده از اساتيد مجرب، گامهاي مؤثري در زمينه آموزش علم كلام در سطح حوزه هاي علميه، برداشته شده است. *اهداف راه ندازي مركز تخصصي علم كلام به منظور آموزش عميق وگسترده عقايد اسلامي به طلاب علوم ديني، تأسيس گرديده است. هدف اصلي تأسيس اين مركز، بالا بردن سطح علمي طلاب مستعد و علاقه مند در زمينه عقايد و كلام است تا در نهايت فارغ التحصيلان اين رشته علاوه بر دستيابي به مدارج عالي در اين دانش اصيل ديني، بتوانند پاسخگوي نيازهاي علمي و فرهنگي جامعه در قلمرو مسائل اعتقادي باشند. *مقاطع تحصيلي اين مركز تا سال 1379 دوره هاي آموزشي خود را تنها در مقطع سطح چهار(دكترا) برگزار ميكرد. شرط ورود به تحصيل در اين مقطع اتمام سطوح عالي و گذراندن دو سال درس خارج بود كه داوطلبان واجد اين شرايط، پس از شركت در آزمون كتبي و مصاحبه علمي گزينش شده و به مدت چهار سال مشغول به تحصيل شده و پس از پايان چهار سال و تدوين پايان نامه سطح چهار، به اخذ مدرك علمي سطح چهار (دكترا) نايل مي آمدند. اما پس از سال 1379، به دنبال تصويب و ابلاغ آيين نامه آموزشي رشته هاي تخصصي درسه مقطع سطح دو(كارشناسي)، سطح سه (كارشناسي ارشد) و سطح چهار(دكترا) و تقليل مدت تحصيل در هر يك از مقاطع يادشده به سه سال، مركز تخصصي كلام اسلامي اقدام به پذيرش طلاب از مقاطع سطح يك و دو حوزه نمود. الف) مقطع سطح دو (كارشناسي) طلاب علاقه مند به تحصيل در مقطع سطح دو كلام، پس از گذراندن سطح يك حوزه، از طريق آزمون كتبي و مصاحبه علمي پذيرش ميشوند و پس از گذراندن واحدهاي درسي مربوط و تدوين تحقيق پاياني به اخذ مدرك علمي سطح دو (كارشناسي) نايل ميشوند. بر اين اساس، اولين دوره سطح دو با 50 نفر دانش پژوه در سال تحصيلي 80-79 آغاز شد. ضمنا تاكنون (سال تحصيلي 92-91) دوازده دوره آموزشي در اين مقطع برگزار شده است كه دانش پژوهانِ نه دوره آن فارغ التحصيل شده اند و سه دوره آن نيز در حال برگزاري است. تعداد دانش پژوهانِ در حال تحصيل در مقطع سطح دو، 72 دانش پژوه مي باشند و 312 دانش آموخته نيز موفق به اتمام تحصيل و اخذ مدرك سطح دو كلام اسلامي شده اند. ب) مقطع سطح سه (كارشناسي ارشد) طلاب پس از گذراندن سطح دوي دوره عمومي حوزه و يا گذراندن دوره كارشناسي در يكي از رشته هاي تخصصي ديگر، از طريق آزمون ورودي كتبي و مصاحبه علمي براي اين مقطع جذب و پذيرش ميشوند و پس از گذراندن واحدهاي درسي تعيين شده و ارائه پايان نامه سطح سه به اخذ مدرك علمي سطح سه(كارشناسي ارشد) موفق مي گردند. مركز كلام اسلامي اولين دوره سطح سه خود را در سال 1379 با پذيرش 25 طلبه آغاز نمود. از سال 1379 تا سال 1391، دوازده دوره آموزشي در اين مقطع برگزار شده است كه دانش پژوهان نه دوره آن فارغ التحصيل شده و دانش پژوهان سه دوره آن نيز مشغول به تحصيل هستند. مركز تخصصي كلام در حال حاضر در مقطع سطح سه، 237 دانش آموخته و 117 دانش پژوه مشغول به تحصيل دارد. لازم به ذكر است شش گرايش براي اين سطح پيش بيني شده كه عبارتند از: 1.كلام تحليلي تطبيقي 2. كلام جديد و فلسفه دين 3. امامت و مهدويت 4. اديان 5. مذاهب كلامي 6. وهابيت شناسي البته هم اكنون تنها دو گرايش كلام تطبيقي و مذاهب كلامي و وهابيت برگزار مي گردد. ج) مقطع سطح چهار (دكترا) طلاب و فضلاي حوزههاي علميه، با داشتن مدرك سطح سه حوزه در رشته كلام و ديگر رشتهه اي همسو، از طريق آزمون كتبي و مصاحبه علمي جهت تحصيل در اين مقطع جذب و پذيرش مي شوند و پس از طي دوره آموزشي و ارائه پايان نامه به اخذ مدرك علمي سطح چهار (دكترا) نائل ميگردند. مركز تخصصي علم كلام طي مدت فعاليت خود موفق به برگزاري نه دوره تحصيلي (از سال 1370 تا 1379) در مقطع سطح چهار شد كه در خلال آن، 385 نفر فارغ التحصيل شدند. در سال 1389 با بازنگري اساسي در برنامه‎هاي آموزشي اين مقطع مجدداً اقدام به پذيرش دانش پژوه شد و هماكنون دو دوره به تعداد 14 نفر مشغول به تحصيل در اين مقطع مي باشند. نكته قابل توجه در مقاطع سه گانه اين است كه بخشي از واحدهاي درسي در طول تحصيل به صورت پژوهش(تحقيق مستقل و مكمل) ارائه ميشود. به طوري كه در مقطع تحصيلي سطح دو تعداد واحدهاي پژوهشي 20%، در مقطع سطح سه 40% و در مقطع سطح چهار 50% كل واحدهاي ارائه شده را تشكيل ميدهد. *عملكرد پژوهشي مركز تخصصي علم كلام از بدو تأسيس، بخشي از واحدهاي درسي خود را به صورت پژوهش ارائه داده است و اين رويه همچنان ادامه داشته، تا اينكه از سال تحصيلي 81-80 جهت سامان دهي بيشتر امر پژوهش و ارتقاء كمي و كيفي آن، بخش پژوهش به"معاونت پژوهش" ارتقاء پيداكرد. پس از شكل گيري اين معاونت تحول و پيشرفت قابل توجهي در عرصه پژوهش صورت گرفت. هم اكنون تحقيقات دانش پژوهان در چهار مقطع تحقيقات مكمل (حوزه درس)، مستقل (تحقيق تابستاني)، تحقيق پاياني (ويژه سطح دو) و پايان نامه (ويژه سطوح 3و4) تدوين و ارايه مي گردد؛ به اين ترتيب دانش پژوهان موظف هستند در هر سال، سه تا چهار تحقيق ارايه دهند. كليه تحقيقات ارايه شده در اين مركز توسط اساتيد مجرب و تحت ضوابط و معيارهاي دقيق پژوهشي، مورد ارزيابي قرار گرفته و از صاحبان تحقيقات برتر تقدير به عمل مي آيد، ضمنا برخي از اين تحقيقات در مجلات علمي از جمله مجله علمي پژوهشي كلام اسلامي و دانشنامه كلام اسلامي منتشر مي شود. لازم به ذكر است كه با تمهيدات به عمل آمده سالانه حدود پانزده هزار صفحه كار پژوهشي، توسط دانش پژوهان مركز در رشته ها و گرايشات كلام قديم و جديد، فلسفه اسلامي، فلسفه غرب، منطق قديم و جديد، معرفت شناسي، اديان و فرق و... به نگارش در مي آيد. مركز تخصصي كلام جهت پشتيباني از فعاليتهاي پژوهشي فعاليت هاي مختلفي را انجام داده و مي دهد كه عبارتند از: 1) ارائه مشورتهاي علمي لازم به دانش پژوهان توسط اساتيد و شوراي پژوهش. 2)برگزاري دوره هاي آموزش روش تحقيق به صورت كارگاهي. 3) تهيه كتابنامه موضوعات پژوهشي جهت آشنايي دانش پژوهان با موضوعات گوناگون پژوهشي. 4) تشكيل و تجهيزكتابخانه مركز با افزون بر هفت هزار نسخه كتاب در حوزه كلام، فلسفه(غرب و اسلامي)، شناخت اديان، فرق و مذاهب و اصول عقائد به صورت قفسه باز 5) ايجاد سالن پژوهش رايانه اي، مجهز به انواع نرم افزارهاي علمي 6) دسترسي پژوهشگران و دانش پژوهان به اينترنت پرسرعت جهت بهره مندي از آخرين دستاوردهاي علمي *فعاليتهاي علمي و فرهنگي واحد فرهنگي اين مركز در سال تحصيلي 85- 84 شروع به فعاليت نموده و برنامه هاي مختلفي در راستاي ايجاد نشاط فكري و روحي دانش پژوهان برگزار كرده است كه مهم ترين اين برنامه ها موارد ذيل مي باشند: الف) برگزاري همه ساله اردوي علمي- فرهنگي جهت آشنايي با اديان رسمي در ايران و آشنايي با برخي فرقه هاي اسلامي در اين خصوص چندين اردوي علمي با حضور دانش پژوهان در شهر اصفهان برگزار گرديده است كه در اين اردوها برنامه هايي چون آشنائي و بازديد از اماكن مذهبي، ديدار با شخصيتهاي مذهبي يهودي، مسيحي و زرتشتي، آشنايي با صوفيه و بازديد از آثار آنان، بازديد از آثار و اماكن تاريخي اسلامي و ديدار با برخي شخصيتها صورت گرفته است. ب) برگزاري نشستها و همايشهاي علمي معاونت آموزش مركز تاكنون نشستها و همايشهاي علمي متعدد، با موضوعات مختلف، برگزار كرده است كه برخي از آنها عبارتند از: 1)همايش آشنائي و بررسي سند چشم انداز بيست ساله كشور با عنايت به بخش فرهنگي آن / ارديبهشت 86 2)همايش آشنايي با خرده فرهنگها (رپ، متال و....)/ارديبهشت 86 3) همايش ريشه هاي انحراف وهابيت در شناخت شيعه و راهكارهاي بحث و مناظره با آنان / اسفند 86/ 4) همايش راهكارهاي مقابله با وهابيت/دي 86 5) همايش بررسي فرقه هاي معنويت گرا (اوشو و....)/ فروردين 87 6)همايش واكاوي جريان سنت گرايي با تأكيد بر انديشه هاي دكتر حسين نصر/ ارديبهشت 87 7) همايش بايسته هاي علمي و اخلاقي طلاب/ بهمن 86 8) همايش بزرگداشت مقام استاد شهيد مطهري ارديبهشت 89/ 9) همايش بررسي شبهات جديد عصمت (نقد سخنان مجتهد شبستري)/ اسفند 87 10) همايش جريان شناسي روحانيت معاصر/ مهر 87 11) همايش روش شناسي پاسخ به شبهات اهل سنت (آبان تا اسفند /87 (6 جلسه) 12) همايش مشاوره كاربردي و ارتباط موثر با جوانان/ اسفند 87 13) همايش ريشه انحراف در وهابيت/ آبان 86 14) همايش بررسي و نقد عرفان هاي نو ظهور / آبان 89 15) همايش بررسي ونقد جريان شيطان پرستي/ ارديبهشت 89 16) نشست بايكي ازمستبصرين اهل سنت/ارديبهشت 89/ 17) همايش نقش بارورهاي ديني در بيداري اسلامي /آذر ماه 90 18) همايش سلفي گري معاصر (با تأكيد بر مسائل روز عربستان) آذر ماه 91 *اساتيد مركز بيش از 50 نفر از برجسته ترين اساتيد در حوزه مباحث كلامي به تدريس در اين مركز اشتغال دارند. تعداد قابل توجهي از اين اساتيد، از فارغ التحصيلان همين مركز مي باشند كه هم اكنون علاوه بر اين مركز با ديگر مؤسسات آموزشي و پژوهشي نيز همكاري مي كنند. امكانات آموزشي و پژوهشي مركز مركز تخصصي كلام از فضاي كالبديِ (زيربنا) 1200 تا 1300 متر مربع و فضاي آموزشي بيش از 500 متر مربع برخوردار ميباشد. اين مركز به جهت فضاي آموزشي در ميان مراكز تخصصي فعال در شهر قم رتبه نخست را داراست، همچنين فضاي كتابخانه اي 150 متري و سالن كنفرانس 200 مترمربعي نيز از ديگر فضاهاي مفيد مركز تخصصي كلام ميباشد. *انجمن فارغ التحصيلي مركز تخصصي كلام در يكي از جديدترين برنامههاي خود، اقدام به تأسيس انجمن فارغ التحصيلان نموده است. در مرحله اول تأسيس اين انجمن، كليه فارغ التحصيلان سطوح دو، سه و چهار اين مركز، جهت برقراري ارتباط بهتر با انجمن، پس از ورود به صفحه شخصي خود در سايت مركز كلام و تكميل مشخصات خود به عضويت انجمن در خواهند آمد. يكي از برنامه هاي اصلي مركز تخصصي كلام، گسترش فعاليتهاي انجمن فارغ التحصيلان جهت شناسايي و برقراري ارتباط با دانش آموختگان ميباشد. *آثار علمي و پژوهشي الف) مجله علمي پژوهشي كلام اسلامي مركز كلام اسلامي در كنار فعاليتهاي علمي و آموزشي خود، اقدام به انتشار مجله اي علمي پژوهشي با عنوان "كلام اسلامي" نموده است. مجله تخصصي كلام اسلامي، فصلنامه‏اي علمي در زمينه علم كلام و عقايد است كه تاكنون مدت بيست ويك سال از فعاليت آن مي گذرد. ب) دانشنامه كلام اسلامي دانشنامه كلام اسلامي دانشنامه اي است تخصصي كه به تبيين و تحقيق مفاهيم، مسائل و مدخلهاي كلامي مي پردازد و هدف از تدوين آن، ارائه اطلاعات اصيل و موثّق در عرصه مسائل كلامي به عموم علاقه مندان، به ويژه پژوهشگران بحثهاي كلامي، است. اين دانشنامه كار جدي خود را از سال 1382، زير نظر آيت الله سبحاني و با مديرت علمي حجت الاسلام والمسلمين علي ربّاني گلپايگاني شروع كرد. اولين گام علمي در اين راستا، شناسايي مدخلهاي كلامي بود كه حدود صد مدخل اصلي براي اين امر شناسايي شد؛ اين فرآيند هم اكنون با دقت و شتاب بيشتري ادامه دارد، به طوري كه تاكنون همه مدخلهاي اصلي، ضمني و نمايه دانشنامه شناسايي شده و از ميان آنها تقريباً سه هزار مدخل كلامي به تصويب رسيده است. پيش بيني مي شود دانشنامه كلام اسلامي با تدوين همه مدخلها، در قالب پنج مجلد به صورت وزيري به اتمام برسد. نخستين جلد از اين دانشنامه، كه مشتمل بر يكصد مدخل اصلي و يكصد و بيست مدخل ضمني است، در تاريخ پنجم اسفندماه 1387، در تالار انديشه پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي رونمايي شد. *برنامه هاي آينده در صورت فراهم شدن امكانات لازم برنامه هاي مختلفي جهت ارتقاء سطح علمي، آموزشي، پژوهشي و... مركز پيش بيني شده است؛ مهم ترين اين برنامه ها عبارتند از: 1. جذب اساتيد برجسته به عنوان اعضاي هيأت علمي 2. تبديل مركز آموزشي به مركزآموزشي-پژوهشي 3. تقويت انجمن فارغ التحصيلان و ارتباط علمي مركز با ايشان 4. ارتقاء كيفي مجله تخصصي كلام 5. حضور مؤثر در جامعه علمي از طريق شركت در همايشها و نشستهاي كشوري 6. استفاده از جديدترين ابزارهاي آموزشي و پژوهشي 7. توسعه برنامه هاي آموزشي از طريق دايركردن گرايشهاي مختلف در حوزه علم كلام 8. راه اندازي سايت علمي و پژوهشي مركز (سايت فعلي جنبه اطلاع رساني دارد). * به دنبال موافقت شوراي مديريت وقت حوزه علميه قم در سال 1369، دو مركز تخصصي علوم اسلامي در قم راه اندازي شدندكه عبارت بودند از مركز تخصصي كلام، و مركز تفسير و علوم قرآن * با گذشت زمان و پيشرفت روزافزون علوم حوزوي و استقبال طلاب از مراكز تخصصي، تأسيس مراكز بيشتري در دستور كار شوراي عالي حوزه هاي علميه قرار گرفت به گونه اي كه تعداد مراكز تخصصي فعال در شهر قم هم اكنون به 12 مركز افزايش يافته است * مركز تخصصي كلام هم اكنون درسه مقطع سطح دو(كارشناسي)، سطح سه (كارشناسي ارشد) و سطح چهار(دكترا) اقدام به پذيرش دانش پژوه مي نمايد. ادامه دارد... * منبع: روزنامه جمهوری اسلامی، دوشنبه 4 دی 1391