Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 173004
تاریخ انتشار : 19 فروردین 1393 0:0
تعداد مشاهدات : 183

روزنگار نیروگاه بوشهر (بخش اول)

ویژه نامه "هسته اقتدار" خبرگزاری تسنیم: در این مجموعه که ماحصل صدها ساعت فعالیت است، روزنگار ایرانی سرگذشت نیروگاه اتمی بوشهر جمع آوری شده است. این پرونده، تجربه تلخی از وابستگی در علم هسته ای در گذشته ایران و تأکید شیرین بر لزوم "درون زا" بودن علوم در عرصه کنونی است.   به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، 57 سال پیش ایران اولین گام را برای هسته ای شدن با انعقاد قرارداد مشارکت هسته ای تحت عنوان «اتم برای صلح» برداشت و با کشورهای دارای این تکنولوژی برای انتقال تجهیزات به ایران وارد مذاکره شد. سال ها بعد تهران از میان چندین شرکت بزرگ با شرکت آلمانی «کرافت ورک یونیون» که زیرمجموعه شرکت زیمنس بود، برای ساخت نیروگاه هسته ای در بوشهر به توافق رسید و عملیات احداث نیروگاه اتمی بوشهر آغاز شد. این شرکت تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، عملکرد نسبتاً مطلوبی در ساخت نیروگاه داشت اما پس از انقلاب، به بهانه های مختلف از انجام تعهدات خود سر باز زد و در نهایت از تکمیل نیروگاه بوشهر خودداری ورزید. در همین دوران به جهت عدم وجود متخصص ایرانی برای تکمیل این نیروگاه، پس از وقفه ای نسبتاً طولانی، کار به مهندسان روسی واگذار شد. این کشور نیز سال ها تکمیل این پروژه را منوط به آینده کرد و هزینه تکمیل نیروگاه را برای کشور بالا برد. در نهایت پس از سال ها انتظار و خلف وعده در اول مهرماه نیروگاه بوشهر به صورت موقت تحویل متخصصان ایرانی شد. تأکید بر پیشرفت داخلی و دستیابی به دانش روز چند سالی است که در بیانات مقام معظم رهبری در بسیاری از دیدارها و علی الخصوص در دیدار دانشجویان و نخبگان بیش از پیش به چشم می خورد. ایشان اخیراً در دیدار جمعی از نخبگان بار دیگر بر این مسئله تصریح کردند و فرمودند: «بعضى از کشورها ممکن است تولیدات زیرزمینىِ خودشان را، نفت خودشان را، بشکه هاى نفت را، منتقل کنند به صاحبان ثروت و علم در دنیا، محصولات آنها را بخرند، یک ظاهرِ پیشرفتى هم ممکن است به وجود بیاید امّا این پیشرفت نیست؛ پیشرفت آن وقتى است که "درون زا" باشد، آن وقتى است که متّکى به استعداد درونى یک ملّت باشد. وزن و اعتبار کشورها و دولت ها و ملّتها هم وابسته به همین درون زایى است. اگر چنانچه از درون، یک حرکتى، جهشى، رشدى به وجود آمد، به یک کشور، به یک ملّت، وزن می دهد، اعتبار می دهد، ارزش می دهد، ابّهت می دهد؛ امّا اگر چنانچه از درون نبود، دیگران آمدند، [اعتبار به دست نمى آید]. ایشان در ادامه به نیروگاه هسته ای بوشهر اشاره می کنند و می افزایند: «خوب، در زمان رژیم طاغوت خودِ فرنگى ها و غربى ها آماده بودند که برخى از کارهاى مربوط به فنّاورى هسته اى را در کشور انجام بدهند؛ قرارداد مى بستند. فرض بفرمایید حالا نیروگاه بوشهر را که ما با این همه زحمت بعد از سالها به دست آوردیم، بنا بود آلمان ها بسازند ــ [که ] پولش را هم گرفتند، بالا هم کشیدند، جوابى هم ندادند بعد از انقلاب. فرض کنید یک نیروگاه هسته اى هم فلان کشور غربى بیاید اینجا، خودش بسازد، خودش اداره کند، از برقش ما استفاده کنیم. این هیچ وزانتى براى یک ملّت محسوب نمی شود؛ هیچ ارزشى به حساب نمى آید. آن وقتى اعتبار و وزانت براى یک کشور به وجود مى آید که خودش توانایى از خود بُروز بدهد. این توانایى وقتى در شما پیدا شد، آن وقت می توانید در شرایط برابر، از توانایى هاى دیگران هم استفاده کنید، همچنان که آنها از توانایى هاى شما استفاده خواهند کرد». خبرگزاری تسنیم با توجه به تحریف و وارونه نشان دادن تاریخ توسط برخی رسانه های بیگانه، از این پس قصد دارد به تدوین روزنگارهایی در عرصه های مختلف بپردازد. در اولین گام این مسیر، به "تاریخ نگاری نیروگاه اتمی بوشهر" پرداخته شده است. این پرونده که ماحصل صدها ساعت فعالیت است، به روند تکمیل نیروگاه بوشهر می پردازد. پرونده نیروگاه اتمی بوشهر که به مرور، به روز رسانی می شود، تجربه تلخی از وابستگی در علوم هسته ای و تأکید بر لزوم "درون زا" بودن علوم در عرصه کنونی است.(1) بخش اول این گزارش در گذشته بر روی خروجی خبرگزاری تسنیم قرار گرفت. در ادامه بخش اول و همچنین دوم این گزارش آمده است. ________________________________________ بخش اول پیش از 1335 تهران تلاش دارد به فناوری هسته ای دست پیدا کند. این امر با توجه به نبود دانش فنی، باید با کشورهای غربی صورت پذیرد. 1335 ایالات متحده آمریکا و ایران قرارداد مشارکت هسته ای را به عنوان بخشی از طرح آمریکا تحت عنوان "اتم برای صلح" منعقد می سازند و این کشور متعهد می شود دانش هسته ای را به ایران صادر کند. 1337 شاه (مخلوع) دستور تأسیس مرکز تحقیقات هسته ای در دانشگاه تهران را صادر می کند. 1338 ایران مقدمات خرید یک مرکز تحقیقات هسته ای را برای دانشگاه تهران فراهم می کند. این راکتور که سوخت آن از آمریکا وارد می شود، با اورانیوم غنی شده 93 درصد کار می کند. اسفند 1352 شاه (مخلوع) اعلام می کند که ایران قصد دارد تا نیروگاه های هسته ای با مجموع توان تولید 23 هزار مگاوات در حداقل ممکن زمان احداث کند، بازه زمانی برای این امر، دو دهه (1372) است. 22 فروردین 1353 وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا در تلگرامی به اطلاع مقامات ایرانی می رساند که این کشور همکاری با ایران در زمینه انرژی هسته ای به عنوان آلترناتیوی برای تأمین انرژی را حوزه ای مناسب برای مشارکت تلقی کرده. وزیر خارجه این کشور پیشنهاد می کند این موضوع، نخستین دستور  کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور باشد. اردیبهشت 1353 رئیس کمیسیون انرژی اتمی آمریکا در سفر به ایران که مقدمات آن فراهم شده بود، به احتمال احداث تأسیسات غنی سازی و بازیافت در خاورمیانه اشاره می کند. آبان 1353 ایران توافقنامه خرید دو دستگاه راکتور آب فشرده (.P.W.R) با توان 1200 مگاوات را با شرکت آلمانی «کرافت ورک یونیون» برای استفاده در نیروگاه بوشهر منعقد می کند. این شرکت متعهد می شود اورانیوم غنی شده را برای بارگذاری اولیه و سپس دوره ای ده ساله تأمین کند. مرداد 1354 تیم آلمانی وابسته به شرکت کرافت ورک یونیون اقدامات اولیه برای احداث راکتورهای بوشهر را آغاز می کند. اواسط  1355 کرافت ورک یونیون آلمان قرارداد احداث راکتورهای بوشهر را با ایران منعقد می کند. شرکت ایتالیایی آنسالدو نیز به عنوان تولیدکننده مولدهای بخار در قرارداد گنجانده می شود. 10 تیر 1355 سازمان انرژی اتمی ایران موافقتنامه ای را با شرکت کرافت ورک یونیون برای احداث نیروگاه هسته ای بوشهر به ارزش 7.8 میلیارد مارک منعقد می سازد. از مجموع مبلغ قرارداد 5.8 میلیارد مارک به صورت پیش پرداخت در اختیار شرکت آلمانی قرار می گیرد. به موجب این قرارداد شرکت آلمانی موظف به احداث دو واحد آب سبک فشرده در 18 کیلومتری جنوب غربی بوشهر می شود. هر دو واحد دارای تولید 3.765 مگاوات هستند. سازمان انرژی اتمی ایران همچنین به توافقی دیگر با شرکت آلمانی مبنی بر تأمین 200 هزار متر مکعب آب مقطر و سوخت مورد نیاز نیروگاه دست می یابد. 20 اردیبهشت 1356 برخی اعتراضات به هزینه های سنگین نیروگاه هسته ای باعث توقف قرارداد ساخت نیروگاه دارخوین می شود، ولی مانع ادامه ساخت نیروگاه بوشهر نمی شود. 23 اردیبهشت 1356 عملیات ساخت راکتورهای هسته ای بوشهر در آلمان، 30 درصد پیشرفت داشته است. بهمن 1356 ایران حدود 28 هزار تن اورانیوم خریداری کرده است. روزهای ابتدایی پس از انقلاب تقریباً یک دهم از تجهیزات نیروگاه هسته ای بوشهر (در مقیاس وزنی) از آلمان غربی به ایران منتقل می شود. پروژه اما هنوز به مرحله توقف نرسیده است. اسفند 1357 کرافت ورک یونیون آلمان کارگران خود از بوشهر را فراخوانده و با بخش اعظم نیروهای ایرانی تحت اختیار خود تسویه حساب می کند. نیمه اسفند 1357 اجرای قرارداد نیروگاه بوشهر به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی متوقف می شود. با وقفه ای کوتاه مدت و به دنبال سرباز زدن شرکت «آنسالدو» ایتالیا از ساخت و تحویل مولدهای بخار، شرکت «برداترمومکانیکا» جایگزین آن می شود. آغاز جنگ ایران و عراق و به دنبال آن تحریم ایران، حمل مولدها به ایران را به تأخیری طولانی مدت می اندازد. در نهایت در 20 آبان 1372، گمرک ایتالیا مولدها را حین انتقال به ایران توقیف می کند. هفته های ابتدایی پس از انقلاب هفته نامه نوکلئونیکس ویک گزارش می دهد که دولت آلمان غربی از صدور مجوز انتقال تجهیزات نیروگاه هسته ای بوشهر خودداری کرده است. شرکت کرافت ورک یونیون نیز عملیات خود را در بوشهر متوقف می کند. همچنین قرارداد تحویل دو راکتور بوشهر، هریک به توان 1293 مگاوات نیرو، عملاً لغوشده تلقی می شود. آلمانی ها پس از فرار شاه حاضر به تعقیب عملیات نیستند. 22 فروردین 1358 فریدون شهابی قائم مقام وزیر انرژی و سرپرست سازمان انرژی اتمی می گوید: سازمان انرژی اتمی ایران سطح فعالیت های خود را کاهش داده است. اما دو نیروگاهی که آلمان غربی برای تأسیسات هسته ای بوشهر در دست ساخت داشته اند، در حال تکمیل هستند و لذا فعالیت ها در این بخش ادامه خواهد یافت. شرکت آلمانی هم می گوید نیمی از عملیات ساخت این دو نیروگاه به پایان رسیده است. 9 خرداد 1358 واشنگتن پست گزارش داده که ایران در صدد لغو احداث 4 نیروگاه اتمی است. اما دو نیروگاه هسته ای که توسط آلمانی ها در حال احداث هستند، هم اکنون 77 درصد پیشرفت داشته اند. ایران تاکنون 3 میلیارد دلار در بوشهر سرمایه گذاری کرده است. روحی مدیر اجرایی عملیات احداث نیروگاه بوشهر گفته کشور فاقد بودجه عظیم برای ساخت چند نیروگاه است. وی هم زمان به فقدان دانش و فناوری لازم برای مدیران این نیروگاه حتی پس از تکمیل آن اشاره کرده و معتقد است: توقف عملیات در حال حاضر بهترین گزینه است. 19 تیر 1358 به گفته علاس تاج، وزیر انرژی ایران کار و عملیات احداث نیروگاه هسته ای اهواز و بوشهر به جهت عدم پرداخت پول کارگران متوقف شده است. 28 تیر 1358 فریدون شهابی رئیس سازمان انرژی اتمی می گوید: دولت هنوز در مورد تداوم عملیات ساختمانی بوشهر به نتیجه نرسیده است. دولت بر این باور است که باید کارشناسان ایرانی دانش لازم در عرصه هسته ای را کسب کرده کشور در این زمینه به خودکفایی برسد. اواسط سال 1358 استاندار بوشهر در مصاحبه ای می گوید نیروگاه بوشهر به زودی تبدیل به یک نیروگاه معمولی برق خواهد شد. 9 مرداد 1358 شرکت کرافت ورک یونیون زیرمجموعه شرکت زیمنس رسماً اعلام می کند که به قرارداد خود با تهران برای احداث و تکمیل نیروگاه بوشهر خاتمه داده است. مرداد 1358 کرافت ورک یونیون رسماً به فعالیت خود در بوشهر خاتمه می دهد. گزارش ها غالباً حاکی از آن است که عملیات احداث راکتور، نخست 85-75 درصد پیشرفت داشته است. راکتور دوم 70-45 درصد تکمیل شده است. 90 درصد تجهیزات و قطعات مورد نیاز به ایران منتقل شده است و ایران 5.5 میلیارد مارک صرف این پروژه کرده است. اواسط مرداد 1358 رضا امراللهی رئیس جدید سازمان انرژی اتمی می گوید که تنها یک دهم تجهیزات نیروگاه بوشهر (در مقیاس وزنی) به ایران منتقل شده است. یک مقام دیگر ایرانی از انتقال 20 هزار تن از مجموع تجهیزات به ایران سخن گفته و خبر داده که 7 هزار تن دیگر هنوز به تهران نرسیده است. 20 مرداد 1358 ایران خواستار غرامتی یک میلیارد دلاری از آلمان به منظور جبران خسارات ناشی از عدم تکمیل پروژه است. 1358 ایران و کرافت ورک یونیون مذاکره را برای حل و فصل اختلافات و نیز ضرر و زیان هایی که هر دو طرف مدعی آن هستند در ژنو از سر می گیرند. 1358-1359 کرافت ورک یونیون مهندسان خود را بار دیگر به سایت هسته ای بوشهر اعزام می کند. 1359-1362 ایران خواستار کمک هندوستان در تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر می شود. 7 فروردین 1361 رادیو دولتی ایران بیانیه سازمان انرژی اتمی را قرائت می کند که در آن توافق میان ایران و شرکت کرافت ورک یونیون تأیید می شود. شرکت آلمانی با هزینه خود تمامی قطعات و تجهیزات مربوط به راکتورهای هسته ای را از بنادر اروپایی به تهران منتقل خواهد کرد. این شرکت همچنین می پذیرد نیمی از سوخت مورد درخواست ایران را به صورت دقیق و در یک مرحله تحویل دهد. در صورت تأیید مجلس، شرکت آلمانی همچنین عهده دار تکمیل نیروگاه بوشهر خواهد شد. تاکنون 70 درصد عملیات اجرایی احداث نیروگاه به پایان رسیده است. 26 خرداد 1361 ایران با احاله مجدد تکمیل حداقل یکی از راکتورهای نیروگاه بوشهر به شرکت آلمانی کرافت ورک یونیون موافقت می کند. ایران در توجیه تغییر سیاست خود می گوید هدفش بومی کردن این دانش است نه دستیابی به منبعی برای انرژی. 14 شهریور 1361 در جلسه مشورتی آیت الله خامنه ای رئیس جمهور، هاشمی رئیس مجلس و موسوی نخست وزیر، قرار شد، موسوی یک واحد نیروگاه اتمی بوشهر را تعقیب کند که راه بیفتد. 18 شهریور1361 دولت ریگان می گوید که قصد دارد محدودیت هایی را در عرصه صادرات اعمال کند. کاخ سفید از 63 کشور به عنوان مقاصدی که حمل تجهیزات هسته ای به آنها تنها با دقت بیشتر و لحاظ کردن مسائل امنیتی امکان پذیر است نام می برد که ایران نیز جزو آن کشورهاست. 9 مهر 1361 رادیو ایران در گزارشی اعلام می کند که هندی ها گروهی از مهندسان هسته ای و دانشمندان خود را در ماه نوامبر به ایران اعزام خواهند کرد تا پس از بررسی نیروگاه بوشهر به مطالعه راه هایی برای حل مشکلات و تکمیل پروژه بپردازند. 1361 ایالات متحده آمریکا در زمانی که ایران به پیگیری قضایی شرکت های طرف قراردادش می پردازد، سعی دارد با انواع ابزارهای دیپلماتیک، از لابی و مذاکره سیاسی گرفته تا ارائه امتیازات مختلف و تهدیدها به تنبیهات جدی، کشورهای دیگر را از هر نوع همکاری هسته ای با تهران منصرف کند. اواسط سال 61 نیروگاه بوشهر با حمله عراقی ها آسیب می بیند ولی بتن آن به قدری مستحکم است که تنها گنبد آن دچار آسیب شد. اواسط سال 61 اعضای کمیسیون دفاع مجلس از نیروگاه بوشهر بازدید کردند. ________________________________________ بخش دوم 1362 کرافت ورک یونیون می گوید که پیشنهاد جدیدی برای از سرگیری عملیات احداث نیروگاه بوشهر ارائه داده و مذاکرات خود با طرف ایرانی را آغاز کرده است. ولفگانگ بریر مدیر اجرایی شرکت می گوید که عملیات انتقال تجهیزات مطابق توافق سال 1360 آغاز شده است. به گفته وی بخش اعظم 35 هزار تن تجهیزات مربوطه تا کنون به ایران منتقل شده است و تنها 7 هزار تن دیگر از تجهیزات باقی مانده است. وی علت تاخیر احتمالی در انتقال این تجهیزات را به پایان رسیدن زمان مجوز صادرات این قطعات و تجهیزات به تهران می داند. این شرکت حتی در حال رایزنی و مذاکره با چند شرکت اسپانیایی و آرژانتینی است. قرار است کنسرسیومی  بین المللی عملیات احداث بوشهر را پیگیری کند. 1362 کرافت ورک یونیون اعلام کرده که تنها در شرایطی حاضر به تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر است که جنگ ایران و عراق پایان یافته باشد. ایرانی ها خواستار از سرگیری عملیات احداث پروژه شده اند ولی  شرکت آلمانی با بهانه قرار دادن جنگ، توافق پیشین خود با تهران را زیر پا می گذارد. 4 فروردین 1362 عراق به نیروگاه هسته ای بوشهر حمله کرده و منطقه را بمباران می کند.   29 اردیبهشت 1362 رضاامراللهی مسئول انرژی اتمی می گوید: هزینه اولین نیروگاه در بوشهر حدود دو میلیارد مارک است . بهمن 62 تا اردیبهشت 63 تیمی متشکل از 44 مهندس آلمانی به ایران باز می گردند تا در مورد امکان پذیر بودن تکمیل پروژه بوشهر مطالعه کنند. فروردین 1363 نشربه جیمز دیفنس به نقل از مقامات آلمانی ادعایی حیرت آور را مطرح می کند: تهران ظرف دو سال ممکن است به بمب هسته ای دست یابد. گفته می شود این اطلاعات از یک گزارش محرمانه دولت آلمان در مورد اقدامات هسته ای ایران پس از انقلاب به بیرون درز کرده است. 4 شهریور 1363 رضا امراللهی رئیس سازمان انرژی اتمی از هاشمی (رئیس مجلس) با توجه به اینکه آلمان ها در انجام کار نیروگاه بوشهر، مسامحه می کنند و می خواهند تا بعد از جنگ جدی نباشند، می خواهد از بالا به آلمان ها فشار بیاید. اواسط و اواخر1363 ایران بار دیگر از آلمان می خواهد که نیروگاه هسته ای بوشهر را تکمیل کند. آبان 1363 از شرکت سوئدی "سوئدپاور" خواسته می شود تا پیشنهاد کرافت ورک یونیون آلمان را برای تکمیل بوشهر مورد ارزیابی قرار دهد. شرکت سوئدی اما از بررسی این موضوع سرباز می زند. 13 آذر 1363 انتشار گزارش های متعدد نشان می دهد که وزارت صنایع سوئد با اعمال فشار بر شرکت سوئدپاور مانع از همکاری این شرکت با تهران شده است. سخنگوی شرکت کرافت ورک یونیون در واکنش به خبر دستیبابی ایران به تسلیحات هسته ای می گوید که ایران به هیچ وجه از چنین توانی برخوردار نیست و نمی تواند در این مسیر حرکت کند. 30 آبان 1363 رضا امراللهی مسئول سازمان انرژی اتمی می گوید: آلمان حاضر نیست در زمان جنگ ، کار نیروگاه اتمی بوشهر را به طور جدی شروع کند و حتی ممکن است بعد ازجنگ هم ، همکاری لازم را نکند زیرا تحت فشار آمریکا است . 58-68 برآورد می شود حدود 15 تا 17 هزار دانشجوی ایرانی برای آموزش در حوزه های دانش هسته ای به خارج کشور اعزام شده اند. برخی از این افراد پس از بازگشت به دانشگاه شریف بازگشته و مشغول فعالیت می شوند. 1363 ایران تصمیم می گیرد که برنامه های هسته ای خود را با ابعادی به مراتب کوچکتر از قبل از سر بگیرد. 23 بهمن 63 عراق بار دیگر به رآکتور بوشهر حمله می کند. اسفند 1363 ایران معادن اورانیومی با خلوص بالا را در ساغند یزد کشف می کند. گفته می شود حدود 5000 تن اورانیوم در این معدن نهفته است. 13 اسفند 1363 عراق بار دیگر به نیروگاه هسته ای بوشهر حمله می کند. 14 اسفند 1363 عراق در فاصله یک روز بار دیگر نیروگاه بوشهر را هدف حملات حود قرار می دهد. به نظر می رسد بین این حملات و ممانعت های آمریکا برای عدم تکمیل این نیروگاه ارتباطی باشد. 1364 تیم مذاکره کننده ایرانی به آرژانتین می رود. هدف از مذاکرات، بررسی احتمال مشارکت آرژانتین و اسپانیا در تکمیل و ساخت راکتورهای بوشهر عنوان شده است. آلمان هم اعلام کرده که حاضر به صدور مجوز برای انتقال 10 درصد باقی مانده از تجهیزات نیروگاه به ایران نیست. علت این امر تداوم جنگ ایران و عراق ذکر شده است. به ادعای منابع غربی دو شرکت آرژانتینی بدون اطلاع وزارت خارجه این کشور شرایط همکاری و مشارکت در برنامه های هسته ای ایران را به اطلاع تهران رسانده اند. وزارت خارجه آرژانتین نیز بعد از اطلاع از جزئیات این قراردادها، آنها را وتو کرده اند. مقامات آمریکایی مدعی اند که آرژانتین 3 هزار کیلوگرم اورانیوم در اختیار ایران قرار داده است. مهر 1364 دولت ایران با انتشار آگهی در کیهان هوایی از مهندسان و دانشمندان هسته ای این کشور که در خارج از مرزها زندگی می کنند، می خواهد که در کنفرانسی که در ماه مارس آینده میلادی برگزار خواهد شد، حضور یابند. دولت ایران اعلام کرده تمامی هزینه های ایاب و ذهاب و اقامت دانشمندان ایرانی را برای حضور در این کنفرانس پرداخت خواهد کرد. 9 مهر 1364 تیمی از کارشناسان کرافت ورک یونیون آلمان برای بررسی امکان تکمیل عملیات احداث حداقل یک راکتور 1300 مگاواتی آب فشرده وارد بوشهر می شوند. 10 آبان 1364 دولت ایران با یک شرکت خارجی ناشناخته برای احداث تاسیسات تقطیر آب (برای استفاده در یکی از راکتورها) قراردادی را امضا می کند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در 28 اوت 1985 در گزارشی در این باره می نویسد که این تجهیزات به ایران امکان می دهد که عملیات بازسازی و تکمیل نیروگاه بوشهر را از سر بگیرد. ایرانیان ظاهرا امیدی به بازگشت شرکت آلمانی کرافت ورک یونیون ندارند. این شرکت در دو سال گذشته بارها توافقات خود با تهران را برای از سرگیری عملیات تکمیل بوشهر زیرپا گذاشته و اکنون نیز ضرفا اعلام آمادگی کرده است تا مطالعه ای درباره امکان از سرگیری عملیات احداث پس از وقفه ای طولانی مدت انجام دهد. آذر 1364 آرژانتین و ایران تفاهم نامه همکاری هسته ای امضا می کنند. آرژانتین موافقت می کند تا به ایران اورانیومی با غنای 20 درصد بدهد. در سیاست های هسته ای آرژانتین هیچ محدودیتی در انتقال اورانیوم غنی شده و تجهیزات هسته ای وجود ندارد. بهمن 1364 منابع غربی ادعا کردند که عبدالقدیر خان دانشمند سرشناس هسته ای پاکستان دیداری مخفیانه از بوشهر به عمل آورده است. 6 بهمن 1364 هاشمی رفسنجانی در دیدار با رضا امراللهی رئیس سازمان انرژی اتمی در پاسخ به اظهارنظر وی مبنی بر اینکه آلمان حاضر است ساخت نیروگاه بوشهر را تمام کند، می گوید: اگر جدی شد، مجلس بودجه می‏ دهد. 7 اسفند 1364 ایران و عراق هر دو با ارسال نامه های جداگانه، امکان حمله به تاسیسات هسته ای ایران را محتمل می دانند. ایرانی ها از این حملات ابراز نگرانی کرده و عراقی ها هشدار می دهند که این کار را انجام خواهند داد. ادامه دارد... * منبع: خبرگزاری تسنیم، سه شنبه 19 فروردین 1393