Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 170321
تاریخ انتشار : 19 شهریور 1392 0:0
تعداد مشاهدات : 18

دستاوردهای انقلاب

یکی از شگفتی های حاصل از انقلاب اسلامی این است که با وجود انواع دشمنی، توطئه و کارشکنی بیگانگان در مسیر توسعه و رشد جامعۀ انقلابی ایران، پیشرفت های ارزنده و تحسین برانگیز علمی و فنّی در کشور را شاهدیم. توسعۀ آموزش و پژوهش، شکوفایی صنعتی، انقلاب نرم افزاری اسلامی، گسترش نشر و مطبوعات و کتاب خوانی، پیشرفت های حیرت آور در زمینۀ نانوتکنولوژی، تحولات عظیم در صنعت خودروسازی، پیشرفت های عظیم پزشکی، جایگاه ممتاز در عرصۀ سلول های بنیادی، دستیابی به فضا و فنّاوری ساخت و پرتاب ماهواره و… همگی برگ های زرینی از دستاوردهای انقلاب اسلامی در عرصۀ علم و فنّاوری اند که افق های روشن تری را نیز در مقابل ما خواهد گشود. شرح بعضی از این دستاوردهای سترگ و ارزشمند را در مقالۀ زیر مطالعه خواهید کرد. انسان، زندگی و رفتارهایش نمی تواند بی هدف باشد. هرکاری از سوی انسان حتی با ادعای بی هدف بودن خود باز دنبال هدفی است؛ به ویژه حرکت های جمعی و گروهی یا در ابعاد بزرگ تر که جامعه را فرا می گیرد قطعاً هدفی را دنبال می کند. بی تردید میان صحت و اتقان یک اندیشۀ اجتماعی و کارآیی و توانایی نظام اجتماعی برآمده از آن در پاسخگویی به مسائل و مشکلات جامعه، رابطۀ مستقیمی برقرار است. از سویی دیگر، کارآمدی یا ناکارآمدی کارگزاران یک نظام در اجرای اهداف و آرمان‏های آن، می تواند در کارآمد یا ناکارآمد به نظر آمدن آن نظام و به دنبال آن، درست یا نادرست به نظر رسیدن آن اندیشۀ اجتماعی، تأثیر مثبت یا منفی برجای گذارد. به هرحال این تناسب و ارتباط میان سه مقولۀ اندیشه، نظام و کارگزاران آن به گونه ای برقرار شده است که تفکیک میان آنها، به ویژه در برابر منتقدانش، چندان ممکن به نظر نمی رسد؛ ازهمین رو دفاع از یک اندیشۀ متعالی یا نظام سیاسی متقن، زمانی ممکن است که آن اندیشه یا نظام و کارگزاران آن، در عمل، درستی، توانمندی، کارآیی، کارآمدی و اثربخشی خود را اثبات کرده باشد. انقلاب مردم ایران در سال ۱۳۵۷، که با پسوند اسلامی شناخته می شود، نیز از این قاعده مستثنا نبوده و از بدو تأسیس تاکنون و به رغم مشکلات بسیار، از جمله جنگ هشت سالۀ تحمیلی، توانسته است در مسیر پیشرفت و توسعه در زمینه های مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و به ویژه علمی قرار گیرد و این سخن مقام معظم رهبری که فرمود: «ما باید عقب ماندگی تاریخی دویست ساله را در مدت پنجاه سال جبران کنیم» محور تلاش خود قرار دهد. با پیروزی انقلاب اسلامی و تدبیر سران نظام، با توجه به آموزه های دینی و ملّی و پشتوانۀ عظیم فرهنگی و علمی، سرمایه گذاری های بسیاری در زمینۀ پیشرفت های علمی و علوم مختلف شد. اکنون جمهوری اسلامی ایران از لحاظ علمی حرف اول را در منطقه می زند و در بعضی از علوم دیگر، از جمله فنّاوری هسته ای و سلول های بنیادی و علوم پزشکی، جزء کشورهای برتر دنیا محسوب می شود. امسال سی امین سال پیروزی این انقلاب شکوهمند است. ملّت ما اکنون با پشت سر گذاشتن سه دهه مبارزه و جهاد، مصمم تر و امیدوارتر از گذشته، درصدد است مسیر انقلاب اسلامی را ادامه دهد تا فردایی بهتر را برای بشریت زمینه سازی نماید. این نوشتار برای بررسی کارنامۀ علمی نظام جمهوری اسلامی تهیه و تنظیم شده است. مبنای ارزیابی و بررسی در آن، میزان دستیابی نظام به اهداف علمی بر اساس معیارها و شاخص‏های متعارف و بومی ــ انسانی، اسلامی و ایرانی ــ توسعه یافتگی است. ۱ــ ایران اسلامی در مسیر توسعه سال هاست که اصطلاحاتی مانند توسعه یافته، درحال توسعه، عقب مانده یا جهان سوم در دنیای سیاست مطرح است و هر یک از کشورها، متناسب با وضعیت خود، در یکی از این دسته بندی ها قرار گرفته اند و کشور ایران، به رغم تاریخی بسیار کهن و وجود دانشمندان بزرگی مانند ابن سینا، رازی، ابوریحان بیرونی و بسیاری از دیگر دانشمندان، از جمله کشورهایی به شمار می رفت که همواره جزء کشورهای جهان سومی تلقی می شد، تا جایی که تا چند سال قبل از انقلاب شکوهمند اسلامی، نخست وزیر یکی از کشورهای استعمارگر، در پاسخ به خواستۀ افرادی که خواهان در دست گرفتن مدیریت صنعت نفت کشور توسط متخصصان داخلی بودند، گفت شما از ساخت یک لولهنگ (آفتابه) هم عاجزید چه برسد به ادارۀ صنعت نفت کشور. صرف نظر از اینکه به کار بردن این واژه ها در مورد هر کشور چقدر بر واقعیت منطبق است و اصولاً فلسفۀ این دسته بندی چیست یا اینکه ریشۀ عقب ماندگی کشورها را باید در چه عواملی جستجو کرد، باید به این نکته توجه کرد که تعامل دولت ها و ملّت ها تأثیر بسیار مهمی در پیمودن مسیر توسعه دارد و به هر میزان این تعامل انسجام، وحدت، و هماهنگی بیشتری داشته باشد حرکت در این مسیر سرعت بیشتری خواهد داشت. جمهوری اسلامی ایران نیز از معدود کشورهایی است که از این جهت در مطلوب ترین وضعیت قرار دارد و دولت اسلامی، در تعامل با ملّت، از بیشترین حمایت و همکاری مردمی برخوردار است و این موضوع نه تنها در تقویت و توسعۀ امنیت پایدار در برابر تهدیدات خارجی سهم اساسی داشته، بلکه شرایط لازم را برای تسریع در سیر توسعۀ همه جانبۀ کشور نیز فراهم نموده است. البته این تفاهم و همکاری بدان معنا نیست که نظام ادارۀ کشور عاری از هر گونه عیب و نقص است، بلکه در بعضی از موارد نابسامانی ها و ناهنجاری های موجود، مانند فساد اداری، تورم و ضعف در نظارت ها، چنان رخ می نمایند که گاهی تمام پیشرفت های حاصل شده طی این سال ها را به طور کامل تحت الشعاع قرار می دهد، اما درعین حال باید توجه کرد که اولاً بسیاری از مشکلات، مانند بیکاری، گرانی و تورم، از معضلاتی محسوب می شوند که به ویژه در یکی دو سال اخیر اکثر کشورهای جهان و حتی کشورهای اروپایی را به طور میانگین با نرخی بین ۱۲ تا ۲۷ درصد تحت تأثیر خود قرار داده اند و ثانیاً تشدید بخش بزرگی از این نابسامانی ها، که در سایر کشورها نیز به همین شکل یا به نوع دیگر وجود دارد، از اعمال فشارهای ظالمانه، از سوی بیگانگان، و همچنین عملکرد و رفتار و نیز همراهی خواسته یا ناخواستۀ عده ای از ما با خواسته های دشمنان این مرز و بوم ناشی می شود. درهرحال در کنار این عامل بسیار مهم، یعنی حضور و تعامل مردم ــ که در پشتیبانی از نظام سهم اساسی دارد ــ سایر عوامل مادی و معنوی دیگر مانند: عوامل اقتصادی، علمی، سرزمینی، فرهنگی، سیاسی، حکومتی، فرامرزی و فضایی نیز وجود دارند که در مجموع آنها را قدرت ملّی می نامند. نتایج بررسی علمی دو تن از محققان کشورمان که با مبنا قرار دادن ۸۷ عامل علمی و عمدتاً براساس گزارش نهادهای بین المللی در سال های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵٫م، ۱۳۹ کشور جهان را با هم مقایسه کرده اند، نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران تا آن تاریخ که هنوز بخش بزرگی از دستاوردهای جدید کشور، اعلام نشده بود، توانسته است در عامل علمی و فنّاوری با دوازده متغیر، در جایگاه چهل و چهارم، و در بین ۲۳ کشور منطقه، شامل کشورهای خاورمیانه، آسیای مرکزی و قفقاز، خلیج فارس و شبه قاره، در جایگاه دوم قرار گیرد. از نظر اقتصادی، با یازده متغیر، رتبۀ سی وهفتم جهانی و دوم منطقه ای به ایران تعلق داشته است. از نظر اجتماعی با یازده متغیر، ایران در رتبۀ سی وپنجم جهانی و سوم منطقه قرار گرفته است. در عامل سرزمینی با یازده متغیر، ایران در ردیف ده کشور برتر جهان و دومین کشور منطقه ایستاده است. از نظر فرهنگی با هیجده متغیر، ایران رتبۀ بیست وششم جهانی و دوم منطقه ای را از آن خود ساخته است. در عامل سیاسی با چهارده متغیر، به رغم تأثیر منفی بعضی از گزارش های غیرواقعی کشورهای غربی، رتبۀ چهل وپنجم جهانی و اول منطقه ای به ایران اختصاص یافته است. در عامل فرامرزی، با سیزده متغیر، ایران نتوانسته جایگاهی بهتر از شصت وسوم جهانی و سوم منطقه ای برای خود کسب کند. در عامل نظامی با سیزده متغیر، رتبۀ سیزدهم جهانی و سوم منطقه ای به ایران تعلق دارد. در عامل فضایی با چهار متغیر، که عمدتاً به حوزۀ فعالیت های ماهواره ای و به زمانی قبل از اقدام دانشمندان ایرانی برای پرتاب اولین موشک ماهواره بر و پیوستن به جمع یازده عضو باشگاه فضایی جهان مربوط است، بین ۳۹ کشور دارندۀ این فنّاوری، در ردیف بیست وهفتم قرار گرفته است.[۱] در مجموع عوامل نه گانۀ یادشده، جمهوری اسلامی ایران توانسته است در آن مقطع از زمان، بین ۱۳۹ کشور جهان، در رتبۀ بیستم جهانی و دوم منطقه ای، که رتبه های نسبتاً مناسبی است، قرار گیرد؛ البته همان گونه که در ادامۀ مقاله اشاره شده است، به رغم سنگ اندازی های بیگانگان، با پیشرفت های کسب شده در سال های اخیر، این جایگاه هم اکنون ارتقا یافته و ایران در موقعیت به مراتب بهتری قرار گرفته است. مقام معظم رهبری دربارۀ تلاش دشمن برای جلوگیری از این سیر رو به رشد، بارها جوانان را خطاب قرار داده و در یکی از سخنرانی هایشان فرموده است: «جوانان عزیز! خودباوری و اعتمادبه نفس یک داروی فکری و روحی برای ملّت ایران است. مخاطب اصلی و اولی شما جوانان هستید. آنی که (آن کسی که) ما به شدت نیازمند اعتمادبه نفس او هستیم، قشر جوان ماست. این قشر باید توصیه به اعتمادبه نفس را درست به گوش بشنود و از اعماق دل بپذیرد و در همۀ فعالیت های خود، آن را محور و ملاک عمل قرار بدهد. بیم آن هست که در عرصۀ جنگ نرم بین ما و دشمنانی که بسیار اصرار بر ادامۀ این نبرد دارند، این اعتمادبه نفس خدشه پیدا کند، تضعیف بشود، متزلزل بشود یا لااقل در حدی که ملّت ما نیاز دارد پیش نرود…، سه مانع را ممکن است دشمن طراحی کند: یکی پراکندن یأس، یکی منحرف کردن استعدادها و یکی هم برخورد سخت و خشن؛ یعنی تحمیل تهاجم نظامی. در مورد این مسئله اول که پراکندن نومیدی و یاس است، من اصرار دارم شما جوان ها بیشتر فکر کنید، تأمل کنید و نشانه هایش را ببینید. همین الان دارند این کار را می کنند، یک عده ای هم برای آنها و از زبان آنها و از حنجرۀ آنها به نفع آنها حرف می زنند». در هر صورت اگر قرار باشد با نگاهی منصفانه به دستاوردهای انقلاب شکوهمند اسلامی از ابتدا تا به حال بنگریم، می توانیم به موضوعات فراوانی اشاره کنیم که بعضی از آنها از جمله موفقیت هایی محسوب می شود که سنگ بنای آنها به طور کامل پس از انقلاب اسلامی گذاشته شده و گسترش و توسعۀ سایر موارد نیز به حدی است که قیاس شدنی با دستاوردهای تمام پنجاه سال حکومت شاهنشاهی نیست و این در حالی است که درآمدهای نفتی کشور در آن سال ها نسبت به جمعیت کشور و بهای شاخص نفت تا قبل از سال ۱۳۸۶، چند برابر وضعیت پس از انقلاب بود و هزینۀ جنگ نیز به کشور تحمیل نشده بود. بر این اساس به رغم تمام توطئه های خرد و کلان دشمنان، طی عمر پربرکت انقلاب، علیه نظام نوپای اسلامی، با مشاهدۀ این دستاوردهای عظیم، که در ذیل به گوشه هایی از آن اشاره شده است، با اتکا به «اراده و نبوغ ایرانی»، به فرمایش امام خمینی(ره) باید باور کنیم که «ما می توانیم». توسعۀ علمی: یکی از افتخارات غرورآفرین جمهوری اسلامی ایران، رشد روزافزون و حضور فعال کشور در عرصه های علمی است؛ به گونه ای که هم اکنون دانشمندان و پژوهشگران ایرانی در زمرۀ دانشمندان و پژوهشگران ممتاز جهان قرار گرفته اند. دستیابی به فنّاوری و دانش کامل چرخۀ سوخت هسته ای و ساخت مجتمع عظیم یو.سی.اف اصفهان، مجتمع غنی سازی نطنز، کارخانۀ آب سنگین اراک و قرار گرفتن در ردیف پنج کشور برتر جهان در این زمینه و همچنین ورود موفقیت آمیز و هم زمان با سایر کشورهای پیشرفته به عرصۀ علوم جدید، مانند لیزر، بایو و نانوتکنولوژی (برای تقریب به ذهن باید یادآوری شود که قطر اتم محصولات تولیدشده از نانو یک هشت هزارم موی انسان است)، میکرو الکترونیک، ورود به علم ژنتیک و تولید اولین گوسفند و موش شبیه سازی شده، دستیابی به دانش فنّی استفاده از پلیمرهای گیاهی در صنایع بسته بندی، در جایگاه پنجمین کشور پس از امریکا، آلمان، انگلیس و ایتالیا، تنها بخش ناچیزی از افتخارات کسب شده در این زمینه است. توسعۀ چشمگیر سخت افزاری، نرم افزاری و بهره برداری گسترده از علوم رایانه ای در کشور، طراحی سیستم انتقال هم زمان صوت و تصویر در اینترنت و رشد ۷۰ درصدی انجمن های علمی، ساخت انواع روبات و کسب موفقیت های جهانی در مسابقات روبوتیک و قرار گرفتن ایران در ردیف پنج تا هشت کشور برتر روبوکاپ جهان، کسب موفقیت های جهانی در المپیادهای مختلف علمی، از جمله المپیادهای ریاضی، فیزیک، شیمی، کامپیوتر، و کسب مقام نخست جهانی در مسابقات علمی و اختراعات در سوئیس، کسب مقام دوم در نمایشگاه بین المللی اختراعات و ابتکارات در مسکو و همچنین افزایش ثبت اختراعات، که تقریباً به طور کامل پس از انقلاب آغاز شد و تا سال ۱۳۸۱ به پانصد مورد و پس از تأکیدهای مکرر مقام معظم رهبری مبنی بر ضرورت ایجاد نهضت نرم افزاری و تأکید مجدد در مردادماه سال ۱۳۸۵ برای تهیۀ نقشۀ جامع علمی کشور، با جهشی چشمگیر، به حدود شش هزار اختراع در سال ۱۳۸۶ رسیده است، بخش دیگری از این موفقیت ها به شمار می رود.[۲] مجموعه این موفقیت ها سبب شده است که در هر سال میزان تولید علم در کشور به دو برابر برسد و در سال ۱۳۸۶ ایران در مقام کشور پنجم آسیا و اول منطقه در تولید علم و فنّاوری به ویژه در رشته های ریاضی، مکانیک، پلیمر، شیمی، مهندسی شیمی، فنّاوری نانو و پزشکی و رتبۀ دوازدهم ریاضی، سیزدهم کامپیوتر، هفدهم مکانیک، هیجدهم شیمی، پانزدهم نانو در جهان مطرح، و مرکز شبکۀ نانوتکنولوژی در میان کشورهای اسلامی شود (در رشتۀ نانو ایران در جایگاه اول در منطقه و جهان اسلام و پنجم در آسیا و بیست وپنجم در سطح جهان قرار گرفته است).[۳] افزایش بی سابقۀ ظرفیت دانشگاه ها، که فقط در چند سال اخیر بیش از ۹۲ درصد رشد یافته، همراه رشد چشمگیر هیئت های علمی و همچنین افزایش تعداد دانشجویان، که از حدود دویست هزارنفر در قبل از انقلاب، به بیش از ۰۰۰/۳۰۰/۳ در بعد از انقلاب اسلامی در مقاطع و رشته های مختلف رسیده است (این مقدار برابر سطح آموزش عالی در کشورهای صنعتی است؛ یعنی سه هزار دانشجو به ازای هر یکصدهزار نفر) و علاوه بر آن پذیرش تعداد بسیاری دانشجوی خارجی در نظام آموزشی عالی، از دیگر مصادیق توسعۀ علمی کشور است.[۴] رشد علمی و آموزشی: موفقیت هرسالۀ دانش آموزان ایرانی در دستیابی به مقام های جهانی در المپیادهای علمی در رشته های مختلفی همچون فیزیک، ریاضی، شیمی، کامپیوتر و… در رقابت با کشورهای پیشرفتۀ علمی یکی از شواهد رشد و توسعۀ علمی کشور در سال های پس از انقلاب است. این موفقیت ها در رشته های مختلف المپیادهای دانش آموزان، از اولین سال حضور جوانان مستعد ایرانی، هرساله با پیشرفت بسیاری همراه بوده است. از نظر رشد کمّی، درحالی که تعداد دانشجویان دانشگاه های کشور قبل از انقلاب، از مرز ۱۵۰ هزار نفر تجاوز نمی کرد، امروزه به حدود ۰۰۰/۴۰۰/۲ نفر رسیده است. کشوری که در سال ۱۳۵۶ با ۳۳ میلیون جمعیت، نیازمند ورود پزشک خارجی (ازکشورهای درحال توسعه ای همچون هند، بنگلادش، پاکستان و…) بوده هم اکنون با جمعیتی بیش از دو برابر (و در پی آن با نیازی بیشتر به پزشک) با مازاد پزشک روبه روست.[۵] موفقیت بی نظیر دانشمندان ایرانی در تهیه، انجماد و نگهداری سلول های بنیادی جنینی، که پیش از آن در انحصار نُه کشور دنیا بود، درمان ناباروری، نارسایی قلب و تلاش برای ترمیم لوزالمعده برای تولید انسولین به منظور درمان بیماری قند (دیابت) برای اولین بار در جهان از اقدامات کم نظیر دانشمندان جوان ایرانی در عرصۀ مهندسی ژنتیک است. در عرصۀ علوم هسته ای، با وجود موانع و ممانعت کشورهای غربی و تحریم تجهیزات دو منظوره ــ دارای کاربرد مشترک در فعالیت ها و تحقیقات هسته ای صلح آمیز و غیر صلح آمیز ــ امروزه ایران به فنّاوری پیچیدۀ غنی سازی اورانیوم دست یافته و به جمع ده کشور دارای این فنّاوری نوین در جهان پیوسته است. توسعۀ صنعتی کشور: رشد صنعت در کشور نیز به حدی سریع بود که پس از ساخت شهرک های صنعتی در شهرهای مختلف، هم اکنون ساخت مجموعه ها و شرکت های صنعتی در روستاها نیز در دستور کار مسئولان کشور قرارگرفته است و درحال حاضر کمتر شهر بزرگی را می توان یافت که از وجود کارخانه های صنعتی بی بهره باشد. علاوه بر افزایش تعداد کارخانجات باید به محصولات متنوعی مانند انواع لوازم خانگی و صنعتی که در این مجموعه ها تولید و حتی در بسیاری از موارد به خارج از کشور صادر می شود نیز اشاره کرد (فقط در بیست سال ابتدای انقلاب، رشد صادرات غیر نفتی کشور شصت برابر، یعنی ده برابر میانگین رشد سالانۀ ارزش واردات بوده است). ساخت هواپیما و بالگرد سبک و نیمه سنگین (شخصی و عمومی) مانند هواپیمای مسافربری ایران ۱۴۰ با کاربری چندمنظوره و مطابق با آخرین استانداردهای روز دنیا، که برای اولین بار در تاریخ کشور رخ داده است، توسعۀ صنعت کشتی سازی و تولید انواع قایق، افزایش و توسعۀ کارخانجات خودروسازی با انواع خودروهای سبک و سنگین، ساخت و توسعۀ پالایشگاه ها و مراکز پتروشیمی در شهرهای مختلف کشور، از جمله در اراک، شیراز، تبریز، بندرعباس، اصفهان و… و ساخت حدود چهل کارخانۀ بزرگ نفت و گاز از ابتدای انقلاب اسلامی تا به حال، ساخت انواع نیروگاه های بادی، گازی، فسیلی و ساخت اولین نیروگاه هسته ای در بوشهر و اولین نیروگاه انرژی های زیرزمینی در اردبیل، افزایش و توسعۀ انواع کارخانجات لوازم خانگی و صنعتی، افزایش درخور توجه تولید فولاد، که پیش بینی می شود ایران را تا سال ۱۳۹۰ به یکی از کشورهای مطرح صادرکنندۀ این محصول تبدیل نماید، و ده ها مورد مشابه، از دیگر افتخارات صنعتی کشور به شمار می روند. علاوه بر این، قرار گرفتن جمهوری اسلامی ایران در ردیف چهارهمین کشور سازندۀ سد و دادن انواع خدمات فنّی، عمرانی و تخصصی در زمینه های مختلف به سایر کشورها نیز، برگ زرین دیگری است از کتاب پر افتخار انقلاب اسلامی ایران و این پیشرفت سایر بخش های کشور از جمله بخش نظامی را نیز شامل شده است.[۶] ۲ــ انقلاب اسلامی ایران؛ سرآغاز انقلاب نرم افزاری جهان اسلام امروز دیگر همه باور دارند که سخت افزارهای جنگی در معادلات جهانی تعیین کننده نیستند و این قدرت نرم افزار و تفکر و علم است که تعیین کنندۀ معادلات مختلف جهانی است. انقلاب اسلامی ایران، پس از هشت سال دفاع مقدس، به خوبی به همۀ جهانیان نشان داد که تغییر نگرش انسان ها از خود و داشتن هدف الهی در زندگی بدون داشتن سخت افزارهای پیچیده چگونه می تواند ابرقدرت ها را به زانو دربیاورد تاجایی که در معادلات سیاسی ــ نظامی، پیروزی حزب الله لبنان بر ارتش تمام مسلح صهیونیسم نشان دهندۀ قدرت فکری حاکم بر ارتش حزب الله است. انقلاب اسلامی ایران آغاز نوزایی جهان اسلام بود که تلقی مسلمانان را از خود، در دنیای کنونی و با وجود پیشرفت های عظیم غربی ها، تغییر داد. این انقلاب در مدتی کوتاه توانست کشوری تمام وابسته به دولت های غربی را بر روی پاهای خود استوار کند و به استقلال علمی، فکری و تجهیزاتی برساند. ایران، که کشوری وابسته به متخصصان غربی بود، اکنون خود تولیدکننده، سازنده و مخترع ابزارهای مختلف و گسترش دهندۀ علوم در بخش های حساس شده که کشف های عظیم جوانان این سرزمین در علوم هسته ای و دسترسی به علوم مختلف پزشکی از آن نمونه است. پیشرفت های عظیم ایران، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بسیاری از مسلمانان را به فکر علت های این پیشرفت ها انداخته که سبب بیداری مسلمانان در جهان اسلام گشته و روحیۀ خودباوری را دوباره به جهان اسلام برگردانده است. امروز دیگر بمب های هسته ای، شیمیایی و میکروبی جوابگو نیست و عامل تغییر در جهان به شمار نمی رود. بمب انقلاب اسلامی ایران سه دهه پیش منفجر شد و انفجاری عظیم در دل ملّت ها پدید آورد و دنیا را تکان داد. امروز مرکز این تفکر نرم افزاری قوی در جهان، قم است؛ البته شهر قم در عرصه های گوناگونی فعالیت می کند، ولی عرصۀ نرم افزاری و تولید علم آن نمایان تر است. مردم ایران به خوبی به یاد می آورند که شهر قم، قبل از انقلاب، یکی از شهرهای محروم ایران به شمار می رفت، اما اکنون به پیشرفته ترین تجهیزات علمی، پژوهشی و ارتباطی مجهز است و انواع نرم افزارهای اسلامی و افکار نو اسلامی و راهکارهای دینی برای مسلمانان جهان در همین شهر تولید و در تمام دنیا منتشر می شود. امروز برای همه مشخص است که بین اندیشه های مختلف، اندیشۀ شیعی تنها عامل مبارزه با استکبار و استثمار در جهان است. این اندیشه تا کنون توانسته است در برابر ماشین های جنگی عظیم صهیونیسم ایستادگی کند و آنها را به عقب نشینی وا دارد. سخن گفتن از وحدت مسلمانان و بیداری جهان اسلام، که امروز مطرح می شود، یکی از تحولات ناشی شده از انقلاب اسلامی ایران است که شکل تازه ای از زندگی سیاسی و علمی را به جهانیان معرفی کرد. ۳ــ کتاب و کتاب خوانی قبل و بعد از انقلاب با فرا رسیدن سی امین سالگرد انقلاب اسلامی، نگاهی به وضعیت کتاب و کتاب خوانی در کشور و مقایسۀ شاخص های قبل و بعد انقلاب اسلامی در این بخش از دیگر اقدامات مهمی است که پیشرفت ایران را طی این چند دهه نشان می دهد. عمده ترین شاخص های مورد بررسی در این پژوهش عبارت اند از: آمار نشر کتاب، تعداد عناوین، شمارگان، عناوین موضوعی، کتابخانه های عمومی، تعداد کتاب فروشی ها، تعداد ناشران و… . آمارها نشان می دهد که اغلب این شاخص ها طی سال های بعد از انقلاب، با در نظر گرفتن رشد جمعیت و سایر تحولات، رشد چشمگیری داشته است. طرح بعضی رهنمودهای مقام معظم رهبری و اقدامات انجام شده طی این سال ها و نیز برنامه های در دست اقدام در حوزۀ کتاب و کتاب خوانی از دیگر مواردی است که در این قسمت پژوهش به آن توجه شده است. قبل از انقلاب اسلامی جامعه و در رأس همه دولت، به کتاب و رفع مشکلات آن به طور جدی توجه نمی کرد. ازآنجاکه فقط ۴۵ درصد مردم باسواد بودند، میزان مطالعه در حد بسیار پایینی قرار داشت و تولید و نشر کتاب نیز بسیار محدود بود. در آموزش و پرورش قبل از انقلاب اسلامی بیش از ۷۵ درصد کودکان واجب التعلیم، را در مدارس ثبت نام نمی کردند، ولی هم اکنون نزدیک به ۹۹ درصد از آنها ثبت نام می شوند و اگر پراکندگی جمعیت و تنوع زیستی را درنظر بگیریم، کشور به موفقیت های خوبی دست یافته است.[۷] تعداد دانشجویان قبل از انقلاب ۱۷۵هزار نفر بود (۵۱/۰ درصد جمعیت کل کشور) که هم اکنون این تعداد به ۵/۳ میلیون نفر (۵ درصد کل جمعیت کل کشور) افزایش یافته است. تعداد کتابخانه های عمومی در کشور قبل از انقلاب اسلامی فقط ۲۵ واحد اعلام شده است. در آن زمان در بسیاری از رشته ها، دوره های کارشناسی ارشد و دکتری دایر نبود. تعداد کتاب های منتشرشده قبل از انقلاب اسلامی سالیانه، دو هزار عنوان بود که این عناوین هم بیشتر کتاب های رمان و ادبی را شامل می شد و به جز در بعضی از دوره ها از ورود به حوزه های اجتماعی و مسائل جامعه به دور بود. افزایش بیش از اندازۀ جمعیت در سال های آغازین انقلاب اسلامی و مشکلات ناشی از جنگ تحمیلی، محاصره و بحران اقتصادی، فرار سرمایه ها و تخصص ها و بعضی مسائل دیگر سبب شد مشکلات نشر کتاب تشدید گردد و فرصتی برای رفع آنها برای دست اندرکاران عرصۀ فرهنگ باقی نماند. تعداد ناشران در سال ۱۳۵۵ به رقم ۱۲۷ ناشر در تهران و ۵۶ ناشر در شهرستان ها محدود می شد. با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، نسل جدیدی از ناشران پا به عرصه گذاشتند. این نسل جوانانی بودند که با پدیدۀ کتاب های «جلد سفید» به بازار کتاب ملحق شدند. اینها عموماً کارکنان شاغل در کتاب فروشی های سابق بودند که در عمل، با چاپ کتاب های ممنوعه و نسخه های سانسورنشدۀ آنها، عطش جوانان به خواندن این کتاب ها را فروکش می کردند. بعدها همین افراد، با انگیزه های آرمان خواهانه برای پیشبرد اهداف سیاسی، پس از گرفتن جواز نشر از وزارت ارشاد، در جایگاه ناشران جدید پا به عرصۀ چاپ و نشر کتاب گذاشتند.[۸] رویکرد مثبت به کتاب و کتاب خوانی پس از انقلاب اسلامی: پس از انقلاب اسلامی، به تناسب رشد سوادآموزی (بیش از۸۴ درصد)، افزایش رشته های دانشگاهی و افزایش تعداد دانشجویان در سطوح عالی تحصیلی، تأکیدهای فراوان بر افزایش آگاهی و سطح علمی در آموزه های دینی، تأکید بر علم و فنّاوری برای رسیدن به خودکفایی، لزوم توجه به مطالعه و کتاب خوانی را بیش ازپیش نمایان کرد. تعداد عناوین کتاب های منتشرشده از دو هزار عنوان در سال های قبل از انقلاب به ۵۳ هزار عنوان در سال های پس از انقلاب رسیده، درحالی که جمعیت کشور طی این مدت حداکثر دو برابر شده است. جامعه ای که روزبه روز میزان افراد باسواد آن افزایش می یابد و سطح تحصیلاتش رشد جهشی دارد، به صورت طبیعی نیازش به کتاب و کتاب خوانی بیشتر می شود. با افزایش میزان باسوادی، تعداد دانشجویان و دانش آموختگان سطوح عالی، نیاز به مطالعۀ کتاب های گوناگون و حتی کتاب های غیر درسی روز به روز افزایش می یابد. سیاست دولت های پس از انقلاب عمدتاً بر توسعۀ فرهنگ کتاب و کتاب خوانی، رفع مشکلات و موانع صنعت چاپ و نشر و حمایت از نشر کتاب متمرکز شدند. شواهد نشان می دهد که مردم، با افزایش معلومات عمومی خود، علاقۀ بیشتری به مطالعه نسبت به قبل نشان می دهند؛ به ویژه در سال های اخیر که با تأکیدها و رهنمودهای خاص رهبر معظم انقلاب اسلامی این سیر شتاب بیشتری به خود گرفته است. دیدگاه های رهبر معظم انقلاب اسلامی در مورد کتاب: ۱ــ اولویت دادن به کارهای فرهنگی، به ویژه فرهنگ آموزشی، در تخصیص بودجه: «در کار فرهنگی نباید مسئلۀ پول و بودجه، یک مشکل عمده به حساب آید؛ به این معنا که مشکلات و نقایص فرهنگی را در ردیف نیازهای بودجه ای و در آخرهای لیست قرار ندهیم، بلکه در اول های لیست، اگر نگوییم در ردیف اول، قرار بدهیم. اگر درست فکر کنیم این به صرفۀ اقتصادی مملکت هم هست؛ یعنی از اینکه بودجه و امکانات بیشتر را به کارهای فرهنگی، به ویژه فرهنگ آموزشی متوجه کنیم، کشور زیان نخواهد کرد؛ زیرا که خود این برای آیندۀ کشور، تولید امکانات می کند»؛[۹] ۲ــ تولید کتاب خوب در عرصه های مختلف فکری: «ما در زمینۀ کتاب چند تکلیف مهم به عهده داریم: «یک تکلیف این است که کتاب خوب تولید کنیم و در صحنه ها و عرصه های فکری مختلف، کتاب به وجود آوریم… یعنی کل کشور و طبقۀ اهل فرهنگ چنین تکلیفی دارند»؛[۱۰] ۳ــ اولویت دادن به تولید کتاب های کیفی مناسب برای عموم مردم و افزایش قدرت انتخاب آنان: «ما الآن در زمینه های گوناگون دچار کمبود کتابیم؛ البته حجم کتاب بالا رفته است…، ولی باز هم کتاب کیفی کم داریم. منظورم کتاب علمی متخصصان نیست، نه، همین کتاب هایی را که عامۀ مردم احتیاج دارند بدانند؛ چه کتاب هایی در بخش های مختلف دینی از عقاید و تاریخ و دین و امثال آن گرفته، چه کتاب های سیاسی و کتاب های مربوط به مسائل اجتماعی و مسائل تاریخی»؛[۱۱] ۴ــ توجه به جنبه های هنری و زیبایی آثار چاپی: «به مسئلۀ هنر و زیبایی خیلی اهمیت بدهید، نگویید اهمیتی ندارد. در چاپ، در حروفچینی، در صفحه بندی، در چگونگی آرایش و نقطه گذاری مطالب و تنظیم صفحات و ایجاد فاصله های مناسب باید دقت کرد. حتی با انتخاب حروف زیبا، شما می توانید تأثیر بیشتری برای مطلب و فکر خود تدارک ببینید»؛ ۵ــ نیازسنجی در تولید کتاب و جهت یابی به سمت پیشرفت دانش و نوآوری و خلاقیت در عرصۀ فکری؛ ۶ــ اهمیت ویژه به قالب و محتوا در کنار هم؛ ۷ــ ترویج کتاب خوانی و تبدیل آن به فرهنگ عمومی و نه در انحصار قشری خاص؛ ۸ــ افزایش تیراژ کتاب ها؛ ۹ــ برقراری ساعت کتاب خوانی در برنامۀ درسی دانش آموزان برای نهادینه کردن فرهنگ کتاب خوانی: «وزارت آموزش و پرورش حتماً باید بررسی کند و ببیند چه کار می تواند بکند،… ساعت کتاب خوانی در مدارس بگذارند تا دانش آموزان با فرهنگ کتاب خوانی آشنا شوند».[۱۲] وضعیت نشر کتاب پس از انقلاب اسلامی: نگاهی به آمارهای پس از انقلاب نشان می دهد که در بسیاری از شاخص های مرتبط با کتاب و نشر رشد خوبی داشته ایم. آنچه از این ارقام برمی آید عناوین کتاب های منتشرشده در هر سال افزایش داشته؛ به طوری که در مهرماه ۱۳۸۳، معاون طرح و برنامه وزیر ارشاد، در مراسمی در گیلان گفته بود: ازآنجاکه در ایران سالیانه بیش از ۳۷هزار عنوان کتاب با مجموع شمارگان ۱۸۰ میلیون جلد به چاپ می رسد، ایران در زمینۀ تولید کتاب، یکی از ده کشور اول دنیاست. این در حالی است که تیراژ کتاب ها پس از یک دورۀ رشد، رو به کاهش گذاشته است. عده ای علت کاهش تیراژ کتاب ها را پایین بودن سطح مطالعه در جامعه و در نتیجه استقبال نکردن از کتاب های چاپ شده می دانند. عده ای دیگر معتقدند مشکلات اقتصادی مردم سبب شده است که کتاب را از سبد خرید خانواده حذف کنند و بسیاری از مردم برای مطالعه حوصله و فراغت کافی نداشته باشند و همچنین توسعۀ دانش الکترونیک و اینترنت و ماهواره سبب شده است این ابزارها جانشین کتاب شوند، اما به نظر مدیر کل مراکز و روابط فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شواهدی وجود دارد که نشان می دهد میزان مطالعه در میان مردم افزایش یافته است؛ زیرا هر سال و هر ماه بر میزان تقاضای چاپ کتاب از سوی نویسندگان و ناشران افزوده می شود و این بدین معناست که اگر این کتا ب ها متقاضی نداشته باشند، باید عرضه هم کاهش پیدا کند، حال آنکه عرضۀ کتاب افزایش پیدا کرده است. بررسی وضعیت کتاب و نشر قبل و بعد از انقلاب اسلامی و مقایسۀ تطبیقی بعضی از شاخص ها نشان می دهد که طی سال های پس از انقلاب اسلامی، با رویکرد مثبت نظام به کتاب و کتاب خوانی و بازنگری در وضعیت گذشته و رفع کاستی ها در حوزۀ چاپ و نشر و ترویج کتاب خوانی، که به ویژه در فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز بر آن بسیار تأکید شده، موجبات رشد اغلب شاخص ها فراهم آمده و علاوه بر رشد کمّی، بسیاری از شاخص های کیفی نیز رشد چشمگیری داشته؛ به گونه ای که بیشترین گرایش جوانان در این سال ها به موضوعات مذهبی، تاریخی و ادبی بوده است. اقداماتی که در حوزۀ چاپ و نشر به منظور تسهیل شرایط برای تولیدکنندگان آثار و عرضۀ مناسب تر کتاب انجام شده و نیز طرح هایی که برای ترویج کتاب و کتاب خوانی و سهولت دسترسی مردم به کتاب اجرا گردیده، آیندۀ بسیار روشن تری را فراروی جامعه قرار می داد. ۴ــ نانوتکنولوژی و دستاوردهای آن خواص مواد در مقیاس نانو با خواص آنها در مقیاس های بزرگ تر متفاوت است و خواص جدیدی که در این مقیاس ظاهر می شود، فرصت های جذابی را در اختیار محققان عرصه های مختلف علم و فنّاوری قرار می دهد. کنترل این خواص جدید در مقیاس نانو و توانمندی تولید مواد و ابزارهای جدید مبتنی بر این خواص را فنّاوری نانو می گویند. این فنّاوری به تولید محصولاتی با دوام تر، سبک تر، ارزان تر و با کارایی بیشتر منجر خواهد شد و ازآنجاکه چنین مواردی مورد توجه تمام صنایع هستند، فنّاوری نانو سبب تحول اساسی در اغلب صنایع خواهد شد و بازاری که تا سال ۲۰۱۴ برای آن پیش بینی می شود بالغ بر ۲۶۰۰ میلیارد دلار خواهد بود.[۱۳] با توجه به اهمیت اقتصادی فنّاوری نانو، به طور تقریب بیشتر کشورهای جهان، توجه ویژه ای به آن کرده اند و بسیاری از آنها برنامه ای ملّی برای بهره گیری اقتصادی از این فنّاوری دارند. کشور ما نیز همگام با کشورهای پیشرو، به اهمیت این فنّاوری پی برده و در مسیر توسعۀ آن حرکت کرده است. نخستین اقدام در این زمینه، تشکیل کمیته ای مطالعاتی در دفتر همکاری های ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۰ و سپس تبدیل آن به ستاد ویژۀ توسعۀ فنّاوری نانو در سال ۱۳۸۲ بوده است. این ستاد که نمایندگانی از وزارتخانه های نفت، صنایع، جهاد کشاورزی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و علوم، تحقیقات و فنّاوری را در بر می گیرد، زیر نظر معاون اول رئیس جمهوری (و اکنون معاون علم و فنّاوری رئیس جمهوری) فعالیت می کند و وظیفۀ تعیین سیاست های کلّی برای توسعۀ فنّاوری نانو در کشور و پیگیری برای اجرا شدن این سیاست را بر عهده دارد. مطالعات و برنامه ریزی های ستاد، به تصویب سند راهبردی ده سالۀ توسعۀ فنّاوری نانو، موسوم به راهبرد آینده، در هیئت دولت در تاریخ ۲ مرداد ۱۳۸۴ منجر شد و شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۳۸۵، ضمن تأکید بر اجرای دقیق این سند، سیاست ها و راهبردهای توسعه و ارتقای این فنّاوری را تصویب کرد. مأموریت این سند، دستیابی ایران به جایگاه مناسب در بین پانزده کشور برتر فنّاوری نانو و تلاش برای ارتقای این جایگاه به منظور توسعۀ اقتصادی کشور است. ستاد ویژۀ توسعۀ فنّاوری نانو، پس از تصویب سند راهبرد آینده، با جدیت تمام در مسیر اجرای آن حرکت کرده و تولید ثروت از فنّاوری نانو را سرلوحه برنامه های خود قرار داده است. ۵ــ نگاهی به تحولات صنعت خودروسازی افزایش حدود ده برابری تولید خودرو، سیر تحول در صنعت خودروسازی از مونتاژکاری تا صادرات با نشان ملّی، صادرات به ۳۹ کشور دنیا، تولید ۷۳ نوع خودرو و تبدیل شدن به هیجدهمین خودروساز دنیا فقط بخشی از دستاوردهای این صنعت پس از پیروزی انقلاب اسلامی است.[۱۴] با وجود گذشت حدود یک قرن از ورود اولین خودرو به کشور، رویکرد اصلی به صنایع خودروسازی به مفهوم صنعتی و امروزی آن از سال ۱۳۳۶، با تأسیس اولین کارخانۀ مونتاژ خودرو به صورت محدود، آغاز گردید و به تدریج توسعه یافت. با نگاه به پیشینۀ صنعت خودروسازی در کشور و سیر رشد آن، سه دورۀ متمایز در گذشته و دو دوره نیز در حال و آینده می توان برای آن در نظر گرفت: ۱ــ دورۀ شکل گیری صنعت مونتاژ از سال ۱۳۳۶ تا ۱۳۵۹: این دوره عمدتاً دوران شکل گیری صنعت مونتاژ خودرو در ایران بود و صنایع خودروسازی توسط بخش خصوصی و با همکاری شرکت های خارجی و با هدف سودآوری تأسیس شد؛ ۲ــ دورۀ پس از انقلاب شکوهمند اسلامی و سپس دوران جنگ تحمیلی از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۷۱: این دوره پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد و در بدو آن صنایع خودوسازی ملّی گردید و اهداف و مبانی آن در چهارچوب اهداف جمهوری اسلامی ایران تبیین شد که به دلیل وقوع جنگ تحمیلی و مشکلات ناشی از آن، صنعت خودروسازی دچار رکود شدید گردید؛ ۳ــ شکوفایی و توسعۀ صنعت خودروسازی با هدف خودکفایی از سال ۱۳۷۱ تا سال ۱۳۸۲: در این دوره، پس از پایان جنگ و تصویب قانون خودرو، برنامۀ خودکفایی و افزایش ساخت داخل در سرلوحۀ برنامه های خودروسازی قرار گرفت؛ به گونه ای که در پرتو آن سایر مسائل از قبیل کیفیت، مصرف سوخت، آلایندگی و حتی قیمت تا حدودی در حاشیه قرار گرفتند؛ ۴ــ رقابتی شدن صنعت خودرو با هدف ایجاد و توسعۀ فرصت های صادراتی از سال ۱۳۸۲ تا سال ۱۳۸۴: در دورۀ حاضر برنامۀ تعیین شدۀ کشور در عرصۀ خودروسازی، رقابت پذیر شدن صنعت خودرو و حضور در عرصۀ رقابت بین المللی و تولید محصول با استانداردهای بین المللی با هدف ایجاد و توسعۀ فرصت های صادراتی است؛ ۵ــ جهانی شدن صنعت خودرو با هدف رهبری بازار منطقه از سال ۱۳۸۴ به بعد: برنامۀ آتی صنایع خودروسازی کشور، جهانی شدن صنعت خودرو ایران در کنار خودروسازان بزرگ جهان و ورود به بازارهای جهانی با نشان ملّی است. خودروسازی از اجزای مهم و لاینفک تجارت و صنعت جهانی است. صنعت خودرو، به دلیل ارتباط با بیش از شصت صنعت دیگر، به «لوکوموتیو صنایع» مشهور است. در ساخت خودرو، مجموعه ای از تکنولوژی رشته های مختلف صنعتی (فلزی، پلاستیک، شیمیایی، پارچه، عایق، شیشه، الکترومکانیک، برق، الکترونیک، متالورژی و…)، طراحی، مدیریت و اقتصاد به کار رفته است. این صنعت یکی از شاخص های توسعه یافتگی است. تولید صنعت خودروسازی ایران در این سال با رشد در خور توجه ۷/۱۰ درصدی نسبت به سال قبل از آن مواجه بوده است. ایران، از نظر حجم تولید خودرو، در جهان رتبۀ هیجدهم و از نظر میزان رشد نیز رتبۀ هیجدهم را داراست. اگرچه ایران عضو سازمان تجارت جهانی نیست، از ظرفیت های بالایی برای توسعۀ صنعت خودروسازی خود برخوردار است. از هر ده نفر در ایران فقط یک نفر خودرو دارد و به علاوه این کشور نیروی کار ماهر بسیار زیادی را در خود جای داده است. همچنین علاقه برای داشتن خودرو در ایران بسیار بالاست. ۶ــ سلول های بنیادی خوشبختانه همگام با پیشرفت های اخیر دنیا در زمینة سلول های بنیادی، در کشور ما نیز به این موضوع توجه شده و چند مرکز پژوهشی و دانشگاهی، از جمله پژوهشکدۀ رویان و دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تربیت مدرس، در این زمینه، تحقیقاتی انجام داده اند. پژوهشکدة رویان: پژوهشکدۀ علوم سلولی و ناباروری رویان، یکی از مراکز تحقیقاتی وابسته به جهاد دانشگاهی کشور است که در زمینة بهداشت باروری و ناباروری و علوم تولیدمثل فعالیت می کند. این مرکز در کنار فعالیت های درمانی و سرویس دهی به زوج های نابارور، بخش اصلی فعالیت های خود را در حوزة امور پژوهشی و آموزشی متمرکز کرده و در قالب چندین گروه تخصصی در زمینة علوم باروری و تولید مثل تحقیق می کند. محققان این پژوهشکده در کنار موفقیت هایی، نظیر تولد اولین مورد نوزاد با استفاده از جنین منجمد در ایران (سال ۱۳۷۵) و تولد اولین نوزاد حاصل از روش ICSI با استفاده از اسپرم منجمدشدة یک فرد بیضه برداری شده (سال ۱۳۷۸)، اخیراً توانستند با کشت و تکثیر نخستین رده از سلول های بنیادی جنینی انسان (بن یاخته های جنینی) در ایران (سال ۱۳۸۲) به فنّاوری تولید سلول های بنیادی جنین انسان دست پیدا کنند. سخنان مقام معظم رهبری در بازدید از پژوهشکدۀ رویان: عملکرد بخش درمان ناباروری پژوهشکدۀ رویان از نظیر کمّی و کیفی در حد معیارهای جهانی است و توان رقابت با بهترین مراکز درمانی جهان را دارد. مقام معظم رهبری از این بخش دیدن نموده اند. در این بازدید که با توضیحات مسئولان بخش های مختلف همراه بود اعلام شد: تاکنون حدود هفتادهزار زوج ایرانی در این مرکز تشکیل پرونده داده و تحت درمان قرار گرفته اند و صدها زوج نابارور خارجی نیز در این مؤسسه درمان شده اند. رهبر انقلاب اسلامی، پس از این بازدید، در جمع مسئولان، دانشمندان و محققان پژوهشکدۀ رویان و مراکز جهاد دانشگاهی سراسر کشور، با اشاره به حرکت علمی مبارکی که در چند سال اخیر در کشور آغاز شده و در میان اهل علم گسترش یافته است، خاطرنشان نمود: «هدف از حضور در پژوهشکدۀ رویان اقدامی نمادین به منظور تجلیل از حرکت علمی عظیم و گستردۀ جاری در کشور و قدردانی از همۀ محققان و دانشمندان، به ویژه محققان پژوهشکدۀ رویان و جهاد دانشگاهی، است». ایشان پژوهشکدۀ رویان را مرکزی موفق و نتیجه ای درخشان از ترکیب «علم، ایمان و تلاش» دانست و با گرامیداشت یاد و خاطرۀ مرحوم دکتر سعید کاظمی آشتیانی افزود: «این مرحوم، با ایمان، تلاش پیگیر و خستگی ناپذیر و مدیریت موفق خود توانست مؤسسه ای علمی به وجود آورد که در بافت آن، ’تحقیق علمی جدی همراه با ایمان و تقوا‘ مورد توجه کامل قرار گرفته است». مقام معظم رهبری تأکید نمود: «پژوهشکدۀ رویان زمینه ها و قابلیت های فراوانی برای پیشرفت بیشتر دارد و این مرکز در واقع سلول بنیادی حرکت علمی کشور است؛ همان گونه که هر دانشمند و محقق معتقد به ترکیب ’علم و ایمان‘ نیز چنین ظرفیتی را دارد». رهبر انقلاب اسلامی، جهاد دانشگاهی را مولود مبارک انقلاب اسلامی و جزء معدود رویش های اصلی انقلاب دانستند و با اشاره به ترکیب جهاد و دانشگاه در نام این مرکز تأکید کرد: «جهاد دانشگاهی یعنی جهاد و مبارزۀ هدفمند، هوشمندانه، عاقلانه و دشمن شکن در مسیر آرمان ها، آن هم در برترین و والاترین سطوح؛ یعنی علم و دانشگاه». ایشان خاطرنشان نمود: «جهاد دانشگاهی از ابتدا براساس دین و تقوا شکل گرفت و باید هویت جهادی و ایمانی و انقلابی آن همچنان حفظ و تقویت شود». رهبر انقلاب اسلامی علم و تحقیق را رمز واقعی و کلید قطعی پیشرفت و رسیدن کشور به نقطۀ مطلوب خواند و افزود: «فراگیری علوم و دانسته های دیگر کشورها و ملّت ها، مقدمۀ حرکت در عرصۀ بسیار وسیع علم و تحقیق است و به هیچ وجه نباید در این حد متوقف شد». ایشان، با انتقاد از نظام سلطۀ حاکم بر جهان، افزود: «جایگاه و نقش کشورها و ملّت ها در نظام بین الملل باید براساس استعداد و ظرفیت علمی آنها باشد، اما در وضع کنونی، به علت تلاش برخی قدرت ها برای انحصاری کردن علم، و نیز زورگویی مستکبران، جهان به دو بخش ’پیشرفته و عقب مانده‘ و ’سلطه گر و سلطه پذیر‘ تقسیم شده است که این وضع باید تغییر یابد». مقام معظم رهبری، مهم ترین عامل را در تغییر نظام سلطۀ حاکم بر جهان، حرکت و تلاش علمی ملّت ها دانست و افزود: «در این مسیر، ملّت ایران می تواند، با توجه به تاریخ، فرهنگ و سابقۀ علمی خود و استعداد درخشانش، نقش ویژه ای ایفا کند». ایشان کمک به مراکز و «طرح های علمی، تحقیقاتی و فنّاوری» را وظیفۀ دولت و دستگاه های مسئول برشمرد و خاطرنشان کرد: «باید میل و اشتیاق به تحقیق و پژوهش، در محیط های علمی، موج بزند که البته تحقق این مهم با توصیه و دستور ممکن نیست، بلکه تدبیر و کمک وزارتخانه های مربوط، بخش های مسئول در برنامه ریزی فرهنگی کشور و تلاش صاحبان فکر و اندیشه را می طلبد». ایشان، با تأکید بر توأم بودن علم و دین، فرمود: «علم جدا از دین، همان گونه که در رفتار برخی کشورها آشکار است، در نهایت به ساخت جنگ افزارهایی مانند بمب اتم، و به وسیله ای برای زورگویی تبدیل می شود، اما با علم توأم با دین و ’تلاش علمی برای خدا و در راه خدا‘، می توان به توفیقات پایداری دست یافت که دستاوردهای جهاد دانشگاهی نمونه ای از آن است». ایشان در پایان بار دیگر از همۀ دانشمندان و محققانی که در هر نقطه از کشور برای پیشرفت و توسعۀ علمی میهن جهاد و تلاش می کنند، قدردانی کرد.[۱۵] ۷ــ دستاوردهای نظام سلا مت توسعۀ پزشکی: پیشرفت در بخش پزشکی نیز به قدری گسترده بوده که حیرت جهانیان را برانگیخته و سبب تغییرات اساسی در وضعیت بهداشت و درمان کشور شده است، به گونه ای که بخش درمان نه تنها توانسته تقریباً تمام نیازهای خود را در زمینه های مختلف تأمین نماید، بلکه هم اکنون ایران اسلامی به کشوری مهم در صدور خدمات و محصولات پزشکی تبدیل شده و بیش از ۹۵ درصد از چهار هزار قلم داروی مصرفی در کشور را در داخل تولید، و فقط در سال ۱۳۸۶ بیش از هفتاد میلیون دلار دارو نیز به خارج از کشور صادر کرده است. همچنین طی این مدت، دانشمندان کشورمان موفق شده اند مواد و داروهایی را تولید کنند که یا در سطح جهان سابقۀ قبلی نداشته یا تولید آنها فقط در انحصار چند کشور خاص بوده است. ساخت اولین داروی ضددیابت در جهان، تولید اسپرم از مغز قرمز استخوان زنان، ساخت پوست مصنوعی، ساخت داروی کنترل ایدز، ساخت داروی سرطان پوست، درمان ضایعات نخاعی، قلبی، کبدی، عروقی و چشمی با استفاده از سلول های بنیادین، طی مراحل نهایی بیش از سی قلم داروی بیماری های صعب العلاج، کار بر روی بیش از صد طرح تحقیقاتی نانوتکنولوژی و ساخت قوی ترین چسب بافتی جهان با ترکیبی از فنّاوری نانو و چسب بافتی هوشمند با عنوان نانو گیو (nano give)، ساخت حداقل چهار داروی بیوتکنولوژی از جمله اریترو پولتین، آنها اینتروون، استرپتوکیناز، gcsf و اینترفون بتا در حالی انجام شد که تعداد کل این داروها در جهان حدود ۳۵ تا چهل مورد بود و قبل از این موفقیت، تکنولوژی آن، فقط در اختیار دو کشور قرار داشت؛ بنابراین این تولیدات نمونه های دیگری از موفقیت های کسب شده در این بخش است. همچنین دستیابی به دانش کشت و انجماد سلول های بنیادین، که تاکنون فقط در اختیار نُه کشور جهان بوده است، قرار گرفتن در ردیف سه کشور تولیدکنندۀ محصولات پزشکی بیوتکنولوژی، قرار گرفتن در ردیف کشورهای برتر پیوند قلب و قرنیه و کلیه (قبل از انقلاب در مجموع فقط پنجاه مورد پیوند کلیه در کشور انجام شد که پس از انقلاب این امر به بیش از هفده هزار مورد رسیده است)، کسب تجارب ارزشمند برای مقابله با بیماری های ناشی از عوامل شیمیایی، از جمله موفقیت های بی نظیر دانشمندان علوم پزشکی کشور به شمار می رود. ظرفیت های انسانی: پزشکان، مهم ترین عامل در مدیریت تخصیص منابع بخش سلا مت محسوب می شوند و سهمی اساسی در میزان اثربخشی و کارآیی خدمات بهداشتی و درمانی دارند. تعداد پزشکان در آستانۀ پیروزی انقلا ب اسلا می (۱۳۵۶) ۴۲۸/۱۳ نفر بوده که طی سال های ۱۳۵۶ تا ۱۳۸۰ حدود ۵/۵ برابر شده است.[۱۶] باید توجه کرد که طی دهۀ ۱۳۵۰ تعداد بسیاری از پزشکان خارجی در ایران مشغول فعالیت بوده اند که به تدریج هم زمان با افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه های علوم پزشکی و در نتیجه افزایش عرضۀ نیروی انسانی، تعداد آنها کاهش یافته و طی سال های اخیر به صفر رسیده است.[۱۷] ۸ ــ هوا ــ فضا و فنّاوری اطلاعات اولین ماهوارۀ بومی ایران، توسط پرتابگر صددرصد ساخت داخل، اوایل سال ۱۳۸۶ در مدار قرار گرفت. تکنولوژی ساخت و پرتاب ماهواره از جمله فنّاوری های فوق پیشرفته محسوب می شود که درحال حاضر در اختیار چند کشور معدود دنیاست. دستیابی به این تکنولوژی مدرن از جمله آمال و اهداف بسیاری از کشورهاست که ایران، با اتکا به نیروی متخصص و پژوهشگران و محققان تلاشگر و دلسوز خود، به آن نایل شده است. ورود ایران به کلوپ فضایی دلیلی برای ارتقای سطح دانش ایران در عرصۀ فضایی است. تصویب سند ملّی توسعۀ فضا، برای همگامی با سند چشم انداز توسعه، گامی بسیار بلند به منظور اعتلا و رشد علمی کشور محسوب می شود. ما سالیان سال از عرصۀ فضا فاصله داشتیم و غایب این میدان بودیم، اما پس از انقلاب به تدریج اقداماتی در این زمینه آغاز شد و در یک دهۀ گذشته، این امر شتاب بی سابقه ای به خود گرفت؛ به گونه ای که کارهای پرارزشی طی این مدت انجام شده است. ما، با طی مسیری میان بر و ایجاد فرصت های دانش و فنّاوری در یک دهۀ اخیر، خود را به چنان مرتبه ای رسانده ایم که نام ایران در فهرست کشورهای حاضر در فضا ثبت شده است. داستان پرتاب ماهواره به فضا در کشورمان از سال ۱۳۵۶ آغاز شد و اکنون حتی بعضى از کارکنانى که دو دهۀ قبل ‏دوره هاى تخصصی را براى ماهوارۀ ایرانى گذرانده بودند بازنشسته شده اند. این طرح پس از انقلاب، تا سال ۱۳۶۵ متوقف ماند، تا اینکه در این سال، با وجود تحریم هاى اقتصادى، ایران موفق شد سه مدار را براى سه ‏ماهوارۀ خود ثبت کند. هم اکنون سه نقطۀ مداری بین المللی ۲۶، ۳۴ و ۴۷ درجۀ شرقی در اتحادیۀ بین المللی ‏مخابرات (‏ITU‏) به نام ایران ثبت شده است و براساس برنامۀ چهارم توسعه، ایران باید هرسال یک ماهواره ‏به فضا پرتاب کند. پس از پرتاب ماهوارۀ کاملاً ایرانی امید با موشک فضاپیمانی سفیر که سبب حیرت و شگفتی جهانیان گردید، ایران در موقعیت برتر منطقه ای قرار گرفت و در واقع نخستین کشور منطقه و شانزدهمین کشور‎ ‎جهان است که راه هاى ورود به فضا و استفاده از آن را براى سهولت در ارتباطات آموخته‎ ‎است و به نوعی باید گفت خبر دستاورد های هوافضای کشور ممکن است سبب نگرانی های بعضی از کشورها، به ویژه رژیم اشغالگر قدس، شود که احتمال می دهد ایران درصدد است از توانایی موشکی خود برای اهداف نظامی استفاده کند.[۱۸] سند ملّی توسعۀ فضا: سند ملّی توسعۀ فضا یکی از اتفاقات کم نظیر در عرصۀ توسعۀ دانش کشور است و با هدف مشخص کردن مسیرهای توسعه، حضور در فضا برای کل کاربرانی که باید از عرصۀ فضا برای اجرای وظایف و مأموریتشان در کشور استفاده کنند تصویب شده است. این سند انتقال صوت، تصویر و اطلاعات با استفاده از ظرفیت فضا از طریق وزارت ارتباطات و فنّاوری اطلاعات و سازمان صداوسیما، کاربردهای سنجش از راه دور، هواشناسی و سایر زمینه های استفاده از فضا را در دستور کار دارد و به دور از موازی کاری یا انجام دادن کارهای تکراری برنامه ای کلان و درازمدت را دنبال می کند. براساس سند چشم انداز، می خواهیم کشور ما مقام اول علمی و فنّاوری را در منطقه داشته باشد و با توجه به اینکه بالاترین جایگاه و مرتبۀ فنّاوری درحال حاضر فضاست، هوا ــ فضا یکی از محورهای تأکیدی در سیاست های کلّی نظام محسوب می شود که رهبر معظم انقلاب آن را ابلاغ نموده است. دولت باید برای حضور درعرصه های کلان و راهبردی برنامه ریزی کند و تصدی گری را به مردم واگذارد. بر همین اساس در سند ملّی توسعۀ فضایی کشور، فرصتی برای مشارکت بخش خصوصی در طرح های فضایی پیش بینی شده است. سند چشم انداز فرصتی است برای شکوفایی در عرصۀ ملّی و سند توسعۀ ملّی فضا، هماهنگ با آن، به منظور شکوفایی استعداد و ظرفیت های ملّی برای رسیدن به نظامی برتر و تأثیرگذار طراحی شده است. ۹ــ انرژی هسته ای در ایران استفاده از انرژی هسته ای در دوران سلطنت محمدرضاشاه پهلوی مطرح شد و با ایجاد سازمان انرژی اتمی ایران طرح راکتور اتمی بوشهر و مشارکت مالی ایران در طرح های فنّاوری سوخت اتمی فرانسه آغاز گردید. در سال ۱۳۵۳٫ش / ۱۹۷۴٫م، سازمان انرژی اتمی ایران (A.F.O.I) تأسیس، و دکتر اعتماد به ریاست آن منصوب شد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال۱۳۵۷ این مقوله متوقف شد. جنگ ایران و عراق به تغییر موضع کشورهای غربی، که مخالف این انقلاب بودند، منجر شد و مساعدت آنها را برای تکمیل این طرح ناممکن ساخت. شرکت آلمانی کا.و.او، که پیمانکار این طرح بود، هنگامی که فقط ۱۵ درصد به تکمیل آن باقی مانده بود، از ادامۀ کار سر باز زد. در بحبوحۀ جنگ ایران و عراق و کمبود شدید منابع نیرو در کشور، ایران با روی آوردن به اسپانیا و ژاپن کوشید طرح بوشهر را تکمیل کند که البته موفقیت آمیز نبود، سپس قراردادی با روسیه برای کامل کردن کار نیروگاه بوشهر امضا شد که کار آن هنوز ادامه دارد و چند بار زمان پایان طرح به تعویق افتاده است. شایان ذکر است که ایران در سال ۱۹۵۸٫م، به عضویت آژانس بین المللی انرژی اتمی (I.A.E.A) درآمد. ایران در سال ۱۹۶۸٫م، پیمان عدم تکثیر سلاح های هسته ای (N.P.T) را پذیرفت و در سال ۱۹۷۰٫م، آن را در مجلس شورای ملّی به تصویب رساند. اگرچه ایران از دیدگاه قوانین آژانس بین المللی انرژی اتمی و همچنین از نظر پیمان نامۀ منع گسترش سلاح های هسته ای حق تحقیق و استفادۀ صلح آمیز از فنّاوری هسته ای را دارد، کشورهای غربی به رهبری امریکا تلاش پیگیری را آغاز کرده‏اند که ایران را برای همیشه از هرگونه استفاده از فنّاوری انرژی هسته‏ای منع کنند، اما با وجود همۀ این تلاش ها در آوریل ۲۰۰۶٫م، ایران اعلام کرد که موفق شده است اورانیوم را به میزان ۵/۳ درصد غنی سازد. نتیجه: با گذشت سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی و با توجه به تحریم های بین المللی امریکا علیه ایران، تلاش و همّت دانشمندان ایرانی به جهانیان و به ویژه کشورهای عربی حوزۀ خلیج همیشگی فارس نشان داد که هر کشوری که به نیروهای بومی خود اتکا کند و آموزه های دینی و اسلامی را سر لوحۀ کارهای خود قرار دهد به جایگاه های رفیع علمی نائل خواهد آمد. تحریم های بین المللی، شاید سرعت پیشبرد اهداف علمی را کمی پایین آورد، سبب شد که تمامی این پیشرفت ها صد درصد بومی و بدون کمک از هیچ کشور خارجی باشد. با تلاش و کوششی که غیورمردان ایرانی در عرصۀ جهاد علمی از خود نشان داده اند، در آینده ای نزدیک دور شاهد خواهیم بود که کشور عزیزمان در رتبه های بالای علمی قرار خواهد گرفت و از کشورهای پیشرو در علوم مختلف خواهد بود. پی نوشت ها [۱]ــ روزنامه کیهان، ۲۵ اردیبهشت ۱۳۸۷ [۲]ــ همان جا. [۳]ــ همان جا. [۴]ــ روزنامه کیهان، ۵ خرداد ۱۳۸۷ [۵]ــ همان جا. [۶]ــ پایگاه اطلاع رسانی دستاوردهای انقلاب اسلامی: www.dastavardha.com [7]ــ حداد عادل در بازدید از بیستمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران [۸]ــ مصاحبه با بنیان گذار انتشارات مروارید، روزنامه شرق، مرداد ۱۳۸۳ [۹]ــ بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای عالی شورای انقلاب فرهنگی، آذر ۱۳۶۸ برگرفته از سایت بیانات ایشان. [۱۰]ــ همان جا. [۱۱]ــ همان جا. [۱۲]ــ مصاحبۀ خبرنگار صداوسیما پس از بازدید از دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران. [۱۳]ــ www.spac.ir، ش ۲۴۶ [۱۴]ــ روزنامه اطلاعات، سه شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۸۶ [۱۵]ــ همان جا. [۱۶]ــ www.spac.ir، شنبه ۵ مرداد ۱۳۸۷، ش ۱۲۲۷۵ [۱۷]ــ همان جا. [۱۸]ــ http://www.itiran.com/?type=article&id=9110 منبع: نشريه زمانه – سايت كانون انديشه جوان