Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 171103
تاریخ انتشار : 7 آبان 1392 0:0
تعداد مشاهدات : 157

تاریخ نگاری نیروگاه هسته ای بوشهر(بخش اول)

خبرگزاری تسنیم: در این مجموعه که ماحصل هزاران ساعت فعالیت است، روزنگار ایرانی سرگذشت نیروگاه اتمی بوشهر جمع آوری شده است. این پرونده، تجربه تلخی از وابستگی در علم هسته ای در گذشته ایران و تاکید بر لزوم "درون زا" بودن علوم در عرصه کنونی است. خبرگزاری تسنیم- صادق امامی- 56 سال پیش ایران، اولین گام را برای هسته ای شدن با انعقاد قرارداد مشارکت هسته ای تحت عنوان «اتم برای صلح» برداشت و با کشورهای دارای این تکنولوژی برای انتقال تجهیزات به ایران وارد مذاکره شد. سال ها بعد تهران از میان چندین شرکت بزرگ با شرکت آلمانی «کرافت ورک یونیون» که زیر مجموعه شرکت زیمنس بود، برای ساخت نیروگاه هسته ای در بوشهر به توافق رسید و عملیات احداث نیروگاه اتمی بوشهر آغاز شد. این شرکت تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، عملکرد نسبتا مطلوبی در ساخت نیروگاه داشت اما پس از انقلاب، به بهانه های مختلف از انجام تعهدات خود سر باز زد و در نهایت از تکمیل نیروگاه بوشهر خودداری ورزید. در همین دوران به جهت عدم وجود متخصص ایرانی برای تکمیل این نیروگاه، پس از وقفه ای نسبتا طولانی، کار به مهندسان روسی واگذار شد. این کشور نیز سال ها تکمیل این پروژه را منوط به آینده کرد و هزینه تکمیل نیروگاه را برای کشور بالا برد.در نهایت پس از سال ها انتظار و خلف وعده در اول مهرماه نیروگاه بوشهر به صورت موقت تحویل متخصصان ایرانی شد. تاکید بر پیشرفت داخلی و دستیابی به دانش روز چند سالی است که در بیانات مقام معظم رهبری در بسیاری از دیدارها و علی الخصوص در دیدار دانشجویان و نخبگان بیش از پیش به چشم می خورد. ایشان اخیرا در دیدار جمعی از نخبگان بار دیگر بر این مساله تاکید کردند و فرمودند: «بعضى از کشورها ممکن است تولیدات زیرزمینىِ خودشان را، نفت خودشان را، بشکه هاى نفت را، منتقل کنند به صاحبان ثروت و علم در دنیا، محصولات آنها را بخرند، یک ظاهرِ پیشرفتى هم ممکن است به وجود بیاید امّا این پیشرفت نیست؛ پیشرفت آن وقتى است که "درون زا" باشد، آن وقتى است که متّکى به استعداد درونى یک ملّت باشد.وزن و اعتبار کشورها و دولتها و ملّتها هم وابسته به همین درون زایى است. اگر چنانچه از درون، یک حرکتى، جهشى، رشدى به وجود آمد، به یک کشور، به یک ملّت، وزن می دهد، اعتبار می دهد، ارزش می دهد، ابّهت می دهد؛ امّا اگر چنانچه از درون نبود، دیگران آمدند، [اعتبار به دست نمى آید]. ایشان در ادامه به نیروگاه هسته ای بوشهر اشاره می کنند و می افزایند: «خب، در زمان رژیم طاغوت خودِ فرنگى ها و غربى ها آماده بودند که برخى از کارهاى مربوط به فنّاورى هسته اى را در کشور انجام بدهند؛ قرارداد مى بستند. فرض بفرمایید حالا نیروگاه بوشهر را که ما با این همه زحمت بعد از سالها به دست آوردیم، بنا بود آلمانها بسازند - [که ] پولش را هم گرفتند، بالا هم کشیدند، جوابى هم ندادند بعد از انقلاب. فرض کنید یک نیروگاه هسته اى هم فلان کشور غربى بیاید اینجا، خودش بسازد، خودش اداره کند، از برقش ما استفاده کنیم. این هیچ وزانتى براى یک ملّت محسوب نمی شود؛ هیچ ارزشى به حساب نمى آید. آن وقتى اعتبار و وزانت براى یک کشور به وجود مى آید که خودش توانایى از خود بُروز بدهد. این توانایى وقتى در شما پیدا شد، آن وقت می توانید در شرایط برابر، از توانایى هاى دیگران هم استفاده کنید، همچنان که آنها از توانایى هاى شما استفاده خواهند کرد». خبرگزاری تسنیم با توجه به تحریف و وارونه نشان دادن تاریخ توسط برخی رسانه های بیگانه، از این پس قصد دارد به تدوین روزنگارهایی در عرصه های مختلف بپردازد. در اولین گام این مسیر، به "تاریخ نگاری نیروگاه اتمی بوشهر" پرداخته شده است. این پرونده که ماحصل هزاران ساعت فعالیت است، به روند تکمیل نیروگاه بوشهر می پردازد. پرونده نیروگاه اتمی بوشهر که به صورت روزانه، به روز رسانی می شود، تجربه تلخی از وابستگی در علوم هسته ای و تاکید بر لزوم "درون زا" بودن علوم در عرصه کنونی است.(1) پیش از 1335 تهران تلاش دارد به فناوری هسته ای دست پیدا کند. این امر با توجه به نبود دانش فنی، باید با کشورهای غربی صورت پذیرد. 1335 ایالات متحده آمریکا و ایران قرارداد مشارکت هسته ای را به عنوان بخشی از طرح آمریکا تحت عنوان "اتم برای صلح" منعقد می سازند و این کشور متعهد می شود دانش هسته ای را به ایران صادر کند. 1337 شاه مخلوع دستور تاسیس مرکز تحقیقات هسته ای در دانشگاه تهران صادر می کند. 1338 ایران مقدمات خرید یک مرکز تحقیقات هسته ای را برای دانشگاه تهران فراهم می کند. این راکتور که سوخت آن از آمریکا وارد می شود، با اورانیوم غنی شده 93 درصد کار می کند. اسفند 1352 شاه (مخلوع) اعلام می کند که ایران قصد دارد تا نیروگاه های هسته ای با مجموع توان تولید 23 هزار مگاوات در حداقل ممکن احداث کند. بازه زمانی برای این امر، دو دهه (1372) است. 22 فروردین 1353 وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا در تلگرامی به اطلاع مقامات ایرانی می رساند که این کشور همکاری با ایران در زمینه انرژی هسته ای به عنوان آلترناتیوی برای تامین انرژی را حوزه ای مناسب برای مشارکت تلقی کرده. وزیر خارجه این کشور پیشنهاد می کند این موضوع، نخستین دستور کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور باشد. اردیبهشت 1353 رئیس کمیسیون انرژی اتمی آمریکا در سفر به ایران که مقدمات آن فراهم شده بود، به احتمال احداث تاسیسات غنی سازی و بازیافت در خاورمیانه اشاره می کند. آبان 1353 ایران توافقنامه خرید دو دستگاه راکتور آب فشرده (P.W.R) با توان 1200 مگاوات را با شرکت آلمانی «کرافت ورک یونیون» برای استفاده در نیروگاه بوشهر منعقد می کند. این شرکت متعهد می شود اورانیوم غنی شده را برای بارگذاری اولیه و سپس دوره ای ده ساله تامین کند. مرداد 1354 تیم آلمانی وابسته به شرکت کرافت ورک یونیون اقدامات اولیه برای احداث راکتورهای بوشهر را آغاز می کند. اواسط 1355 کرافت ورک یونیون آلمان قراداد احداث راکتورهای بوشهر را با ایران منعقد می کند. شرکت ایتالیایی آنسالدو نیز به عنوان تولیدکننده مولدهای بخار در قرارداد گنجانده می شود. 10 تیر 1355 سازمان انرژی اتمی ایران موافقتنامه ای را با شرکت کرافت ورک یونیون برای احداث نیروگاه هسته ای بوشهر به ارزش 7.8 میلیارد مارک منعقد می سازد. از مجموع مبلغ قرارداد 5.8 میلیارد مارک به صورت پیش پرداخت در اختیار شرکت آلمانی قرار می گیرد. به موجب این قرارداد شرکت آلمانی موظف به احداث دو واحد آب سبک فشرده در 18 کیلومتری جنوب غربی بوشهر می شود. هر دو واحد دارای تولید 3.765 مکاوات هستند. سازمان انرژی اتمی ایران همچنین به توافقی دیگر با رشکت آلمانی مبنی بر تامین 200 هزار متر مکعب آب مقطر و سوخت مورد نیاز نیروگاه دست می یابد. 20 اردیبهشت 1356 اعتراضات اجتماعی به هزینه های سنگین نیروگاه هسته ای باعث توقف قرارداد ساخت نیروگاه دارخوین می شود، ولی مانع ادامه ساخت نیروگاه بوشهر نمی شود. 23 اردیبهشت 1356 عملیات ساخت راکتورهای هسته ای بوشهر در آلمان، 30 درصد پیشرفت داشته است. بهمن 1356 ایران حدود 28 هزار تن اورانیوم خریداری کرده است. آستانه انقلاب اسلامی دانشجویان ایرانی که مشغول آموختن دانش هسته ای در آلمان بودند، در خدمت امام در پاریس اطلاعیه ای پخش کردند که تولید برق هسته ای و تاسیس نیروگاه های هسته ای از جمله بوشهر به عنوان خیانتی بزرگ به کشور معرفی شده بود. به نظر آنان تولید انرژی هسته ای پرهزینه و خلاف صرفه اقتصادی کشور بود. روزهای ابتدایی پس از انقلاب تقریبا یک دهم از تجهیزات نیروگاه هسته ای بوشهر (در مقیاس وزنی) از آلمان غربی به ایران منتقل می شود. پروژه اما هنوز به مرحله توقف نرسیده است. اسفند 1357 کرافت ورک یونیون آلمان کارگران خود از بوشهر را فراخوانده و با بخش اعظم نیروهای ایرانی تحت اختیار خود تسویه حساب می کند. نیمه اسفند 1357 اجرای قراداد نیروگاه بوشهر به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی متوقف می شود. با وقفه ای کوتاه مدت و به دنبال سرباز زدن شرکت «آنسالدو» ایتالیا از ساخت و تحویل مولدهای بخار، شرکت «برداترمومکانیکا» جایگزین آن می شود. آغاز جنگ ایران و عراق و به دنبال آن تحریم ایران، حمل مولدها به ایران را به تاخیری طولانی مدت می اندازد. در نهایت در 20 آبان 1372، گمرک ایتالیا مولدها را حین انتقال به ایران توقیف می کند. هفته های ابتدایی پس از انقلاب هفته نامه نوکلئونیکس ویک گزارش می دهد که دولت آلمان غربی از صدور مجوز انتقال تجهیزات نیروگاه هسته ای بوشهر خودداری کرده است. شرکت کرافت ورک یونیون نیز عملیات خود را در بوشهر متوقف می کند. همچنین قرارداد تحویل دو راکتور بوشهر، هر یک به توان 1293 مگاوات نیرو، عملا لغو شده تلقی می شود. آلمانی ها پس از فرار شاه حاضر به تعقیب عملیات نیستند. 22 فروردین 1358 فریدون شهابی قائم مقام وزیر انرژی و سرپرست سازمان انرژی اتمی می گوید: سازمان انرژی اتمی ایران سطح فعالیت های خود را کاهش داده است. اما دو نیروگاهی که آلمان غربی برای تاسیسات هسته ای بوشهر در دست ساخت داشته اند، در حال تکمیل هستند و لذا فعالیت ها در این بخش ادامه خواهد یافت. شرکت آلمانی هم می گوید نیمی از عملیات ساخت این دو نبروگاه به پایان رسیده است. 9 خرداد 1358 واشنگتن پست گزارش داده که ایران در صدد لغو احداث 4 نیروگاه اتمی است. اما دو نیروگاه هسته ای که توسط آلمانی ها در حال احداث هستند، هم اکنون 77 درصد پیشرفت داشته اند. ایران تا کنون 3 میلیارد دلار در بوشهر سرمایه گذاری کرده است. روحی مدیر اجرایی عملیات احداث نیروگاه بوشهر گفته کشور فاقد بودجه عظیم برای ساخت چند نیروگاه است. وی هم زمان به فقدان دانش و فناوری لازم برای مدیران این نیروگاه حتی پس از تکمیل آن اشاره کرده و معتقد است توقف عملیات در حال حاضر بهترین گزینه است. 19 تیر 1358 به گفته علاس تاج، وزیر انرژی ایران کار و عملیات احداث نیروگاه هسته ای اهواز و بوشهر به جهت عدم پرداخت پول کارگران متوقف شده است. 28 تیر 1358 فریدون شهابی رئیس سازمان انرژی اتمی می گوید دولت هنوز در مورد تداوم عملیات ساختمانی بوشهر به نتیجه نرسیده است. دولت بر این باور است که باید کارشناسان ایرانی دانش لازم در عرصه هسته ای را کسب کرده و کشور در این زمینه به خودکفایی برسد. اواسط سال 1358 استاندار بوشهر در مصاحبه ای می گوید نیروگاه بوشهر به زودی تبدیل به یک نیروگاه معمولی برق خواهد شد. 9 مرداد 1358 شرکت کرافت ورک یونیون زیرمجموعه شرکت زیمنس رسما اعلام می کند که به قرارداد خود با تهران برای احداث و تکمیل نیروگاه بوشهر خاتمه داده است. این شرکت گفته در صورتی که جمهوری اسلامی بدهی های خود را بپردازد، ممکن است عملیات را بار دیگر از سر گیرد. مرداد 1358 کرافت ورک یونیون رسما به فعالیت خو در بوشهر خاتمه می دهد. گزارش ها غالبا حاکی از آن است که عملیات احداث راکتور، نخست 85-75 درصد پیشرفت داشته است. راکتور دوم 70-45 درصد تکمیل شده است. 90درصد تجهیزات و قطعات مورد نیاز به ایران منتقل شده است و ایران 5.5 میلیارد مارک صرف این پروژه کرده است. اواسط مرداد 1358 رضا امراللهی رئیس جدید سازمان انرژی اتمی می گوید که تنها یک دهم تجهیزات نیروگاه بوشهر (در مقیاس وزنی) به ایران منتقل شده است. یک مقام دیگر ایرانی از انتقال 20 هزار تن از مجموع تجهیزات به ایران سخن گفته و خبر داده که 7 هزار تن دیگر هنوز به تهران نرسیده است. 20 مرداد 1358 ایران خواستار غرامتی یک میلیارد دلاری از آلمان به منظور جبران خسارات ناشی از عدم تکمیل پروژه است. 1358 ایران و کرافت ورک یونیون مذاکره را برای حل و فصل اختلافات و نیز ضرر و زیان هایی که هر دو طرف مدعی آن هستند در ژنو از سر می گیرند. 1358-1359 کرافت ورک یونیون مهندسان خود را بار دیگر به سایت هسته ای بوشهر اعزام می کند. 1359-1362 ایران خواستار کمک هندوستان در تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر می شود. 7 فروردین 1361 رادیو دولتی ایران بیانیه سازمان انرژی اتمی را قرائت می کند که در آن توافق میان ایران و شرکت کرافت ورک یونیون تائید می شود. شرکت آلمانی با هزینه خود تمامی قطعات و تجهیزات مربوط به راکتورهای هسته ای را از بنادر اروپایی به تهران منتقل خواهد کرد. این شرکت همچنین می پذیرد نیمی از سوخت مورد درخواست ایران را به صورت دقیق و در یک مرحله تحویل دهد. در صورت تائید مجلس، شرکت آلمانی همچنین عهده دار تکمیل نیروگاه بوشهر خواهد شد. تا کنون 70 درصد عملیات اجرایی احداث نیروگاه به پایان رسیده است. 26 خرداد 1361 ایران با احاله مجدد تکمیل حداقل یکی از راکتورهای نیروگاه بوشهر به شرکت آلمانی کرافت ورک یونیون موافقت می کند. ایران در توجیه تغییر سیاست خود می گوید هدفش بومی کردن این دانش است نه دستیابی به منبعی برای انرژی. 14 شهریور 1361 در جلسه مشورتی آیت الله خامنه ای رئیس جمهور، هاشمی رئیس مجلس و موسوی نخست وزیر، قرار شد، موسوی یک واحد نیروگاه اتمی بوشهر را تعقیب کند که راه بیفتد. 18 شهریور1361 دولت ریگان می گوید که قصد دارد محدودیت هایی را در عرصه صادرات اعمال کند. کاخ سفید از 63 کشور به عنوان مقاصدی که حمل تجهیزات هسته ای به آنها تنها با دقت بیشتر و لحاظ کردن مسائل امنیتی امکان پذیر است نام می برد که ایران نیز جزو آن کشورهاست. 9 مهر 1361 رادیو ایران در گزارشی اعلام می کند که هندی ها گروهی از مهندسان هسته ای و دانشمندان خود را در ماه نوامبر به ایران اعزام خواهد کرد تا پس از بررسی نیروگاه بوشهر به مطالعه راه هایی برای حل مشکلات و تکمیل پروژه بپردازند. 1361 ایالات متحده آمریکا در زمانی که ایران به پیگیری قضایی شرکت های طرف قراردادش می پردازد، سعی دارد با انواع ابزارهای دیپلماتیک، از لابی و مذاکره سیاسی گرفته تا ارائه امتیازات مختلف و تهدیدها به تنبیهات جدی، کشورهای دیگر را از هر نوع همکاری هسته ای با تهران منصرف کند. اواسط سال 61 نیروگاه بوشهر با حمله عراقی ها آسیب می بیند ولی بتن آن به قدری مستحکم است که تنها گنبد آن دچار آسیب شد. اواسط سال 61 اعضای کمیسیون دفاع مجلس از نیروگاه بوشهر بازدید کردند. 3 اسفند 1361 استاندار بوشهر و مقامات دیگر استان در دیدار با هاشمی رفسنجانی نگران عوارض جنبی راه اندازی نیروگاه هسته ای بوشهر هستند. ادامه دارد... * منبع: سه شنبه 7 آبان 1392