Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 172243
تاریخ انتشار : 14 بهمن 1392 0:0
تعداد مشاهدات : 58

انقلاب تمدن ساز

با ظهور انقلاب مبتنی بر اسلام و شکل گیری حکومت دینی برآمده از مردم سالاری دینی، گفتمان تمدنی ایرانی و اسلامی در قالب تمدن نوین، برخاسته و آمیخته از این دو تمدن احیا شد و انقلاب اسلامی، در عمل به احیاگر فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی تبدیل شد. به گزارش خبرگزاری حوزه، بدون شک پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری احیاء گر اسلام ناب، امام خمینی(ره) گام بسیار بلندی در احيای تفكر ديني و نجات تمدن اسلامي از انحطاط و حرکت به سوی تمدن سازی نوین اسلامی بود و مقام معظم رهبری به عنوان سکاندار انقلاب و نظام اسلامی، نیز روز یك شنبه 23 مهرماه 1391 در جمع پرشور هزاران نفر از دانشجویان، دانش آموزان و جوانان خراسان شمالی بر این نکته تاکید کردند "انقلاب اسلامی دارای توانایی، ظرفیت و انرژی متراكمی است كه می تواند همه ی موانع را از سر راه بردارد و تمدن «ممتاز، متعالی، برجسته و باشكوه» اسلامی را در مقابل چشم همه ی جهانیان برپا سازد". پس از گذشت 35 سال از پیروزی انقلاب، دومین روز دهه مبارک فجر، 13 بهمن 92 به عنوان روز "انقلاب اسلامی، شکوفایی فرهنگ، هنر و تمدن اسلامی" نامگذاری شده است و سئوالی که در این بین مطرح می شود این است که "انقلاب اسلامي در گشودن راه برای احيای تمدن اسلامي چه نقشي داشته و در آينده چه نقشي مي تواند داشته باشد؟". محققان مرکز مطالعات و پاسخ به شبهات حوزه، برای پاسخ به این سئوال، به بررسی نقش انقلاب اسلامی در تمدن سازی نوین پرداخته اند که حاصل تلاش آنان در پی می آید. نجات تمدن اسلامی از انحطاط پيش از بررسي نقش انقلاب اسلامي در احياء تفكر ديني و نجات تمدن اسلامي از انحطاط ، مروري اجمالي بر تاريخ معاصر خالي از فايده نخواهد بود. اجمالاً مي دانيم كه در دو قرن گذشته با توسعه قدرتِ اقتصادي و صنعتي اروپا و گسترش مرزهاي دولت های اروپايي با تهاجم به سمت شرق، مرزهاي جهان اسلام مورد تاخت و تاز قرار گرفت به دنبال اين وضعيت جهان اسلام بخش هاي وسيعي از قلمرو خود را در اروپاي مركزي از دست داد و بخش هاي مهمي نيز از آن در آفريقا و آسيا تحت استعمار مستقيم و يا غيرمستقيم قرار گرفتند. آثار منحط فرهنگي غرب پيشروي و دست اندازي اروپا جنبه هاي مختلف سياسي، نظامي، اقتصادي و فرهنگي را در برمي گرفت آثار منحط فرهنگي غرب گاه به صورت آگاهانه و با طرح هايي از پيش انديشيده شده به كشورهاي اسلامي صادر مي شدند و گاه انديشه اي نامأنوس و در تضاد با فرهنگ و آموزه هاي ديني به كشورهاي اسلامي گسيل مي گشت. اين وضعيت بستري مناسب در انحطاط فرهنگ اسلامي و تضعيف و عقب ماندگي مسلمانان برجاي نهاد و در اين ميان مصلحان و احياگران چندي با درك و بينشي آگاهانه عامل عقب ماندگي و انحطاط تمدن اسلام و مسلمين را در اين سلطه استعماري و روي گرداني از تمدن اصيل ديني جستجو مي كردند. انقلاب اسلامي ايران به رهبري بزرگترين مصلح و احياگر ديني معاصر با اتكاء به تمدن غني اسلامي موفق گرديد اين تمدن را كه بر اثر دشمني ها، غفلت ها و جهالت ها در ورطه و سراشيبي سقوط و تحريف قرار گرفته بود نجات بخشيده و عزت و افتخاري بزرگ براي اسلام و مسلمين به ارمغان آورد. احياء تمدن اسلامي بدون ترديد يكي از علل عقب ماندگي جهان اسلام را بايد در دوري از اسلام اصيل و تحريف آن جستجو كرد. تأكيدهاي مكرر حضرت امام (ره) بر قرائت هاي نادرست از اسلام و اصرار ايشان در بكارگيري اصطلاحاتي چون اسلام آمريكايي، اسلام شاهنشاهي، اسلام مقدس نماهاي متحجر و اسلام سرمايه داران و مرفهين بي درد، در برابر اسلام اصيل مستضعفان و محرومان و اسلام ناب محمدي ـ صلّي الله عليه و آله [1] حاكي از اين واقعيت بود كه تمدن اسلامي در دوره هاي معاصر و پيش از آن دچار تحريف ها و سوء برداشت هاي نادرستي گرديده بود كه ادامه آن وضعيت، دوري هر چه بيشتر از اسلام اصيل را در پي داشته و عواقب جبران ناپذيري را رقم مي زد. پشتوانه قوی دینی انقلاب ايشان علل عقب ماندگي جوامع اسلامي را در از دست دادن روحيه هاي اصيل ديني همچون روحيه شهادت طلبي و ظلم ستيزي جستجو مي كردند.[2] بديهي است انقلاب اسلامي با پشتوانه قوي ديني و برخورداري از روحيه شهادت طلبي، ايستادگي در برابر ظلم و نجات از سلطه استعماري ظالمان و دست نشاندگان آنان را مهم ترين هدف خود قرار داد و موفق گرديد تأثيرات عميقي در بيداري مسلمانان تحت سلطه جهان برجاي گذارد و بر اهميت نقش دين در ميان توده هاي اجتماعي و پيشبرد اهداف آنان تأكيد ورزد. نقش و جايگاه دين در روابط اجتماعي تا پيش از انقلاب اسلامي به گونه اي بود كه در ميان متفكران و نظريه پردازان غربي يك اتفاق نظر عمومي مبني بر تصور امحاي مطلق و تدريجي دين از سراسر جهان را به وجود آورده بود. مراجعه به آثار ماكس وبر، دوركهايم و ساير جامعه شناسان كه به جامعه شناسي ديني پرداخته اند ثابت مي كند كه عليرغم وجود اختلافات و نگرش هاي متفاوت در ميان آنها، اما همگي بر سر يك مسئله وحدت نظر داشتند و آن اين كه دين به تدريج در حال افول است. تصور اساسي آنان بر اين پيش فرض استوار بود كه پيشرفت عقلانيت و توسعه و ترقي به معناي متداول در غرب به بي رغبتي به دين و دوري از ارزشهاي ديني منتهي خواهد شد و عجيب آن كه تمام شواهد و قرائن موجود تا پيش از انقلاب اسلامي در ايران بر اين ايده دين زدايي تدريجي صحّه مي نهادند و حتي بسياري از دولت ها در جوامع اسلامي نيز عملاً اين سياست را دنبال مي كردند. حركت آتاتورك در تركيه و رضاخان و محمدرضا در داخل ايران نمونه اي از اين واقعيت بود و اين در حالي است كه بسياري از نظريه پردازان جهان بر وجود بُعد سياسي ـ اجتماعي قوي در دين اسلام تأكيد داشته اند.[3] سدي در برابر روند حركت دين زدايي ظهور انقلاب اسلامي در ايران، نه تنها سدي در برابر روند حركت دين زدايي سردمداران و دست نشاندگان جوامع اسلامي ايجاد كرد، بلكه بر اديان جهاني ديگر نيز تأثير گذار بود. در چنين وضعيتي انقلاب اسلامي با به چالش خواندن تئوري هاي موجود بر اهميت نقش اخلاق و معنويت در زندگي اجتماعي انسان تأكيد ورزيد. تا پيش از انقلاب فرهنگ وارداتي حاكم بر اين سرزمين وضعيت را به گونه اي ساخته بود كه مردم احساس مي كردند چنانچه خود را با يك نظام ارزشي خاص آن فرهنگ وارداتي تطبيق ندهند در جامعه مورد تمسخر و استهزاء قرار خواهند گرفت. جلوه هاي ديني رونق نداشت نوع پوشش، طرز گفتار، وضع ظاهري، حركات و رفتارهاي اجتماعي، تحت تأثير نوعي نظام ارزشي بود كه دائماً از سوي رژيم سابق تبليغ مي شد و هر كس كه غير آن رفتار مي كرد عقب مانده و غيرعادي تلقي مي شد. فرهنگ و آموزه هاي ديني تا حدي مورد بي مهري قرار گرفته بود كه اگر كسي در دانشگاهها، مجامع عمومي، ادارات و محافل مختلف به ايده ها و رفتارهاي اسلامي تظاهر مي كرد، بي فرهنگ و متحجر خطاب مي گرديد و لذا هر چند بسياري از مردم پايبند به اعتقادات اسلامي و مذهبي خويش بودند، امّا جرأت اظهار آن را نداشتند و از آنجا كه تظاهر به جلوه هاي ديني در سطح جامعه چندان رونقي نداشت مردم نيز از قدرت عظيم اين فرهنگ ديني فراگير در جامعه غافل بودند. هنر بنيان گذار جمهوري اسلامي يكي از هنرهاي بزرگ بنيان گذار جمهوري اسلامي شناخت قدرت عظيم اين فرهنگ فراگير و استفاده بهينه از آن بود. فراموش نمي كنيم كه در ميان آن راهپيمائي هاي بزرگ سالهاي نخست انقلاب، مردم بر اثر ظهور و تجلي اين فرهنگ ديني همچون برپايي نمازهاي جماعت بر سر چهارراه ها و خيابانها دچار چه شور و شعفي مي شدند ، در حقيقت مي ديدند به فضاي جديدي قدم نهاده اند كه در آن دليلي وجود ندارد آنچه را كه هستند و به آن اعتقاد دارند در صحنه هاي رسمي و عمومي انكار كنند. تغيير لباسها، قيافه ها و رفتارها و حتي واژه هايي كه مردم اين سرزمين به كار مي بردند به دليل همين اتفاق عظيم و عزتي بود كه اين انقلاب به مسلمانان بخشيد. چشم انداز آينده دنياي معاصر پس از تجربه دو دوره قرون وسطي و عصر جديد، هم اكنون در سالهاي آغازين هزاره سوم قرار دارد. ظهور انقلاب اسلامي ايران با برهم زدن بسياري از معادلات سياسي، اجتماعي و فرهنگيِ نظريه پردازان اجتماعي، پرچم دار حركتي گرديد كه تحولات گسترده آينده را رهبري نمايد. گستره اين تحولات به حدي است كه بسياري از نظريه پردازان تحت تأثير اين انقلاب با تجديدنظر در معادلات قبلي خود قرن آينده را قرن توسعه دين و معنويت نام نهاده اند. به گفته «آندره مالرو» قرن آينده يا نخواهد بود و يا مذهبي خواهد بود.[4] و اين نكته مهمي است كه بر نقش اين انقلاب در ايجاد تحولات و تغيير ديدگاه هاي فوق تأكيد ورزيده و آينده روشني را براي شكوفايي هر چه بيشتر تمدن اسلامي ترسيم خواهد نمود. انشاءالله. پاورقي ها: [1 ر. ك: اسلام ناب در كلام و پيام امام خميني (ره) ، تبيان پنجم، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام، 1374، ص 38 به بعد. [2] صحيفه نور، ج 8، صص 94 ـ 95. [3] آنتوني گيدنز، جامعه شناسي، منوچهر صبوري، نشر ني، 1381، ص 516. [4] نعمت الله باوند، درآمدي بر نظريه انقلاب اسلامي، انتشارات مؤسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر، 1378، ص 85.