Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 169789
تاریخ انتشار : 30 مرداد 1392 0:0
تعداد مشاهدات : 96

نگاهی سی و پنج ساله به مدیریت وزارت علوم

اشاره: یکی از آرزوهای مهمی که از سپیده دم پیروزی انقلاب اسلامی، در ذهن بزرگان و پیشتازان انقلاب بود، اصلاح سیستم و ساختار آموزش عالی کشور و تربیت نسل جوان و دانشگاهی متناسب با آرمان ها و نیازهای نظام نوپای اسلامی بود. با اینکه اندکی پس از پیروزی انقلاب و به خاطر توطئه های فراوانی که در پوشش دانشگاه و دانشجو شکل می گرفت، دانشگاه ها با هدف انقلاب فرهنگی تعطیل شد تا طرحی نو درانداخته شود، اما چنین نشد و با بازگشایی دانشگاه ها، تحول چشمگیری ملاحظه نشد و از آن پس در تقریبا بر همان پاشنه ماند و چرخید و هر وزیری با سیاست های خود یا حزب و جناح متبوعش سکان آموزش عالی را چرخاند! با اینکه همه وزرای علوم پس از انقلاب خود را معتقد به مبانی و موازین اسلام و انقلاب می دانستند، اما کارنامه آنها با یکدیگر متفاوت است. حتی از حیث تحکیم و مبانی انقلاب! نیم نگاهی به سوابق و کارنامه وزرای پیشین علوم، می تواند از ضعف ها و قوت های این عرصه خطیر رمزگشایی کند. به خصوص این روزها که وزیر معرفی شده علوم در دولت یازدهم نتوانست اعتماد نمایندگان مردم را جلب کند و رئیس جمهور یازدهم در پی معرفی شخص جدیدی برای تصدی این پست حساس و تاثیرگذار است، مرور کارنامه گذشتگان می تواند چراغ راه نمایندگان در انتخاب وزیر صالح باشد. 1357-1358 علی شریعتمداری اولین وزیر علوم بعد از انقلاب اسلامی سال 1357 بود، وزارتخانه ای که آن زمان «وزارت فرهنگ و آموزش عالی» نام داشت. او که از طرف مهندس مهدی بازرگان به این سمت انتخاب شده بود، تقریبا در هر زمینه ای تخصص داشت. شریعتمداری از جمله افرادی بود که تحصیلات فقه و حقوق خود را به اتمام رسانده بود و در عین حال کارشناسی خود را در رشته فلسفه از دانشگاه تهران اخذ کرده بود. او مانند اکثر همقطارانش در کابینه دولت موقت، تحصیلاتش را در امریکا ادامه داده بود؛ کارشناسی ارشد آموزش را در دانشگاه میشیگان و دکترای فلسفه تعلیم و تربیت را در دانشگاه تنسی گذرانده بود. البته این شباهت مانع از آن نشد که شریعتمداری در برابر مواضع سؤال برانگیز دولت موقت سکوت پیشه کند. او چندی بعد با دولت بازرگان اختلاف پیدا کرد و در این میان آن قدر نظراتش به نیروهای انقلاب نزدیک بود که در شورای عالی انقلاب فرهنگی جای گرفت تا به تدوین برنامه برای نظام آموزشی کشور بپردازد. 1358-1360 حسن حبیبی را به چهره بور و خندانش می شناسند. حقوق دانی که پس از انقلاب اسلامی، در تهیه پیش نویس قانون اساسی نقشی فعال ایفا کرد. مردی که حتی تا اواخر دولت هفتم نیز در بالاترین مناصب اجرایی و فرهنگی کشور حضور داشت. حبیبی دانش آموخته دکترای جامعه شناسی و حقوق در دانشگاه سوربن فرانسه بود و تجربه وزرات را از دولت مهندس بازرگان آغاز کرد، جایی که او را بر کرسی وزارت ارشاد دولت موقت نشانده بودند. بعد از آن بود که ابوالحسن بنی صدر، حبیبی را به وزارت علوم و آموزش عالی منصوب کرد. تعهد و تخصص حسن حبیبی به اندازه ای بود که او در دولت های بعدی نیز بی نصیب نماند، حقو قدان عضو شورای نگهبان وزارت دادگستری و معاونت اول رئیس جمهور از جمله مناصبی بود که او تا سال 1380 بر عهده داشت؛ و البته عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجمع تشخیص مصلحت نظام هم از آن جمله است، عضویتی که تا پایان عمر در کارنامه حسن حبیبی نوشته شد. دولت مرد مهربان و اخلاقی جمهوری اسلامی در حوزه فرهنگ نیز بیکار ننشسته بود و سال ها رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مدیر گروه واژه گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز بود. اما سرانجام پس از یک دوره کسالت طولانی و به دلیل نارسایی قلبی، بهمن ماه ۱۳۹۱ درگذشت و در حرم مطهر امام خمینی(ره) به خاک سپرده شد. 1360 حسن عارفی اگرچه کوتاه اما به عنوان سومین وزیر علوم جمهوری اسلامی ایران در دولت محمدعلی رجایی منصوب شد. عارفی از فارغ التحصیلان دبیرستان هدف بود و به سبک و سیاق دیگر مدیران آن سال ها دانش آموخته آمریکا بود. اما این بار بر خلاف گذشته یک پزشک پایش به وزارتخانه علوم باز شده بود. عارفی متخصص طب اطفال-داخلی از نیویورک و فوق تخصص قلب و عروق بود. او از ابتدای عارضه قلبی امام خمینی (ره) به عنوان پزشک معالج رهبر انقلاب انتخاب شد. در کارنامه او پس از انقلاب می توان پست های اجرایی دیگری نظیر نخستین رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه تهران و دومین رئیس دانشگاه تهران را مشاهده کرد. 1360-1363 محمدعلی نجفی؛ کسی که این روزها نامش در مجلس شورای اسلامی بر سر زبان ها بود و به همراه دو وزیر پیشنهادی دیگر از راه یافتن به کابینه حسن روحانی بازماند. نجفی دست کم یک بار دیگر نیز صلاحیت اش برای ساکنان خانه ملت احراز نشده بود، وقتی در سال 1363 توسط میرحسین موسوی به مجلس معرفی شد. البته تا پیش از آن به عنوان وزیر علوم در کابینه شهید باهنر و پس از آن در کابینه آیت الله مهدوی کنی حضور داشت. جدایی محمدعلی نجفی از وزارت چندان طولانی نبود چرا که در سال 1367 موسوی مجدداً او را به عنوان وزیر به مجلس پیشنهاد کرد البته در قامت وزیر آموزش و پرورش، برخلاف سال 63 این بار مجلس نشینان پس از ساعت ها بحث و گفت وگو به او اعتماد کردند و ردای وزارت را بر قامتش پوشاندند. یک سال بعد نجفی باز هم به عنوان وزیر آموزش و پرورش توسط هاشمی رفسنجانی به مجلس معرفی شد و تا سال 1376 در این سمت باقی ماند. او حتی در دولت محمد خاتمی نیز از پست و مقام بی نصیب نماند و ابتدا تا سال 1379 در جایگاه ریاست سازمان برنامه و بودجه و سپس مشاور رئیس جمهور و مشاور وزیر صنایع بود. نجفی تقریباً یکی از پای ثابت های مدیریت در دولت های گذشته بود، چیزی که برخی از آن با عنوان حلقه بسته مدیریت یاد می کنند. حلقه ای که در آن، مدیران جایگزین نمی شوند بلکه این مناصب اجرایی است که دست به دست می گردد. با این حال محمدعلی نجفی یک بار دیگر در کابینه حسن روحانی به عنوان وزیر آموزش و پرورش به مجلس معرفی شد و این بار به دلیل سوابق او در همراهی با قانون شکنان خیابانی سال 1388 از راهیابی به کابینه بازماند، حوادثی که آقای نجفی اگرچه با تأخیری چهار ساله اما سرانجام از آن با نام فتنه یاد کرد. چند روز بعد حسن روحانی ،نجفی را به عنوان معاونش منصوب کرد تا پایبندی خود را به حلقه مدیریتی ای که در سال های نه چندان دور شکل گرفته بود نشان دهد. البته همین پایبندی هاست که باعث شده میانگین سنی کابینه حسن روحانی در حدود 60 سال باشد. 1363-1364 ایرج فاضل را می توان دومین پزشکی نامید که سر از وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت یا همان وزارت علوم کنونی در آورد. او فوق تخصص جراحی عروق و گزینه کابینه دولت سوم برای تصدی این پست به شمار می آمد. فاضل در سال های بعد و در دولت اول اکبر هاشمی رفسنجانی به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی منصوب شد. اما دوران وزارتش به پایان این دوره دولت کفاف نداد و توسط مجلس سوم استیضاح و از کار برکنار شد. این روزها ایرج فاضل را می توان در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی دید، جایی که در آن فارغ از جو سازی های گاه و بی گاهش بر کرسی استادی تکیه زده است. 1364-1368 محمد فرهادی هم از دیگر طبیبان وزارتخانه علوم بود. او متخصص گوش و حلق و بینی از دانشگاه مشهد بود و در دولت چهارم به عنوان وزیر علوم حضور داشت. فرهادی پس از 8 سال در دولت هفتم مجدداً به وزارت منصوب شد با این تفاوت که این دفعه قرعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به نام او خورده بود. ریاست دانشگاه تهران، قائم مقامی سازمان هلال احمر و مشاور وزیر، از دیگر پست های اجرایی بود که محمد فرهادی بر عهده گرفت و تا سال 1389 نیز به ریاست صندوق حمایت از پژوهشگران کشور منصوب بود. 1368-1372؛ 1376-1378 مصطفی معین؛ با شنیدن این نام دست کم دو مورد به صورت همزمان به ذهن می رسد؛ 18 تیر 1378 و نامزد ناکام دوره نهم ریاست جمهوری. مصطفی معین هم از جمله پای ثابت های مدیریت در دولت های گذشته بوده است درست مثل محمدعلی نجفی؛ او جمعاً به مدت 6 سال وزارت علوم را بر عهده داشته است. یک بار در دولت اول هاشمی رفسنجانی (1368-1372) و یک بار هم به مدت 2 سال در دولت محمد خاتمی (1376-1378). علاوه بر این نام او به عنوان سه دوره نماینده مجلس از حوزه های تهران، شیراز و اصفهان هم دیده می شود. معین حضور در آشوب ها و قانون شکنی های خیابانی را از سال 1378 شروع کرد، جایی که در حمایت از افرادی که هیچ گاه هویت دانشجویی شان اثبات نشد استعفا کرد و به دفاع از آنان پرداخت؛ اشخاصی که اگرچه در ایفای نقش به عنوان دانشجو آماتور بودند اما در آتش زدن بانک ها، ماشین ها و اموال عمومی کاملاً حرفه ای به نظر می رسیدند. 10 سال بعد نیز در برافروخته نگه داشتن آتش فتنه 88 دست کمی از محمدعلی نجفی نداشت، به زندان ها می رفت و با خانواده زندانیان ملاقات می کرد. او شاید فکرش را هم نمی کرد که تنها چهار سال بعد دوستان دیگرش مثل محمدعلی نجفی،بیژن زنگنه و... در برائت جستن از سران فتنه از یکدیگر سبقت بگیرند. 1372-1376 محمدرضا هاشمی گلپایگانی در دولت دوم اکبر هاشمی رفسنجانی به عنوان هشتمین وزیر علوم جمهوری اسلامی انتخاب شد. هاشمی گلپایگانی را به عنوان پدر مهندسی پزشکی ایران می شناسند، او حتی در دوره چهارم همایش چهره های ماندگار به عنوان چهره ماندگار برگزیده و معرفی شد. شخصیتی کم حاشیه و صاحب مقالات متعدد در حوزه مهندسی پزشکی از محمدرضا هاشمی گلپایگانی استادی مجرب و محبوب در میان دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر ساخته است. 1382-1384 نهمین وزیر علوم جمهوری اسلامی ایران نیز از جامعه مهندسان انتخاب شد. جعفر توفیقی دکترای تخصصی خود را در رشته مهندسی شیمی از دانشگاه پلی تکنیک بخارست دریافت کرد و به عضویت هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس درآمد. توفیقی در نیمه دوم دولت دوم خاتمی سکاندار وزارت علوم شد. او که از عناصر طیف اصلاح طلبان محسوب می شود پس از عدم احراز صلاحیت میلی منفرد عنصر دیگر طیف اصلاحات، از جانب حسن روحانی به عنوان گزینه پیشنهادی وزارت علوم در دولت یازدهم معرفی شد تا با توجه به گزینه پیشنهادی قبلی این گمانه زنی بیش از پیش قوت بگیرد که وزارت علوم در دوره حسن روحانی سهمیه اصلاح طلبان است. 1384-1388 محمدمهدی زاهدی یازدهمین کسی بود که بر کرسی وزارت علوم نشست. او که در سال 1358 به عنوان رتبه اول کنکور در دوره کارشناسی ریاضی در دانشگاه اصفهان پذیرفته شد، یک بار دیگر در سال 1365 نیز همین عنوان را تکرار کرد و به عنوان رتبه اول در مقطع کارشناسی ارشد ریاضی وارد دانشگاه تربیت مدرس شد. چهار سال پس از آن در مقطع دکترای ریاضی در دانشگاه باهنر کرمان پذیرفته شد. زاهدی که توسط مردم کرمان به عضویت شورای شهر کرمان انتخاب شده بود در دولت اول محمود احمدی نژاد به عنوان وزیر علوم تحقیقات و فناوری منصوب شد. 1388-1392 کمتر کسی است که این روزها نام کامران دانشجو را نشنیده باشد، دست کم پس از ریاست برادرش فرهاد دانشجو بر دانشگاه آزاد اسلامی، نام هر دو برادر بر سر زبان ها افتاد. دانشجو وزیر علوم جوان دولت دهم بود که پیش از آن نیز در دولت نهم سابقه استانداری تهران و قائم مقامی و معاونت سیاسی وزارت کشور را بر عهده داشت. دانشجو علاوه بر عضویت در هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت سال ها به عنوان مدیر و عضو گروه های علمی و پژوهشی در وزارت علوم و دیگر نهادهای جمهوری اسلامی فعالیت می کرد. *** این روزها اما به لطف پروردگار و مجاهدت های مسئولان و دانشمندان کشورمان کار به جایی رسیده است که مجامع علمی در سطح جهان ایران را جزء کشورهای پیشرو در تولید علم به حساب می آورند؛ به خصوص که در دوازده سال اخیر رشد علمی کشورمان سرعت بیشتری به خود گرفته است، بی جهت نبود که رهبر معظم انقلاب در دیدار با اساتید و پژوهشگران دانشگاهی فرمودند: « نكته ى اول اين است كه از حدود ده سال، دوازده سال پيش يك حركت علمىِ جديد و رو به گسترشى در كشور آغاز شد و اين حركت ادامه پيدا كرد و رو به تزايد گذاشت [...] رشد علمى كشور نسبت به قبل از اين دوازده سال، شانزده برابر شده. اينها آمارهاى تقريبى است و از مراكز مطمئنى به دست آمده است؛ اين خيلى مهم است. همين حركت علمىِ رو به گسترش موجب شده كه پايگاههاى اطلاع رسانى علمى معتبر دنيا اظهارنظر كنند كه رشد پيشرفت علم در ايران سيزده برابر متوسط دنيا است. اين واقعيتها را در نظر داشته باشيم، اينها خيلى نكات مهمى است؛ ما چون زياد مي شنويم، زياد تكرار مي كنيم، برايمان عادى شده. اين جزو آمارهاى داخلى نيست كه حالا يك نفرى آمارى بدهد، يك نفر هم بگويد نخير، اين آمار درست نيست؛ نه، اين پايگاههاى اطلاع رسانى رسمى دنيايند كه اين قضاوت را دارند مي كنند؛ با ما هم خوب نيستند. يعنى من باور نمي كنم كه سياستهاى مسلط جهانى از دخالت در مراكز علمى و امثال اينجور پايگاهها دست بردارند؛ اگر بتوانند، انكار ميكنند؛ كمااينكه خيلى از پيشرفتهاى ما را انكار مي كنند؛ اما درعين حال اين آمار را به ما ميدهند. همين پايگاههاى اطلاع رسانى علمى مي گويند - كه در دنيا منتشر شده و در اختيار همه هم هست - اگر همين پيشرفت در ايران ادامه پيدا كند، در سال ۲۰۱۸، يعنى پنج سال ديگر، ايران رتبه ى چهارم علمى دنيا را خواهد داشت؛ اين خيلى چيز مهمى است. يعنى بعد از سه كشور ديگر - آمريكا و چين و انگليس؛ آن سه كشورى است كه ذكر كردند - كشور چهارم، ايران خواهد بود؛ اين خيلى چيز مهمى است. البته من نمي خواهم ادعا كنم كه اين آمارها صددرصد آمارهائى است كه انسان مي تواند رويش سوگند ياد كند؛ نه، ليكن روش و حركت دانشگاههاى كشور الان به اين سبك است؛ يك حركت عمومىِ رو به پيشرفت. | 15/5/1392 » حالا با توجه به این روند صعودی، نمایندگان مجلس باید توجه داشته باشند که مبادا با انتخاب وزیری نامتناسب چوبی در لابلای چرخ پیشرفت علمی کشور باشند. * منبع: روزنامه کیهان، چهارشنبه 30 مرداد 1392