Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 172335
تاریخ انتشار : 17 بهمن 1392 0:0
تعداد مشاهدات : 91

زن در سیمای انقلاب اسلامی

معصومه محمدی سیف
شرکت زنان در تظاهرات، خطرسازتر از مشارکت مردان بود؛ زیرا اغلب آن ها دارای حجاب بودند، این مسأله باعث می شد تا در مواقعی چون تیراندازی که نیاز به فرار بود، امکان کم تری برای تحرک و فرار نسبت به مردان داشته باشند. زن ایده آل انقلاب ایران از جمله ویژگی های برجسته و مهم انقلاب ، حضور گسترده ی افراد و طبقات مختلف اجتماعی در آن بود، امری که به طرز بی سابقه ای در حضور زنان تبلور یافت. در طول تاریخ مبارزاتی انقلاب، زنان همواره حضوری ثابت در حماسه ی بزرگ انقلاب داشتند و با وجود مخاطرات احتمالی که مبارزه ی علنی آشکار در انتطار آنان بود؛ فرزند در آغوش، با مشت های گره کرده و با فریاد «مرگ بر شاه»‏ به میدان مسلسل و تانک های شاهنشاهی ‏رفتند. زنانی که زیر چادرهایی با بوی عفاف، خاطره ی خرداد 42 را زنده کردند و شعار «خود باور داشتن» را سر دادند. رژیم شاه با هدف جدایی سیاست از مذهب، دین را علل عقب ماندگی و موانع ترقی دانست و زنان را تشویق کرد تا خود را از قیود اسلامی آزاد کنند. اما غربی شدن کامل برای کسانی که به جست وجوی مسیر اخلاقی زندگی اسلامی بودند، مشکل بود. زنان ایران خواستار حکومت اسلامی و احیای اسلام ناب محمّدی(ص ) و زنده شدن نام قرآن و ائمه ی اطهار(ع ) بودند. نقش اساسی زنان در به ثمر رساندن انقلاب ایران حفظ ارزش های اسلامی و باورهای دینی، مهم ترین عامل حضور بانوان در عرصه ی انقلاب بود که در خفقان رژیم پهلوی و فشارهای روانی موجود، سبب شد آنان از نقش فوق العاده ی فعال خویش هرگز فروگذار نکنند. مشارکت زنان در زمینه سازی و شکل گیری انقلاب با وجود تمامی فشارها و سیاست ها به گونه ای عمیق متجلی بود. انقلاب ایران جنبشی بود که سابقه ی حضور مستقیم زنان مسلمان در آن به سال های خفقان آور دوران قاجار در واقعه ی تنباکو برمی گردد. این حضور فعال در سال های بعد و نزدیک به شکل گیری انقلاب رو به افزایش نهاد.به روایت منابع تاریخی، زنان در دوران قاجار بارها در تظاهرات دسته جمعی در سال های 1277ه. ق و 1302ه. ق و مهم تر از آن در سال 1309ه. ق قیام تنباکو شرکت داشتند. زنان که تا پیش از انقلاب با فعالیت های مخفی و به عنوان مادران شهیدان و یا همسران مبارزین دربند، با رژیم شاه مبارزه می کردند، به خیابان ها آمد و حضور خود را آشکارا اعلام کردند. شرکت شان«در تظاهرات و راه پیمایی ها، آن هم با حفظ میراث ها و شعارهای اسلامی و از این ها بالاتر، جلوی گلوله ها رفتن است که در هفده شهریور در میدان شهدا، زنان بیش تر از مردها شهید دادند و این زن ها بودند که در میدان شهدا نشستند و مورد رگبار ظالمانه ی دشمن قرار گرفتند و این فاجعه ی هفده شهریور نقطه ی عطف عجیبی در این انقلاب اسلامی بود.» (مطهری،1387، 210) امام خمینی که همواره نقش زنان را در انقلاب مورد توجه قرار داده و در عصر استفاده ی ابزاری از زن در تبلیغات و تجارت، سخن از کرامات آنان به میان می آورند، فرموند: «فعالیّت زن ها در این باب (نهضت انقلاب) ارزشش بیش تر از فعالیّت مردها بود؛ برای این که همین خواهرها که ریختند در خیابان ها و در مقابل توپ و تانک تظاهرات کردند و مشت گره کردند، این ها مردها را، قدرت شان را دوچندان کرد. وقتی مردها ببینند که خانم ها آمدند در مقابل توپ و تانک، آن ها بیش تر اقدام می کنند و ما دیدیم که این خواهرها در این نهضت یک سهم بسیار بزرگ داشتند... آمدن خانم ها به خیابان ها و میدان های مبارزه موجب این شد که مردها هم قوت پیدا بکنند، تقویت‏ بشوند، روحیه ی آن ها هم با آمدن شما تقویت‏ بشود.» (موسوی الخمینی،1376، 171) آن ها در خانه های کوچک و محقر خود، نوارهای سخنرانی را مخفی و تکثیر می کردند، زندانیان فراری را پناه می دادند و حتی در شرایط بحرانی آن زمان، جراحات مجروحان حوادث انقلاب را مداوا می کردند. با این توصیف، جلوه های حضور زنان در دوران انقلاب به صورت فعال و مستقیم در عرصه ی اجتماع، در نقش هدایت و تربیت، حمایت و پشتیبانی، جلوه گر است و تلألو این حضور درخشان تا ابد در طول تاریخ نمایان خواهد ماند. بازگشت به خویشتن، پیام بزرگ انقلاب ایران با توجه به اصالت انقلاب که دارای هویت و ماهیت فرهنگی و ارزشی است، زیباترین تجلی انقلاب را می توان امواج فرهنگی آن دانست که ریشه در اعماق باورها و ارزش های مردم داشت و آرمان اصلی آن «بازگشت به خویشتن» بود. قبل از انقلاب در قبال نقش و جایگاه زن دو گونه دیدگاه وجود داشت: در نگرش اول زن عنصری زیبا، افسون گر، تنوع آفرین و گذراننده ی اوقات فراغت هوس بازان بود. در نگرش دوم زن هم چون پیچک ضعیفی تاب هیچ مقاومتی در مقابل طوفان حوادث نداشت و انتظار هیچ کار جدی و مهمی از او نمی رفت. زن در صحنه ی اجتماع آن روز الهه ی دل فریبی بود که تنها نقش دلبری خویش را خوب می دانست. انقلاب، احیای شأن و منزلت معنوی زنانی بود که در دوران رژیم پهلوی از این شأن برخوردار نبودند. یکی دیگر از مظاهر رژیم پهلوی «شی‏ءوارگی»‏ است که محصول نظام استثمارگر است که هم زن و هم مرد را مورد سودجویی قرار می دهد. حذف نظام ظالم و استثمارگر زمینه ساز حضور رو به کمال مرد و زن می شود و از این رو حضرت امام در تبیین حدود جایگاه اجتماعی زن در یک نظام ایده آل می فرماید: «اسلام زن را مثل مرد در همه ی شؤون دخالت می دهد، همان طوری که مرد در همه ی شؤون دخالت دارد، زن هم دخالت دارد.» (همان، 58) در این زمینه از یک سو دایره ی سخنان امام از توصیه و تبیین فراتر رفته و وارد قلمرو الزام می شود و می فرماید زن باید در مقدرات اساسی مملکت دخالت کند و از دیگر سو ایشان این حضور را با کرامت و شرافت ویژه ای توأم می سازند. «ما نهضت خودمان را مدیون زن ها می دانیم. مردها به تبع زن ها در خیابان ها می ریختند» )همان، 68( از دیگر مظاهر فساد رژیم پهلوی این بود که زنان را در مسلخ «فروش کالا» و «فساد و فحشا» قربانی کرده و بانوان را که مرکز عطوفت و فضیلت هستند، به گرداب ابتذال کشانده بودند. انقلاب آمد و زنان قیام کردند، هم پای مردان جامعه به مبارزه برخاستند و بدعتی نو گذاشتند. آن ها خود را از این منجلاب فرهنگی نجات داده و به اخلاق اسلامی و حجاب و عفاف و فضیلت ها آراستند. انقلاب، میدان بزرگی برای آزمایش زنان بود تا از این طریق بتوانند توان مندی ها و استعدادهای حقیقی خود را بروز دهند. اگر زنان جامعه توانایی مبارزه با بی عفتی و پوچ گرایی را نداشتند، آیا مردانی تربیت می شدند که عاشقانه جان خویش را در راه انسانیت فدا سازند. نقش زنان انقلابی از نگاه دانشمندان غربی انقلاب ایران با ویژگی های منحصر به فرد خود، توجه بسیاری از دانشمندان غربی را به خود جلب کرد. یک ساختارشکنی عظیم پس از نیم قرن مدرنیزاسیون و سکولاریسم در ایران رخ داد که همه را مبهوت خود کرد و توانست نظام سیاسی کاملاً منطبق بر اسلام را بر مدرنیته حاکم کند. از این رو پژوهشگران بسیاری در دنیا دست به انتشار کتب و مقالات فراوانی در این باره زدند. «خانم های چادری، بازاری ها در دسته های زیاد برای شرکت در مراسم عزاداری بیرون می آمدند. کاری که در گذشته نیز همیشه می کردند. اما اکنون حضور وسیع آن ها معنای سیاسی جدیدی به خود گرفته بود. هنگامی که تهدید رژیم به اعمال خشونت بالا می گرفت، این خانم های چادری با کمال شجاعت در صف جلوی تظاهرات حضور داشتند. شرکت کنندگان در این قبیل مراسم می دانستند که حضور خانم ها در صف جلو، پلیس و رژیم را در وضعیت مشکل قرار می دهد. بدین ترتیب حضور زنان موجب کاهش خشونت حرکت های اعتراض آمیز می گشت. از نظر برخی از صاحب نظران، دخالت شمار بزرگی از زنان در انقلاب ایران با ویژگی خود انقلاب را تسهیل کرد.» (کدی، 1369) «جان فوران»، نظریه پرداز انقلاب، در وصف انقلاب ایران می گوید: «در تظاهراتی گسترده هزاران زن چادری پیشاپیش صفوف جمعیت حرکت می کردند، و با این کار ضمن این که خطر را به جان می خریدند از دامنه ی خطر می کاستند.» (فوران،1377، 561) او معتقد است حضور وسیع زنان پیامی عرضه می کرد، و آن این است که انقلاب ما، منادی صلح است؛ لذا دست به خشونت نمی زنیم. فوران می گوید: «شرکت زنان در تظاهرات، خطرسازتر از مشارکت مردان بود؛ زیرا اغلب آن ها دارای حجاب بودند، این مسأله باعث می شد تا در مواقعی چون تیراندازی که نیاز به فرار بود، امکان کم تری برای تحرک و فرار نسبت به مردان داشته باشند. این امر، امکان مقابله با نظامیان و مأموران امنیتی را برای زنان کاهش می داد. بسیاری از زنان در حالی در راهپیمایی ها شرکت می کردند که فرزندی را در آغوش، یا دست کودکی را در دست داشتند و در صورت حمله مأموران، فرصت و امکان کم تری برای فرار و مقاومت پیدا می کردند.» (همان) تأثیر انقلاب اسلامی ایران، توجه نظریه پردازان علوم اجتماعی را به خود جلب کرد، به گونه ای که به اعتراف جان فوران، محور نظریه ی اجتماعی در دهه ی 1980 شد و موجب تزلزل در نظریه های علوم اجتماعی پیرامون انقلاب ها و بازنگری در آن ها گردید. وی در کتاب «مقاومت شکننده» با توجه به نقش مذهب و دین در انقلاب ایران، با تأکید بر نقش اسلام اصول گرا در انقلاب می نویسد: «امام خمینی به دلیل موضع گیری سازش ناپذیر درازمدت علیه شاه، جاذبه و صراحت و صداقت شخصی و دیدگاه هایش در مسائل مهم سیاسی، در صف اول جای گرفت و توانست اسلام مردم گرایی ارائه دهد که برای گروه های مختلف اجتماعی جاذبه داشت، هر چند پایگاه اجتماعی اش در صفوف برخی از علما، طلّاب دینی و تجار و پیشه وران بازار بود، ولی سیاست ضدامپریالستی اش نیز روشن فکران غیرمذهبی، چپ گرایان و زحمت کشان را جذب می کرد؛ وانگهی، کلام مذهبی او در میان گروه های حاشیه ای شهری و روستایی که آن ها را مستضعفان می خواند نفوذ می کرد.» (همان، 360) منابع -فوران، جان، مقاومت شکننده، تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه ی احمد تدین، جلد2، تهران، مؤسسه ی رسا، 1377. -کدی، نیکی. آر، ریشه های انقلاب اسلامی ایران، ترجمه ی عبدالرحیم گواهی، تهران، قلم، 1369. -مطهری، مرتضی، آینده ی انقلاب اسلامی، صدرا، قم، 1387. -موسوی الخمینی، سید روح الله، جایگاه زن در اندیشه ی امام خمینی(‏ره)، مؤسسه ی تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم، 1376. * منبع: خبرگزاری فارس، پنجشنبه 17 بهمن 192