Index
ورود کاربر
Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 173014
تاریخ انتشار : 20 فروردین 1393 0:0
تعداد مشاهدات : 62

فناورى بومى شده هسته‏ اى؛ افتخار هر ایرانى‏

خبرگزاری تسنیم: در سالروز جشن فناورى هسته ‏اى، جاى دانشمندان نخبه ایرانى همچون استاد شهید مسعود على محمدى، استاد شهید مجید شهریارى، استاد شهید داریوش رضایى مقدم و استاد شهید مصطفى احمدى روشن خالى است. به گزارش خبرگزاری تسنیم، 20 فروردین سال 1385 خبر دستیابى ایران به فناورى غنی ‏سازى اورانیوم و راه اندازى یک زنجیره کامل غنى سازى توسط سانتریفیوژهاى ساخت ایران اعلام شد. در پى این موفقیت دانشمندان و متخصصان کشورمان در دستیابى به نسل جدیدى از سانتریفیوژها در ایران و اعلام آن به آژانس بین ‏المللى انرژى اتمى، کشورمان در زمره کشورهاى صاحب تکنولوژى در غنی ‏سازى اورانیوم محسوب مى ‏شود. این مراسم باشکوه در مشهد مقدس و در جوار بارگاه ملکوتى ثامن الحجج (ع) برگزار شد. پس از آن با تصویب شوراى عالى انقلاب فرهنگى، به پاس قدردانى از تلاش‏هاى افتخار آفرین دانشمندان جوان ایرانى در دستیابى کشور به فناورى صلح ‏آمیز هسته‏ اى، 20 فروردین در تقویم رسمى ایرانیان «روز ملى فناورى هسته ‏اى» نام گرفت. روز ملى فناورى هسته ‏اى فرصتى براى قدردانى یکایک ایرانى‏ ها از هم، براى استقامت و پایمردى در مسیرى سخت و دشوار به‏ منظور نشاندن کشور بر یکى از قله ‏هاى بزرگ آرزو و امید ملى بود که همگان آنرا تحمل و با سرفرازى از آن عبور کردند. روز ملى فناورى هسته ‏اى روز مردم ایران است و روزى است که ملت ایران با همدلى، استقامت و پیگیرى آرمان‏هاى بزرگ انقلاب اسلامى، به هدفى والا یعنى هسته ‏اى شدن ایران اسلامى دست یافت. در سالروز جشن فناورى هسته ‏اى، جاى دانشمندان نخبه ایرانى همچون استاد شهید مسعود على محمدى، استاد شهید مجید شهریارى، استاد شهید داریوش رضایى مقدم و استاد شهید مصطفى احمدى روشن خالى است. ● فعالیت‏هاى هسته ‏اى ایران از قبل انقلاب اسلامى تاکنون‏ اولین تلاش‏هاى ایران براى دستیابى به فناورى هسته ‏اى به دهه ‏ى 1950 میلادى باز مى‏گردد. نخستین کشورى که ایران را به دستیابى به فناورى هسته ‏اى ترغیب و این فناورى را به ایران منتقل کرد (ایالات متحده آمریکا)، نخستین مخالف جدى امروز ایران در تحقق فعالیت‏هاى هسته ‏اى آن مى‏ باشد. اولین قدم جدى در زمینه ‏ى استفاده از علوم و فناورى هسته ‏اى در ایران در سال 1335 برداشته شد. در 14 اسفند 1335 موافقت نامه ‏ى همکارى بین دولت ایالات متحده ‏ى آمریکا و دولت ایران راجع به استفاده ‏هاى غیرنظامى از انرژى اتمى امضاء گردید. این موافقت‏نامه که از طرف دولت ایالات متحده ‏ى آمریکا رئیس کمیسیون انرژى اتمى این کشور آن را امضاء نمود، مشتمل بر یک مقدمه و یازده ماده است. این موافقت‏نامه در تاریخ دوازدهم بهمن‏ ماه 1337 به‏ تصویب مجلس شوراى ملى رسید. طبق ماده ‏ى 3 این موافقت‏نامه، طرفین اطلاعات مربوط به امور زیر را مبادله خواهند نمود: طرح، ساختمان، کارکردن رآکتورهاى تحقیقاتى و به کاربردن آن‏ها به شکل وسائل تحقیقاتى توسعه و مهندسى و در معالجات رادیوتراپى. مسائل بهداشتى و استحفاظى مربوط به ‏کارکردن و استفاده از رآکتورهاى تحقیقاتى. - استفاده از ایزوتوپ‏هاى رادیواکتیو در تحقیقات فیزیکى و زیست‏ شناسى، معالجات رادیوتراپى، کشاورزى و صنعتى. طبق این موافقت‏نامه، کمیسیون انرژى اتمى آمریکا اورانیومى را که داراى مقدار زیاد ایزوتوپ یو 235 (U-235) است به هر مقدار که به عنوان سوخت بدوى و على ‏البدل در به‏ کار انداختن رآکتور تحقیقاتى لازم باشد، به دولت ایران واگذار خواهد نمود. کمیسیون همچنین مواد مورد لزوم ساختمان و کارکردن رآکتورهاى تحقیقاتى‏ در ایران را چنان‏چه در دسترس داشته باشد و تهیه ‏ى آن در بازار میسر نباشد، به دولت ایران یا به اشخاص تحت اختیار قانونى آن فروخته یا به اجاره واگذار خواهد نمود. طبق ماده ‏ى 10 این موافقت‏نامه نیز طرفین انتظار خود را این گونه بیان داشتند که این موافقت‏نامه بدوى، به‏ جلب همکارى بیشترى در راه توسعه ‏ى ایجاد طرح و ساختن و به ‏کار انداختن رآکتورهاى مولد نیرو منتهى گردد. بدین مناسبت، طرفین راجع به امکان انعقاد یک موافقت‏نامه ‏ى دیگر به ‏منظور همکارى در مورد تولید نیرو از انرژى اتم در ایران، گاه‏ به‏ گاه با یکدیگر مشورت خواهند نمود. به موازات موافقت نامه ‏ى همکارى هسته ‏اى بین ایران و آمریکا، انستیتو علوم هسته ‏اى که تحت نظارت سازمان مرکزى پیمان سنتو بود از بغداد به تهران منتقل شد و دانشگاه تهران، مرکزى را تحت عنوان مرکز اتمى دانشگاه تهران براى آموزش و پژوهش هسته ‏اى پایه‏ گذارى نمود. چندى بعد در سال 1337 به پیشنهاد دانشگاه تهران، ساخت یک رآکتور اتمى در دستورکار دولت قرار گرفت و تصویب گردید. در همین راستا آیزنهاور، رئیس جمهور آمریکا، جهت تبلیغ طرح خود (اتم براى صلح) یک رآکتور اتمى به ایران داد. عملیات ساختمانى رآکتور دانشگاه تهران در 1340 آغاز و در آبان ماه 1346 آماده ‏ى کار گردید و عملاً مورد بهره ‏بردارى قرار گرفت. ظرفیت این رآکتور 5 مگاوات بود و با سوخت اورانیوم بسیار غنى شده ‏ى 93 درصد که تا سال 1357 از طرف آمریکا تأمین مى‏ گردید، کار مى‏ کرد. ایجاد رآکتور اتمى‏ دانشگاه تهران نقطه آغاز مهمى در زمینه فعالیت‏هاى هسته ‏اى ایران محسوب مى‏ شود و عملاً در طول ساخت این رآکتور که بعضاً کارشناسان ایرانى نیز در فرایند آن حضور داشتند، تحول مثبتى در زمینه ایجاد صنایع هسته ‏اى در کشور صورت گرفت. در کنار این اقدام، دولت آمریکا تجهیزات مربوط به سلول‏هاى داغ را جهت جداسازى پلوتونیوم در اختیار ایران قرار داد. در سال 1355 (1976) همچنین 5 قرارداد مرتبط با هم با شرکت آمریکایى جنرال اتمیک منعقد گردید: - طبق قرارداد شماره ‏ى 1، شرکت مزبور متعهد بود تا ابزار و قطعات لازم براى تبدیل رآکتور تحقیقاتى تهران را مشتمل بر ابزار و متعلقات رآکتور و سوخت هسته ‏اى ‏تحویل دهد. - موضوع قرارداد شماره ‏ى 2، خدمات طراحى جهت تبدیل رآکتور تحقیقاتى تهران و ارائه ‏ى اطلاعات و گزارشات مربوطه و آموزش پرسنل سازمان انرژى اتمى بوده است. - موضوع قرارداد شماره ‏ى 3، انجام نظارت و کنترل رآکتور تریگا در حین شروع به کار و اجراى آزمایشات لازم براى راه اندازى رآکتور بوده است. - موضوع قرارداد شماره ‏ى 4، تحویل دستگاه‏هاى کنترل مربوط به رآکتور هسته ‏اى بوده است. - موضوع قرارداد شماره ‏ى 5، نصب و آزمایش دستگاه‏هاى سوخت رآکتور مى ‏باشد. تلاش‏هاى ایران در زمینه ‏ى فعالیت‏هاى هسته ‏اى در این دوران انعکاس جهانى یافت. به عنوان مثال، فایننشال تایمز در مقاله ‏اى تحت عنوان «شاه اقدام به خرید رآکتورهاى هسته ‏اى کرده است»، نوشت: «تصمیم ایران در جهت دنبال کردن یک برنامه ‏ى بزرگ هسته ‏اى مورد استقبال اذهان عمومى واقع شده است و این براى اولین بار است که یکى از کشورهاى تولید کننده ‏ى نفت چنین برنامه ‏اى را پى مى‏ گیرد و وابستگى به نفت را به عنوان منبعى از انرژى، خطرناک مى‏ داند». ● فعالیت‏هاى هسته ‏اى بعد از انقلاب اسلامى‏ پس از پیروزى انقلاب اسلامى و سرنگونى رژیم شاه، جمهورى اسلامى ایران تصمیم گرفت همچنان به عضویت و پایبندى خود به NPT موافقت نامه ‏ى پادمان و اساسنامه ‏ى آژانس ادامه دهد. با وجود این حسن نیت، سرنوشت خوبى در انتظار قراردادهاى هسته ‏اى ایران نبود. با پیروزى انقلاب اسلامى در ایران، کشورهاى غربى ‏اجراى موافقت‏نامه‏ ها و قراردادهاى خود از جمله ساخت نیروگاه بوشهر را به حالت تعلیق درآوردند. شرکت زیمنس، حاضر به تکمیل نیروگاه هسته ‏اى بوشهر نشد و سایر کشورهاى غربى و آمریکا نیز از انتقال هرگونه تجهیزات و فناورى هسته ‏اى به جمهورى اسلامى ایران خوددارى کردند. کشورهاى طرف قرارداد فناورى صلح‏ آمیز هسته‏اى ایران در قبل از انقلاب اسلامى مثل آلمان، فرانسه، انگلیس و... نسبت به اجراى قراردادهاى منعقده که قانونى و تحت نظارت آژانس بوده و حتى مبالغ آن را نیز دریافت کرده بودند، استنکاف نمودند. این کشورها حتى از فشار به کشورهاى دیگر مثل چین و روسیه که پس از انقلاب اسلامى همکارى‏هاى مؤثرى را در حوزه ‏ى هسته ‏اى با ایران آغاز نموده بودند، فروگذار نکردند. این موضوع، حاکى از اعمال یک سیاست و استاندارد دوگانه و تبعیض‏ آمیز در عرصه ‏ى جهانى است و مؤید این است که کشورهاى مزبور تا زمانى که کشورى در راستاى منافع و اهداف آنان حرکت نماید با هیچ مانعى مواجه نخواهد شد. اما با در پیش گرفتن سیاست استقلال سیاسى و اقتصادى و همچنین عدم وابستگى، همین کشورها با بهانه ‏هاى مختلف از هر نوع همکارى طفره رفته و تعهدات خود را نیز زیرپا مى ‏گذارند. این کشورها حتى فراتر از این رفته و در اجراى سیاست استقلال و خودکفایى ملى نیز ایجاد مانع مى‏ کنند. در این دوران، کشورهاى غربى در چهار حوزه برخلاف تعهدات خود تحت NPT عمل کردند: - عدم اجراى تعهدات خود در قبال ایران و لغو موافقت‏نامه ‏هاى معتبر و قانونى همکارى هسته اى؛ - اعمال فشار به کشورهایى که قصد همکارى با جمهورى اسلامى ایران داشتند؛ - عدم همکارى و مشارکت در برنامه ‏ى هسته ‏اى صلح ‏آمیز جمهورى اسلامى ایران برخلاف تعهدات خود - ایجاد موانع بر سر راه برنامه ‏هاى خودکفایى هسته‏اى جمهورى اسلامى ایران. این وضعیت، عامل اساسى تصمیم ‏گیرى جمهورى اسلامى ایران براى اجراى استراتژى خودکفایى در علوم، فناورى و صنعت هسته ‏اى بود. به ناچار، جمهورى اسلامى ‏ایران ادامه ‏ى تلاش براى دسترسى به انرژى صلح ‏آمیز هسته اى را به تنهایى دنبال نمود و راه دیگرى جز تلاش براى نیل به خودکفایى و استقلال در فن آورى‏پیچیده ‏ى هسته ‏اى براى خود ندید. بنابراین، تلاش ایران جهت دستیابى به فناورى هسته ‏اى براى مقاصد صلح ‏آمیز ناشى از سیاست مستمرى بوده است که دقیقاً براساس محاسبات منافع ملى و اقتصادى کشور و با در نظر داشتن نیازهاى آتى توسعه ‏ى ایران به منابع پایدار انرژى از پنجاه سال پیش انتخاب شده و دنبال شده است. برنامه ‏ى هسته ‏اى جمهورى اسلامى ایران عمدتاً در چهار محور متمرکز شد که در این بخش به آن‏ها پرداخته مى‏ شود. الف- رآکتورهاى هسته اى تحقیقاتى‏ این دسته از رآکتورهاى هسته ‏اى به عنوان اساسى ‏ترین گام به ‏سوى فعالیت‏ها و فناورى هسته ‏اى محسوب مى‏ شوند. این رآکتورها اولین تبلور تحقق فناورى هسته ‏اى به شمار مى ‏روند و پایه ‏ى رشد سایر فناورى ‏هاى هسته ‏اى و غیر هسته ‏اى نظیر آزمون مواد و مراحل صنعتى آن‏ها قرار گرفته‏ اند. این ارزش وقتى عینیت بیشترى به خود مى‏ گیرد که پى مى ‏بریم تقریباً تمامى کاربردهاى انرژى هسته ‏اى به جز تولید برق، مستقیماً از رآکتورهاى هسته ‏اى تحقیقاتى صادر مى‏ شوند. رآکتور تحقیقاتى تهران: این رآکتور آب سبک با قدرت 5 مگاوات از سال 1346 راه اندازى و مورد بهره بردارى قرار گرفته است. سوخت رآکتور در سال 1372 از درجه ‏ى ‏غناى بالا به درجه ‏ى غناى پایین تبدیل شده است. رآکتور تهران، امکان انجام کارهاى تحقیقاتى پایه در زمینه فیزیک رآکتور، فیزیک نوترون و بررسى اثر پرتوهاى مختلف بر مواد را فراهم مى ‏سازد. همچنین در زمینه ‏ى آموزش و تربیت نیروى انسانى متخصص نقش بسیار مهمى را ایفاء مى ‏نماید. یکى از اهداف اصلى‏ رآکتور تهران، تولید رادیوایزوتوپ‏هاى مختلف جهت مصارف پزشکى و صنعتى مى‏ باشد. رآکتور تحقیقاتى صفر قدرت آب سنگین: طراحى و ساخت این رآکتور از سال 1364 در دستورکار قرار گرفت و کار نصب و راه اندازى نیز در سال 1374 انجام شد. این رآکتور که با قدرت 100 وات مى‏ باشد، با هدف آموزش و تربیت نیروى انسانى متخصص و کاربرد کدهاى کامپیوترى در زمینه ‏ى طراحى رآکتورهاى هسته ‏اى ساخته شده است. رآکتور تحقیقاتى مینیاتورى: این راکتور آب سبک که با قدرت 30 کیلووات مى‏ باشد، در سال 1373 راه اندازى و مورد بهره بردارى قرار گرفته است. این رآکتور با هدف توسعه ‏ى آموزش علوم و فنون هسته‏ اى، آنالیز مواد و تهیه ‏ى رادیوایزوتوپ براى استفاده در فعالیت‏هاى آموزشى و پژوهشى ساخته شده است. رآکتور تحقیقاتى آب سنگین اراک: با افزایش طول عمر رآکتور تحقیقاتى تهران و مستعمل شدن تجهیزات و سیستم‏هاى مختلف آن، همانند سایر رآکتورهاى مشابه در جهان، مى ‏بایست به فکر جایگزینى براى آن بود. از طرف دیگر، نیازمندى ‏هاى روزافزون ایران به رادیوداروهاى مختلف جهت مصارف تشخیص و درمان پزشکى و رادیوایزوتوپ‏هاى گوناگون براى کاربردهاى صنعتى و تحقیقاتى و محدودیت‏هاى مختلفى که ایران حتى در ارتباط با تهیه و تأمین این قبیل رادیوایزوتوپ‏ها از منابع خارج از کشور روبرو بوده است، سازمان انرژى اتمى را مصمم به احداث یک رآکتور تحقیقاتى جدید به‏ منظور جایگزینى رآکتور تهران نمود. رآکتور تحقیقاتى جدید از نوع آب سنگین و با قدرت 40 مگاوات بوده و موسوم به IR40 مى ‏باشد. طراحى پایه ‏ى این پروژه در سال 2002 کامل شد و عملیات اجرایى ساخت آن نیز که هنوز ادامه دارد، از سال 2004 آغاز گردید. ب- توسعه ‏ى هسته ‏اى درپزشکى، صنعت وکشاورزى‏ جمهورى اسلامى ایران در کنار برنامه ریزى عملیاتى براى ایجاد نیروگاه و تولید سوخت هسته ‏اى، با ایجادمراکز و آزمایشگاه‏هاى مختلف تحقیقاتى، تولیدى و خدماتى ‏دراستفاده ‏ى صلح ‏آمیز از انرژى هسته ‏اى در حوزه ‏هاى مختلف اهتمام کامل ورزیده است. بخشى از مهم‏ترین فعالیت‏هاى سازمان انرژى اتمى در این حوزه‏ هاعبارتنداز: - تولید رادیوایزوتوپ‏هاى مختلف؛ - تولیدرادیوداروهاى مختلف؛ - تولیدانواع کیت‏هاى رادیودارویى؛ - تولیدگندم موتانت وغیرموتانت، جو موتانت و غیرموتانت و پنبه ‏ى موتانت؛ - اصلاح گونه ‏هاى کشاورزى با استفاده از روش‏هاى هسته ‏اى؛ - پرتودهى براى جلوگیرى از ضایعات کشاورزى؛ - انجام پژوهش جهت تهیه ‏ى واکسن دامى با استفاده از روش‏هاى هسته اى؛ - تولید نوارها و غلاف‏هاى پلیمرى قابل انقباضى حرارتى. - تولیدسیستم شمارش هسته ‏اى با آشکارساز گایگر؛ - تولید مولد پالس هسته‏ اى؛ - تولید دزیمتر جیبى و دزیمتر دیجیتال دستى؛ - استریلیزاسیون محصولات بهداشتى؛ - تولید انواع لیزرهاى مورد نیاز؛ - نشت یابى در لوله ‏هاى انتقال نفت با استفاده از تکنیک کاربرد ردیاب‏هاى پرتوزا؛ - طراحى و ساخت لامپ‏هاى نورى (بتالایت) براى کاربردهاى مختلف؛ - طراحى و ساخت سیستم هسته ‏اى براى اندازه ‏گیرى خاکستر زغال سنگ جهت نشان دادن میزان مصرف ذغال سنگ در صنایع کشور. ج رادیوایزوتوپ‏ها امروزه رادیوایزوتوپ‏ها به ‏طور گسترده ‏اى در رشته ‏هاى مختلف علمى و فنى مورد استفاده قرار مى‏گیرند. تحقیق و توسعه در زمینه دستیابى به فناورى تهیه و تولید رادیوداروها، کیت ‏هاى رادیودارویى، رادیوایمونواسى و نیز چشمه ‏هاى پرتوزا براى کاربردهاى صنعتى، پزشکى و کشاورزى همواره به عنوان اهداف سازمان انرژى اتمى ‏ایران مدنظر بوده ‏اند. رادیوداروها براى تشخیص و درمان بیمارى‏ ها استفاده مى‏ شوند. چشمه هاى پرتوزا در صنعت کاربردهاى بسیارى از قبیل رادیوگرافى گاما، کنترل کیفى جوشکارى و نیز انجام تست‏هاى غیرمخرب داشته و در صنایع مختلف مورد استفاده قرار مى‏ گیرند. فعالیت‏هاى تحقیقاتى و تولیدى در زمینه‏ ‏رادیوایزوتوپ‏ها در ایران بیشتر در دو مرکز تحقیقات هسته ‏اى تهران و مرکز تحقیقات کشاورزى و پزشکى هسته ‏اى کرج انجام مى‏ شود. مرکز تحقیقات هسته ‏اى تهران: این مرکز به سبب سابقه ‏ى طولانى و توان علمى و فنى حاصل از کادر مجرب خود، همواره پیشاهنگ فعالیت‏هاى علمى و پژوهشى ‏فناورى هسته ‏اى در ایران بوده است. مرکز تحقیقات هسته ‏اى با داشتن رآکتور هسته ‏اى تحقیقاتى با قدرت 5 مگاوات، آزمایشگاه‏هاى مجهز و تأسیسات لازم، نقش اصلى را در توسعه ‏ى دانش فنى تولید و کاربرد رادیوداروها و چشمه ‏هاى صنعتى در ایران داشته است. اهم این رادیوایزوتوپ‏ها عبارتند از: - تهیه و تولید رادیوداروها و کیت‏هاى رادیودارویى: ژنراتور تکنسیوم m99 (جهت شناخت و تشخیص بیمارى‏ها در اندام‏هاى مختلف بدن)، ید 131 (با مصارف تشخیصى و درمانى)، فسفر32 (درمان کیست‏هاى مغزى)، ایریدیم 192 (کاشت در تومورهاى سرطانى)، تهیه و تولید کیت‏هاى رادیودارویى‏سرد از ژنراتور تکنسیوم‏m99 (جهت تشخیص بسیارى از نارسایى‏ها و امراض). - تهیه و تولید رادیوایزوتوپ براى کاربردهاى صنعتى: چشمه پرتوزاى ایریدیم‏192 (استفاده در رادیوگرافى گاما، جوش‏هاى صنعتى، جوش لوله ‏هاى نفت و گاز)، چشمه کبالت‏60 (استفاده در سطح سنجى، چگالى سنجى، ضخامت سنجى)، چشمه ‏هاى سزیم‏137 (استفاده در امور صنعتى و آموزش در دانشگاه)، چشمه ‏هاى آمرسیم‏241 (استفاده در امور تحقیقاتى، صنعتى و دانشگاهى). - تهیه و تولید کیت‏هاى رادیوایمونواسى جهت نشان‏گذارى هورمون‏ها و آنتى بادى‏ها و غربال گرى کم کارى تیروئید نوزادان. - فعالیت‏هاى پژوهشى رادیوداروها و رادیوایزوتوپ‏هاى صنعتى: تهیه و تولید رادیوداروهاى مونوکلونال آنتى بادى و پپتیدى‏ ها جهت بررسى عفونت در بدن، تهیه و تولید ترکیبات آلى نشان دار شده با کربن‏14 و تریتیم، خدمات فنى و اجرایى کاربرد رادیوایزوتوپ‏ها در صنعت، فعالیت‏هاى پژوهشى و علمى در زمینه بیوتکنولوژى‏ هسته اى. مرکز تحقیقات کشاورزى و پزشکى هسته ‏اى کرج: این مرکز با استفاده از شتاب دهنده ‏ى سیکلوترون، توانایى تولید رادیوایزوتوپ‏هاى گوناگون جهت کاربردهاى‏ پزشکى، کشاورزى و صنعتى را دارد. اهم این رادیوداروها عبارتند از: تالیم‏201 (اسکن قلب و تشخیص بیمارى‏هاى کرونر قلب و آنفارکتوس)، گالیم‏67 (تشخیص عفونت‏هاى داخلى و تومورهاى بدخیم)، ایندیم‏111 (تشخیص محل تومور، التهاب‏ها و عفونت‏هاى پنهان)، رادیوداروى 81FDG(فراهم نمودن امکان تصویربردارى از مقاطع مختلف مغزى و قلبى). د تحقیقات کاربردى کشاورزى هسته اى‏ فعالیت‏هاى پژوهشى کشاورزى هسته ‏اى در راستاى استفاده ‏ى صلح جویانه از انرژى هسته ‏اى جهت کمک به حل مشکلات کشاورزى با امکانات آزمایشگاهى مجهز و پیشرفته در مرکز تحقیقات کشاورزى و پزشکى هسته ‏اى کرج انجام مى ‏شوند. اهداف کلى تحقیقات کشاورزى هسته‏اى در ایران عبارتند از: - اصلاح صفت یا صفات گیاهان زراعى و باغى به ‏منظور افزایش کمیت و بهبود کیفیت با ایجاد موتاسیون به کمک پرتوهاى یون ساز و بیوتکنولوژى. - استفاده از رادیوایزوتوپ‏ها و ایزوتوپ‏هاى پایدار در بررسى روابط آب، خاک و گیاه به‏ منظور افزایش بهره ورى نهاده ‏ها در کشاورزى. - استفاده از پرتوهاى یون ساز به ‏منظور کنترل آفات، افزایش زمان نگهدارى و جلوگیرى از ضایعات محصولات کشاورزى و مواد غذایى. - افزایش بازدهى محصولات دامى از نظر کمى و کیفى با استفاده از روش‏هاى هسته اى. - انتقال دانش، فراهم کردن امکانات تحقیقاتى، تربیت نیروى متخصص و توسعه ‏ى روش‏هاى هسته ‏اى در تحقیقات علوم کشاورزى. براى دستیابى به اهداف فوق، فعالیت‏هاى تحقیقاتى زیر انجام مى‏ شوند که برخى نیز به مرحله کاربردى رسیده اند: - ژنتیک و اصلاح نباتات: کاربرد تکنیک موتاسیون در جهت افزایش تنوع ژنتیکى و تثبیت صفات مطلوب ایجاد شده در غلات و دانه ‏هاى روغنى و گیاهان صنعتى و دارویى و درختان میوه، استفاده از روش‏هاى پیشرفته بیوتکنولوژى و تلفیق آن با روش موتاسیون جهت تسریع در امر به نژادى، دستیابى به فناورى مولکولى و مارکرهاى ‏مولکولى جهت انتخاب گیاهان برتر از مراحل اولیه رشد گیاه. - کاربرد تکنیک‏هاى هسته ‏اى در مدیریت خاک، آب و تغذیه گیاهى: تهیه الگوى کاربردى ایزوتوپ‏هاى پایدار و ناپایدار در تحقیقات و تولید محصولات کشاورزى، تهیه الگوى کاربردى روش نوترون مترى در تحقیقات و مصرف آب در کشاورزى، کاربرد الگوى تهیه شده در راستاى اهداف کشاورزى پایدار در کشور. - نگهدارى مواد غذایى و کنترل آفات: استفاده از روش پرتودهى جهت کنترل آفات انبارى و آلودگى‏هاى میکروبى محصولات استراتژیک، استفاده از روش نابارورسازى ‏حشرات جهت کنترل آفات گیاهان زراعى و درختان میوه. - بهداشت و فراورده‏هاى دامى: تشخیص، کنترل، پیشگیرى و درمان بیمارى‏هاى مهم باکتریایى، ویروسى، انگلى و قارچى دام و طیور و خوراک مورد استفاده با بهره ‏گیرى از تکنیک‏هاى هسته‏ اى، استفاده از رادیوایزوتوپ‏ها و نیز پرتودهى جهت بهبود و اصلاح نژاد دام و طیور، تعیین ارزش غذایى و بررسى کیفى خوراک مصرف دام و طیور با بهره‏گیرى از رادیوایزوتوپ‏ها. ● آشنایى با برخى اصطلاحات رایج هسته‏ اى‏ از آنجا که در خلال اخبار و تحلیل‏هاى هسته ‏اى واژگان و اصطلاحات فنى ‏اى مطرح مى ‏شوند که ممکن است براى ائمه محترم جمعه ناآشنا باشند، در این بخش تلاش شده تا برخى از رایج‏ترین این واژگان توضیح داده شوند. ● معاهده ان‏پى‏تى چیست؟ معاهده ان‏پى‏تى مشتمل بر 11ماده است که 3ماده آن بیشترین چالش را به‏ دنبال داشته است. بر اساس ماده‏4 حق تمامى کشورها براى توسعه فعالیت‏هاى صلح ‏آمیز هسته ‏اى به رسمیت شناخته شده و بر اساس ماده 6 نیز باید تمامى کشورهاى دارنده سلاح هسته ‏اى زمینه خلع سلاح را فراهم کنند و بر اساس ماده‏10 این معاهده نیز کشورها محق شناخته شده ‏اند هرگاه که احساس کردند مفاد معاهده برخلاف منافع ملى شان است از آن خارج شوند. اهداف اصلى این معاهده چون خلع سلاح جهان، منع گسترش سلاح‏هاى هسته ‏اى و استفاده صلح ‏آمیز از انرژى هسته‏ اى، به مرور زمان منحرف شده است. ● پادمان چیست؟ پادمان در فارسى به معناى نظارت و حراست کردن و اسم مصدرى است که از ریشه فعل پاییدن گرفته شده ‏است. پادمان امروزه در اصطلاح به مقررات نظارتى آژانس بین‏ المللى انرژى اتمى گفته مى‏شود که شامل انواع بازرسى‏ ها مى‏ شود. از زمان تاسیس آژانس در سال‏1957، سامانه پادمان‏هاى آن به‏ عنوان ابزار ضرورى عدم تکثیر سلاح‏هاى هسته ‏اى و همکارى صلح ‏آمیز هسته ‏اى عمل کرده ‏است. پیمان منع گسترش سلاح‏هاى هسته ‏اى (NPT) انعقاد موافقتنامه ‏هاى پادمانى (نظارتى) جامع با آژانس را توسط کشورهاى عضو اجبارى مى‏ داند. تاکنون 3نوع الگوى پادمانى توسط آژانس مورد تصویب قرار گرفته است؛ موافقتنامه پادمانى جامع معروف به سند 153، موافقتنامه پادمانى‏66 و پروتکل الحاقى‏540. ● اورانیوم چیست؟ اورانیوم سنگین‏ترین عنصر رادیو اکتیو با نیمه عمر بالا در طبیعت و ماده اصلى در فعالیت‏هاى هسته ‏اى است که پس از انجام فعل و انفعالاتى که از آن به غنى ‏سازى‏ یادمى کنند به سوخت هسته ‏اى تبدیل مى ‏شود. در هسته این عنصر 92پروتون با بار مثبت و 143نوترون وجود دارد. یکى از مهم‏ترین خواص اورانیوم آن است که به ایزوتوپ‏هاى دیگر خود و عناصر دیگر تبدیل مى‏شود. اما اگر عناصر تجزیه ‏شده را وزن کنیم، مى ‏بینیم که وزن مجموع آن‏ها از وزن اولیه کمتر است. این تفاوت وزن، ناشى از تولید جرمى است که بر اساس فرمول معروف اینشتین، انرژى عظیمى تولید مى‏ کند که همان انرژى هسته‏ اى است. ● غنى‏ سازى چیست؟ براى استفاده از اجرام انرژى ‏زا، باید اورانیوم تجزیه شود. اورانیومى که به ‏خوبى تجزیه مى‏ شود، اورانیوم 235 است. اما از هر هزار واحد اورانیوم موجود در طبیعت تنها 7 واحد اورانیوم 235 است. به این دلیل است که ما باید بتوانیم اورانیوم را غنى کنیم، یعنى درصد خلوص آن را به وسیله دستگاه ‏هاى غنى‏ کننده افزایش بدهیم. یکى از متدهاى رایج براى غنى‏سازى اورانیوم استفاده از سانتریفوژها است. ● سانتریفوژ چیست؟ سانتریفوژ دستگاه استوانه‏اى‏ شکلى است که درست مثل توربین هواپیما پره ‏هایى در وسط آن وجود دارد. این پره‏ ها در هر دقیقه بیش از صدهزار چرخش دارند. در نتیجه این چرخش، اورانیوم سنگین روى دیواره آخرى سانتریفوژ قرار مى‏ گیرد و اورانیوم 235 در کنار آن مى ‏نشیند. باید هزاران سانتریفوژ در کنار هم قرار بگیرند تا ما بتوانیم با کمک مجموعه آن‏ها که به آبشارهاى سانتریفیوژ معروف هستند، اورانیوم را غنى کنیم. یعنى با یک یا چند سانتریفوژ نمى ‏توان اورانیوم را غنى کرد. ● تفاوت رآکتورهاى آب‏ سبک و سنگین‏ رآکتورهاى آب ‏سبک با آب معمولى کار مى‏ کنند. هیدروژن آب معمولى از یک پروتون تشکیل شده است اما در هیدروژن آب‏ سنگین یک پروتون و یک نوترون وجود دارد. براى استفاده از رآکتورهاى آب‏ سبک، به اورانیوم غنى‏ شده نیاز داریم اما در رآکتور آب‏ سنگین از اورانیوم معمولى مى‏ شود استفاده کرد. به این ترتیب، در عمل استفاده از رآکتور آب‏ سنگین، که دولت ایران هم در پى آن است، نتیجه ‏اى شبیه همان غنى ‏سازى اورانیوم را خواهد داشت. ● پلوتونیوم چیست؟ پلوتونیوم در طبیعت به‏ صورت ماده معدنى وجود ندارد اما اگر ما یک نیروگاه برق اتمى را به کار بیندازیم و 30 روز پس از آغاز کار آن، سوختش را بیرون بیاوریم، مى ‏توانیم مقدار زیادى پلوتونیوم‏239 از آن جدا کنیم و این پلوتونیوم آنقدر غنى است که مى ‏توان مستقیما از آن بمب اتمى درست کرد. ظاهرا همین نکته است که آمریکا و متحدانش را نگران راه ‏اندازى نیروگاه برق اتمى بوشهر کرده است. ● سوخت هسته ‏اى چیست؟ سوخت هسته ‏اى به موادى گفته مى ‏شود که مى ‏توان از آن‏ها براى تولید انرژى هسته ‏اى استفاده کرد. تاکنون رایج ‏ترین سوخت هسته ‏اى مواد شکافت ‏پذیر مانند اورانیوم و پلوتونیوم بوده ‏اند. برخى مواد مانند دوتریوم و تریتیوم و هلیوم‏3 که در فرایند هم جوشى هسته ‏اى به‏ کار مى ‏روند نیز به‏ عنوان سوخت هسته ‏اى در نظر گرفته شده‏اند. ● آژانس بین ‏المللى انرژى اتمى‏ آژانس بین ‏المللى انرژى اتمى نهادى مستقل است که در سال‏1957 براى ترویج استفاده صلح‏ آمیز و جلوگیرى از استفاده نظامى، از انرژى هسته ‏اى تاسیس شد. پیشنهاد تاسیس این سازمان را دوایت آیزنهاور، رئیس‏ جمهور آمریکا در سخنرانى خود در مجمع عمومى سازمان ملل متحد (که به سخنرانى اتم براى صلح معروف شد) در سال‏1953 مطرح کرد. آژانس بین ‏المللى انرژى اتمى از 3بخش مهم و عمده (کنفرانس عمومى، شوراى حکام و دبیرخانه) تشکیل شده است. کنفرانس عمومى بالاترین رکن و مجمع تصمیم‏ گیرنده آژانس است که سالى یک‏بار تشکیل جلسه داده و مقر آن در وین است. این رکن متشکل از نمایندگان همه دولت‏هاى عضو با یک حق رأى است و تصمیمات آن با اکثریت آرا اتخاذ مى‏ شود. از مهم‏ترین وظایف کنفرانس انتخاب اعضاى شوراى حکام، گزارش نحوه فعالیت‏هاى ‏آژانس به سازمان ملل و انتخاب دبیرکل آژانس براى مدت 4 سال است. شوراى حکام از 2 گروه انتصابى و انتخابى تشکیل شده ‏است. اعضاى انتصابى (اعضاى دائم) طبق اساسنامه شامل 10عضو از بین پیشرفته ‏ترین دولت‏هاى عضو سازمان از حیث تکنولوژى هسته ‏اى در هر منطقه است که توسط کنفرانس عمومى تعیین مى ‏شوند. اعضاى انتخابى (غیردائم) 15عضو هستند که آن‏ها نیز توسط کنفرانس عمومى انتخاب مى ‏شوند. در سال‏1984 تعداد کشورهاى شوراى حکام به 35کشور افزایش یافت. مدت دوره ‏هاى عضویت در شوراى حکام 2سال است. وجه‏ تسمیه این شورا به حکام آن است که به این شورا اختیار حاکمیت و صدور حکم درباره فعالیت‏هاى هسته‏ اى داده شده است. دبیرخانه آژانس از تعدادى کارمند و یک دبیرکل در رأس آن تشکیل شده که براى ‏یک دوره 4ساله به پیشنهاد شوراى حکام و تأیید کنفرانس عمومى انتخاب مى‏ شود. دبیرکل دبیرخانه مسؤولیت اداره امور جارى آژانس را برعهده دارد. هم اکنون یوکیا آمانو ژاپنى دبیرکل این نهاد بین ‏المللى است. فناورى هسته ‏اى، به توانایى تبدیل اورانیوم موجود در طبیعت مى‏ گویند که از طریق شکافت اتم‏ها به اورانیوم غنى شده که داراى انرژى بسیار زیادى است به دست مى ‏آید. با شکافت هسته یا همان اتم اورانیوم، انرژى هسته ‏اى به ‏صورت حرارت و انرژى گرمایى آزاد مى ‏شود که از آن مى ‏توان براى تولید بخار آب و گرداندان توربین‏هاى تولید برق استفاده کرد. اورانیوم یکى از چگال فلزات رادیواکتیو است که در طبیعت موجود است. این فلز در بیشتر مناطق چون: صخره ‏ها، خاک، اعماق دریا و اقیانوس‏ها وجود دارد، به ‏طورى که شاید میزان وجود و پراکندگى آن از طلا، نقره یا جیوه بیشتر است. این فلز به ‏صورت اکسید و یا نمک ‏هاى مخلوط در مواد معدنى مانند اورانیت یا کارونیت وجود دارد و از نظر رنگ؛ سفید نقره‏اى و قابل انعطاف است. ● نتیجه‏ گیرى‏ امروز هدف‏گیرى آمریکایى ‏ها در برچیدن فن آورى هسته ‏اى ایران و محروم ساختن ملت ما از حقوق مسلم خود، به شکست انجامیده است و نایل آمدن ایران به مرحله ‏اى شکوهمند و شکوفا از صنعتى شدن براى سردمداران آنان بسیار سخت شده است. روز ملى فناورى هسته ‏اى فرصتى براى قدردانى یکایک ایرانى‏ ها از هم، براى استقامت و پایمردى در مسیرى سخت و دشوار به منظور نشاندن کشور بر یکى از قله ‏هاى‏ بزرگ آرزو و امید ملى بود که همگان آن را تحمل و با سرفرازى از آن عبور کردند. روز ملى فناورى هسته ‏اى روز مردم ایران است و روزى است که ملت ایران با همدلى، استقامت و پیگیرى آرمان‏هاى بزرگ انقلاب اسلامى، به هدفى والا یعنى هسته ‏اى شدن ایران اسلامى دست یافت. کشورهاى قدرتمند که روزى دانش هسته ‏اى را امتیازى انحصارى براى خود مى‏ دانستند، حتى تصور نمى‏ کردند روزى دانشمندان جوان ایرانى با اتکا به دانش و امکانات بومى این انحصار بشکنند و افتخار عضویت در باشگاه کم تعداد کشورهاى هسته ‏اى را نصیب ایران کنند. دستاوردهاى گسترده ایران در عرصه هسته ‏اى، از تأسیس مراکز هسته ‏اى اصفهان، نطنز، اراک، بندرعباس، فردو و تولید نسل‏هاى دوم، سوم و... سانتریفیوژ غنى‏ سازى‏اورانیوم، ساخت مرکز آب سنگین اراک و... نمادى از قابلیت‏ها و ظرفیت‏هاى بالاى نسل جوان ایرانى است که نشان داد هنگامى که اراده یک ملت آزاد و مستقل بر امرى تعلق گیرد، انحصارات و موانع فیزیکى و روانى نظام‏هاى سلطه قادر به شکست اراده ملت‏ها نخواهند بود. پیشرفت ایران در عرصه فناورى صلح ‏آمیزهسته‏ اى امروز به مرزى رسیده است که قدرت‏هاى سلطه جو که زمانى اصرار بر توقف کامل این فعالیت‏ها داشتند، امروز حتى از این موضع خود نیز عقب نشسته ‏اند. در شرایطى که جمهورى اسلامى ایران تنها هدف خود از غنى ‏سازى اورانیوم را تولید سوخت اتمى مورد نیاز براى نیروگاه‏هاى اتمى و مصارف صلح ‏آمیز عنوان کرده است، غرب و در صدر آن ایالات متحده آمریکا، هدف از تصویب تحریم‏ ها بر علیه ایران را واداشتن این کشور به متوقف ساختن غنى‏سازى اورانیوم قرار داده است. اگر چه در ظاهر هدف آمریکا و غرب جلوگیرى از گسترش تسلیحات هسته ‏اى در جهان به هر طریق ممکن است، اما اهداف سیاسى دخالت بسیارى در این امر دارد. به عنوان نمونه آمارهایى که به ‏طور رسمى و غیر رسمى از توان و میزان سلاحهاى هسته ‏اى اسرائیل پرده برداشته‏ اند، حکایت از تلاش‏هاى پنهان و همه جانبه این رژیم براى ‏تولید سلاح‏هاى کشتار جمعى دارد؛ اما تا کنون هیچ یک از دولت‏هاى غربى و سازمان‏هاى بین ‏المللى به مقابله با برنامه ‏هاى هسته ‏اى آن نپرداخته‏ اند. از این رو بحران بوجود آمده درگرد مسائل هسته ‏اى ایران نیز بیش از آن‏که از لحاظ فنى و حقوقى مورد بررسى قرار گیرد به یک جریان و ائتلاف سیاسى به رهبرى آمریکا بر علیه ایران تبدیل شده است که از روابط سرد و خصمانه تهران و واشنگتن بعد از انقلاب اسلامى نشأت مى‏گیرد. در حالى که کشورهایى چون هند، پاکستان و اسرائیل اتمى شده‏اند و کشورهایى چون کره جنوبى و برزیل در حال ورود به باشگاه اتمى هستند، فعالیت‏هاى ایران در این زمینه تحمل نمى‏ شود. واقعیت مسلم این است که ساکنان کاخ سفید حتى فعالیت هسته ‏اى صلح ‏آمیز ایران را در چارچوب موازین قانونى و بین ‏المللى نیز قبول ندارند و چنین توجیه مى ‏کنند که اگر ایران به فناورى هسته ‏اى دست یابد، این امر به چالش کلیدى سیاست خارجى آمریکا تبدیل خواهد شد. از این رو دولت اوباما امیدوار است با متحد کردن جامعه بین ‏المللى و اعمال فشار سهمگین، ایران را از ادامه فعالیت‏هاى هسته‏ اى باز دارد. اگر چه در حال حاضر فضاى مانور براى پیگیرى فعالیت‏هاى هسته ‏اى براى ایران بسیار محدودتر گردیده است، اما هم ‏اینک که ایران به پیشرفت‏هاى قابل ملاحظه ‏اى در مباحث هسته‏ اى نایل آمده است، باید پرقدرت این مسیر را ادامه دهد. این حق ایران است که براى رسیدن به مرحله توسعه یافتگى از این دانش بهره‏ مند باشد. ضمن آن که نباید از یاد برد که اگر ایالات متحده آمریکا و قدرت‏هاى اروپا به این نتیجه برسند که در صورت ایجاد بحران‏هاى متوالى و فشار همه جانبه مى‏توانند ایران را به عقب ‏نشینى از برنامه ‏هاى هسته ‏اى خود وادار نمایند، در آن صورت امتیازات بیشترى طلب خواهند کرد. به هر حال دستیابى ایران به فن‏آورى هسته ‏اى به عنوان یک حق مسلم، قدرت چانه ‏زنى کشور را افزایش خواهد داد و جایگاه کشور را در منطقه و نظام بین ‏المللى ارتقا خواهد بخشید و سیاست خارجى ایران را به نوعى کنش‏مند براساس ابتکار، فرصت‏ سازى و هنجارسازى مبدل خواهد نمود. * منبع: خبرگزاری تسنیم، چهارشنبه 20 فروردین 1393