Index
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 169007
تاریخ انتشار : 9 تیر 1392 0:0
تعداد بازدید : 205

تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان لبنان با تأکید بر جنبش حزب الله (بخش اول)

پس از انقلاب اسلامی، شیعیان لبنان با حمایت مستقیم از سوی یک کشور انقلابی و مصمم که در پی صدور آرمان های انقلاب بود، درصدد برآمدند تا موقعیت سیاسی اجتماعی خود را در جامعه لبنان ارتقا دهند. چکیده انقلاب اسلامی ایران به عنوان نقطه آغاز خیزش بیداری اسلامی در نیمه دوم قرن بیستم، نویدبخش دوره جدیدی از ظهور اسلام بود که سایر ملت های اسلامی از جمله شیعیان لبنان را به تکاپو وادشته و شیعیان این کشور و به خصوص جنبش حزب الله، به برکت انقلاب اسلامی، به تدریج نقش فزاینده ای را در تحولات سیاسی اجتماعی ایفا کرده اند.انقلاب اسلامی ایران با تأثیرگذاری در عرصه فرهنگی (تقویت هویت شیعی)، سیاسی (سهم بیشتر در قدرت) و اجتماعی (بهینه شدن وضعیت شهروندی)، سهم بسزایی در رشد و پیشرفت و انجام اقدامات سیاسی ـ اجتماعی و کسب موفقیت های شیعیان لبنان به خصوص جنبش حزب الله داشته است. واژگان کلیدی: انقلاب اسلامی ایران، شیعیان لبنان، جنبش حزب الله. مقدمه انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از رخداد های بزرگ قرن بیستم، در شرایطی به وقوع پیوست که کمتر کسی آن را در شرایط انقلابی تصور می کرد؛ زیرا برآوردهای ناشی از وضعیت جهانی در دوران دوقطبی و حمایت قدرت های خارجی از نظام حاکم بر ایران، بیانگر آن بود که تحولات ایران در دهه1350 به ثبات نسبی ختم می شود. پس از پیروزی انقلاب، اسلام انقلابی در تقابل با غرب و شرق قرار گرفته و علی رغم فشارهای شدید نظام بین الملل و سایر دولت های منطقه، در سطوح جهانی و منطقه ای تأثیرگذار بوده است. انقلاب اسلامی با تجدید حیات قدرت سیاسی اسلام، به چند قرن خمودگی و انحطاط تمدن اسلامی خاتمه داده و موجب بروز نوعی احیاگری اسلامی بر پایه بازگشت به ایدئولوژی و مکتب اسلام شد. با اتخاذ اسلام به عنوان هدف و ابزار مبارزه از سوی انقلابیون ایران، برخی از جنبش ها و سازمان های سیاسی و مبارزاتی در عرصه ناسیونالیسم، کمونیسم و لیبرالیسم، رنگ باخته و توان اثرگذاری خود را از دست دادند. به دنبال گسترش موج اسلام گرایی و ظهور گروه ها و جنبش های سیاسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، توجه اندیشمندان به سوی تفکر در مورد جریانات اسلامی گرایش یافته و بحث هایی در این زمینه شکل گرفت. بیشتر مباحث نظری در قالب گفتمان نوگرایی یا تقابل سنت و تجدد بود، تا بتواند عوامل گسترش موج گرایش سیاسی ـ مذهبی را در میان جنبش های اسلامی کشف کند. آنچه در میان این مباحث کمتر به چشم می خورد، توجه به بحث هایی پیرامون علل توجه اسلام گرایان به ویژه تشیع به اقدامات جمعی و عوامل مؤثر در شکل دادن به آن است. لذا برای یافتن مدل مناسب برای تحلیل این واقعیات، باید سراغ نظریات رفته تا بتوان تحلیل مناسبی از رفتارها و اقدام جمعی مسلمانان ارائه داد.برای شناخت علل این اقدامات باید به شناخت انگیزه ها و علل و عوامل پیوستن به گروه های اسلامی برای انجام اقدام جمعی و جهت گیری های سیاسی توسط انقلابیون ایران و جنبش هایی از قبیل جنبش حزب الله در لبنان پرداخته شود، تا بتوان تحلیل مناسبی از موفقیت های آنان ارائه دهیم. دامنه اقدام جمعی شامل اقدام جمعی مسالمت آمیز و فعالیت های فردی (همانند عملیات استشهادی) و فعالیت جمعی خشونت آمیز است (تدگر، چرا انسان ها شورش می کنند: 24) و عمده ترین نظریه پردازی پیرامون اقدام جمعی از اواخر دهه 1960 به بعد و پس از ظهور جنبش های نوین اجتماعی مطرح شدند. قابل توجه آنکه مفهوم اقدام جمعی، بخشی از مطالعه عمومی تر تحول اجتماعی است که مفاهیمی همچون ثبات، بی ثباتی، خشونت و انقلاب را دربر گرفته است. درباره مفهوم اقدام جمعی، رهیافت های گوناگونی وجود دارد که تمرکز آنها بر علل و عوامل فعالیت سازمان یافته گروه هایی است که در پی دستیابی به اهداف خاصی هستند. «ماکس وبر» با طرح مفهوم کنش اجتماعی، معنای ذهنی کنش و کنش گر و رفتار دیگران را مدنظر قرار داده است. از نظر او کنش های اجتماعی در رابطه با یکدیگر، رابطه اجتماعی را می آفرینند که از جمله آنها مبارزه می باشد و مبارزه نیز همراه با توسل نظام عقاید سرچشمه می گیرد. (وبر، مفاهیم اساسی در جامعه شناسی: 33 و 103) بسیاری از محققان نیمه دوم قرن بیستم که نظریه پرداز جنبش اجتماعی هستند، چارچوب نظری ماکس وبر در خصوص نقش عقاید در اقدامات جمعی را راهنمای خود قرار داده اند. ما نیز در این مقاله با این الگوی نظری درصدد بررسی این موضوع هستیم که چگونه محرومیت شیعیان لبنان در دوران معاصر، باعث شد که جنبش حزب الله، با تکیه بر نظام عقیدتی شیعه و پیروی از الگوی آرمانی آن در دنیای معاصر (انقلاب اسلامی ایران)، درصدد دستیابی به حقوق واقعی خود در جامعه لبنان برآید. شایان ذکر است که با وجود طوایف متعدد در جامعه لبنان، هر طایفه ای برای اعمال نفوذ در این کشور، نیازمند توان ذاتی طایفه خود و همچنین حمایت یک قدرت خارجی است؛ این در حالی است که شیعیان لبنان در طول تاریخ، هیچ یک از عوامل مورد نیاز برای اعمال قدرت در جامعه لبنان را در اختیار نداشتند. هرچند شیعیان لبنان با رهبری علمایی همچون «علامه شرف الدین» و «امام موسی صدر»، تلاش های بسیاری برای دست یابی به حقوق خود انجام دادند؛ ولی با این حال موانع ایجاد شده از سوی دشمنان داخلی و خارجی، باعث شد که آنها به اهداف مورد نظر دست نیابند. پیروزی انقلاب اسلامی ایران که همزمان با ناپدید شدن امام موسی صدر بود، زمینه ساز احیای نهضت شیعی لبنان شده و در این راستا نگارنده بر مبنای روش توصیفی ـ تاریخی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و تحقیقات میدانی در لبنان و ایران، درصدد پاسخ به این سؤال است که انقلاب اسلامی ایران چه تأثیرات مهمی بر شیعیان لبنان به خصوص جنبش حزب الله در انجام اقدامات سیاسی ـ اجتماعی و کسب موفقیت های آنان داشته است؟در خصوص درک بهتر این موضوع، ضرورت دارد که ابتدا توصیف مختصری از جامعه لبنان و وضعیت شیعیان در دوره تاریخی قبل از انقلاب اسلامی ارائه کرده تا بتوان تأثیرات انقلاب اسلامی بر شیعیان این کشور و جنبش حزب الله را برجسته کرد. توصیف جامعه لبنان کشور لبنان به عنوان کوچک ترین سرزمین خاورمیانه پس از بحرین، پرجمعیت ترین کشور نسبت به وسعت خاکی خود در خاورمیانه است که در نوامبر 1943 میلادی استقلالش به رسمیت شناخته شد. این کشور از لحاظ جغرافیایی، در غرب آسیا و ساحل شرقی دریای مدیترانه قرار دارد که از شمال و شرق، با سوریه و از جنوب، با فلسطین اشغالی همسایه است. کشور لبنان در وضعیت مناسبی برای ارتباطات اقتصادی، تجاری و فرهنگی بین سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا قرار داشته و محل تلاقی مسیحیت با اسلام و دروازه اتصال جهان عرب به اروپا است. کوهستانی بودن این کشور باعث شده تا به پناهگاه مناسبی برای اقلّیت های مذهبی سرزمین های همسایه تبدیل شود؛ اما با این حال به دلیل کثرت طوایف مذهبی ـ سیاسی، تقسیم قدرت در این کشور همیشه با اختلافاتی مواجه بوده و طایفه گرایی و فرقه گرایی نمایانگر ساخت جامعه لبنان است. در کشور لبنان 18 طایفه مذهبی وجود داشته و بر مبنای اصل 95 قانون اساسى لبنان، پست های حکومتی بر اساس وابستگی های طایفه ای و مذهبی تقسیم شده و مطابق آن رئیس جمهور از میان مارونی ها، نخست وزیر از میان سنی ها، رئیس مجلس از میان شیعیان، نائب رئیس اول مجلس از میان ارتدوکس ها و تعدادی از وزرای کابینه نیز از میان این فرقه ها و سایر فرقه ها باید برگزیده شود. (الخوند، الموسوعة التاریخیة الجغرافیة: 180) نکته قابل توجه در این خصوص آن است که سابقه حضور استعمار فرانسه در این کشور، توازن طایفه ای را به نفع مسیحیان تمام کرد؛ زیرا طبق آخرین سرشماری طایفه ای رسمی به عمل آمده در سال 1932توسط فرانسوی ها، مسیحیت با 51 درصد، اکثریت جامعه لبنان را تشکیل می داد. اما پس از آن تاریخ تا به حال دیگر هیچ آمار رسمی برای جمعیت طایفه ای لبنان اعلام نشده است. (نادری سمیرمی، لبنان: 6 و 7) در واقع عدم اعلام آمار رسمی، بدان دلیل است که جمعیت مسلمانان، به خصوص شیعیان به دلیل زاد و ولد بیشتر، بالا رفته و در عین حال جمعیت مسیحیان به دلیل مهاجرت به اروپا کاهش یافته است و حتی به اعتراف خود مسیحیان نیز، مسیحیت در جامعه لبنان به اقلیت تبدیل شده است. «تیری دژاردن» در این زمینه می گوید: «بدبختانه افزایش جمعیت مسلمانان بر پیش نویس قانون نویسان پیشی گرفته است و همه می دانند که امروز مسیحیان در لبنان به اقلیت تبدیل شده اند». (دژاردن، صد میلیون عرب: 178) در حال حاضر شیعیان با توجه به کثرت جمعیت در قیاس با سایر طوایف، گرچه بر مبنای قدرت طایفه ای مبتنی بر جمعیت، سهم ناچیزی از قدرت را کسب کرده اند، اما درپناه حمایت جمهوری اسلامی ایران، درقیاس با قبل از انقلاب اسلامی، پیشرفت چشمگیری داشتند که برای درک بهتر این وضعیت، ضرورت دارد به صورت مختصر به بررسی اجمالی وضعیت آنها قبل از انقلاب اسلامی ایران بپردازیم تا بهتر بتوان اثرات انقلاب اسلامی بر موفقیت های شیعیان را شناخت. شیعیان لبنان، قبل از انقلاب اسلامی ایران نسب اصلی جامعة شیعی لبنان به منطقه جبل عامل برمی گردد و علمای شیعه، تأسیس جامعه شیعه جبل عامل را به ابوذر غفاری نسبت می دهند. (العاملی، جبل عامل فی التاریخ: 49) شیعیان لبنان، از قرن سوم هجری، تحت حاکمیت امویان، حکام ایوبی، حکومت ممالیک و حکومت سلاطین سنّی مذهب قرار داشتند. از آنجایی که بسیاری از شیعیان در این دوران در معرض قتل و اسارت قرار گرفته بودند، لذا برخی از آنها برای نجات خویش، تغییر مذهب داده و جزو اهل سنت شدند و برخی دیگر نیز به مناطق کوهستانی جبل عامل مهاجرت کردند. (المهاجر، التأسیس لتاریخ الشیعة فی لبنان و سوریه: 52) دورافتادگی جغرافیایی این مناطق و دوری آنها از ظلم حاکمان سنّی، نه تنها سبب تداوم و استمرار یک فرهنگ شیعی در این ناحیه شد، بلکه همچنین باعث جذب شیعیان امامیه از سایر مناطق به این ناحیه گردید. (الحر العاملی، امل الآمل، ج1: 15) در دوران حکومت عثمانی، فاصله و شکاف میان شیعیان با سایر طوایف زیادتر شد؛ زیرا مارونى‏ها با فرانسه، دروزی ها با بریتانیا و ارتدوکس یونانى با روسیه متحد بودند و سنّى‏ها نیز خود را بخشى از خلافت عثمانى ‏دانسته و از حمایت آنان برخوردار بودند. (حمادة، تاریخ الشیعة فی لبنان: 88 و 89) در این میان تنها، گروه شیعه بود که از حمایت قدرت خارجى محروم بود و فقط گاهى از جانب حکام قاجار نسبت به رفاه برخی از تجار شیعه علاقه‏اى ضعیف نشان داده می شد. (:20 Fawaz, Merchants and Migrants in …) در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادى، با اصلاحات ارضى حکومت عثمانى، در نواحى شیعه نشین دگرگونى محدود اقتصادى ـ اجتماعى پدید آمد که درنتیجه به رشد گروه کوچکى به نام «اشراف یا زعما» منجر شده و این گروه توانستند مالکیت برخی اراضى را به دست گیرند. با تمرکز ثروت در دست زعما، آنها به عنوان نمایندگان مناطق شیعى در شوراهاى ادارى عثمانى محسوب مى‏شدند . (Buheiri, Intellectual Life in the: 122&121) به موازات زعما، خاندان هاى تحصیل کرده علما که از طبقات مختلف بودند، به واسطه تحصیلاتشان از وجهه اجتماعى قابل ملاحظه‏اى برخوردار بودند، (معینی آرانی، ساختار اجتماعی لبنان و آثار آن: 22) ولی از آنجا که طبقه غالب در جامعه ـ شامل روستاییان و دهقانان ـ تابع زعما بودند، لذا علما پایگاه اقتصادى گسترده‏اى نداشته و در نتیجه در تدوین خط سیر مستقل سیاسى محدود بودند. Buheiri, Ibid :119&120)) با فشار قدرت های اروپایی بر حکومت عثمانی و تضعیف حاکمیت در اواخر قرن نوزدهم، گرچه برخی از زعمای شیعه بانى تجدید حیات و بیدارى سیاسى شدند، ولی با این حال، اکثریت شیعیان از لحاظ جغرافیایى در انزوا، از لحاظ سیاسى ضعیف و از نظر اقتصادى تابع حکومت خاندان هاى فئودال متخاصم باقى مانده و به همین منوال وارد قرن بیستم شدند . Ibid: 92&93)) با فروپاشی امپراتوری عثمانی پس از جنگ جهانی اول و ورود فرانسه به لبنان و متعاقب آن شکل گیری قیام دروزی ها، با توجه به بی اعتمادی شیعیان نسبت به ناسیونالیسم، فرانسوی ها به منظور راضی نگهداشتن شیعیان و جلوگیری از پیوستن آنها به دروزی ها و عدم شکل گیری یک جبهه متحد اسلامی علیه فرانسه، با پذیرش رسمیت مذهب شیعه به عنوان یکی از مذاهب رسمی در لبنان، رسماً وضعیت حقوقی جداگانه ای برای شیعیان قائل شده و با تأسیس دادگاه های شرع جعفری در لبنان، برای نخستین بار در طول تاریخ لبنان، شیعیان به عنوان یک گروه دینی جدا از اهل سنّت و برخوردار از تشکیلات قضایی، به رسمیت شناخته شدند. Olmert, The Shiites Of Lebanon: 10)) در دهه1950، در اثر همکاری طوایف مختلف لبنانی از جمله شیعیان، این کشور از سلطه فرانسه خارج شده و با مجاهدت های علامه شرف الدین در روند استقلال و همچنین تلاش وی برای خروج شیعیان از حالت انزوا، به تدریج شاهد روند سریع جابه جایی شیعیان به سمت شهرها و خروج از انزوا می باشیم.پس از فوت آیت اللّه شرف الدین، آیت ا لله سید موسی صدر، بنابر وصیت ایشان به لبنان رفته و فعالیت های خود را برمبنای دو محور اساسی قرار داد: تکمیل کارهای مرحوم شرف الدین و شروع برنامه های جدید و آغاز اقدامات اساسی. (دعوتی، مسلمین شیعه در لبنان: 10) امام موسی صدر برای حل مشکلات شیعه، چند اقدام اساسی انجام داد که عبارت بودند از: 1. تأسیس جنبش محرومین در راستای سیاست محرومیت زدایى. (حیدر، الاشیاء باسمائها من اجل لبنان افضل: 49 و50) 2. تأسیس مؤسسات فرهنگى، آموزشی و حرفه‏اى با هدف ایجاد اشتغال و خودکفایى اقتصادى، کاهش درصد بى‏سوادى، رشد فرهنگ عمومى و اجرای پروژه های عمرانى در مناطق محروم. (غربیه، معمار هویت: 15) 3. تأسیس مجلس قانونی شیعی ـ مجلس اعلای شیعه ـ به عنوان تشکیلات قانونی برای احقاق حقوق طایفه شیعه. (اباذری، امام موسی صدر سروش وحدت: 115) 4. همکاری با همه طوایف مذهبی لبنان و کوشش برای حفظ وحدت کشور در برابر اشغالگری اسرائیل. (یزدی، نقش امام موسی صدر در لبنان و انقلاب ایران: 409) 5. ائتلاف سیاسی با سوریه به رهبری حافظ اسد به عنوان حامی شیعیان در عرصه های مالی، سیاسی و پشتیبانی نظامی و تسلیحاتی. (علیزاده، فرهنگ سیاسی لبنان: 192) 6. تأسیس شاخه نظامی حرکت المحرومین ـ امل.1 (چمران، لبنان: 187 و 188) گرچه شیعیان با تأسیس جنبش امل، تحت رهبری یک نهاد دینی و برخورداری از حمایت کشور سوریه، درصدد بودند تا به اهداف واقعی خود در جامعه لبنان برسد؛ ولی شکل گیری جنگ داخلی لبنان و ناپدید شدن امام موسی صدر، شیعیان را در رسیدن به اهداف خود با مشکل مواجه کرد؛ شیعیان لبنان از یک سو رهبر خود را ازدست داده بودند و از سوی دیگر نیز اقتدار و کارآمدی رهبران سنتی جامعه شیعه (افرادی همچون کامل اسعد، کاظم خلیل و عادل عسیران) در اداره امور شیعیان کاهش یافته و آنان دیگر قادر به حفظ موقعیت خود نبودند. (رابینوویچ، جنگ برای لبنان: 95) گرچه با وضعیت مذکور، امید شیعیان در داشتن آینده ای بهتر کمرنگ شد، ولی پیروزی انقلاب شیعی در ایران، آنها را به آینده امیدوار کرد. بررسی تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان لبنان سرنگونی حکومت پهلوی در ایران باعث شد تا شیعیان لبنان با اتخاذ الگوی شیعی برگرفته از انقلاب ایران، به مبارزه برای کسب حقوق خود در جامعه لبنان پرداخته و با احیای نهضت شیعی متأثر از انقلاب اسلامی ایران، به جایگاهی از قدرت سیاسی ـ اجتماعی در جامعه برسند که در حال حاضر، دیگر بدون توجه به نظرات و خواسته های آنان، دست یابی به هرگونه توافق در جامعه فرقه ای ـ طایفه ای لبنان ممکن نیست. نگارنده در ادامه درصدد است تا به بررسی مهم ترین تأثیرات انقلاب اسلامی ایران و موفقیت های حاصله برای شیعیان لبنان، به خصوص جنبش حزب الله بپردازد. 1. گسترش موج بیداری اسلامی انقلاب اسلامی ایران به عنوان یک انقلاب دینی در جهان غیرمذهبی مدرن، پدیده ای شگرف بود که به بازگشت عظمت دیرین دنیای اسلام می اندیشید. درواقع این انقلاب با احیای تفکر اسلامی، نقش اسلام و مسلمانان را در عرصه های مختلف اجتماعی برجسته ساخته و عنصر هویت اسلامی را به عنوان واقعیتی پذیرفته شده در تقابل با هویت غربی قرار داد. با پیروزی انقلاب و استقرار نظام سیاسی مبتنی بر اسلام، همة مسلمانان جهان هویتى تازه یافته و احساس عزت و شخصیت اسلامى در آنان دمیده شد. (کدیور، رویارویی انقلاب اسلامی ایران و آمریکا: 101) درنتیجه، کوششى که در طول ده ها سال از سوى قدرت هاى استعمارى و استکبارى براى تحقیر مسلمانان به کار رفته بود، نقش برآب شد. پیروزی انقلاب اسلامی، به گسترش موج بیداری اسلامی و تقویت نهضت های رهایی بخش در سراسر جهان اسلام کمک کرد. این انقلاب علاوه بر تقویت هویت اسلامی مسلمانان لبنان در مقابل غرب گرایان و به خصوص مسیحیان و مارونی ها، سبب هویت یابی مجدد امت اسلامی در پرتو خیزش و نهضت بیداری اسلامی منبعث از انقلاب شد که یکی از دلایل جذابیت این انقلاب برای شیعیان لبنان بوده است. (خوشروزاده، هویت یابی مجدد امت اسلامی: 2/11/1385) به جرأت می توان گفت که عامل اصلی تقویت جنبش امل پس از ناپدید شدن امام موسی صدر2 و یکی از دلایل اولیه تفکر و ایدئولوژی تأسیس حزب الله، ناشی از ایدئولوژی اسلامی بوده است که در میان شیعیان لبنان به بار نشسته و باعث شد که آنها نسبت به سایر مسلمانان و شیعیان جهان، بیشترین عکس العمل را برای تحسین آموزه ها و ارزش های انقلاب اسلامی از خود نشان داده و دفاع از انقلاب و آرمان های آن را مقدس شمردند. 2. رواج اسلام انقلابی با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و شکل گیری وضعیت جدید در نظام جهانی و منطقه ای، قدرت های جهانی که تابه حال در نزاع لیبرالیسم و مارکسیسم در دو جبهه مقابل هم قرار داشتند، به ابهت اسلام انقلابی پی بردند. در این دوره زمانی که به نظر می رسید برای سرنگونی یک رژیم، بیش از اینکه احساسات یا ایدئولوژی لازم باشد، انقلابیون نیاز به اسلحه دارند، در فرآیند پیروزی انقلاب اسلامی ایران، انقلابیون با تکیه بر اسلام انقلابی و بدون توسل به مبارزه مسلحانه، در مقابل رژیمی کاملاً مسلح، صف آرایی کردند. لذا مبارزه انقلابیون مسلمان علیه سلطه مورد حمایت همه جانبه قدرت های بزرگ جهانی، موجب مطرح شدن معیارهای جدیدی شد و درواقع پیروزی انقلابیون مسلمان، کارآیی اسلام را در قرن حاضر نشان داد. یکی از نویسندگان، در این زمینه می گوید: انقلاب اسلامی ایران برخلاف ایدئولوژی های رایج در جهان اسلام همچون ملی گرایی، لیبرالیسم و سوسیالیسم، اسلام انقلابی را عرضه کرد، یعنی چیزی که به مسلمانان توان می داد تا در پرتو آن، آزادی خویش را به دست آورده و در مقابل استعمار، صهیونیسم، سرمایه داری و نژادپرستی ایستادگی کنند. (حنفی، اسلام سیاسی: 21)آوازه این انقلاب و آموزه های آن از جمله ایده انقلابی اسلام و اتحاد بین رهبر و مردم، مبارزان کشورهای ستمدیده را بر آن داشت که با الگو قرار دادن انقلاب اسلامی ایران و تأسی از اسلام انقلابی موجود در آن، به اسلام گرایی و استعمارزدایی در جهان و به خصوص جهان اسلام بپردازند. به دنبال این انقلاب، گروه های دینی ـ انقلابی زیادی در کشورهای اسلامی پدید آمد که از جمله مهم ترین این کشورها لبنان بود. بعد از پیروزی انقلاب شیعی در ایران، عملاً این انقلاب منجر به اعتماد به نفس در میان جامعه شیعه لبنان شد؛ زیرا «پیروزی انقلاب اسلامی ایران و سقوط حکومت طاغوت، تعادل قوا را به هم زده و راه پیروزی مردم را علیه استعمار هموار کرد. به شیعیان محروم لبنان قدرت و جرأت داد که با اتکا به اسلام علیه همه طاغوت ها ایستاده و بجنگند» (چمران، همان: 412) تا اینکه به جایگاه و حقوق واقعی خود در جامعه لبنان دست یابند. اندیشه های امام خمینی (ره) که مبتنی بر احیای اسلام انقلابی بود، روح تازه ای را در تار و پود حرکت های آزادی خواهانه شیعیان لبنان دمیده و در این راستا شکل گیری «جنبش امل اسلامی» و «حزب الله» را باید یکی از مهم ترین ثمرات اندیشه های انقلابی امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی ایران در لبنان دانست. در این زمینه«سیدمحمدحسین فضل الله» از علمای بزرگ لبنان می گوید: انقلاب اسلامی ایران توانست اعتماد به نفس قابل ملاحظه را در مسلمانان زنده کند و آنان دریافتند مکتب اسلام قادر است تحرک سیاسی لازم را برای حل مشکلاتشان فراهم سازد. لذا به مسلمانان توصیه می‏کنیم فکر و اندیشه امام امت را سرلوحه مبارزات ضداستکباری خود قرار دهند. (بی نا، امام از نگاه جهان: 49) منابع فارسی 1. اباذری، عبدالرحیم، امام موسی صدر سروش وحدت، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، 1383. 2. اسپوزیتو، جان ال، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، ترجمه محسن مدیرشانه چی، تهران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران، 1382. 3. اسداللهی، مسعود، از مقاومت تا پیروزی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اندیشه سازان نور، 1379. 4. ـــــــــــــــ ، جنبش حزب الله لبنان؛ گذشته و حال، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1382. 5. امرائی، حمزه، انقلاب اسلامی ایران و جنبش های اسلامی معاصر، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1383. 6. بی نا، امام از نگاه جهان، مجله حضور، ش1، خرداد، 1370. 7. بی نا، حزب الله از تشکیل تا پیروزی، روزنامه رسالت، 18/3/1379. 8. تدگر، رابرت، چرا انسانها شورش می کنند، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1377. 9. جرجیس، فواز. ای، آمریکا و اسلام سیاسی، ترجمه سیدمحمدکمال مسروریان، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1385. 10. چمران، مصطفی، لبنان، تهران، بنیاد شهید چمران، 1362. 11. الحر العاملی، شیخ محمد بن الحسن، امل الامل، تحقیق السید احمد الحسین، بغداد، مکتبه الاندلس، بی تا. 12. حسامی، شیخ شرف، (استاد حوزه عملیه سنندج)، سخنرانی در مراسم تجمع علمای مسلیمن در بیروت، هتل الساحه، چهارشنبه26/2/1386. 13. حنفی، حسن، اسلام سیاسی، ترجمه محمدحسن معصومی، قم، مجله حکومت اسلامی، سال دوم، شماره پیاپى3، بهار 1376 . 14. حیدر، عاکف، الاشیاء باسمائها من اجل لبنان افضل، بیروت، شرکة المطبوعات للتوزیع والنشر، 1995. 15. خوشروزاده، جعفر، هویت یابی مجدد امت اسلامی، روزنامه جام جم، 21/11/1385. 16. الخوند، مسعود، الموسوعة التاریخیة الجغرافیة، بیروت، شرکت العالمیه للموساعات، 2005. 17. دژاردن، تیری، صد میلیون عرب، ترجمه حسین مهری، تهران، نشر توس، 1369. 18. دعوتی، میرابوالفتح، مسلمین شیعه در لبنان، تهران، آثار بعثت، 1352. 19. دکمجیان، هرایر، اسلام در انقلاب، جنبشهای اسلامی در جهان عرب؛ بررسی پدیده بنیادگرایی اسلامی، ترجمه حمید احمدی، تهران، کیهان، 1366. 20. رابینوویچ، ایتامار، جنگ برای لبنان، ترجمه جواد صفایی و غلامعلی رجبی یزدی، تهران، نشر سفیر، 1368. 21. رایت، رابین، شیعیان مبارزان راه خدا، ترجمه علی اندیشه، تهران، قومس، 1372. 22. سعدون، حمادة، تاریخ الشیعه فی لبنان، بیروت، دارالخیال، 2008. 23. شرارة، وضاح، دولة حزب الله لبنان مجتمعاً اسلامیاً، بیروت، دارالنهار، 1998. 24. صاحبی، محمدجواد، اندیشه اسلامی در نهضتهای اسلامی، تهران، کیهان، 1370. 25. العاملی، محمدتقی آل فقیه، جبل عامل فی التاریخ، بغداد، دارالساعه، 1346. 26. علیزاده، ه، فرهنگ سیاسی لبنان، ترجمه محمدرضا گلسرخی و محمدرضا معماری، تهران، نشر سفیر، 1368. 27. غربیه، حسین، معمار هویت: بررسی نقش امام موسی صدر در شکل بندی هویت شیعی لبنان، ترجمه سیدکاظم سیدباقری، پگاه حوزه، شماره 18،20 خرداد 1385. 28. فحص، هانی، شیعـه لبنان: الرقم الصعب محلیاً وإقلیمیاً، http://www.al-bayyna.com. 29. قاسم، نعیم، حزب الله لبنان: خط مشی، گذشته و آینده آن، ترجمه محمد مهدی شریعتمدار، تهران، انتشارات اطلاعات، 1383. 30. قوچانى، محمد، جغرافیاى تاریخى شیعیان؛ اتحاد شیعیان ایران و لبنان، روزنامه شرق، 5/ 5/1385. 31. کدیور، جمیله، رویارویی انقلاب اسلامی ایران و آمریکا، تهران، نشر اطلاعات، 1379. 32. گلی زواره، غلامرضا، شناخت کشورهای اسلامی و نواحی مسلمان نشین، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی،1380. 33. محتشمی پور، سیدعلی اکبر، ناگفته هایی از تأسیس حزب الله، ماهنامه شاهد یاران، شماره 11، مهر 1385. 34. معینی آرانی، مصطفی، ساختار اجتماعی لبنان و آثار آن، تهران، وزارت امور خارجه، 1372. 35. المهاجر، جعفر، التأسیس لتاریخ الشیعه فی لبنان و سوریه، بیروت، دارالملاک، 1992. 36. مهتدی، محمدعلی، تحولات لبنان، خاورمیانه و ایران، مجموعه مقالات نگاهی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، به کوشش نسرین مصفا، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، 1385. 37. میرزایی، نجفعلی، مبانی و اصول بنیادین طرح راهبردی لبنان، قم، سازمان حوزه ها و مدارس خارج از کشور، مرکز اسناد سازمان، 1379. 38. نادری سمیرمی، احمد، لبنان، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، 1376. 39. وبر، ماکس، مفاهیم اساسی در جامعه شناسی، ترجمه احمد صدارتی، تهران، نشر مرکز، 1376. 40. هوبر، احمد، دستاوردهای انقلاب اسلامی در جهان امروز، مجله حضور، شماره 1، خرداد1370. 41. یزدی، ابراهیم، نقش امام موسی صدر در لبنان و انقلاب ایران، یادنامه امام موسی صدر، ویژه نامه تاریخ و فرهنگ معاصر، به کوشش سید هادی خسروشاهی، قم، مرکز بررسی های اسلامی، 1375. انگلیسی 42. Buheiri, M.R," Intellectual Life in the Arab-east 1890-1939", Beirut, 1981. 43. Fawaz, Leila Tazari, "Merchants and Migrants in Nineteenth-Century Beirut" Cambridge, mass, 1983. 44. Marirus Deeb," Lebanon : prospects for national reconciliation in the MID", Middle East Jounal, No 2, 1980. 45. Olmert, Joseph, "The Shiites Of Lebanon" In Martin Kramer, "Shiism Resistance and Revolution", Londan , Menasell Publication, 1987. 46. Zisser, Eyal, "Hizbollah on the Crossroad", Middel East Review of International Affaires (MERIA), 1997. مصاحبه 47. سلمان، طلال، سردبیر و صاحب‏امتیاز روزنامه السفیر لبنان، بیروت، دفتر روزنامه السفیر، جمعه، 28/2/1386. 48. شیبانی، محمدرضا، سفیر (سابق) جمهوری اسلامی ایران در بیروت، محل سفارت ایران در بیروت، جمعه، 28/2/1386. 49. صدر، سیدصدرالدین، (پسر امام موسی صدر)، مؤسسة الامام الموسی الصدر، شهر صور لبنان، شنبه، 29/2/1386. 50. میرزایی، نجفعلی، رایزن فرهنگی سابق ایران در لبنان، قم. پی نوشت: 1. افواج المقاومة اللبنانیة. 2 . گرچه جنبش امل با جنگ داخلی ضعیف شد، ولی در اواخر دهه 1970 دوواقعه بسیار مهم باعث شد که شیعیان مجدداً در صحنه سیاسی لبنان قدرت بگیرند: اولی ناپدید شدن امام موسی صدر و دومی پیروزی انقلاب اسلامی ایران که تا حد بی سابقه ای آگاهی سیاسی شیعیان را افزایش داده و مجدداً به آنها هویت بخشید. به نقل از:(Marirus, Lebanon : prospects for …: 268 ). سید مهدی طاهری/ عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیة منبع: فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی شماره23 ادامه دارد... * منبع: خبرگزاری فارس، شنبه 8 تیر 1392